Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 12:18

Κακός οικονόμος της παρούσας ζωής ήταν εκείνος ο πλούσιος, του οποίου τα χωράφια έφεραν άφθονη σοδειά, επειδή, μπροστά στην αφθονία των καρπών, ο άνθρωπος δεν σκέφτηκε τίποτα το αγαθό, αλλά, ανοίγοντας την επιθυμία της κοιλιάς του και τους πλατείς και αχώρητους κόλπους της πλεονεξίας, τα προόριζε όλα για τη δική του απόλαυση λέγοντας: Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα, αναπαύσου, φάε, πιες, ευφραίνου. Και ενώ ακόμη μιλούσε, παρουσιάστηκε εκείνος που επρόκειτο να τον πάρει. Ήλθε ένας φοβερός σύνδουλος για να τον αποσπάσει βίαια από τη διαχείρισή του και να τον οδηγήσει μακριά. Και ποιο ήταν το όφελος της φιλήδονης απόφασής του; Και αυτά μεν γράφτηκαν παραστατικά για τη δική μας νουθεσία. Η πείρα όμως της ζωής τι είδους είναι;

Ομιλία του ιδίου στο ρητό του κατά Λουκάν Ευαγγελίου: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες» και περί πλεονεξίας. Διπλό είναι το είδος των πειρασμών. Διότι είτε οι θλίψεις δοκιμάζουν τις καρδιές σαν τον χρυσό μέσα στο καμίνι, αποδεικνύοντας τη γνησιότητά τους μέσω της υπομονής, είτε πολλές φορές οι ίδιες οι ανέσεις του βίου γίνονται τόπος δοκιμασίας για τους πολλούς. Διότι είναι εξίσου δύσκολο και το να διασώσει κανείς την ψυχή του ακατάβλητη μέσα στις δυσκολίες της ζωής, και το να μην υψωθεί φθάνοντας στην αλαζονεία όταν ζει μέσα στα μεγαλεία. Παράδειγμα για το πρώτο είδος των πειρασμών αποτελεί ο μέγας Ιώβ, ο ακαταμάχητος αθλητής· ο οποίος, αφού αντιμετώπισε όλη τη βιαιότητα του διαβόλου, που έμοιαζε με ορμή χειμάρρου, με ακλόνητη καρδιά και με σταθερούς λογισμούς, αναδείχθηκε τόσο πιο σπουδαίος μέσα από τους πειρασμούς, όσο μεγάλα και δυσβάσταχτα φαίνονταν τα παλαίσματα που του είχε προβάλει ο εχθρός.

«Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες». Γιατί, λοιπόν, καρποφόρησε άφθονα το χωράφι του ανθρώπου, εφόσον δεν επρόκειτο να πράξει κανένα αγαθό από αυτή την ευφορία; Για να φανεί περισσότερο η μακροθυμία του Θεού, και ότι η χρηστότητά Του εκτείνεται μέχρι και σε τέτοιους ανθρώπους. Διότι βρέχει επί δικαίων και αδίκων, και ανατέλλει τον ήλιο επί πονηρών και αγαθών. Αυτή, όμως, η αγαθότητα του Θεού επισωρεύει μεγαλύτερη την κόλαση σε εκείνους που πράττουν την πονηριά. Έφερε τις βροχές πάνω στη γη που καλλιεργούνταν από πλεονεκτικά χέρια· έδωσε τον ήλιο για να θερμαίνει τα σπόρια και να πολλαπλασιάζει τους καρπούς μέσω της ευφορίας. Και από την πλευρά του Θεού προσφέρθηκαν τα εξής: η καταλληλότητα της γης, οι εύκρατες καιρικές συνθήκες, η αφθονία των σπόρων, η συνεργία των βοδιών και όλα τα άλλα με τα οποία η γεωργία από τη φύση της ευημερεί· από την πλευρά του ανθρώπου όμως, ποια ήταν τα αντίστοιχα; Η σκληρότητα του χαρακτήρα, η μισανθρωπία, το δυσμετάδοτο.

Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που έχουν παραφρονήσει από μανία δεν βλέπουν τα ίδια τα πράγματα, αλλά φαντάζονται όσα προέρχονται από το πάθος τους· έτσι και η δική σου ψυχή, έχοντας κυριευθεί από τη φιλοχρηματία, βλέπει τα πάντα ως χρυσό, τα πάντα ως άργυρο. Πιο ευχάριστα θα έβλεπες τον χρυσό παρά τον ήλιο. Εύχεσαι τα πάντα να μεταβληθούν στη φύση του χρυσού, και μάλιστα το μεθοδεύεις όσο είναι δυνατόν. —Διότι ποιο μέσο δεν βάζεις σε εφαρμογή για τον χρυσό; Το σιτάρι σου γίνεται χρυσός, το κρασί σου μετατρέπεται σε χρυσό, τα μαλλιά των προβάτων σου γίνονται χρυσάφι· κάθε εμπορική συναλλαγή, κάθε επινόηση σου αποφέρει χρυσό. Ο ίδιος ο χρυσός αναπαράγει τον εαυτό του πολλαπλασιαζόμενος μέσα από τα δάνεια· και χορτασμός δεν υπάρχει, ούτε βρίσκεται τέλος στην επιθυμία. Διότι στα λαίμαργα παιδιά πολλές φορές προσφέρουμε άφθονα να υπερχορτάσουν από τα πιο περιζήτητα εδέσματα, ώστε με τον υπερβολικό κόρο να τους προκαλέσουμε αποστροφή· ο πλεονέκτης όμως δεν συμπεριφέρεται έτσι, αλλά όσο περισσότερα απολαμβάνει, τόσο περισσότερα επιθυμεί. «Εάν ο πλούτος ρέει, μην προσκολλάτε την καρδιά σας». Εσύ όμως κατακρατάς αυτόν που παραρρέει και περιφράσσεις τις διεξόδους του. Έπειτα, αφού κατακρατείται και λιμνάζει, τι σου κάνει; Σπάει τα φράγματα, και βεβαίως τώρα, έχοντας εγκλωβιστεί βίαια και πλημμυρίζοντας, γκρεμίζει τις αποθήκες του πλουσίου, ισοπεδώνει τα ταμεία του, σαν κάποιος εχθρός που εισέβαλε. Αλλά θα οικοδομήσει μεγαλύτερες; Είναι άδηλο αν δεν τις παραδώσει γκρεμισμένες σε εκείνον που θα ακολουθήσει μετά από αυτόν.

«Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες». Πολύ καλά θα κάνεις, θα του έλεγα εγώ. Διότι είναι άξια κατεδαφίσεως τα ταμεία της αδικίας. Γκρέμιζε με τα ίδια σου τα χέρια αυτά που κακώς οικοδόμησες. Διάλυσε τις σιταποθήκες, από τις οποίες κανείς ποτέ δεν έφυγε έχοντας βρει παρηγοριά. Εξαφάνισε κάθε οίκημα που στέκεται φύλακας της πλεονεξίας, αφαίρεσε τις στέγες, γκρέμισε τους τοίχους, δείξε στον ήλιο το μουχλιασμένο σιτάρι, βγάλε από τη φυλακή τον αιχμάλωτο πλούτο, διαπόμπευσε τα σκοτεινά καταγώγια του μαμωνά. «Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες». Εάν όμως γεμίσεις και αυτές, τι άραγε θα σκεφτείς; Μήπως πάλι θα τις κατεδαφίσεις, και πάλι θα οικοδομήσεις; Και τι είναι πιο ανόητο από αυτό, το να μοχθείς ατελείωτα, να οικοδομείς με ζήλο, και με ζήλο να κατεδαφίζεις; Έχεις αποθήκες, εάν θέλεις: τις κοιλιές των φτωχών. Θησαύρισε για τον εαυτό σου θησαυρό στον ουρανό. Αυτά που αποθηκεύονται εκεί, ούτε οι σκόροι τα κατατρώγουν, ούτε η σήψη τα καταστρέφει, ούτε οι ληστές τα κλέβουν. «Αλλά τότε θα δώσω σε όσους έχουν ανάγκη, όταν γεμίσω τις δεύτερες αποθήκες». Μακρύ χρόνο ζωής υπολόγισες για τον εαυτό σου. Πρόσεξε μήπως σε προλάβει εκείνος που επισπεύδει την ορισμένη προθεσμία του θανάτου. Διότι και αυτή η υπόσχεση δεν αποτελεί απόδειξη καλοσύνης, αλλά πονηριάς. Επειδή υπόσχεσαι, όχι για να δώσεις αργότερα, αλλά για να αποφύγεις να δώσεις τώρα. Διότι τώρα τι είναι αυτό που σε εμποδίζει να προσφέρεις; Δεν είναι παρών ο φτωχός; Δεν είναι γεμάτες οι αποθήκες; Δεν είναι έτοιμος ο μισθός;

Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου, και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες. Άφρον, αυτήν τη νύχτα ζητούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν; Χειρότερος από την αιώνια κόλαση είναι ο περίγελος της απερισκεψίας. Διότι αυτός που σε λίγο πρόκειται να αρπαγεί βίαια από τον θάνατο, τι είδους σχέδια κάνει; Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου. Καλά κάνεις, θα του έλεγα εγώ· διότι είναι άξια κατεδάφισης τα ταμεία της αδικίας. Κατάστρεψε με τα ίδια σου τα χέρια αυτά που κακώς οικοδόμησες· διάλυσε τις σιταποθήκες, από τις οποίες κανείς ποτέ δεν αναχώρησε έχοντας βρει παρηγοριά· αφάνισε κάθε οίκημα που στέκει φύλακας της πλεονεξίας, ξήλωσε τις στέγες, γκρέμισε τους τοίχους, δείξε στον ήλιο το μουχλιασμένο σιτάρι, βγάλε από τη φυλακή τον δεσμώτη πλούτο, διαπόμπευσε τα σκοτεινά καταγώγια του μαμωνά. Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου, και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες. Εάν όμως γεμίσεις και αυτές, τι άραγε θα διανοηθείς να κάνεις; Μήπως πάλι θα τις κατεδαφίσεις, και πάλι θα οικοδομήσεις; Και τι είναι πιο ανόητο από το να μοχθεί κανείς ατελείωτα· να οικοδομεί με σπουδή, και με σπουδή να κατεδαφίζει;

Και είπε: Αυτό θα κάνω· θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί όλα τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου· και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα για έτη πολλά· αναπαύου, φάε, πιες, ευφραίνου, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. Α΄. Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν, ούτε να στηρίζουν τις ελπίδες τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό, ο οποίος μας παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση.

Ας μη μου αναφέρει, λοιπόν, κανείς το σκληρό θράσος των αχάριστων και μιαρών Ιουδαίων, που τόλμησαν τότε οι αγνώμονες εναντίον του Χριστού. Διότι ποιος του έδωσε τώρα τέτοιο θάρρος; Αυτός που βλασφήμησε τον λόγο του Θεού λέγοντας ότι: «Άνθρωπο σταυρώσατε». Ούτε να μου αναφέρει την πλάνη των Ελλήνων, και τις άνομες κνίσες και τις παράνομες θυσίες που προσφέρονται στους λίθους, αφού και αυτό είναι έργο αγνωμοσύνης, ούτε την πικρή νόσο του Αρείου, και τη μιαρότατη βλασφημία των Μανιχαίων, και το λοιμικό έργο του Σαβελλίου, του Πορφυρίου και του κακόφρονα Φωτεινού, στον οποίο ενέκυψε και αυτός και βλασφήμησε. Αλίμονο! Η κακία αυτών ξεπέρασε τους πάντες, και εκπληρώθηκε σε αυτόν η περικοπή εκείνου του υπερήφανου που έλεγε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου, και θα χτίσω μεγαλύτερες»· στον οποίο όμως ειπώθηκε: «Άφρονα, αυτή τη νύχτα οι άγγελοι απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;»

<Και σκεφτόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω; Διότι δεν έχω πού να συγκεντρώσω τους καρπούς μου.> (A f. 172, B f. 122 b, E f. 192) Εσύ όμως πρόσεξέ με με ακρίβεια, για να θαυμάσεις την τέχνη του λόγου. Διότι δεν μας έδειξε να καρποφορεί μόνο ένα χωράφι, αλλά είπε ότι ολόκληρη η χώρα έγινε εύφορη για τον ιδιοκτήτη της, ώστε να κατανοήσεις το βάθος του πλούτου. Τι συμβαίνει λοιπόν; Ο πλούσιος, που περιβάλλεται από τόσα πολλά και αμέτρητα αγαθά, στενοχωριέται όντας γεμάτος φροντίδες, και εκστομίζει τα λόγια του φτωχού. «Τι να κάνω λοιπόν», λέει εκείνος (ο φτωχός), «όταν στερούμαι τα αναγκαία;» Πάντοτε εκστομίζει μια τόσο άθλια φωνή. Αλλά να που τα ίδια λόγια χρησιμοποιεί και ο πλούσιος, υποφέροντας πολύ και οδυνώμενος: «Και είπε: Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου, και θα συγκεντρώσω εκεί όλα τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου.» Σκεφτόταν να χτίσει ευρύτερα θησαυροφυλάκια, ήθελε να απολαμβάνει μόνος του τα υπάρχοντά του· δεν αγαπά τη φιλοπτωχία, δεν επιθυμεί τα καυχήματα που προέρχονται από αυτήν, αλλά λέει: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου». Παρατήρησε λοιπόν και έναν άλλο ανόητο λόγο του: «Διότι θα συγκεντρώσω», λέει, «τα γεννήματά μου.» Δεν θεωρούσε ότι τα έχει αυτά από τον Θεό όπως ο Ιώβ· διότι τότε θα τα διαχειριζόταν ως οικονόμος του Θεού· αλλά τα θεωρούσε γεννήματα των δικών του κόπων. Και το ότι δεν νομίζει πως η ευημερία του προέρχεται από τον Θεό, το δηλώνει σαφώς από όσα λέει. Διότι θα συγκεντρώσω, λέει, τα γεννήματά μου, και τα αγαθά μου δεν θα τα μεταδώσω σε κανέναν, αλλά όλα θα τα αποταμιεύσω για τον εαυτό μου και για τη δική μου κοιλιά.

Επομένως, αν κάποιος έχει σπλάχνα οικτιρμών, τέτοιον ακριβώς θα συναντήσει και τον Θεό, και θα θησαυρίσει μεν στους ουρανούς, θα φάει δε τους καρπούς των δικών του κόπων, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και δεν θα γίνει σαν εκείνον τον σκληρό και ανόητο πλούσιο, του οποίου τα χωράφια λέει ο Σωτήρας στις ευαγγελικές παραβολές ότι καρποφόρησαν. Διότι εκείνος έλεγε: «Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου». Σε αυτόν όμως που σκεφτόταν τέτοια πράγματα και ενεργούσε με άγνοια, ο Θεός είπε: «Άφρον, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Επομένως, όπως είπα, αυτός που προσφέρει στους άλλους είναι γεμάτος ευλογίες· ένας τέτοιος άνθρωπος θα έχει και νοητές βροχές που θα αρδεύουν την καρδιά του και θα την ευφραίνουν επαρκώς, και θα αποδώσει τους καρπούς της ευσέβειας, άλλοτε με τον έναν τρόπο και άλλοτε με τον άλλον, και τρόπον τινά διαφοροποιημένους, διαπρέποντας αφενός στην αγάπη, αφετέρου στη χρηστότητα και τη φιλαλληλία, στην ανδρεία και την υπομονή· και θα είναι σαν κάποια εύκαρπη και γονιμότατη γη, λαμπρός και ονομαστός και αληθινά τρισμακάριος. «Διότι είναι προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», όπως έχει γραφτεί. <Βαρύνατε εναντίον μου τα λόγια σας, λέει ο Κύριος, και είπατε: Σε τι σε καταλαλήσαμε;>

3. Εμπρός, λοιπόν, αφού μετρήσουμε το μήκος του βίου και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας στο τέλος του καθενός, ας εξετάσουμε πού άραγε θα καταλήξει το χρήμα για τους πλουσίους. Είπε κάποιος από τους αγίους: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω εκεί.» Γράφει δε και κάποιος άλλος: «Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.» Εφόσον λοιπόν ο χρόνος του βίου είναι τόσο περιορισμένος και βραχύς, και το τέλος του δεν επιτρέπει να πλουτίσει κανείς, πώς δεν είναι φανερά καλύτερο να προσηλωνόμαστε στα ιερά έργα και να έχουμε αναφαίρετο τον πλούτο, συγκεντρωμένο στους ουρανούς, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τον καταστρέφουν, ούτε οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου; Ας παραθέσουμε με συντομία και κάτι από τις ευαγγελικές διηγήσεις, το οποίο δεν στερείται χρησιμότητας για την ωφέλεια των ακροατών. Είπε κάπου ο Χριστός: «Τα χωράφια κάποιου πλούσιου ανθρώπου έδωσαν άφθονη σοδειά· και συλλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου. Του είπε όμως ο Θεός: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου. Αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;» Ώ, τι παράδοξο πράγμα! Στενοχωριέται ενώ πλουτίζει, και αναλαμβάνει βαρύτερη τη φροντίδα για τα πολλά του αγαθά. «Τι να κάνω;»

Των οποίων οι υιοί είναι σαν νεόφυτα στερεωμένα στη νεότητά τους. Οι υιοί όχι μόνο του προηγούμενου λαού, αλλά και όλων εκείνων που είναι αποξενωμένοι από τη θεοσέβεια, είναι σαν νεόφυτα στερεωμένα στη νεότητά τους· του δικαίου, όμως, η σάρκα είναι ασθενής και το φρόνημά του είναι νεκρωμένο. Αυτών που προέρχονται από την περιτομή, ακόμη και οι θυγατέρες είναι στολισμένες με τρόπο εταιρικό, σαν ομοίωμα ναού μέσα στον οποίο κατοικεί πονηρό πνεύμα· γι' αυτό λέει γι' αυτές ο προφήτης: «Επειδή οι θυγατέρες της Σιών περπάτησαν με υψωμένο τον τράχηλο και με νεύματα των οφθαλμών», και τα εξής. Οι άγιοι, αντιθέτως, είναι ναός του Θεού και το Πνεύμα του Θεού κατοικεί μέσα τους. Και των μεν πρώτων τα ταμεία περισσεύουν και ξεχειλίζουν, επειδή θησαυρίζουν πάνω στη γη και λένε: «Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες»· ενώ των αγίων ο θησαυρός βρίσκεται στον ουρανό. Και των μεν τα πρόβατα γεννούν πολλά και πληθύνονται, και τα βόδια τους είναι παχιά, όπως στην αφθονία της Αιγύπτου (διότι ωραία στην όψη και εκλεκτά στις σάρκες ήταν εκείνα που είδε ο Φαραώ)· του δικαίου, όμως, η ποίμνη περιλαμβάνει ψυχές ακέραιες, και πρόβατα αγαθά και λογικά.

ΙΗ΄. Κάποιος από εμάς καταπίεσε τον φτωχό, του απέσπασε μερίδιο γης, και παραβίασε παράνομα τα όρια, είτε κλέβοντας είτε ασκώντας τυραννία, και ένωσε σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον του· και φιλονίκησε για να μην έχει κανέναν γείτονα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί όπου δεν έσπειρε, και θερίζοντας εκεί όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας όχι τη γη, αλλά την ανάγκη αυτών που στερούνται. Άλλος στέρησε από τον Θεό, ο Οποίος του τα έχει δώσει όλα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος· διότι ούτε ευχαρίστησε για όσα έλαβε, ούτε διασφάλισε το μέλλον του, αν μη τι άλλο, μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν ελέησε χήρα και ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από το ψωμί του και από λίγη τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο Οποίος τρέφεται μέσω αυτών που τρέφονται έστω και με λίγα. Αυτός που ίσως έχει πολλά, και μάλιστα πέρα από κάθε προσδοκία (διότι αυτό είναι ήδη το πιο άδικο), και που νιώθει στριμωγμένος στις πολλές του αποθήκες, και άλλες γεμίζει, ενώ άλλες κατεδαφίζει για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοώντας ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για την εδώ ευπορία και την αλαζονεία του, επειδή υπήρξε κακός οικονόμος ξένων αγαθών. Άλλος εξέκλινε από τον δρόμο των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με άδικες πράξεις. Άλλος μίσησε αυτόν που τον ελέγχει δημόσια στις πύλες, και αποστράφηκε με βδελυγμία τον όσιο λόγο.

Ας μη μου συμβεί ποτέ ούτε να πλουτίζω, ενώ αυτοί στερούνται· ούτε να χαίρω υγείας, εάν δεν βοηθώ στα τραύματά τους· ούτε να έχω επαρκή τροφή, ούτε σκέπη, ούτε να αναπαύομαι κάτω από στέγη, εάν δεν τους προσφέρω άρτο, και δεν τους δώσω ένδυμα ανάλογα με τη δύναμή μου, και δεν τους αναπαύσω κάτω από στέγη. Αλλά, είτε πρέπει όλα να τα εναποθέσουμε στον Χριστό, ώστε να τον ακολουθήσουμε γνησίως, σηκώνοντας τον σταυρό, και να πετάξουμε ανάλαφροι προς τον άνω κόσμο, ανεμπόδιστοι και χωρίς να ελκόμαστε προς τα κάτω από τίποτα, και να κερδίσουμε αντί για τα πάντα τον Χριστό, υψωμένοι διά της ταπεινώσεως και πλουτισμένοι διά της πενίας· είτε πρέπει να μοιραστούμε τα υπάρχοντά μας με τον Χριστό, ώστε με κάποιον τρόπο και η ιδιοκτησία να αγιαστεί, μέσω της ορθής διαχείρισής της και της μετάδοσής της σε εκείνους που δεν έχουν. Εάν όμως σπείρω μόνο για τον εαυτό μου, τότε ας σπείρω, και ας φάνε άλλοι· και για να επαναλάβω τα λόγια του Ιώβ: Αντί για σιτάρι ας μου φυτρώσει τσουκνίδα, και αντί για κριθάρι βάτος· καύσωνας δε ας παρασύρει και λαίλαπα ας αρπάξει τους κόπους μου, ώστε να έχω κοπιάσει μάταια. Εάν δε οικοδομήσω και αποθήκες θησαυρίζοντας τον πλούτο του μαμωνά, και χάριν του μαμωνά, αυτήν τη νύχτα ας ζητηθεί η ψυχή μου, ώστε να δώσω λόγο για όσα κακώς θησαύρισα.

Ποιος ανατέλλει τον ήλιο; Ποιος εξαφανίζει το σκοτάδι της νύχτας; Ποιος σου δείχνει την αχτίδα του φωτός; Ποιος περιστρέφει τον ουρανό, ώστε ο φωστήρας να βρεθεί πάνω από τη γη; Εκείνος που σου δωρίζει αυτά και άλλα τόσο σπουδαία αγαθά, έχει άραγε ανάγκη τη δική σου συνέργεια για να αναπληρώσει στη σάρκα σου ό,τι λείπει από τις ανάγκες της; Ποια φροντίδα καταβάλλει η φύση των άλογων ζώων για την ίδια της τη ζωή; Ποια είναι τα χωράφια των κορακιών; Ποιες είναι οι αποθήκες των αετών; Δεν είναι για όλα μία η χορηγία της ζωής, το θείο θέλημα, από το οποίο συγκρατούνται τα πάντα; Έπειτα, το βόδι, ή το υποζύγιο, ή κάποιο άλλο από τα άλογα ζώα κατέχει από τη φύση του αυτοδίδακτη τη φιλοσοφία, και διαχειρίζεται καλά το παρόν, ενώ για τα μελλοντικά δεν έχει καμία απολύτως φροντίδα· εμείς, αντίθετα, έχουμε ανάγκη από συμβούλους για να κατανοήσουμε το φθαρτό και εφήμερο αυτής της κατά σάρκα ζωής. Δεν διδασκόμαστε από τις συμφορές των άλλων; Δεν γινόμαστε συνετοί ως προς τον δικό μας βίο; Τι ωφελήθηκε από την πολλή προετοιμασία εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος ματαιοπονούσε με ανυπόστατες ελπίδες, γκρεμίζοντας, χτίζοντας, συγκεντρώνοντας αγαθά, τρυφώντας, εγκλωβίζοντας μαζί στις αποθήκες του μακρές περιόδους ετών μέσα στη ματαιότητα των ελπίδων του; Μία μόνο νύχτα δεν διέψευσε όλη εκείνη την ελπίδα που ονειρευόταν, αποδεικνύοντάς την σαν κάποιο μάταιο όνειρο πλασμένο πάνω στη ματαιότητα;

Αν αυτά τα επιβλέπει ο Θεός, όπως βεβαίως και τα επιβλέπει, ποιο τέλος του βίου αναμένετε, εσείς οι μισόπτωχοι; Πείτε μου· ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι εξαιτίας τέτοιων ανθρώπων το ιερό Ευαγγέλιο ανακράζει και μαρτυρεί όλα τα φρικώδη και φοβερά παραδείγματα; Έτσι, είναι καταγεγραμμένο ότι οδύρεται βαριά και στενάζει εκείνος που έζησε μέσα στον βύσσο και τώρα συνέχεται μέσα στην άβυσσο των δεινών· ενώ κάποιος άλλος πάλι, με όμοιο χαρακτήρα, καταδικάστηκε σε απροσδόκητο θάνατο, καθώς το βράδυ σχεδίαζε την πρωινή του απόλαυση και τελικά δεν πρόλαβε να αντικρίσει την ακτίνα της αυγής. Ας μην είμαστε θνητοί ως προς την πίστη και αθάνατοι ως προς την απόλαυση· διότι αυτήν την αντίληψη έχουμε εμείς που θέλουμε να τα προσφέρουμε όλα στην κολακεία της σάρκας, σαν να είμαστε οικοδεσπότες δίχως διαδόχους, σαν να είμαστε παντοτινοί κύριοι των επίγειων αγαθών, μεριμνώντας το θέρος για τη σπορά και προσδοκώντας κατά τη σπορά την ευφροσύνη του θέρους· φυτεύοντας το πλατάνι και ελπίζοντας στη σκιά του υψηλού δέντρου· φυτεύοντας τον σπόρο του φοίνικα και αναμένοντας τη γλυκύτητα των καρπών του. Και αυτά μάλιστα τα κάνουμε συχνά όταν πια έχουμε ασπρισμένα μαλλιά, όταν έχει ήδη επέλθει το φθινόπωρο της ηλικίας μας, όταν είναι εγγύς ο χειμώνας του θανάτου, και δεν απομένει πλέον στη ζωή μας ένας κύκλος ετών, παρά μόνο τρεις ή τέσσερις ημέρες.

Διότι αυτός ο νοσηρός έρωτας δεν προέρχεται από την ανέχεια, αλλά μάλλον αυτή προέρχεται από αυτόν, και αυτός από την αφροσύνη, από την οποία ονομάζεται δικαιότατα (άφρων) από τον κοινό δεσπότη Χριστό και εκείνος που γκρέμιζε τις αποθήκες του και έχτιζε μεγαλύτερες. Διότι πώς να μην είναι άφρων αυτός που, για χάρη πραγμάτων που δεν μπορούν να ωφελήσουν καθόλου, «διότι η ζωή κανενός δεν εξαρτάται από την περίσσεια των υπαρχόντων του»· για χάρη αυτών λοιπόν προδίδει τα πιο ωφέλιμα, και δεν γίνεται σοφός έμπορος, αφαιρώντας κατά το δυνατόν ακόμη και από τα αναγκαία και προσθέτοντάς τα στο κεφάλαιο της όντως πολύκαρπης και επικερδούς εμπορίας ή γεωργίας· γεωργίας, η οποία και πριν ακόμη φτάσει ο καιρός του θερισμού, πολλαπλασιάζει στο εκατονταπλάσιο αυτό που σπάρθηκε, σαν να προδεικνύει το μελλοντικό κέρδος και τη σοδειά την ώρα του θερισμού ως ανείπωτη και ασύλληπτη, και, το πιο παράδοξο, τόσο περισσότερο όσο οι σπόροι προέρχονται από πιο φτωχικά ταμεία.

Διότι συνέβη, λέει, να πεθάνει και να μεταφερθεί από τους αγγέλους. Όμως, δεν οδηγούνται εκεί μόνο οι ψυχές των δικαίων, αλλά και εκείνων που ζουν μέσα στην πονηρία· και αυτό πάλι καθίσταται φανερό από έναν άλλο πλούσιο. Διότι, επειδή η γη του έδωσε πλούσια σοδειά, είπε μέσα του: «Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες». Τίποτα δεν είναι πιο άθλιο από μια τέτοια σκέψη. Πράγματι, γκρέμισε τις αποθήκες του· διότι ασφαλείς αποθήκες δεν είναι οι τοίχοι, αλλά τα στομάχια των φτωχών· αυτός όμως, αφήνοντας εκείνες, ασχολούνταν με τοίχους. Τι του λέει λοιπόν ο Θεός; «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα». Και πρόσεξε: εδώ λέει ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους, ενώ εκεί ότι την απαιτούν· και τον μεν τον οδηγούσαν ως δεσμώτη, ενώ τον άλλον τον συνόδευαν τιμητικά ως στεφανωμένο νικητή.

Τι σημαίνει, «Μέσα μου»; Ούτε σε άλλους δεν μπορούσα να το φανερώσω, λέει, και να λάβω κάποια παρηγοριά. Τέτοιες είναι οι ψυχές των πονηρών ανθρώπων· δεν υπάρχει στιγμή που να μην ταράζονται, όχι μόνο από τα παρόντα δεινά, αλλά και από εκείνα που προσδοκούν. Ποτέ δεν υπάρχει σε αυτούς γαλήνη, δεν υπάρχει άνεση και ελευθερία στην ψυχή, αλλά κλονίζονται χειρότερα από κάθε πέλαγος· ούτε η νύχτα, ούτε η μέρα τους προσφέρει απαλλαγή από τη φουρτούνα, αλλά καταδιώκονται από παντού, ακόμη και αν δεν υπάρχει κανείς να τους ενοχλεί, έχοντας τον πόλεμο ως μόνιμο συγκάτοικο. Και δεν απολαμβάνουν αυτά που ήδη έχουν αποκτήσει, καθώς φθείρονται και καταπονούνται από τις μέριμνες για όσα δεν έχουν ακόμη αποκτήσει, φροντίζοντας για τις υποθέσεις των πάντων, περιεργαζόμενοι τις περιουσίες όλων, αναλογιζόμενοι πώς τον ένα θα πείσουν, τον άλλο θα φοβίσουν, τον άλλο θα κολακεύσουν, τον άλλο θα εξαναγκάσουν, τον άλλο θα περιποιηθούν, ξετυλίγοντας μέσα τους τον σωρό όλων αυτών των κακών: συκοφαντίες, αγορές, πωλήσεις, διαθήκες, εγγυήσεις, τόκους, κεφάλαια. Και όταν τα πράγματα τους έρχονται ευνοϊκά, τότε ακριβώς θορυβούνται περισσότερο. Δες, για παράδειγμα, εκείνον τον πλούσιο να ταράζεται, όταν τα χωράφια του καρποφόρησαν πλούσια, να βρίσκεται σε αδιέξοδο και αμηχανία, και να λέει: «Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες».

Διότι κάποιου πλούσιου ανθρώπου, λέγει, τα χωράφια καρποφόρησαν πλούσια, και διαλογιζόταν μέσα του: Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες. Γιατί λοιπόν καρποφόρησε η γη ενός ανθρώπου που δεν επρόκειτο να κάνει κανένα καλό από αυτήν την ευφορία; Για να διαφανεί περισσότερο η μακροθυμία του Θεού, εφόσον η αγαθότητά Του εκτείνεται μέχρι και σε τέτοιους ανθρώπους.

Αυτήν τη νύχτα επρόκειτο να παραληφθεί η ψυχή του, και εκείνος φανταζόταν την απόλαυση για πολλά χρόνια. Του επιτράπηκε να τα σχεδιάσει όλα και να καταστήσει φανερή τη διάθεσή του, προκειμένου να δεχθεί την απόφαση που άξιζε στην προαίρεσή του. Διότι είναι άξιες καθαίρεσης οι αποθήκες της αδικίας.

Αυτός που έχει πολλά, ίσως μάλιστα και πέρα από κάθε προσδοκία· διότι αυτό είναι πλέον το πιο άδικο· και επειδή δεν τον χωρούν οι πολλές του αποθήκες, άλλες μεν γεμίζει, άλλες δε γκρεμίζει, για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοεί ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για τον πλούτο και τη ματαιοδοξία του, έχοντας αποδειχθεί κακός οικονόμος ξένων αγαθών.

Διότι, όπως ακριβώς σε μία ολόφωτη ημέρα και σταθερή μεσημβρία, όταν ο ήλιος εκχέει πλούσιες τις ακτίνες του, δεν υπάρχει ανάγκη από φως λυχναριού ή κάποιας λαμπάδας, έτσι ούτε και τότε θα υπάρχει ανάγκη από τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα. Διότι αυτά έγιναν για σημεία και για καιρούς και για ημέρες και για χρόνια. Και όταν πλέον θα έχουν παρέλθει οι χρόνοι και οι ημέρες, και η νύχτα δεν θα υπάρχει, και δεν θα υπάρχει ανάγκη για σημεία, αλλά θα έχει εμφανιστεί ο Ήλιος της δικαιοσύνης και οι φωτεινοί και αστραποβόλοι άγγελοί του, και οι δίκαιοι θα έχουν λάμψει περισσότερο από τον ήλιο, ποια ανάγκη θα υπάρχει τότε για το φως του ήλιου και τη λάμψη της σελήνης ή για κάτι άλλο; «Τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης», δηλαδή εκείνοι που φέρουν φορτία αμαρτημάτων στους τραχήλους τους. Θα θρηνήσουν, διότι ο καιρός της μετάνοιάς τους θα έχει πλέον κλείσει. Θα θρηνήσουν, διότι θα αναζητούν και δεν θα βρίσκουν τον χρόνο που σπατάλησαν κακώς. Διότι κοιμήθηκαν τον ύπνο τους στον θάνατο και, όταν αναστήθηκαν, δεν βρήκαν τίποτα στα χέρια τους όλοι οι άνθρωποι του πλούτου. Θα θρηνήσουν, διότι θησαύριζαν και δεν γνώριζαν για ποιον τα συγκεντρώνουν. Θα θρηνήσει ο πλούσιος, που έλεγε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου, διότι η γη μου έδωσε πλούσια σοδειά, και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου, και θα απολαμβάνω για πολλά χρόνια». Θα θρηνήσουν, διότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας παρά πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών.

Από τον παραινετικό λόγο περί μετανοίας. Άνθρωποι, φέρνοντας στη μνήμη σας την απόφαση που επεβλήθη από τον Θεό σε εκείνον που είπε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες», ανοίξτε τους θησαυρούς σας και δώστε ελεημοσύνη· δημιουργήστε για τον εαυτό σας θησαυρό αστείρευτο στον ουρανό, όπως προστάζει ο Κύριος. Εσείς που συγκεντρώσατε τον απατηλό πλούτο από τόκους και από αδικία, «κάντε φίλους για τον εαυτό σας από τον μαμωνά», όπως προτρέπει ο Δεσπότης, «ώστε, όταν φύγετε από τη ζωή, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές».

Αυτό δε το λέει ο Κύριος, ανατρέποντας τους συλλογισμούς των φιλοπλούτων. Επειδή οι φιλόπλουτοι νομίζουν ότι, αγαπώντας τη ζωή, φροντίζουν για τον πλούτο και συγκεντρώνουν από παντού νομίζοντας ότι πρόκειται να ζήσουν για πολύ, λέει: Άθλιε και ταλαίπωρε, μήπως επειδή έχεις πολλά θα αποκτήσεις και μακροζωία; Γιατί λοιπόν ταλαιπωρείσαι ολοφάνερα για μια αβέβαιη ανάπαυση; Διότι είναι μεν αβέβαιο εάν θα φτάσεις στα γηρατειά, για τα οποία θησαυρίζεις. Είναι όμως ολοφάνερο ότι τώρα αναλώνεσαι στον πορισμό των χρημάτων. «Είπε δε παραβολή προς αυτούς λέγοντας: Κάποιου πλούσιου ανθρώπου τα χωράφια απέδωσαν άφθονη σοδειά, και συλλογιζόταν μέσα του λέγοντας: Τι να κάνω, επειδή δεν έχω πού να συγκεντρώσω τους καρπούς μου; Και είπε: Αυτό θα κάνω, θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί όλα τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου, και θα πω στην ψυχή μου:»

Και είναι φανερό από τις φροντίδες, ότι μόνο πλήθος αμαρτιών συσσωρεύουμε στους εαυτούς μας. «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες». Και αν στο μέλλον η γη δώσει ακόμη περισσότερους καρπούς, πάλι θα γκρεμίζεις και πάλι θα χτίζεις; Και ποια η ανάγκη να γκρεμίζεις και να χτίζεις; Έχεις για αποθήκες τα στομάχια των φτωχών, που μπορούν να χωρέσουν πολλά, και είναι ακατάλυτες και άφθαρτες. Διότι είναι ουράνιες και θεϊκές, μιας και αυτός που τρέφει τον φτωχό, τρέφει τον Θεό. Δες όμως και κάτι άλλο ανόητο: «Τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου». Διότι δεν πίστευε ότι τα έχει αυτά από τον Θεό, επειδή αλλιώς, θα τα διαχειριζόταν ως οικονόμος του Θεού. Αλλά νόμιζε ότι αυτά ήταν γεννήματα των δικών του κόπων, γι' αυτό και σφετεριζόμενος αυτά για τον εαυτό του, έλεγε: «Τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου». Διότι λέει: «Δεν έχω κανέναν συνέταιρο, κανέναν δεν κάνω συμμέτοχο, δεν ανήκουν στον Θεό, αλλά είναι δικά μου, μόνος μου λοιπόν θα τα απολαύσω. Δεν θα συμπεριλάβω τον Θεό στην απόλαυση αυτών». Επειδή όμως αυτά που λέει είναι ανόητα, ας δούμε και τα επόμενα: «Ψυχή μου, έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα για πολλά χρόνια». Ορίζει για τον εαυτό του διάρκεια ζωής, σαν να το είχε καλλιεργήσει και αυτό από τη γη. Μήπως είναι και αυτό δικό σου γέννημα; Μήπως είναι και αυτό δικό σου αγαθό;