Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 12:15

Κεφάλαιο Δ΄. ΛΟΥΚΑΣ. Προσέχετε και να φυλάγεστε από κάθε πλεονεξία, διότι η ζωή του ανθρώπου δεν συνίσταται στην αφθονία των υπαρχόντων του. ΠΡΟΣ ΤΙΜΟΘΕΟΝ Α΄. Να στολίζουν τον εαυτό τους όχι με περίτεχνες κομμώσεις, ή με χρυσό, ή με μαργαριτάρια, ή με πολυτελή ενδύματα.

Δεν μας αφήνει βέβαια χωρίς νουθεσία, αλλά, βρίσκοντας τρόπον τινά μια κατάλληλη αφορμή, αναπτύσσει τον λόγο και σχεδόν διαμαρτύρεται: <Είπε δε προς αυτούς: Προσέχετε και φυλάγεστε από κάθε πλεονεξία, κ.λπ.> (A f. 171, E f. 190) Διότι μας υπέδειξε την πλεονεξία ως ένα διαβολικό λάκκο, την οποία βεβαίως και ο σοφός Παύλος, όπως είπαμε, την ονομάζει ειδωλολατρία, ως κάτι που ταιριάζει ίσως μόνο σε αυτούς που δεν γνωρίζουν τον Θεό, ή που είναι απολύτως ισοδύναμη σε βεβήλωση με το να λατρεύει κάποιος ξύλα και πέτρες. Γι' αυτό λέει: «Προσέχετε και να φυλάγεστε από κάθε πλεονεξία», δηλαδή μικρή και μεγάλη. Διότι οπωσδήποτε αυτός που υφίσταται την πλεονεξία είναι αδύναμος, και στρέφει τα μάτια του μόνο προς Εκείνον που μπορεί να αγανακτήσει για όσα αυτός έχει υποστεί. Εκείνος δε, επειδή είναι δίκαιος και αγαθός, αποδέχεται την ικεσία και επιβάλλει την τιμωρία σε αυτούς που αδίκησαν.

Διότι πώς δεν είναι άφρων αυτός που, για χάρη πραγμάτων που δεν μπορούν να τον ωφελήσουν σε τίποτα («διότι η ζωή του ανθρώπου δεν εξαρτάται από το περίσσευμα των υπαρχόντων του»), προδίδει εξαιτίας τους τα πιο ωφέλιμα και δεν γίνεται σοφός έμπορος, αφαιρώντας όσο είναι δυνατόν ακόμη και από τα απολύτως αναγκαία και προσθέτοντάς τα στο κεφάλαιο της πραγματικά πολύκαρπης και επικερδούς εμπορίας ή γεωργίας; Μιας γεωργίας η οποία, ακόμη και πριν έρθει ο καιρός του θερισμού, πολλαπλασιάζει στο εκατονταπλάσιο τον σπόρο που καταβλήθηκε, προδεικνύοντας έτσι το μελλοντικό κέρδος και την αναμενόμενη κατά τον καιρό της καρποφορία ως ανεκλάλητη και αδιανόητη. Και το πιο παράδοξο είναι ότι όσο πιο φτωχικά είναι τα ταμεία από τα οποία προέρχονται οι σπόροι, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόδοση. Έτσι, δεν έχει απομείνει στους ανθρώπους καμία δικαιολογία για την επιθυμία του πλουτισμού, ούτε καν για καλό σκοπό. Αντιθέτως, φοβούνται την ένδεια, μη δείχνοντας απόλυτη εμπιστοσύνη σε Εκείνον που υποσχέθηκε να προσθέσει όλα τα επίγεια αγαθά σε όσους ζητούν τη βασιλεία του Θεού. Και έχοντας μόνο αυτή την αφορμή, ακόμη κι αν έχουν τα πάντα, ποτέ δεν απαλλάσσονται από τη νοσηρή και ολέθρια επιθυμία, αλλά συγκεντρώνοντας διαρκώς, φορτώνουν στον εαυτό τους ένα ανώφελο φορτίο, ή μάλλον, χτίζουν γύρω τους έναν πρωτοφανή τάφο ενώ ακόμη ζουν.

Διότι αυτός ο νοσηρός έρωτας δεν προέρχεται από την ανέχεια, αλλά μάλλον αυτή προέρχεται από αυτόν, και αυτός από την αφροσύνη, από την οποία ονομάζεται δικαιότατα (άφρων) από τον κοινό δεσπότη Χριστό και εκείνος που γκρέμιζε τις αποθήκες του και έχτιζε μεγαλύτερες. Διότι πώς να μην είναι άφρων αυτός που, για χάρη πραγμάτων που δεν μπορούν να ωφελήσουν καθόλου, «διότι η ζωή κανενός δεν εξαρτάται από την περίσσεια των υπαρχόντων του»· για χάρη αυτών λοιπόν προδίδει τα πιο ωφέλιμα, και δεν γίνεται σοφός έμπορος, αφαιρώντας κατά το δυνατόν ακόμη και από τα αναγκαία και προσθέτοντάς τα στο κεφάλαιο της όντως πολύκαρπης και επικερδούς εμπορίας ή γεωργίας· γεωργίας, η οποία και πριν ακόμη φτάσει ο καιρός του θερισμού, πολλαπλασιάζει στο εκατονταπλάσιο αυτό που σπάρθηκε, σαν να προδεικνύει το μελλοντικό κέρδος και τη σοδειά την ώρα του θερισμού ως ανείπωτη και ασύλληπτη, και, το πιο παράδοξο, τόσο περισσότερο όσο οι σπόροι προέρχονται από πιο φτωχικά ταμεία.

Όσοι βρίσκεστε σε γάμο μην παραδίδετε εντελώς τον εαυτό σας στον κόσμο αυτόν· διότι και για χάρη σας αυτός ο νεοπαγής και όντως υπερκόσμιος κόσμος, εννοώ τη Θεομήτορα, εμφανίστηκε σήμερα ως καρπός συζυγίας. Όσοι βρίσκεστε στο γήρας να επιδεικνύετε σεβάσμιο φρόνημα, και μην συμπεριφέρεστε νεανικά εις βάρος του εαυτού σας με λογισμούς και λόγια και πράξεις, έχοντας σαρκικό φρόνημα και ζώντας κατά σάρκα. Οι νέοι να μιμείστε τέτοιους γέροντες και αυτούς να σέβεστε και σε αυτούς να υπακούτε, και να μην αγνοείτε τι σημαίνει τίμιο γήρας και πώς η νεότητα δεν υπολείπεται του σεμνού γήρατος. Αν όμως το αγνοείτε, ρωτήστε τον σοφό Σολομώντα· διότι θα ακούσετε ότι, «για τους ανθρώπους πολιά σημαίνει φρόνηση, και ηλικία γήρατος είναι ο ακηλίδωτος βίος». Όσοι έχετε αποκτήσει κάτι περισσότερο από αυτά τα γήινα και παροδικά και ασταθή, που συχνά μεταφέρονται από τους μεν στους δε, με τη μετάδοση αυτών εξασφαλίστε για τον εαυτό σας την αιώνια ζωή· «διότι για κανέναν δεν προκύπτει αλλιώς η ζωή από το περίσσευμα των υπαρχόντων του». Όσοι στερείστε τα αναγκαία, να πλουτίζετε με την υπομονή και την ευχαριστία προς τον Θεό, ώστε να συγκαταλεχθείτε στους πτωχούς που μακαρίζονται από Εκείνον και να κληρονομήσετε τη βασιλεία των ουρανών. Οι άρχοντες «κρίνετε με δίκαιη κρίση», και μην χρησιμοποιείτε τη δύναμή σας εναντίον των υφισταμένων σας, διότι αυτό δεν είναι δίκαιο, αλλά να επιδεικνύετε προς αυτούς πατρική διάθεση, αναλογιζόμενοι ότι είστε ομογενείς και ομόδουλοι με αυτούς.

Απάλλαξε από τον θάνατο και κατέστησε στο εξής ξακουστή τη Ραάβ ο φιλόδωρος τρόπος της. Ψυχή μου, που έχεις πορνεύσει, αγωνίσου να επιδιώξεις την καλή φιλοξενία, για να καθαρίσεις τα σφάλματά σου. Πρόσταξες, Δέσποτα, να φυλαγόμαστε από κάθε πλεονεξία, διότι η ζωή του ανθρώπου δεν εξαρτάται από το περίσσευμα όλων αυτών που θησαυρίζει με κόπο στον βίο του. Με αυτόν τον νόμο νουθέτησε και δίδαξέ με.

Είναι λοιπόν δυνατόν αυτός που μισείται από τον Θεό να απολαύσει κάτι καλό από αυτά τα ίδια τα πράγματα, εξαιτίας των οποίων μισείται και πολεμάται, είτε για ίδιο όφελος είτε για την πολιτεία; Και ποιος θα μπορούσε να το πει αυτό; Όσο για τους πλεονέκτες, είναι ανάγκη να δυστυχήσουν όχι μόνο στο μέλλον, αλλά και ως προς την παρούσα ανάγκη, για την οποία επιλέγουν να παρανομούν, ο Χριστός λέει ότι η προσπάθειά τους είναι μάταιη. Διότι λέει, προσέχετε και φυλάγεστε από την πλεονεξία, επειδή η ζωή του ανθρώπου δεν εξαρτάται από την περίσσεια των υπαρχόντων του. Αυτά αποκλείεται να διαψευστούν ούτε έχουν ειπωθεί μάταια, ούτε είναι δυνατόν να βγουν ψευδείς οι προρρήσεις της αλήθειας, αλλά είναι απόλυτη ανάγκη κανένας πλεονέκτης και πονηρός άνθρωπος εξαιτίας της αδικίας και της πλεονεξίας του να μην επιτύχει μια καλύτερη ζωή, δηλαδή αυτήν εδώ την παρούσα, ή μακροβιότερη, όχι μόνο αν είναι ιδιώτης, αλλά και άρχοντας. Και όπως ακριβώς δεν ισχύει για κανέναν άνθρωπο μεμονωμένα, έτσι ούτε για ολόκληρη οικογένεια, ούτε για πόλη, ούτε για ολόκληρο έθνος. Διότι λέει, ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, αλλά τα λόγια μου δεν πρόκειται να παρέλθουν. Επομένως, δεν έχει ωφέλεια για τις πόλεις κάθε στρατιώτης και κάθε πλοίο και κάθε όπλο, παρά μόνο όσα προέρχονται από δίκαια έργα και για τα οποία κανείς δεν κατηγόρησε αυτούς που τα απέκτησαν, ούτε τους καταράστηκε και επικαλέστηκε τον Θεό ως μάρτυρα και ζήτησε τη θεία δίκη ως τιμωρό.

Εκείνος δε του είπε: Άνθρωπε, ποιος με όρισε δικαστή ή μεριστή σε εσάς; Και είπε προς αυτούς: «Προσέχετε και φυλαχθείτε από την πλεονεξία, διότι η ζωή του ανθρώπου δεν εξαρτάται από την περίσσεια των υπαρχόντων του.» Ο Κύριος, διδάσκοντάς μας πώς πρέπει να περιφρονούμε τα βιωτικά, και ότι δεν πρέπει να αποσπάται η προσοχή μας στα γήινα, αποπέμπει αυτόν που τον καλούσε για να μοιράσει την πατρική κληρονομιά. Γι' αυτό και λέει: Ποιος με όρισε δικαστή ή μεριστή σε εσάς; Επειδή, δηλαδή, εκείνος, εγκαταλείποντας το να ζητά τα ωφέλιμα και τα συμφέροντα για την ψυχική σωτηρία, του ζητούσε να γίνει μεριστής γήινων και πρόσκαιρων πραγμάτων, για τον λόγο αυτόν τον αποπέμπει ως οχληρό και ως κάποιον που δεν ήθελε να μάθει τίποτα από τα δέοντα, και το έπραξε αυτό με πραότητα και χωρίς να τον επιπλήξει. Με αυτόν τον τρόπο πείθει οπωσδήποτε όλους όσους άκουγαν τότε και ακούνε τώρα να αδιαφορούν για κάθε πρόσκαιρο και γήινο πράγμα, να μην φιλονικούν με τους αδελφούς τους, αλλά μάλλον να υποχωρούν σε αυτούς, ακόμη κι αν εκείνοι θέλουν να πλεονεκτούν. Διότι από αυτόν που παίρνει τα δικά σου, λέει, μην τα απαιτείς πίσω, επιζητώντας όσα είναι ωφέλιμα και αναγκαία για τη σωτηρία της ψυχής. Γι' αυτό και πρόσθεσε λέγοντας: Προσέχετε και φυλαχθείτε από την πλεονεξία, προτρέποντάς μας να την αποφεύγουμε σαν κάποιον διαβολικό λάκκο. Προς ποιους όμως είπε το: Προσέχετε και φυλαχθείτε από την πλεονεξία;

Προς αυτούς τους δύο αδελφούς· επειδή η διαφωνία τους αφορούσε την κληρονομιά, και ήταν φυσικό ο ένας από τους δύο να αδικεί τον άλλον, για τον λόγο αυτό τους μιλά περί πλεονεξίας. Διότι αυτό είναι μεγάλο κακό· γι' αυτό και ο Παύλος την ονομάζει ειδωλολατρία, ίσως επειδή ταιριάζει μόνο σε όσους δεν γνωρίζουν τον Θεό· ή, το οποίο είναι και το πιο αληθινό, επειδή τα είδωλα των εθνών είναι άργυρος και χρυσός. Είναι όμοιος με τους ειδωλολάτρες εκείνος που τιμά τον άργυρο και τον χρυσό· διότι και οι δύο προσκυνούν και υπηρετούν την ίδια ύλη. Πρέπει, λοιπόν, να αποφεύγει κανείς τα περιττά. Γιατί; Διότι η ζωή του ανθρώπου δεν εξαρτάται από τα περισσεύματά του, δηλαδή, το μέτρο της ζωής δεν παρατείνεται ανάλογα με την περιουσία· διότι δεν σημαίνει πως εκείνος που έχει πολλά, θα ζήσει και για πολύ καιρό, ούτε η μακροζωία είναι συνέπεια του πλήθους του πλούτου.