Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 11:52

Κεφάλ. Ζʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· εσείς δεν εισήλθατε, και αυτούς που εισέρχονταν τους εμποδίσατε. ΠΡΑΞΕΙΣ. Όταν δε κατήλθαν από τη Μακεδονία τόσο ο Σίλας όσο και ο Τιμόθεος, ο Παύλος συνειχόταν από τον λόγο, δίνοντας μαρτυρία στους Ιουδαίους ότι ο Ιησούς είναι ο Χριστός. Επειδή όμως αυτοί αντιτάσσονταν και βλασφημούσαν, τίναξε το ιμάτιό του και είπε προς αυτούς: Το αίμα σας ας πέσει στο κεφάλι σας· εγώ είμαι καθαρός· από τώρα θα πορευτώ προς τα έθνη. ΠΡΑΞΕΙΣ. Γι' αυτό σας διαβεβαιώνω κατά τη σημερινή ημέρα, ότι είμαι καθαρός από το αίμα σας. Διότι δεν απέφυγα να σας αναγγείλω όλη τη βουλή του Θεού.

Επομένως, περνώντας από κάθε λογισμό, συγκεντρώνουν λίγο-λίγο την πίστη στον Χριστό, αποδίδουν ωστόσο στους άρχοντες το προνόμιο να γνωρίζουν την αλήθεια, επειδή ακριβώς, πριν από αυτούς, έχουν ανατραφεί με τα ιερά γράμματα και μπορούν να κατανοήσουν περισσότερο από τους ίδιους τα μυστήρια των θείων Γραφών. Παρατήρησε δε σε όλα αυτά ότι ο λαός των Ιουδαίων ήταν έτοιμος να ακολουθεί πρόθυμα τους άρχοντες, και οπωσδήποτε θα είχε διασωθεί στην ευθεία οδό εάν καθοδηγούνταν από τους ηγέτες του. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο θα υποστούν και πικρές τιμωρίες, όπως και ο ίδιος ο Σωτήρας τους κατηγορούσε λέγοντας: «Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε, και εμποδίσατε εκείνους που προσπαθούσαν να εισέλθουν». Διότι ο λόγος εκείνων που διδάσκουν ορθά είναι σαν μία θύρα και πύλη προς τη θεογνωσία, και οδός που οδηγεί εύκολα σε κάθε αρετή, και η σύνεση του ποιμένα γνωρίζει πώς να διασώζει το ποίμνιό του.

Διότι, εάν αυτός που κλήθηκε να αναβλέψει έχει την ικανότητα να σκέφτεται λογικά, λόγω του χρόνου και της ηλικίας του, όταν διηγείται το θαύμα και τον τρόπο με τον οποίο συνέβη σε αυτόν, δεν θα μιλήσει με παιδαριώδη νου, αλλά με νου που είναι ήδη καλά εδραιωμένος και ικανός να υπερασπιστεί ό,τι τυχόν θα ήθελε. Επομένως, αναγκαστικά θα συμβεί εξ αυτού να φανεί εντελώς αναιδής η απείθεια των Φαρισαίων. Διότι, ιδού, δεν πιστεύουν ούτε τους γείτονες ούτε τον ίδιο τον τυφλό, ο οποίος δεν τα λέει αυτά τρόπον τινά με ανώριμο νου, ούτε βέβαια με παιδαριώδη διάνοια που εύκολα διολισθαίνει στην ψευδολογία, αλλά έχει τέτοια ηλικία που του εξασφαλίζει το να μην αγνοεί τη φύση των πραγμάτων. <Αυτά τα είπαν οι γονείς του, επειδή φοβούνταν τους Ιουδαίους· διότι οι Ιουδαίοι είχαν ήδη συμφωνήσει πως, εάν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, θα γίνει αποσυνάγωγος.> Ορθά και πρεπόντως ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός επιφέρει το «ουαί» στα κεφάλια των Φαρισαίων: «Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι αφαιρέσατε το κλειδί της γνώσης· εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε, και αυτούς που εισέρχονταν τους εμποδίσατε». Ας παρατηρήσει, λοιπόν, πάλι ο θεοφιλής αν στα λεγόμενα δεν ακολουθεί το κάλλος της αλήθειας. Διότι ο Χριστός ποτέ δεν θα μπορούσε να πει ψέματα.

Διότι το αρσενικό είναι εξόχως ηγεμονικό σε σύγκριση με το θηλυκό. Και αποκαλεί ίσως «άρρενες» εκείνους από τους Ιουδαίους που ήταν τρόπον τινά πιο ρωμαλέοι, όχι βέβαια ως προς τη σωματική ευρωστία, αλλά μάλλον ως προς τη γνώση των νομικών ενταλμάτων. Τέτοιο είναι εκείνο που ειπώθηκε από τον Θεό προς έναν από τους προφήτες: «Θα πορευτώ προς τους ισχυρούς και θα τους μιλήσω.» Και ιδού, ομόφωνα συνέτριψαν τον ζυγό, έσπασαν τα δεσμά. Το ότι δε το εξέχον και ιερότερο τμήμα των Ιουδαίων ταλαιπωρείται δικαιολογημένα, και ότι επέσυρε πάνω του πιο σφοδρή την οργή, το αποσαφηνίζει ο ίδιος ο Χριστός λέγοντας: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσια από εσάς.» Και πάλι: «Και σε εσάς τους νομικούς ουαί, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης, εσείς οι ίδιοι δεν εισέρχεστε, και εμποδίσατε αυτούς που εισέρχονταν.» Τιμωρείται, λοιπόν, εύλογα το αρσενικό, δηλαδή αυτό που βρίσκεται σε υπεροχή και είναι αξιοσέβαστο. Και οι οποίοι, λόγω της πνευματικής τους ανδρείας, είχαν φτάσει τότε στη γνώση του νόμου, στους οποίους επιθυμεί να προστεθούν συμφορές. Διότι όχι μόνο εξέπεσαν από την οικειότητα με τον Θεό επειδή συμπεριφέρθηκαν υβριστικά απέναντι στον Χριστό, αλλά καταναλώθηκαν και από τον λιμό, και περιέπεσαν στις συμφορές που ακολούθησαν, καθώς η χώρα τους λεηλατήθηκε και καταστράφηκε ολοσχερώς.

Διότι ήδη είχαν συμφωνήσει οι Ιουδαίοι, αν κάποιος τον ομολογήσει ως Χριστό, να γίνει αποσυνάγωγος. Επιτιμά δε τους νομοδιδασκάλους και ο ίδιος ο Σωτήρας λέγοντας: «Αλίμονο και σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· εσείς οι ίδιοι δεν εισέρχεστε και εμποδίζετε αυτούς που θέλουν να εισέλθουν». Κατηγορεί λοιπόν τα πλήθη των Ιουδαίων ότι, από πάρα πολλή ασυνεσία, περιφρόνησαν τον υπάρχοντα και ζωντανό Θεό, ο οποίος ανήγειρε τον ουρανό με τον λόγο του και θεμελίωσε τη γη, και προτίμησαν μάλλον τον σεβασμό προς τους ανθρώπους, αποδεχόμενοι τη φωνή φθαρτών ανθρώπων, οι οποίοι ξεραίνονται όπως ακριβώς το χορτάρι. Διότι, το ότι επρόκειτο να υποστούν την έσχατη από όλες τις τιμωρίες εκείνοι που τους επέβαλαν αυτήν την παράλογη δοξασία [ο Humfr. φαίνεται ότι διάβασε «δεῖμα»], και τους απομάκρυναν εξαιτίας αυτού από την υποχρέωση να τιμούν Εκείνον που τους καλεί στη σωτηρία, το επιβεβαίωσε πλήρως προσθέτοντας: «Διότι όπως ακριβώς σχεδίασαν να σε εξοντώσουν, και τώρα πού είναι ο θυμός εκείνου που σε θλίβει; Διότι, όταν εσύ σώζεσαι, αυτός δεν θα σταθεί, ούτε θα επιβιώσει για πολύ».

Θα διαπιστώσουμε δε ότι και κατά τον καιρό της επίγειας παρουσίας Του, οι διδάσκαλοι των Ιουδαίων δεν έδωσαν προσοχή στα λόγια του Σωτήρα μας. Γι' αυτό άλλωστε και άκουγαν: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι αφαιρέσατε το κλειδί της γνώσης· ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν εκείνους που έρχονται να εισέλθουν». Και πάλι: «Ουαί σε σας, γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι περιφέρεστε στη θάλασσα και στην ξηρά για να κάνετε έναν προσήλυτο, και όταν γίνει, τον κάνετε υιό της γέεννας διπλάσια από εσάς».

Μεταφέρει, λοιπόν, τον λόγο στους εξ αίματος Ισραηλίτες. Και παρομοιάζει την Ιουδαία με τον Λίβανο· για ποιον λόγο; Διότι ο Λίβανος είναι βουνό κατάφυτο από δέντρα και σκεπασμένο με πυκνά δάση. Πολυανθρωπότατη ήταν και η χώρα των Ιουδαίων, με πλήθος κατοίκων που ξεπερνούσε κάθε αριθμό, και είχε, σαν πανύψηλους κέδρους ή πεύκα, εκείνους που ήταν πιο επιφανείς από τους άλλους, εννοώ τους ιερείς και εκείνους από τη φυλή του Ιούδα που κατά καιρούς βασίλευσαν, οι οποίοι, ξεχωρίζοντας με τα καυχήματα της εξουσίας, ήταν γνωστοί σε όλη τη χώρα και είχαν τη δόξα τους υψωμένη ψηλά. Επειδή όμως ασέβησαν απέναντι στον Χριστό· διότι αφαίρεσαν «το κλειδί της γνώσης», και ούτε οι ίδιοι εισήλθαν, ούτε άφησαν αυτούς που εισέρχονταν να εισέλθουν, και στο τέλος τον σταύρωσαν, μολονότι είχαν καταλάβει ότι αυτός είναι ο κληρονόμος· για τον λόγο αυτόν δικαίως καταστράφηκαν ολοσχερώς, μαζί με τα σπίτια, τις πόλεις και τα αγαπημένα τους πρόσωπα. Επομένως, αινιγματωδώς αποκαλεί Λίβανο, όπως είπα, την Ιουδαία· και παρομοιάζει εκείνους που βρίσκονταν σε αυτήν με τα πανύψηλα δέντρα, ως εξυψωμένους και υπερέχοντας πάρα πολύ έναντι των άλλων.

ΨΑΛΜΟΣ 34. [«Δίκασε, Κύριε.» Ο Κριτής των πάντων δικάζεται με τους Ιουδαίους, και θέλει ως έναν βαθμό να γίνει μεσίτης της υπόθεσης ο εν τοις ουρανοίς Πατέρας και Θεός. Όμως ο θεσπέσιος Δαβίδ, γνωρίζοντας πόσο πραγματικά δύσκολο είναι αυτό το ζήτημα, προσέπιπτε στον Θεό λέγοντας: «Μην εισέλθεις σε κρίση με τον δούλο σου». Διότι, όταν κρίνεται, νικά και θα υπερισχύσει εύκολα αυτών που κατηγορούνται, αποδεικνύοντας την ενοχή τους. Εκείνοι δε που αδίκησαν τον Χριστό, θα μπορούσαν να θεωρηθούν, όπως είπα, τα πλήθη των Ιουδαίων. Διότι ο Πατέρας απέστειλε τον Υιό μετά τους δούλους, για να ζητήσει από αυτούς τους καρπούς του αμπελώνα· εκείνοι όμως, αν και είδαν τον κληρονόμο, του ανταπέδωσαν κακά αντί για αγαθά.] «Πολέμησε αυτούς που με πολεμούν.» Εξετάστε, λοιπόν, πώς τον πολέμησαν, απορρίπτοντας, όσο περνούσε από το χέρι τους, το γεγονός ότι είναι Θεός και Υιός του Θεού. Και εκτός από αυτά, βλέποντάς τον να επιτελεί τεράστια θαύματα, τολμούσαν να τον διασύρουν λέγοντας: «Με τη δύναμη του Βεελζεβούλ, του άρχοντα των δαιμόνων, εκβάλλει τα δαιμόνια». Και ούτε οι ίδιοι ήθελαν να πιστέψουν, αλλά έγιναν και εμπόδιο σε άλλους. Είπε, άλλωστε, ο Χριστός: «Αλίμονο και σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· ούτε εσείς εισέρχεστε, και αυτούς που ήθελαν να εισέλθουν τους εμποδίσατε».

Αλλά ας παρουσιαστεί πάλι ενώπιόν μου εκείνος που έχει εξασκηθεί στο να υπερασπίζεται μόνο το γράμμα, και ας μας πει κάποιος από το ιουδαϊκό σύστημα: άραγε έχει εφαρμοστεί κάποιος σοφός λόγος σε όσα έχουν διαταχθεί από τον Θεό, ή η δύναμη των θείων μυστηρίων περιορίζεται για εμάς στις γυμνές λέξεις και στο ψιλό γράμμα; Αν λοιπόν, ενεργώντας με απόλυτη σύνεση, ομολογεί ότι η παχύτητα που προέρχεται από το γράμμα επικάθεται σαν κάλυμμα στα πνευματικά θεωρήματα, τότε ας αναζητήσει το νόημα, και ας μην στερεί από τον εαυτό του τα πολυτιμότερα αγαθά προσκολλώμενος σε όσα λέγονται σχηματικά· αν πάλι επιδιώκει με ζήλο να ασχολείται αποκλειστικά με το γράμμα και να μην αναζητά τίποτα περισσότερο πέρα από αυτό, και επιπλέον φιλονικεί για να διδάξει και άλλους, θα ακούσει τα λόγια του Σωτήρα: «Ουαί σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης. Ούτε εσείς εισέρχεστε, ούτε αφήνετε να εισέλθουν αυτούς που προσπαθούν να εισέλθουν». Ελάτε, λοιπόν, να εξετάσουμε και στο ζήτημα του Σαββάτου τη φύση του πράγματος, πώς ακριβώς έχει, και, ερευνώντας λεπτομερέστερα τη δύναμη του λόγου, ας δούμε μήπως πάλι και σε αυτό ο νους των Ιουδαίων συλλαμβάνεται γεμάτος από μωρία.

Αναλογίσου δε και εκείνους που, τον καιρό της παρουσίας του Σωτήρος όλων μας Χριστού, ζημιώνονταν στην πίστη εξαιτίας των λόγων των Ιουδαίων. Διότι ο μεν Κύριός μας Ιησούς Χριστός χάριζε τη βασιλεία των ουρανών σε αυτούς που πίστευαν. Επιπλέον τους καλούσε σε θάρρος, και προφανώς σε πνευματικό. Και τους παρότρυνε, λέγοντας ότι όσοι στηρίζονται σε Αυτόν οφείλουν να καταπολεμούν γενναία την πλεονεξία του διαβόλου: «Ιδού, σας έδωκα την εξουσία να πατάτε επάνω σε φίδια και σκορπιούς, και επάνω σε όλη τη δύναμη του εχθρού.» Αυτοί όμως δεν ήθελαν να πιστέψουν, προτάσσοντας τα σωματικά αγαθά έναντι της αγάπης προς τον Θεό. Διότι, αν και προσκεκλημένοι στους γάμους, άρχισαν, λέει, όλοι με μια φωνή να αρνούνται. Και ο ένας έλεγε: «Αγόρασα χωράφι», ενώ ο άλλος: «Παντρεύτηκα γυναίκα, και δεν μπορώ να έρθω.» Βλέπεις την αδελφότητα των παθών; Βλέπεις τη συγγένεια των νοσημάτων; Επομένως, οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι καταφέρονται κατά κάποιον τρόπο εναντίον της επαγγελίας του Θεού, με το να μη θέλουν να πορευθούν προς αυτήν, αλλά ούτε και να αφήνουν άλλους. Γι' αυτό άλλωστε και άκουγαν: «Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι αφαιρέσατε το κλειδί της γνώσεως. Εσείς δεν εισήλθατε, και εμποδίσατε εκείνους που εισέρχονταν.» Διότι οι υποταγμένοι λαοί οδηγήθηκαν στην απώλεια εξαιτίας των λόγων των ηγετών τους.

Σχετικά δε με το ότι είναι σφραγισμένο, ο Ησαΐας αναφέρει τα εξής: «Και θα είναι για εσάς όλα αυτά τα ρήματα σαν τους λόγους αυτού του σφραγισμένου βιβλίου, το οποίο εάν το δώσουν σε άνθρωπο που γνωρίζει γράμματα, λέγοντας: Διάβασε αυτά, εκείνος θα πει: Δεν μπορώ να τα διαβάσω, διότι είναι σφραγισμένο. Και θα δοθεί το βιβλίο αυτό στα χέρια ανθρώπου που δεν γνωρίζει γράμματα, και θα του πουν: Διάβασε αυτό. Και εκείνος θα πει: Δεν γνωρίζω γράμματα». Διότι πρέπει να θεωρήσουμε ότι αυτά λέγονται όχι μόνο για την Αποκάλυψη του Ιωάννη και για τον Ησαΐα, αλλά και για κάθε θεία Γραφή, η οποία ομολογουμένως, ακόμη και για εκείνους που μπορούν στοιχειωδώς να κατανοήσουν τους θείους λόγους, είναι γεμάτη από αινίγματα και παραβολές, από σκοτεινούς λόγους και από διάφορα άλλα είδη ασάφειας, τα οποία είναι δυσνόητα για την ανθρώπινη φύση. Αυτό ακριβώς θέλοντας να διδάξει και ο Σωτήρας, εφόσον το κλειδί βρισκόταν στους γραμματείς και τους Φαρισαίους οι οποίοι δεν αγωνίζονταν να βρουν την οδό για να ανοίξουν, λέει: «Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης· εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε, και εκείνους που ήθελαν να εισέλθουν δεν τους αφήσατε να εισέλθουν». 7. Αυτά λοιπόν έχουν ειπωθεί από εμάς ως προοίμιο, καθώς αναγκαζόμαστε από την πολλή σου φιλομάθεια και καμπτόμαστε από την καλοσύνη και τη μετριοφροσύνη σου, ιερέ Αμβρόσιε, να κατέλθουμε σε έναν μέγιστο αγώνα, ο οποίος ομολογουμένως υπερβαίνει εμάς και τις ικανότητές μας.

Γι' αυτό, εξαιτίας της επιτιμήσεως του προσώπου του Θεού, δηλαδή του Χριστού, θα αφανιστούν. Διότι τους επιτίμησε επειδή, έχοντας τα κλειδιά της γνώσης, ούτε οι ίδιοι εισέρχονται και εμποδίζουν αυτούς που θέλουν να εισέλθουν. «Ας έλθει το χέρι σου επί τον άνδρα της δεξιάς σου, και επί τον Υιό του ανθρώπου, τον οποίο έκανες κραταιό για τον εαυτό σου. Και δεν πρόκειται να απομακρυνθούμε από σένα». Άνδρα της δεξιάς ονομάζει τον Χριστό· άνδρα λόγω της ανθρωπότητάς του, και της δεξιάς του, αφενός μεν επειδή κάθεται στα δεξιά του Πατρός με τη σάρκα του, αφετέρου επειδή αυτός συγκρότησε ολόκληρη την κτίση. Τον αποκαλεί επίσης Υιό του ανθρώπου, ομοίως εξαιτίας της σάρκας· αλλά για να κατανοήσεις ότι είναι απολύτως ομοούσιος με τον Πατέρα ως προς τη θεότητα, λέει: «τον οποίο έκανες κραταιό για τον εαυτό σου». Διότι τον έκανε κραταιό, επειδή ο ίδιος τον γέννησε· και τον έκανε κραταιό για τον εαυτό του, επειδή τον γέννησε ισοδύναμο και απολύτως απαράλλακτο σε όλα. Εύχεται να έλθει το χέρι του Πατρός πάνω σε αυτούς, δηλαδή, να εκδηλωθούν ανάμεσά μας τα σημεία και τα θαύματα· διότι αυτά άλλοτε ονομάζονται χέρι του Θεού και άλλοτε δάχτυλο.

Και πάλι σε άλλο σημείο: Αλίμονο σε εκείνους που επισύρουν τις αμαρτίες τους σαν με μακρύ σχοινί, και τις ανομίες σαν με το λουρί του ζυγού της δαμάλεως, σε αυτούς που λέγουν: Ας πλησιάσει γρήγορα, και ας έλθει η βουλή του Αγίου του Ισραήλ, για να τη γνωρίσουμε. Αλίμονο σε αυτούς που λέγουν το πονηρό καλό <και το καλό πονηρό>, που παρουσιάζουν το φως ως σκοτάδι και το σκοτάδι ως φως, που παρουσιάζουν το πικρό ως γλυκό και το γλυκό ως πικρό. Εναντίον λοιπόν του μόνου άμωμου και δίκαιου φωτός, το οποίο στάλθηκε στους ανθρώπους από τον Θεό, σπεύσατε να διαδοθούν σε όλη τη γη πικρά και σκοτεινά και άδικα λόγια. Διότι σας φάνηκε ενοχλητικός, όταν φώναζε ανάμεσά σας: Είναι γραμμένο: Ο οίκος μου είναι οίκος προσευχής, εσείς όμως τον κάνατε σπήλαιο ληστών. Και ανέτρεψε τα τραπέζια των αργυραμοιβών μέσα στον ναό. Και φώναζε: Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς και Φαρισαίοι, υποκριτές, διότι αποδεκατίζετε τον δυόσμο και το πήγανο, αλλά την αγάπη του Θεού και την κρίση την παραβλέπετε· είστε τάφοι ασβεστωμένοι, που από έξω φαίνονται ωραίοι, από μέσα όμως είναι γεμάτοι οστά νεκρών. Και στους γραμματείς: Αλίμονο σε εσάς, γραμματείς, διότι έχετε τα κλειδιά, και εσείς οι ίδιοι δεν εισέρχεστε αλλά και αυτούς που εισέρχονται τους εμποδίζετε· τυφλοί οδηγοί.

Αλλά τι να πω προς εκείνους που αγαπούν να γίνονται ονομαστοί και να καθίστανται ιερείς και αρχιερείς και ηγούμενοι, και θέλουν να αναδέχονται τους λογισμούς των άλλων, και θεωρούν τον εαυτό τους άξιο για το εγχείρημα του να δεσμεύουν και να λύνουν; Όταν βλέπω ότι οι ίδιοι δεν γνωρίζουν τίποτα από τα αναγκαία και θεία πράγματα, ούτε τα διδάσκουν σε άλλους ούτε τους οδηγούν στο φως της γνώσης, τι άλλο να πω από αυτό που λέει ο Χριστός στους Φαρισαίους και τους νομικούς: «Αλίμονο σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσης. Εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε και εμποδίσατε εκείνους που ήθελαν να εισέλθουν». Διότι τι άλλο είναι το κλειδί της γνώσης, εάν όχι η χάρη του Αγίου Πνεύματος που δίδεται μέσω της πίστης, η οποία αληθινά προκαλεί τη γνώση και την επίγνωση μέσω του φωτισμού και διανοίγει τον κλεισμένο και καλυμμένο νου μας, όπως πολλές φορές σας είπα με πολλές παραβολές και αινίγματα, αλλά και με φανερές αποδείξεις, και πάλι θα σας πω: η θύρα είναι ο Υιός —«Εγώ είμαι, λέει, η θύρα»—, ενώ το κλειδί της θύρας είναι το Άγιο Πνεύμα —«Λάβετε, λέει, Πνεύμα Άγιο· αν κάποιων συγχωρήσετε τις αμαρτίες, τους συγχωρούνται, αν κάποιων τις κρατήσετε, παραμένουν κρατημένες»— και οικία είναι ο Πατέρας —«Διότι στην οικία του Πατέρα μου υπάρχουν πολλά οικήματα». Πρόσεχε, λοιπόν, με ακρίβεια τη θεωρία του λόγου.

Αλλά τι να πω προς εκείνους που αγαπούν να είναι ονομαστοί, και να καθίστανται ιερείς και αρχιερείς και ηγούμενοι, και θέλουν να δέχονται τους λογισμούς των άλλων, και θεωρούν τον εαυτό τους άξιο για το εγχείρημα του δεσμείν και λύειν; Όταν βλέπω ότι αυτοί δεν γνωρίζουν κανένα από τα αναγκαία και θεία πράγματα, ούτε διδάσκουν αυτά σε άλλους ούτε τους εισάγουν στο φως της γνώσεως, τι άλλο να πω παρά αυτό που λέει ο Χριστός στους Φαρισαίους και τους νομικούς: «Ουαί σε εσάς τους νομικούς, διότι πήρατε το κλειδί της γνώσεως· εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε και εμποδίσατε εκείνους που ήθελαν να εισέλθουν». Διότι τι άλλο είναι το κλειδί της γνώσεως, αν όχι η χάρις του Αγίου Πνεύματος που δίδεται διά της πίστεως, η οποία προξενεί αληθινά τη γνώση και την επίγνωση διά του φωτισμού και διανοίγει τον κλεισμένο και καλυμμένο νου μας, όπως ακριβώς σας το είπα πολλές φορές διά μέσου πολλών παραβολών και αινιγμάτων, αλλά και με φανερές αποδείξεις;

Κάποιοι μεν λένε ότι πρόκειται για τον αρχαίο Ζαχαρία, τον γιο του Ιωδαέ, τον οποίο και λιθοβόλησαν, όπως μπορεί να μάθει κανείς από το βιβλίο των Βασιλειών. Άλλοι δε θεωρούν ότι πρόκειται για τον πατέρα του Προδρόμου, επειδή αυτός κατέταξε τη Θεοτόκο μαζί με τις παρθένους μετά τη γέννηση του Χριστού και την τοποθέτησε στον τόπο όπου στέκονταν εκείνες. Ο τόπος αυτός βρισκόταν μεταξύ του ναού και του εξωτερικού χάλκινου θυσιαστηρίου. Για τον λόγο αυτόν, λοιπόν, τον φόνευσαν. Επειδή, δηλαδή, κάποιοι περίμεναν ότι ο Χριστός επρόκειτο να γίνει βασιλιάς τους, αλλά δεν ήθελαν να υποταχθούν σε βασιλεία, γι' αυτό φόνευσαν τον άγιο, επειδή βεβαίωνε ότι η παρθένος γέννησε και ότι γεννήθηκε ο Χριστός που επρόκειτο να βασιλεύσει σε αυτούς, πράγμα το οποίο αποστρέφονταν, καθώς ήθελαν να παραμείνουν χωρίς βασιλιά. «Ουαί σε εσάς τους νομικούς, διότι αφαιρέσατε το κλειδί της γνώσεως· εσείς οι ίδιοι δεν εισήλθατε, και όσους ήθελαν να εισέλθουν τους εμποδίσατε. Και ενώ τους έλεγε αυτά, άρχισαν οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι να τον αντιμετωπίζουν με σφοδρή εχθρότητα, και να τον πιέζουν να μιλήσει για πολλά ζητήματα, στήνοντάς του ενέδρα και ζητώντας να παγιδεύσουν κάτι από το στόμα του, ώστε να τον κατηγορήσουν». Κλειδί της γνώσεως ονόμασε ο Κύριος τη διδασκαλία και την καθοδήγηση μέσω του νόμου, που δύναται να οδηγήσει στον Χριστό. Διότι ο νόμος είναι αναμφίβολα ο παιδαγωγός που οδηγεί στον Χριστό.

Αφαίρεσαν λοιπόν πραγματικά το κλειδί της γνώσης, και οι ίδιοι δεν εισήλθαν, και εμπόδισαν άλλους, και μάλιστα εκείνους που εισέρχονταν, δηλαδή όσους ήταν κατάλληλοι για τη θεογνωσία. Και ενώ εκείνος έλεγε ακόμη αυτά, αυτοί, σαν να επιβεβαίωναν τα λόγια του, ενώ θα έπρεπε να αναγνωρίσουν τη δική τους αδυναμία, παρουσίαζαν τους εαυτούς τους δήθεν σοφότερους από εκείνον, και άρχισαν να τον αποστοματίζουν, δηλαδή να του θέτουν απανωτά ερωτήματα και να εγείρουν απορίες. Διότι το να αποστοματίζεις συμβαίνει όταν πολλοί ρωτούν έναν για διάφορα και ποικίλα ζητήματα.