Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 11:41

Και κατακρίνεται κάποιος, όχι για το γεγονός και μόνο ότι τα κατείχε, αλλά επειδή είχε εσφαλμένο φρόνημα γι' αυτά, ή επειδή δεν τα χρησιμοποίησε ορθά. Διότι η απροσπαθής και υγιής διάθεση απέναντί τους, καθώς και η διαχείρισή τους σύμφωνα με την εντολή του Θεού, συμβάλλει σε πολλά και εξαιρετικά αναγκαία για εμάς πράγματα· άλλοτε μεν στον καθαρισμό των δικών μας αμαρτημάτων, γι' αυτό και έχει γραφτεί: «Δώστε ως ελεημοσύνη αυτά που έχετε, και ιδού, όλα είναι καθαρά για εσάς»· άλλοτε δε στην κληρονομία της βασιλείας των ουρανών και στην απόκτηση ανεξάντλητου θησαυρού, σύμφωνα με αυτό που έχει ειπωθεί σε άλλο σημείο: «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ο Πατέρας σας ο ουράνιος ευδόκησε να σας δώσει τη βασιλεία. Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη. Φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς».

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΟΑʹ. Εφόσον ο Κύριος λέγει: «Πλην όμως, δώστε ως ελεημοσύνη αυτά που έχετε, και ιδού, όλα είναι καθαρά για εσάς»· άραγε από όλα όσα έχει αμαρτήσει κάποιος, βρίσκει τον καθαρισμό διά της ελεημοσύνης; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Η ίδια η αλληλουχία των συμφραζομένων αποσαφηνίζει το λεχθέν. Διότι, αφού προείπε ότι «Καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, ενώ το εσωτερικό σας είναι γεμάτο από αρπαγή και πονηρία», προσέθεσε τα εξής: «Πλην όμως, δώστε ως ελεημοσύνη αυτά που έχετε, και ιδού, όλα είναι καθαρά για εσάς»· καθαρίζονται προφανώς όλα αυτά στα οποία αμαρτάνουμε και πράττουμε το πονηρό μέσω της αρπαγής και της πλεονεξίας.

Παρατήρησε δε την ακρίβεια του λόγου· διότι, όντας πονηροί, είναι δυνατόν μερικές φορές κάποιοι να διαφύγουν της προσοχής των ανθρώπινων οφθαλμών, είναι όμως αδύνατον να διαφύγουν από τους θείους. Ποιο φάρμακο, λοιπόν, τους έδωσε ο Σωτήρας μετά τους ελέγχους; <Πλην όμως, δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και ιδού, όλα είναι καθαρά για εσάς.> (A f. 162 b) Αν και λέμε ότι υπάρχουν πάρα πολλοί δρόμοι για την πνευματική προκοπή, όπως η πραότητα, η ταπεινοφροσύνη και τα παρόμοια με αυτά· για ποιο λόγο, λοιπόν, παραλείποντας αυτά, τους προστάζει να γίνουν ελεήμονες; Επειδή οι Φαρισαίοι ήταν υπερβολικά φιλάργυροι, και συγκέντρωναν χρηματικούς πόρους με ακόρεστο χέρι.

Επειδή, λοιπόν, το αγαθό της ελεημοσύνης είναι διπλό, και το μεν ένα μέρος του είναι η προσφορά προς εκείνους που έχουν ανάγκη στέγης, ενδύματος, τροφής και βοήθειας στις ανάγκες, το δε άλλο είναι η μακροθυμία, η ανεξικακία και η συμπάθεια προς όσους σφάλλουν, ο Υιός του Θεού, ο οποίος έγινε άνθρωπος για χάρη μας και καταδέχθηκε να γίνει δάσκαλός μας, προκειμένου να μας παρακινήσει προς εκείνο το είδος της ελεημοσύνης που συνίσταται στην προσφορά των υπαρχόντων μας, λέει: «σε καθέναν που σου ζητά να δίνεις», και «εκείνον που θέλει να δανειστεί από εσένα να μην τον αποστραφείς», και «να θησαυρίζετε για τους εαυτούς σας θησαυρούς στον ουρανό, όπου ούτε σκόρος ούτε σκουριά τους καταστρέφει, και όπου κλέφτες δεν διαρρηγνύουν ούτε κλέβουν», και αλλού πάλι: «όμως, δίνετε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και όλα είναι καθαρά για εσάς».

Εάν και εσύ επιθυμείς να γνωρίσεις μέσα σου τα σημάδια αυτής, θα σου τα υποδείξω, αρκεί μόνο να βαδίζεις άοκνα προς την εύρεσή τους. Όταν, έχοντας υψώσει τον νου προς τον Θεό, δεν έλκεσαι προς τα κάτω από τίποτα, αλλά, ξεχνώντας τα πάντα αβίαστα και χωρίς λογισμούς, εντρυφάς με χαρά στη μνήμη του Θεού και στις προσευχές προς αυτόν, τότε να γνωρίζεις ότι έχεις αγγίξει καθαρά την αγάπη προς τον Θεό, και ότι μετέχεις σε αυτήν σε τόσο βαθμό, όσο παρατείνεται ο χρόνος μιας τέτοιας επικοινωνίας, ή μάλλον ένωσης, με τον Θεό. Όταν πάλι, με κατάνυξη και γλυκιά οδύνη της καρδιάς, προσεύχεσαι στον Κύριο εξίσου τόσο για τον εαυτό σου όσο και για κάθε άνθρωπο, γνωστό και άγνωστο, εχθρό και φίλο, αυτόν που σε έχει λυπήσει και αυτόν που δεν σε έχει λυπήσει, τότε να γνωρίζεις ότι έχεις αγαπήσει τον πλησίον από την ψυχή σου. Όμως αυτές οι διαθέσεις δεν αποκτώνται, εάν δεν έχεις τα φανερά έργα της αγάπης. Διότι, εάν δεν συνηθίσεις τον εαυτό σου να αφήνει το δικό του θέλημα και να κάνει το θέλημα του πλησίον, πώς θα υπομείνεις αυτά που θα προέλθουν από αυτόν; Εάν δεν υπομένεις γενναία και μακρόθυμα τις δυσκολίες από τους ανθρώπους, πώς θα προκόψεις στο να προσεύχεσαι υπέρ των εχθρών; Και εάν, μη υπακούοντας σε εκείνον που λέει «δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και όλα θα είναι καθαρά σε εσάς», τα κρατάς και τα διαφυλάσσεις για τον εαυτό σου και δεν τα προσφέρεις για να ανακουφίσεις τις ανάγκες του πλησίον, πώς θα χύσεις δάκρυα υπέρ αυτών; «

Εκείνος λοιπόν ο πλούσιος, αδελφοί, επειδή είχε τον Μωυσή και τους προφήτες, από τους οποίους κανένας δεν αναστήθηκε από τους νεκρούς, φαινόταν να έχει κάποια δικαιολογία, εμείς όμως, μαζί με εκείνους, ακούμε και Εκείνον που αναστήθηκε από τους νεκρούς για χάρη μας να λέγει: «Μη θησαυρίζετε για σας θησαυρούς πάνω στη γη, αλλά θησαυρίζετε για σας θησαυρούς στον ουρανό», «στον καθένα που σου ζητά, δίνε, και αυτόν που θέλει να δανειστεί από εσένα, μην τον αποστραφείς», και «δώστε ελεημοσύνη από τα υπάρχοντά σας, και ιδού όλα είναι καθαρά για εσάς». Εάν όμως κάποιος τρώει και πίνει μαζί με μεθυσμένους, και είναι σκληρός και δεν προσφέρει στους φτωχούς, «θα έλθει», λέγει, «ο Κύριος σε ημέρα που δεν το περιμένει, και σε ώρα που δεν γνωρίζει, και θα τον διχοτομήσει και θα ορίσει τη θέση του μαζί με τους απίστους».

Όπως ο Κύριος έλεγε προς τους Φαρισαίους, «δώστε όμως ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και τότε όλα θα είναι καθαρά για εσάς», έτσι και τώρα, επιδοκιμάζοντας τέτοια έργα και αντλώντας από αυτά την απολογία προς αυτούς που γόγγυζαν εναντίον του, λέει: «σήμερα έγινε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο, καθότι και ο Ζακχαίος είναι υιός του Αβραάμ», επειδή έγινε μόλις τώρα πιστός, δίκαιος, φιλόξενος και φιλόπτωχος· «διότι ο Υιός του ανθρώπου ήρθε να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός», λέγοντας ξεκάθαρα προς αυτούς που γόγγυζαν, ότι μπήκα για να καταλύσω σε αμαρτωλό, αλλά για να τον μεταμορφώσω και να τον σώσω, αναδεικνύοντάς τον από φιλάργυρο φιλόθεο, από άδικο δίκαιο, από μισόξενο φιλόξενο, και από ασυμπαθή ελεήμονα, ακριβώς όπως βλέπετε ήδη να έχει γίνει.

Τέτοια είναι η συντριβή της καρδιάς: ακόμη κι αν υποστεί ύβρεις, ακόμη κι αν πάθει κακό, διατηρεί την ησυχία της και δεν ορμά προς ανταπόδοση. Μετά δε την ταπεινοφροσύνη, χρειάζονται εκτενείς προσευχές και πολλά δάκρυα, και της ημέρας και της νύχτας. Διότι λέει: «Κάθε νύχτα θα λούσω την κλίνη μου· με τα δάκρυά μου θα βρέξω το στρώμα μου· κοπίασα μέσα στον στεναγμό μου». Και πάλι: «Διότι έφαγα στάχτη σαν ψωμί, και το ποτό μου το αναμίγνυα με κλάμα». Και μετά από μια τόσο εκτενή προσευχή, χρειάζεται πολλή ελεημοσύνη. Διότι το πιο ισχυρό συστατικό που κάνει το φάρμακο της μετάνοιας να ενεργεί, είναι αυτό. Και όπως ακριβώς στα ιατρικά βοηθήματα υπάρχει φάρμακο που περιέχει μεν πολλά βότανα, αλλά ένα είναι το κυριότερο, έτσι και στην περίπτωση της μετάνοιας αυτό το βότανο είναι το κυριότερο, και αυτό θα μπορούσε να είναι το παν. Διότι άκουσε τι λέει η θεία Γραφή: «Δώστε ελεημοσύνη, και όλα θα είναι καθαρά». Και πάλι: «Με ελεημοσύνες και με πίστη καθαρίζονται οι αμαρτίες». Και πάλι: «Το νερό θα σβήσει τη φλεγόμενη φωτιά, και η ελεημοσύνη θα καταπαύσει μεγάλες αμαρτίες». Έπειτα, το να μην οργίζεται κανείς, ούτε να μνησικακεί, το να συγχωρεί σε όλους τα αμαρτήματα. Διότι λέει: «Άνθρωπος εναντίον ανθρώπου συντηρεί οργή, και ζητάει θεραπεία από τον Κύριο;». «Συγχωρείτε, για να συγχωρεθείτε». Και το να επαναφέρει κανείς τους αδελφούς από την πλάνη. Διότι λέει: «Πήγαινε και επίστρεψε τους αδελφούς σου, για να συγχωρεθούν οι αμαρτίες σου»· και το να διατηρεί κανείς οικεία σχέση με τους ιερείς.

Γι' αυτό προσθέτει ο Κύριος και λέγει: «Όμως, ό,τι έχετε δώστε το ως ελεημοσύνη, και ιδού, όλα θα είναι καθαρά για εσάς». Ό,τι έχετε, λέγει. Διότι δεν ευφραίνεται τόσο με την προσφορά των πάμπλουτων, όσο με την ανυπόκριτη προσφορά των άδολων ανθρώπων. Μη διαμαρτύρεσαι, λοιπόν, εσύ ο φτωχός, ότι δεν έχεις τόσες ποσότητες χρυσού και αργύρου· ρίξε στο γαζοφυλάκιο αυτό που έχεις· ακόμη και δύο λεπτά δικαιώνουν. Θυμήσου εκείνη τη χήρα, ότι δικαιώθηκε περισσότερο από τους πάμπλουτους. Ο Θεός δεν γνωρίζει να σταθμίζει χρήματα, αλλά δοκιμάζει τη συνείδηση.

Ενώ θα έπρεπε αυτές να ραντίζουν, ή μάλλον να χρωματίζουν ρόδινες τις καρδιές τους με το αίμα του Ιησού, και με το Πνεύμα να λευκαίνουν τις καρδιές τους, ώστε το άνθος της ψυχής τους να αστράφτει όπως το ρόδο όταν αναμειγνύεται με τον κρίνο. Τώρα όμως βάφουν φλογερά τα πρόσωπά τους, για να καταφλέξουν τις καρδιές των νέων ωθώντας τες σε μανία. Τώρα εσείς, οι Φαρισαίοι, καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πιάτου, αλλά το εσωτερικό σας είναι γεμάτο από αρπαγή και πονηρία. Σαν να έλεγε: Γιατί πλένετε με νερό το σώμα, αλλά τα πταίσματά σας δεν τα ξεπλένετε με το Πνεύμα; Διότι τολμώ να πω, αγαπητοί, σε τίποτε δεν θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, ακόμη κι αν πλύνει το σώμα, εάν δεν έχει το Πνεύμα ως συνεργό και την ελεημοσύνη ως συνοδοιπόρο. Όπως ακριβώς ένα ποτήρι, το οποίο έχει πλυθεί και εξωτερικά και εσωτερικά, αλλά δεν περιέχει πότο, δεν μπορεί να θεραπεύσει την επιθυμία του διψασμένου —και το ίδιο ισχύει για το πιάτο— έτσι και ο άνθρωπος, ακόμη κι αν έχει πλυθεί εσωτερικά και εξωτερικά, δεν θα ευαρεστήσει τον Κύριο, εάν δεν θρέψει τον σύνδουλό του. Γι' αυτό προσθέτει ο Κύριος και λέει: Δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και ιδού, όλα θα είναι καθαρά για εσάς.

«Άφρονες, εκείνος που έφτιαξε το εξωτερικό, δεν έφτιαξε και το εσωτερικό; Όμως, δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και ιδού, όλα θα είναι καθαρά για εσάς.» «Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη. Φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς, όπου κλέφτης δεν πλησιάζει, ούτε σκόρος τον καταστρέφει. Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.» «Έλεγε ο Κύριος σε αυτόν που τον είχε καλέσει: Όταν κάνεις γεύμα ή δείπνο, μην καλείς τους φίλους σου, ούτε τους πλούσιους γείτονες, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε τους αδελφούς σου, μήπως σε καλέσουν και αυτοί με τη σειρά τους και σου γίνει ανταπόδοση. Αλλά όταν κάνεις συμπόσιο, κάλει φτωχούς, ανάπηρους, κουτσούς, τυφλούς· και θα είσαι μακάριος, επειδή δεν έχουν να σου ανταποδώσουν. Διότι η ανταπόδοση θα σου γίνει κατά την ανάσταση των δικαίων.» «Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι για τις ανάγκες μου και για όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια μου. Σε όλα σας έδειξα ότι, κοπιάζοντας έτσι, πρέπει να βοηθούμε τους αδυνάτους και να θυμόμαστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε: Μακάριο είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να παίρνει.» «Εκείνος που δίνει, ας το κάνει με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, ας το κάνει με ζήλο· εκείνος που ελεεί, ας το κάνει με ιλαρότητα.» «Εκείνος που σπέρνει με φειδώ, με φειδώ και θα θερίσει· και εκείνος που σπέρνει με αφθονία, με αφθονία και θα θερίσει.

Εκείνον τον Ιούδα μιμείται εκείνος που μεταλαμβάνει αναξίως. Γι' αυτό, αδελφοί και πατέρες, όταν ετοιμαζόμαστε να μεταλάβουμε τα Άχραντα Μυστήρια, ας δοκιμάζουμε προηγουμένως τον εαυτό μας. Ας απορρίπτουμε τα φορτία των αμαρτιών μας διά της μετανοίας και της εξομολογήσεως. Ας καθαριστούμε διά της ελεημοσύνης, «διότι», λέγει ο Κύριος, «δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και όλα θα είναι καθαρά για εσάς». Ας ξεπλύνουμε την ψυχή μας με τις πηγές των δακρύων μας, ώστε και ο γεννηθείς στο σπήλαιο Ιησούς Χριστός και Θεός μας, διά πρεσβειών της Δεσποίνης ημών Θεοτόκου και του οσίου πατρός ημών Σίμωνος, στην μεν παρούσα ζωή να μας αξιώσει επί έτη πολλά να εορτάζουμε τα ένδοξα γενέθλιά Του και την πανήγυρη του οσίου πατρός μας Σίμωνος, στη δε μέλλουσα να μας αξιώσει μαζί με όλους τους δικαίους να ζήσουμε την αιώνια και ατελεύτητη ζωή, την οποία ζουν οι δίκαιοι —«διότι οι δίκαιοι ζουν εις τον αιώνα»— προς δόξαν του ανάρχου Του Πατρός και του ομοουσίου Του Πνεύματος. Αμήν.

Και τον οφθαλμό και το φως που έλαβε από τον Θεό, αν τα βρει σκοτισμένα είτε από φθόνο, είτε από φιλαργυρία, και, με απλά λόγια, από προσκόλληση στην ύλη, σκοτίζεται και η ίδια. «Ενώ δε μιλούσε, τον παρακάλεσε κάποιος Φαρισαίος να γευματίσει στο σπίτι του· και αφού εισήλθε, κάθισε στο τραπέζι. Ο δε Φαρισαίος, βλέποντάς το, απόρησε που δεν πλύθηκε πρώτα πριν από το γεύμα. Είπε τότε ο Κύριος προς αυτόν: Τώρα εσείς οι Φαρισαίοι καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηριού και του πινακίου, το εσωτερικό σας όμως είναι γεμάτο από αρπαγή και πονηριά· άφρονες, εκείνος που έφτιαξε το εξωτερικό δεν έφτιαξε και το εσωτερικό; Όμως, δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και ιδού, όλα θα είναι καθαρά για εσάς.» Γνώριζε βέβαια τη σκληροκαρδία των Φαρισαίων ο Κύριος, αλλά παρ' όλα αυτά συντρώγει μαζί τους γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, επειδή ήταν πονηροί και χρειάζονταν διόρθωση.