Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 11:5

Διότι ο Βασιλιάς μας είναι μεγαλοπρεπέστατος, και αγανακτεί, εάν κάποιος του ζητήσει κάτι μικρό, εάν κάποιος από εμάς του ζητά πράγματα εντελώς ανάξια. Μην προκαλέσεις, λοιπόν, αγανάκτηση εναντίον του εαυτού σου κατά την προσευχή σου, αλλά να ζητάς πράγματα που είναι άξια του βασιλιά Θεού. Ζητώντας δε αυτά που είναι άξια του Θεού, μην σταματήσεις την προσπάθεια, έως ότου τα λάβεις. Διότι, υπονοώντας αυτό ακριβώς, ο Κύριος λέει στο Ευαγγέλιο: Ποιος από εσάς θα έχει κάποιον φίλο, και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα και θα του πει: Φίλε, δάνεισέ μου τρία ψωμιά, επειδή ένας φίλος μου ήρθε σε μένα από ταξίδι και δεν έχω τίποτα να του προσφέρω· και εκείνος από μέσα θα αποκριθεί: Μην με ενοχλείς· η πόρτα είναι ήδη κλειδωμένη και τα παιδιά μου είναι μαζί μου στο κρεβάτι· δεν μπορώ να σηκωθώ να σου δώσω. Σας διαβεβαιώνω, κι αν ακόμη δεν σηκωθεί να του τα δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της φορτικότητάς του θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται.

Πρέπει, λοιπόν, αυτοί που συναναστρέφονται με τόσο φοβερά κακά, ή μάλλον αυτοί που δεν έχουν βρεθεί ακόμη μέσα σε αυτά, να προσεύχονται και να λένε: «Μη μας οδηγήσεις σε πειρασμό». Όταν όμως επιπέσει ο πειρασμός, τότε να σταθείς γενναία, να επιτιμήσεις τη σάρκα, να βάλεις χαλινάρι στον νου, να ζητήσεις τη βοήθεια από τον Θεό. Διότι τότε θα βοηθήσει και θα χαρίσει τη νίκη ο Σωτήρας και Κύριος των όλων. <Και είπε προς αυτούς: Ποιος από εσάς θα έχει φίλο; κ.λπ.> (A f. 153, B f. 112) Θαυμαστή είναι η σειρά των νοημάτων. Διότι ο Σωτήρας δίδαξε με ποιον τρόπο πρέπει να προσεύχονται, αφού το ζήτησαν αυτό οι άγιοι απόστολοι.

Αλίμονο, αλίμονο! Ντρέπομαι αυτούς που τώρα με σέβονται, μήπως τότε ντροπιαστώ μπροστά τους για τις κρυφές μου αμαρτίες. Ντρέπομαι αυτούς που με γέννησαν, μήπως τότε με κατακρίνουν, εμένα που υποσχέθηκα πολιτεία ανώτερη από τον εγκόσμιο βίο. Θέλω να γίνω σαν εκείνη τη χήρα, η οποία, αφού ενόχλησε πολύ τον κριτή, πέτυχε τον σκοπό της· και σαν τον αναιδή φίλο θέλω να φανώ απέναντί σε εσένα, τον υπεράγαθο και μοναδικό Δεσπότη, για να επαναφέρεις μια ψυχή που έχει αιχμαλωτιστεί από τις αμαρτίες. Εκείνος ζητούσε άρτο για παρηγοριά, ενώ εγώ ανακούφιση από τους πόνους της ψυχής· εκείνος ζήτησε τροφή για τη σάρκα, ενώ εγώ αναδημιουργία της ψυχής.

Άκουσε, αγαπητέ· εάν δοκιμαστείς προτού λάβεις αυτό που ζητάς, μην πάψεις να Τον επικαλείσαι, μην αποθαρρυνθείς, με τη σκέψη ότι δεν εισακούστηκες. Θυμήσου τη Χαναναία και μιμήσου την υπομονή της, πώς δοκιμάστηκε προτού πετύχει το αίτημά της, σε τέτοιο βαθμό ώστε οι μαθητές Του να Τον πλησιάσουν εξαιτίας της και να Του πουν: «Απόλυσέ την, διότι φωνάζει οπίσω μας». Μήπως την απέρριψε οριστικά; Δεν τη δοκίμασε για λίγο και κατόπιν της έδωσε αυτό που ζήτησε; Αυτά διδασκόμαστε προς όφελός μας, για να μάθουμε όταν δοκιμαζόμαστε να εμμένουμε στο αίτημά μας, και πράγματι να λαμβάνουμε, έστω κι αν είμαστε αμαρτωλοί, όπως ακριβώς και αυτή, που ήταν αλλόφυλη Χαναναία. Όπως επίσης παρήγγειλε ο Κύριος, λέγοντας: «Ποιος από εσάς θα έχει έναν φίλο, και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα και θα του πει: Φίλε, δάνεισέ μου τρία ψωμιά, επειδή ένας φίλος μου ήρθε σε εμένα από ταξίδι, και δεν έχω τίποτα να του παραθέσω· και εκείνος από μέσα θα αποκριθεί και θα πει: Μην μου προκαλείς κόπους· η θύρα έχει κλείσει, και τα παιδιά είναι μαζί μου στο κρεβάτι· δεν μπορώ να σηκωθώ για να σου δώσω. Σας λέω, έστω κι αν δεν σηκωθεί να του δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της φορτικότητάς του θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται. Κι εγώ σας λέω: Αιτείτε, και θα σας δοθεί». Όπως λέει και στον ψαλμό: «Υπομένοντας υπέμεινα τον Κύριο, και με πρόσεξε, και εισάκουσε τη δέησή μου».

Και είπε: «Ποιος από εσάς θα έχει φίλο και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα, ζητώντας τρία ψωμιά;» και τα λοιπά, «ζητάτε και θα σας δοθεί. Διότι, ποιον πατέρα από εσάς θα ζητήσει ο γιος του ψάρι, και αντί για ψάρι θα του δώσει φίδι; Ή αντί για αυγό θα του δώσει σκορπιό; Αν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα, πόσο μάλλον ο Πατέρας;». 〈κε〉. Έχει περικοπεί το τμήμα περί του προφήτη Ιωνά. Διότι είχε τη φράση: «σε αυτή τη γενεά δεν θα δοθεί σημείο». Δεν είχε όμως τα περί της Νινευή και της βασίλισσας του Νότου και του Σολομώντα. 〈κστ〉. Αντί του «παραβλέπετε την κρίση του Θεού» είχε «παραβλέπετε την κλήση του Θεού». 〈κζ〉. «Ουαί σε εσάς, διότι οικοδομείτε τα μνήματα των προφητών και οι πατέρες σας τους σκότωσαν». 〈κη〉. Δεν είχε το: «γι' αυτό είπε η σοφία του Θεού: αποστέλλω σε αυτούς προφήτες» και τα περί του αίματος του Ζαχαρία και του Άβελ και των προφητών, ότι θα εκζητηθεί από αυτή τη γενεά. 〈κθ〉. «Λέγω στους φίλους μου: μην φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα, αλλά να φοβηθείτε εκείνον που, αφού σκοτώσει, έχει την εξουσία να ρίξει στη γέεννα». Δεν είχε όμως το: «δεν πωλούνται πέντε σπουργίτια για δύο ασσάρια; Και κανένα από αυτά δεν είναι ξεχασμένο ενώπιον του Θεού». 〈λ〉. Αντί του «θα ομολογήσει ενώπιον των αγγέλων του Θεού», λέει «ενώπιον του Θεού». 〈λα〉. Δεν έχει το «ο Θεός ενδύει το χορτάρι». 〈λβ〉. «Ο Πατέρας σας όμως γνωρίζει ότι έχετε ανάγκη από αυτά», δηλαδή από τα σαρκικά. 〈λγ〉. «

αυτό να κάνεις, και θα ζήσεις». ⟨Έλεγχος⟩ ⟨κγ'⟩. Όντας η Αλήθεια ο Υιός του Θεού δεν παραπλανούσε κανέναν από εκείνους που τον ρωτούσαν για τη ζωή· διότι για τη ζωή των ανθρώπων ήλθε. Εφόσον λοιπόν αυτός μεριμνά για τη ζωή και υποδεικνύει ότι ο νόμος αποτελεί ζωή για εκείνον που τον τηρεί [που τον εφαρμόζει] και εφόσον είπε σε αυτόν που απάντησε σύμφωνα με τον νόμο ότι μίλησε σωστά, προσθέτοντας «έτσι να κάνεις και θα ζήσεις», ποιος θα ήταν τόσο ανόητος ώστε να πείθεται από τη μια στον Μαρκίωνα, ο οποίος βλασφημεί τον Θεό που χάρισε στους ανθρώπους και τον νόμο και τη χάρη του ευαγγελίου, και να παρασύρεται από την άλλη από αυτόν που δεν αντλεί τίποτα για τη διδασκαλία του ούτε από τον νόμο ούτε από το Άγιο Πνεύμα; ⟨Σχόλιο⟩ ⟨κδ'⟩. Και είπε: «Ποιος από εσάς θα έχει έναν φίλο και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα, ζητώντας τρία ψωμιά;» και στη συνέχεια: «Ζητάτε, και θα σας δοθεί. Διότι, από ποιον από εσάς που είναι πατέρας θα ζητήσει ο γιος του ψάρι, και αντί για ψάρι θα του δώσει φίδι; Ή αντί για αυγό, σκορπιό; Αν λοιπόν εσείς, που είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα, πόσο μάλλον ο Πατέρας;» ⟨Έλεγχος⟩ ⟨κδ'⟩. Από αυτό το ρητό έχει ελεγχθεί η εθελοθρησκεία του τρόπου ζωής του απατηλού (Μαρκίωνα). Διότι ο τρόπος ζωής του δεν οφείλεται σε εγκράτεια, ούτε σε κάποια αγαθή ανταμοιβή και ελπίδα πνευματικού αγώνα, αλλά σε ασέβεια και κακοήθεια μιας κακής προκατάληψης. Επειδή αυτός διδάσκει να μην καταναλώνουν τίποτα το έμψυχο, ισχυριζόμενος ότι αυτοί που τρώνε κρέας είναι ένοχοι ενώπιον της κρίσεως, ωσάν να έτρωγαν ψυχές. Όλο αυτό, όμως, είναι εντελώς ανόητο.

Γρηγορίου επισκόπου Νύσσης, Εις την εαυτού χειροτονίαν προς Ευάγριον, περί Θεότητος. Ήλθε και σε εμάς το καθήκον της πνευματικής εστίασης, αν και είμαστε πιο κατάλληλοι να μετέχουμε στα δείπνα άλλων παρά να προσφέρουμε οι ίδιοι σε άλλους. Καίτοι εγώ βέβαια θεωρούσα ότι έπρεπε να είμαι εντελώς απαλλαγμένος από τέτοιες συνεισφορές εξαιτίας της πενίας των λόγων μου, σύμφωνα με κάποιον συμποτικό νόμο. Διότι ακούω ότι εκείνοι που ζουν με μεγαλύτερη πολυτέλεια, όταν εκ περιτροπής προετοιμάζουν τα συμπόσια στο κοινό συσσίτιο, εάν κάποιος από τον κατάλογο των συνδαιτυμόνων τυχαίνει να είναι φτωχότερος, με κοινή συμφωνία τον δέχονται ως συνδαιτυμόνα χωρίς να συνεισφέρει. Έτσι κι εγώ επιθυμούσα να τρέφομαι από την τρυφή των πλουσίων. Αλλά επειδή αυτός ο καλός και πλούσιος οικοδεσπότης δεν φείδεται ούτε εμάς και μας προστάζει να διακονήσουμε, θα του πω: «Φίλε, δάνεισέ μου από τους άρτους σου»· και λέγοντας άρτους, εννοώ τη συμμαχία μέσω των προσευχών. Διότι πώς είναι δυνατόν, αφού η ακοή σας έχει απολαύσει αυτές τις πνευματικές κηρήθρες, να την δεξιωθώ με έναν πενιχρό και φτωχό λόγο;

Γι' αυτό τον λόγο και ο Κύριός μας στήριξε την αδυναμία μας στην προσευχή, λέγοντας: «Ξυπνήστε», λέει, «και γρηγορείτε, και προσεύχεσθε, για να μην εισέλθετε σε πειρασμό». Και «προσεύχεσθε και μην αποκάμνετε», και «να αγρυπνείτε σε κάθε καιρό και να προσεύχεσθε». «Ζητάτε», λέει, «και θα λάβετε. Ψάξτε, και θα βρείτε. Χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί. Διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε αυτόν που χτυπά θα ανοιχτεί». Μάλιστα δε, επιβεβαίωσε τον λόγο του και μας παρακίνησε σε ακόμη μεγαλύτερη προθυμία με την παραβολή του φίλου, ο οποίος πήγε στον φίλο του τα μεσάνυχτα και του ζήτησε ψωμί, λέγοντας: «Αλήθεια σας λέω, ότι αν δεν του δώσει εξαιτίας της φιλίας του, τουλάχιστον εξαιτίας της αναίδειάς του θα σηκωθεί και θα του δώσει όλα όσα του ζητήσει». Και εσείς να προσεύχεσθε και να μην αμελείτε.

δʹ. Μετά από αυτά, νομίζω ότι εδώ προστάζει να μην κάνουμε τις προσευχές μας μακροσκελείς· μακροσκελείς όμως όχι ως προς τον χρόνο, αλλά ως προς το πλήθος και το μήκος των όσων λέγονται. Διότι πρέπει να επιμένουμε ζητώντας τα ίδια πράγματα· «να προσκαρτερείτε», λέει, «στην προσευχή». Και ο Ίδιος εξάλλου, μέσω εκείνου του παραδείγματος με τη χήρα, η οποία έκαμψε τον ανελέητο και σκληρό άρχοντα με τη συνέχεια της παρακλήσεώς της, και με το παράδειγμα του φίλου, ο οποίος έφτασε μέσα στη νύχτα και σήκωσε αυτόν που κοιμόταν από το κρεβάτι του, όχι εξαιτίας της φιλίας αλλά εξαιτίας της επιμονής του, δεν νομοθέτησε τίποτε άλλο για όλους παρά το να Τον παρακαλούμε συνεχώς. Δεν προστάζει βέβαια να συνθέτουμε προσευχή από χιλιάδες στίχους και να προσερχόμαστε σε Αυτόν απλώς για να την απαγγείλουμε. Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν». «Διότι γνωρίζει», λέει, «εκείνα που έχετε ανάγκη». Και εάν γνωρίζει, λέει, εκείνα που έχουμε ανάγκη, για ποιον λόγο πρέπει να προσευχόμαστε; Όχι για να Τον διδάξεις, αλλά για να Τον κάμψεις· για να οικειωθείς μαζί Του με τη συνέχεια της παρακλήσεως, για να ταπεινωθείς, για να θυμηθείς τις αμαρτίες σου. «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς», λέει: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Δες πώς αμέσως ανύψωσε τον ακροατή, και του υπενθύμισε όλη την ευεργεσία από τα προοίμια.

Ακόμη και αν πάρεις καλύτερη σύζυγο, δεν σε αφήνει να είναι ακέραιη η ευχαρίστηση από τη δεύτερη, εξαιτίας του χωρισμού από την πρώτη, καθώς αυτό σου καταλογίζεται ως μοιχεία· διότι μοιχεία είναι το να εγκαταλείψεις την πρώτη. Όταν λοιπόν δεις κάποια δυσκολία να συμβαίνει, είτε στον γάμο είτε σε κάποια άλλη κατάσταση πραγμάτων, να παρακαλείς τον Θεό· διότι αυτή είναι η μόνη και η πλέον άριστη λύση στα δεινά που μας συμβαίνουν. Επειδή είναι πράγματι μεγάλο το όπλο της προσευχής. Αυτό το είπα πολλές φορές, το λέω και τώρα, και δεν θα πάψω να το λέω: ακόμη και αν είσαι αμαρτωλός, να βλέπεις προς τον τελώνη ο οποίος δεν απέτυχε, ο οποίος ξέπλυνε τόσα πολλά αμαρτήματα. Θέλεις να μάθεις πόσο μεγάλη δύναμη έχει η προσευχή; Η φιλία με τον Θεό δεν κατορθώνει τόσα, όσα η προσευχή. Και ο λόγος αυτός δεν είναι δικός μου· διότι δεν θα τολμούσα να αποφανθώ για ένα τόσο μεγάλο ζήτημα με βάση τη δική μου γνώμη· άκουσε από τις Γραφές πώς όσα δεν κατόρθωσε η φιλία, τα κατόρθωσε η προσευχή. Ποιος από εσάς, λέει, είναι αυτός που θα έχει φίλο και θα πάει σε αυτόν και θα του πει: «Φίλε, δάνεισέ μου τρία ψωμιά», και εκείνος, απαντώντας, θα του πει: «Η θύρα είναι κλειστή και τα παιδιά βρίσκονται στο κρεβάτι· μην μου προκαλείς κόπους». Σας λέω, λοιπόν, πως ακόμη και αν δεν του τα δώσει επειδή είναι φίλος του, εξαιτίας της επιμονής του θα του δώσει όσα χρειάζεται. Βλέπεις πώς, όσα δεν ίσχυσε να κάνει η φιλία, τα ίσχυσε η επίμονη προσκαρτέρηση;

ΤΙΤΛΟΣ ΛΣΤ΄. — Περί επιμονής· και ότι η επιμονή φέρνει αποτέλεσμα. «Η συνεχής σταγόνα σκάβει την πέτρα.» «Ποιος από εσάς θα έχει φίλο, και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα, και θα του πει: Φίλε, δάνεισέ μου τρία ψωμιά, επειδή ένας φίλος μου ήρθε σε μένα από ταξίδι, και δεν έχω τι να του παραθέσω· και εκείνος απαντώντας από μέσα, του πει: Μη με ενοχλείς· ήδη η πόρτα είναι κλειστή, και τα παιδιά μου είναι μαζί μου στο κρεβάτι, δεν μπορώ να σηκωθώ να σου δώσω. Σας λέω: αν και δεν θα του δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της φορτικότητάς του θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται.» «Υπήρχε κάποιος κριτής σε κάποια πόλη, που δεν φοβόταν τον Θεό και δεν ντρεπόταν άνθρωπο· υπήρχε δε και μία χήρα σε εκείνη την πόλη, και ερχόταν σε αυτόν λέγοντας: Απόδωσέ μου το δίκιο από τον αντίδικό μου. Και δεν ήθελε για πολύ καιρό. Μετά από αυτά όμως είπε μέσα του: Αν και δεν φοβάμαι τον Θεό, ούτε άνθρωπο ντρέπομαι, τουλάχιστον επειδή με ενοχλεί αυτή η χήρα, θα της αποδώσω το δίκιο, για να μην έρχεται διαρκώς και με ταλαιπωρεί. Είπε δε ο Κύριος: Ακούσατε τι λέει ο άδικος κριτής; Ο δε Θεός δεν θα αποδώσει άραγε δικαιοσύνη στους εκλεκτούς του που βοούν προς αυτόν ημέρα και νύχτα, και ας μακροθυμεί απέναντί τους; Ναι, σας λέω, ότι θα αποδώσει τη δικαιοσύνη τους ταχύτατα.» ΤΙΤΛΟΣ ΛΖ΄. — Περί πιστού ανθρώπου· και ότι είναι σπάνιο να βρει κανείς πιστό άνδρα. «Πιστό άνδρα, είναι δύσκολο να βρεις.» «

Διότι δεν πρέπει να παρακαλούμε τον Θεό να μας ρίξει σε πειρασμό, αλλά αντίθετα να το απευχόμαστε. Όταν όμως έρθει, να τον υπομένουμε γενναία. Μπορούμε δε να πούμε ότι το είδος των πειρασμών είναι διπλό. Οι μεν είναι εκούσιοι, όπως η μέθη, ο φόνος, η μοιχεία και τα άλλα πάθη· διότι σε αυτούς τους πειρασμούς υποβάλλουμε τους εαυτούς μας με τη θέλησή μας. Ακούσιοι δε πειρασμοί είναι εκείνοι στους οποίους μας υποβάλλουν οι τύραννοι και οι βίαιοι άνθρωποι. Από τους εκούσιους λοιπόν πειρασμούς, δηλαδή από τα πάθη, πρέπει να φεύγουμε και αυτούς να απευχόμαστε, και να λέμε: «Μη μας φέρεις σε πειρασμό», δηλαδή, μην επιτρέψεις να πέσουμε σε πειρασμό, ήτοι σε εκούσιο πάθος, «αλλά γλίτωσέ μας από τον πονηρό». Διότι αυτός είναι που επιφέρει και τους ακούσιους και τους εκούσιους πειρασμούς. Γι' αυτό, όταν δοκιμάζεσαι ακούσια από κάποιον άνθρωπο, μην νομίζεις ότι ο άνθρωπος είναι για σένα η αιτία του πειρασμού, αλλά ο πονηρός. Διότι εκείνος είναι που πείθει τον άνθρωπο να λυσσά και να μαίνεται εναντίον σου. «Και τους είπε: Ποιος από εσάς θα έχει κάποιον φίλο και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα και θα του πει: Φίλε, δάνεισέ μου τρία ψωμιά, επειδή ένας φίλος μου ήρθε από ταξίδι σε μένα και δεν έχω τίποτα να του προσφέρω. Και εκείνος, απαντώντας από μέσα, θα του πει: Μην με ενοχλείς, ήδη η πόρτα έχει κλείσει και τα παιδιά μου είναι μαζί μου στο κρεβάτι, δεν μπορώ να σηκωθώ να σου δώσω.»

Κατανόησέ το όμως και διαφορετικά: το μεσονύκτιο σημαίνει την ακμή και το βαθύτερο σημείο των πειρασμών. Διότι κάθε πειρασμός είναι νύχτα, και το μεσονύκτιο είναι οπωσδήποτε το μέσο των πειρασμών. Όταν λοιπόν κάποιος βρεθεί στο μέσο των πειρασμών, προσέρχεται στον Θεό που μας αγαπά και λέει: «Δάνεισέ μου τρεις άρτους», δηλαδή τη σωτηρία του σώματος, της ψυχής και του πνεύματος.