Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 12:19

Κακός οικονόμος της παρούσας ζωής ήταν εκείνος ο πλούσιος, του οποίου τα χωράφια έφεραν άφθονη σοδειά, επειδή, μπροστά στην αφθονία των καρπών, ο άνθρωπος δεν σκέφτηκε τίποτα το αγαθό, αλλά, ανοίγοντας την επιθυμία της κοιλιάς του και τους πλατείς και αχώρητους κόλπους της πλεονεξίας, τα προόριζε όλα για τη δική του απόλαυση λέγοντας: Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα, αναπαύσου, φάε, πιες, ευφραίνου. Και ενώ ακόμη μιλούσε, παρουσιάστηκε εκείνος που επρόκειτο να τον πάρει. Ήλθε ένας φοβερός σύνδουλος για να τον αποσπάσει βίαια από τη διαχείρισή του και να τον οδηγήσει μακριά. Και ποιο ήταν το όφελος της φιλήδονης απόφασής του; Και αυτά μεν γράφτηκαν παραστατικά για τη δική μας νουθεσία. Η πείρα όμως της ζωής τι είδους είναι;

Και όμως, πόσοι κίνδυνοι υπάρχουν πριν από τη συγκομιδή των καρπών! Διότι και το χαλάζι τους κατέστρεψε, και ο καύσωνας τους άρπαξε μέσα από τα χέρια, και η βροχή που έπεσε από τα σύννεφα εκτός εποχής, αχρήστευσε τους καρπούς. Δεν προσεύχεσαι, λοιπόν, στον Κύριο να ολοκληρωθεί η δωρεά Του; Αλλά προτρέχοντας, καθιστάς τον εαυτό σου ανάξιο να δεχθεί όσα σου έχουν προσφερθεί. Και εσύ βέβαια μιλάς στον εαυτό σου στα κρυφά, αλλά τα λόγια σου εξετάζονται στον ουρανό. Γι' αυτό και από εκεί σου έρχονται οι απαντήσεις. Ποια είναι, όμως, αυτά που λες; «Ψυχή μου, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα· φάγε, πιες, ευφραίνου καθημερινά». Ώ, τι παραλογισμός! Εάν είχες ψυχή χοίρου, τι άλλο από αυτό θα της εξήγγελλες ως χαρμόσυνο μήνυμα; Τόσο κτηνώδης είσαι, τόσο ασύνετος απέναντι στα αγαθά της ψυχής, ώστε να την φιλεύεις με τις τροφές της σάρκας; Και όσα καταλήγουν στον αποχωρητήριο, αυτά προσφέρεις στην ψυχή; Εάν βέβαια έχει αρετή, εάν είναι γεμάτη από αγαθά έργα, εάν έχει οικειωθεί τον Θεό, τότε έχει πολλά αγαθά, και ας ευφραίνεται με την καλή ευφροσύνη της ψυχής. Επειδή όμως φρονείς τα επίγεια, και έχεις ως θεό την κοιλιά σου, και είσαι ολόκληρος σαρκικός, υποδουλωμένος στα πάθη, άκουσε την προσωνυμία που σου ταιριάζει, την οποία κανείς από τους ανθρώπους δεν σου έδωσε, αλλά ο ίδιος ο Κύριος: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· και αυτά που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;» Μεγαλύτερος και από την αιώνια κόλαση είναι ο χλευασμός για την απερισκεψία. Διότι αυτός που σε λίγο πρόκειται να αρπαγεί βίαια, τι είδους σχέδια κάθεται και κάνει!

Τέτοιος ήταν ο πλούσιος στο Ευαγγέλιο. Παρουσιάστηκαν εκείνοι που απαιτούσαν την ψυχή του, και αυτός συζητούσε με την ψυχή του για φαγητά. Εκείνη ακριβώς τη νύχτα του την έπαιρναν, και εκείνος φανταζόταν την απόλαυση για πολλά χρόνια. Φοβερή μανία· όσο μεν ο χρυσός βρισκόταν στα μεταλλεία, έσκαβε τη γη· όταν ήρθε στο φως, πάλι μέσα στη γη τον εξαφανίζει. Έπειτα, νομίζω, πως συμβαίνει σε αυτόν που θάβει τον πλούτο του, να θάβει μαζί και την καρδιά του· «διότι όπου είναι ο θησαυρός σου», λέγει, «εκεί είναι και η καρδιά σου». Εμπρός λοιπόν, διάθεσε ποικιλοτρόπως τον πλούτο σου, ω πλούσιε. Μην απαιτείς υπερβολικές τιμές· μην περιμένεις σιτοδεία για να ανοίξεις τις σιταποθήκες σου· μην προσδοκάς τον λιμό για χάρη του χρυσού, ούτε την κοινή ανέχεια για τη δική σου ευπορία. Μη γίνεσαι κάπηλος των ανθρώπινων συμφορών· μην κάνεις την οργή του Θεού ευκαιρία για συσσώρευση χρημάτων. Διότι εσύ αποβλέπεις στον χρυσό, τον αδελφό σου όμως δεν τον κοιτάζεις· και του μεν νομίσματος αναγνωρίζεις το χάραγμα και ξεχωρίζεις το κίβδηλο από το γνήσιο, τον αδελφό σου όμως την ώρα της ανάγκης τον αγνοείς παντελώς. Και το μεν ωραίο χρώμα του χρυσού σε τέρπει υπερβολικά, αλλά το πόσος στεναγμός του φτωχού σε ακολουθεί, δεν το αναλογίζεσαι.

Και είπε: Αυτό θα κάνω· θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί όλα τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου· και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα για έτη πολλά· αναπαύου, φάε, πιες, ευφραίνου, και τα εξής. ΠΡΟΣ ΤΙΜ. Α΄. Στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υψηλοφρονούν, ούτε να στηρίζουν τις ελπίδες τους στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό, ο οποίος μας παρέχει τα πάντα πλουσιοπάροχα προς απόλαυση.

Διότι ποιος θα σκεφτόταν με αυτόν τον τρόπο για τους έχοντες ανάγκη, γνωρίζοντας ότι ο Θεός είναι ο χορηγός αυτών που κατέχει; Διότι γνώρισμα των ίδιων ανθρώπων είναι και το να έχουν κάτι από τον Θεό, και το να χρησιμοποιούν κατά Θεόν αυτά που έχουν. (A f. 173 b, E f. 196) Αλλά ο πλούσιος αυτός δεν οικοδομεί τις μόνιμες αποθήκες, αλλά αυτές που καταστρέφονται· και, το ακόμη πιο παράλογο από αυτό, ορίζει για τον εαυτό του διάρκεια ζωής, σαν να είχε θερίσει και αυτήν από τη γη. Διότι λέει: «Και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή μου, έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα για πολλά χρόνια.» —(A f. 175 b) Αλλά, ω πλούσιε, θα μπορούσε να πει κάποιος, τους μεν καρπούς τους έχεις σε αποθήκες, τα πολλά χρόνια όμως από πού θα τα πάρεις; —(A f. 174 b, E f. 198) Τέτοιος είναι και ο σημερινός πλούσιος, ο οποίος είναι σκυμμένος πάνω από το στομάχι του, έχοντας λαιμό αντί για λογική, και δεν ζει σύμφωνα με την εικόνα του μόνου Αγαθού· γι' αυτό περιποιείται την ψυχή του με τα φαγητά της σάρκας, και επιβάλλει στην ψυχή τη βδελυρή ηδονή που τα ακολουθεί. Διότι ο Κύριος με εύσχημο τρόπο, μέσω του «ευφραίνου», υπέδειξε τα υπογάστρια πάθη που ακολουθούν τον χορτασμό· διότι τον κορεσμό ακολουθούν οι σαρκικές ηδονές. Και όμως, θα έπρεπε να τρώει κανείς για να ζει, και όχι να ζει για να τρώει, σύμφωνα με εκείνους που θεοποιούν την κοιλιά και λένε: «Ας φάμε και ας πιούμε, διότι αύριο πεθαίνουμε»· ενώ θα έπρεπε αντίθετα να λένε: Επειδή αύριο πεθαίνουμε, ας μη φάμε ούτε να πιούμε. —(A f. 174 b) Τι ωφέλησε αυτόν τον πλούσιο η πολλή μέριμνα; Είναι ολόκληρος δοσμένος στη σάρκα.

Επομένως, αν κάποιος έχει σπλάχνα οικτιρμών, τέτοιον ακριβώς θα συναντήσει και τον Θεό, και θα θησαυρίσει μεν στους ουρανούς, θα φάει δε τους καρπούς των δικών του κόπων, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και δεν θα γίνει σαν εκείνον τον σκληρό και ανόητο πλούσιο, του οποίου τα χωράφια λέει ο Σωτήρας στις ευαγγελικές παραβολές ότι καρποφόρησαν. Διότι εκείνος έλεγε: «Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου». Σε αυτόν όμως που σκεφτόταν τέτοια πράγματα και ενεργούσε με άγνοια, ο Θεός είπε: «Άφρον, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Επομένως, όπως είπα, αυτός που προσφέρει στους άλλους είναι γεμάτος ευλογίες· ένας τέτοιος άνθρωπος θα έχει και νοητές βροχές που θα αρδεύουν την καρδιά του και θα την ευφραίνουν επαρκώς, και θα αποδώσει τους καρπούς της ευσέβειας, άλλοτε με τον έναν τρόπο και άλλοτε με τον άλλον, και τρόπον τινά διαφοροποιημένους, διαπρέποντας αφενός στην αγάπη, αφετέρου στη χρηστότητα και τη φιλαλληλία, στην ανδρεία και την υπομονή· και θα είναι σαν κάποια εύκαρπη και γονιμότατη γη, λαμπρός και ονομαστός και αληθινά τρισμακάριος. «Διότι είναι προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», όπως έχει γραφτεί. <Βαρύνατε εναντίον μου τα λόγια σας, λέει ο Κύριος, και είπατε: Σε τι σε καταλαλήσαμε;>

3. Εμπρός, λοιπόν, αφού μετρήσουμε το μήκος του βίου και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας στο τέλος του καθενός, ας εξετάσουμε πού άραγε θα καταλήξει το χρήμα για τους πλουσίους. Είπε κάποιος από τους αγίους: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω εκεί.» Γράφει δε και κάποιος άλλος: «Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.» Εφόσον λοιπόν ο χρόνος του βίου είναι τόσο περιορισμένος και βραχύς, και το τέλος του δεν επιτρέπει να πλουτίσει κανείς, πώς δεν είναι φανερά καλύτερο να προσηλωνόμαστε στα ιερά έργα και να έχουμε αναφαίρετο τον πλούτο, συγκεντρωμένο στους ουρανούς, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τον καταστρέφουν, ούτε οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου; Ας παραθέσουμε με συντομία και κάτι από τις ευαγγελικές διηγήσεις, το οποίο δεν στερείται χρησιμότητας για την ωφέλεια των ακροατών. Είπε κάπου ο Χριστός: «Τα χωράφια κάποιου πλούσιου ανθρώπου έδωσαν άφθονη σοδειά· και συλλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου. Του είπε όμως ο Θεός: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου. Αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;» Ώ, τι παράδοξο πράγμα! Στενοχωριέται ενώ πλουτίζει, και αναλαμβάνει βαρύτερη τη φροντίδα για τα πολλά του αγαθά. «Τι να κάνω;»

ΙΗ΄. Κάποιος από εμάς καταπίεσε τον φτωχό, του απέσπασε μερίδιο γης, και παραβίασε παράνομα τα όρια, είτε κλέβοντας είτε ασκώντας τυραννία, και ένωσε σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον του· και φιλονίκησε για να μην έχει κανέναν γείτονα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί όπου δεν έσπειρε, και θερίζοντας εκεί όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας όχι τη γη, αλλά την ανάγκη αυτών που στερούνται. Άλλος στέρησε από τον Θεό, ο Οποίος του τα έχει δώσει όλα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος· διότι ούτε ευχαρίστησε για όσα έλαβε, ούτε διασφάλισε το μέλλον του, αν μη τι άλλο, μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν ελέησε χήρα και ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από το ψωμί του και από λίγη τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο Οποίος τρέφεται μέσω αυτών που τρέφονται έστω και με λίγα. Αυτός που ίσως έχει πολλά, και μάλιστα πέρα από κάθε προσδοκία (διότι αυτό είναι ήδη το πιο άδικο), και που νιώθει στριμωγμένος στις πολλές του αποθήκες, και άλλες γεμίζει, ενώ άλλες κατεδαφίζει για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοώντας ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για την εδώ ευπορία και την αλαζονεία του, επειδή υπήρξε κακός οικονόμος ξένων αγαθών. Άλλος εξέκλινε από τον δρόμο των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με άδικες πράξεις. Άλλος μίσησε αυτόν που τον ελέγχει δημόσια στις πύλες, και αποστράφηκε με βδελυγμία τον όσιο λόγο.

Ας μη μου συμβεί ποτέ ούτε να πλουτίζω, ενώ αυτοί στερούνται· ούτε να χαίρω υγείας, εάν δεν βοηθώ στα τραύματά τους· ούτε να έχω επαρκή τροφή, ούτε σκέπη, ούτε να αναπαύομαι κάτω από στέγη, εάν δεν τους προσφέρω άρτο, και δεν τους δώσω ένδυμα ανάλογα με τη δύναμή μου, και δεν τους αναπαύσω κάτω από στέγη. Αλλά, είτε πρέπει όλα να τα εναποθέσουμε στον Χριστό, ώστε να τον ακολουθήσουμε γνησίως, σηκώνοντας τον σταυρό, και να πετάξουμε ανάλαφροι προς τον άνω κόσμο, ανεμπόδιστοι και χωρίς να ελκόμαστε προς τα κάτω από τίποτα, και να κερδίσουμε αντί για τα πάντα τον Χριστό, υψωμένοι διά της ταπεινώσεως και πλουτισμένοι διά της πενίας· είτε πρέπει να μοιραστούμε τα υπάρχοντά μας με τον Χριστό, ώστε με κάποιον τρόπο και η ιδιοκτησία να αγιαστεί, μέσω της ορθής διαχείρισής της και της μετάδοσής της σε εκείνους που δεν έχουν. Εάν όμως σπείρω μόνο για τον εαυτό μου, τότε ας σπείρω, και ας φάνε άλλοι· και για να επαναλάβω τα λόγια του Ιώβ: Αντί για σιτάρι ας μου φυτρώσει τσουκνίδα, και αντί για κριθάρι βάτος· καύσωνας δε ας παρασύρει και λαίλαπα ας αρπάξει τους κόπους μου, ώστε να έχω κοπιάσει μάταια. Εάν δε οικοδομήσω και αποθήκες θησαυρίζοντας τον πλούτο του μαμωνά, και χάριν του μαμωνά, αυτήν τη νύχτα ας ζητηθεί η ψυχή μου, ώστε να δώσω λόγο για όσα κακώς θησαύρισα.

Ποιος ανατέλλει τον ήλιο; Ποιος εξαφανίζει το σκοτάδι της νύχτας; Ποιος σου δείχνει την αχτίδα του φωτός; Ποιος περιστρέφει τον ουρανό, ώστε ο φωστήρας να βρεθεί πάνω από τη γη; Εκείνος που σου δωρίζει αυτά και άλλα τόσο σπουδαία αγαθά, έχει άραγε ανάγκη τη δική σου συνέργεια για να αναπληρώσει στη σάρκα σου ό,τι λείπει από τις ανάγκες της; Ποια φροντίδα καταβάλλει η φύση των άλογων ζώων για την ίδια της τη ζωή; Ποια είναι τα χωράφια των κορακιών; Ποιες είναι οι αποθήκες των αετών; Δεν είναι για όλα μία η χορηγία της ζωής, το θείο θέλημα, από το οποίο συγκρατούνται τα πάντα; Έπειτα, το βόδι, ή το υποζύγιο, ή κάποιο άλλο από τα άλογα ζώα κατέχει από τη φύση του αυτοδίδακτη τη φιλοσοφία, και διαχειρίζεται καλά το παρόν, ενώ για τα μελλοντικά δεν έχει καμία απολύτως φροντίδα· εμείς, αντίθετα, έχουμε ανάγκη από συμβούλους για να κατανοήσουμε το φθαρτό και εφήμερο αυτής της κατά σάρκα ζωής. Δεν διδασκόμαστε από τις συμφορές των άλλων; Δεν γινόμαστε συνετοί ως προς τον δικό μας βίο; Τι ωφελήθηκε από την πολλή προετοιμασία εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος ματαιοπονούσε με ανυπόστατες ελπίδες, γκρεμίζοντας, χτίζοντας, συγκεντρώνοντας αγαθά, τρυφώντας, εγκλωβίζοντας μαζί στις αποθήκες του μακρές περιόδους ετών μέσα στη ματαιότητα των ελπίδων του; Μία μόνο νύχτα δεν διέψευσε όλη εκείνη την ελπίδα που ονειρευόταν, αποδεικνύοντάς την σαν κάποιο μάταιο όνειρο πλασμένο πάνω στη ματαιότητα;

Κανείς ας μην εκπλήσσεται με τα λεγόμενα. Διότι και εμείς, κατά κάποια συνήθεια, αποδίδουμε στην ψυχή ό,τι επιτελείται μέσω του σώματός μας, όπως ακριβώς εκείνος που συνομιλούσε με την ίδια του την ψυχή για την ευφορία της γης του, λέγοντας: «Φάγε και πίε και ευφραίνου», ανάγοντας έτσι τον χορτασμό της σάρκας στην ψυχή. Έτσι και στην προκειμένη περίπτωση, η υποταγή του εκκλησιαστικού σώματος ανάγεται σε Εκείνον που ενοικεί στο σώμα.

Αν αυτά τα επιβλέπει ο Θεός, όπως βεβαίως και τα επιβλέπει, ποιο τέλος του βίου αναμένετε, εσείς οι μισόπτωχοι; Πείτε μου· ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι εξαιτίας τέτοιων ανθρώπων το ιερό Ευαγγέλιο ανακράζει και μαρτυρεί όλα τα φρικώδη και φοβερά παραδείγματα; Έτσι, είναι καταγεγραμμένο ότι οδύρεται βαριά και στενάζει εκείνος που έζησε μέσα στον βύσσο και τώρα συνέχεται μέσα στην άβυσσο των δεινών· ενώ κάποιος άλλος πάλι, με όμοιο χαρακτήρα, καταδικάστηκε σε απροσδόκητο θάνατο, καθώς το βράδυ σχεδίαζε την πρωινή του απόλαυση και τελικά δεν πρόλαβε να αντικρίσει την ακτίνα της αυγής. Ας μην είμαστε θνητοί ως προς την πίστη και αθάνατοι ως προς την απόλαυση· διότι αυτήν την αντίληψη έχουμε εμείς που θέλουμε να τα προσφέρουμε όλα στην κολακεία της σάρκας, σαν να είμαστε οικοδεσπότες δίχως διαδόχους, σαν να είμαστε παντοτινοί κύριοι των επίγειων αγαθών, μεριμνώντας το θέρος για τη σπορά και προσδοκώντας κατά τη σπορά την ευφροσύνη του θέρους· φυτεύοντας το πλατάνι και ελπίζοντας στη σκιά του υψηλού δέντρου· φυτεύοντας τον σπόρο του φοίνικα και αναμένοντας τη γλυκύτητα των καρπών του. Και αυτά μάλιστα τα κάνουμε συχνά όταν πια έχουμε ασπρισμένα μαλλιά, όταν έχει ήδη επέλθει το φθινόπωρο της ηλικίας μας, όταν είναι εγγύς ο χειμώνας του θανάτου, και δεν απομένει πλέον στη ζωή μας ένας κύκλος ετών, παρά μόνο τρεις ή τέσσερις ημέρες.

Διότι αυτός ο νοσηρός έρωτας δεν προέρχεται από την ανέχεια, αλλά μάλλον αυτή προέρχεται από αυτόν, και αυτός από την αφροσύνη, από την οποία ονομάζεται δικαιότατα (άφρων) από τον κοινό δεσπότη Χριστό και εκείνος που γκρέμιζε τις αποθήκες του και έχτιζε μεγαλύτερες. Διότι πώς να μην είναι άφρων αυτός που, για χάρη πραγμάτων που δεν μπορούν να ωφελήσουν καθόλου, «διότι η ζωή κανενός δεν εξαρτάται από την περίσσεια των υπαρχόντων του»· για χάρη αυτών λοιπόν προδίδει τα πιο ωφέλιμα, και δεν γίνεται σοφός έμπορος, αφαιρώντας κατά το δυνατόν ακόμη και από τα αναγκαία και προσθέτοντάς τα στο κεφάλαιο της όντως πολύκαρπης και επικερδούς εμπορίας ή γεωργίας· γεωργίας, η οποία και πριν ακόμη φτάσει ο καιρός του θερισμού, πολλαπλασιάζει στο εκατονταπλάσιο αυτό που σπάρθηκε, σαν να προδεικνύει το μελλοντικό κέρδος και τη σοδειά την ώρα του θερισμού ως ανείπωτη και ασύλληπτη, και, το πιο παράδοξο, τόσο περισσότερο όσο οι σπόροι προέρχονται από πιο φτωχικά ταμεία.

Όπως ακριβώς, λοιπόν, εκείνος ο πλούσιος του Ευαγγελίου, λέγοντας στον εαυτό του, «φάε, πιες, ευφραίνου», κατέστησε ο άθλιος τον εαυτό του άξιο της αιώνιας φλόγας, και ανάξιο ακόμη και για την παρούσα ζωή, έτσι και εμείς, αδελφοί, ας πούμε αντίστροφα στους εαυτούς μας να εγκρατευόμαστε και να νηστεύουμε, να γρηγορούμε και να είμαστε συνεσταλμένοι, και να ταπεινωνόμαστε και να κακοπαθούμε για τη σωτηρία μας· διότι έτσι και την παρούσα ζωή θα τη διανύσουμε καλώς και θεοφιλώς, και θα κληρονομήσουμε την αιώνια ευζωία.

Επειδή δε ο πονηρός πλούτος προσλαμβάνει μαζί του κάποιες φορές και μια σύντροφο ακόμη πιο πονηρή, δηλαδή την αλαζονεία και την πεποίθηση στον πλούτο, για τον λόγο αυτόν, γράφοντας στον Τιμόθεο ο θείος Παύλος λέει: «στους πλουσίους του παρόντος αιώνος να παραγγέλλεις να μην υπερηφανεύονται, ούτε να ελπίζουν στην αβεβαιότητα του πλούτου, αλλά στον Θεό». Διότι η επίγνωση της αλήθειας στους ανθρώπους είναι η ταπείνωση, ενώ εκείνος που υπερηφανεύεται για τον πλούτο του - ο οποίος είναι πραγματικά το πιο γήινο από όλα όσα έχουμε - και ελπίζει σε αυτόν, είναι όντως άφρων και σε τίποτα δεν διαφέρει από τους πλουσίους που παρουσίασε ο Κύριος σε παραβολές. Από αυτούς, ο ένας, που είχε στα πρόθυρά του τον Λάζαρο, από την αλαζονεία του ούτε καν τον κοίταζε, ο δε άλλος, που συνομιλούσε με την ψυχή του για τα αγαθά που είχε θησαυρίσει για πολλά χρόνια, φανέρωσε την ελπίδα που είχε εναποθέσει στον πλούτο. Γι' αυτό, τον μεν πρώτο τον υποδέχθηκε η άσβεστη φλόγα, ενώ τον δεύτερο η αδυσώπητη απαίτηση της ψυχής του. Βλέπετε ποιο είναι το τέλος εκείνων που είναι προσκολλημένοι στον πλούτο; Γι' αυτό ο Δαβίδ λέει: «αν ρέει ο πλούτος, μην του παραδίδετε την καρδιά σας»· και ο Σολομών λέει: «εκείνος που έχει πεποίθηση στον πλούτο θα πέσει», ενώ κάπου αλλού πάλι παρομοιάζει με τον Άδη και την απώλεια εκείνους που είναι άπληστοι για τα κέρδη, λέγοντας: «όπως ο Άδης και η απώλεια δεν χορταίνουν ποτέ, έτσι και τα μάτια των αφρόνων»· ο δε Κύριος λέει: «αλίμονο στους πλουσίους, αλίμονο στους χορτασμένους».

Αλλά εσύ δεν είσαι τέτοιος· πώς, λοιπόν, φθονείς τους ανθρώπους για την απόλαυση των αγαθών και, αφού συγκρότησες πονηρό συμβούλιο μέσα στην ψυχή σου, φροντίζεις όχι πώς να δώσεις στον καθένα τα απαραίτητα, αλλά πώς, αφού τα συγκεντρώσεις όλα, να στερήσεις τους πάντες από την ωφέλεια που προέρχεται από αυτά; Παρουσιάστηκαν εκείνοι που απαιτούσαν την ψυχή του, κι εκείνος μιλούσε στην ψυχή του για φαγητά.

Αυτήν τη νύχτα επρόκειτο να παραληφθεί η ψυχή του, και εκείνος φανταζόταν την απόλαυση για πολλά χρόνια. Του επιτράπηκε να τα σχεδιάσει όλα και να καταστήσει φανερή τη διάθεσή του, προκειμένου να δεχθεί την απόφαση που άξιζε στην προαίρεσή του. Διότι είναι άξιες καθαίρεσης οι αποθήκες της αδικίας.

Αυτός που έχει πολλά, ίσως μάλιστα και πέρα από κάθε προσδοκία· διότι αυτό είναι πλέον το πιο άδικο· και επειδή δεν τον χωρούν οι πολλές του αποθήκες, άλλες μεν γεμίζει, άλλες δε γκρεμίζει, για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοεί ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για τον πλούτο και τη ματαιοδοξία του, έχοντας αποδειχθεί κακός οικονόμος ξένων αγαθών.

Διότι, όπως ακριβώς σε μία ολόφωτη ημέρα και σταθερή μεσημβρία, όταν ο ήλιος εκχέει πλούσιες τις ακτίνες του, δεν υπάρχει ανάγκη από φως λυχναριού ή κάποιας λαμπάδας, έτσι ούτε και τότε θα υπάρχει ανάγκη από τον ήλιο, τη σελήνη και τα άστρα. Διότι αυτά έγιναν για σημεία και για καιρούς και για ημέρες και για χρόνια. Και όταν πλέον θα έχουν παρέλθει οι χρόνοι και οι ημέρες, και η νύχτα δεν θα υπάρχει, και δεν θα υπάρχει ανάγκη για σημεία, αλλά θα έχει εμφανιστεί ο Ήλιος της δικαιοσύνης και οι φωτεινοί και αστραποβόλοι άγγελοί του, και οι δίκαιοι θα έχουν λάμψει περισσότερο από τον ήλιο, ποια ανάγκη θα υπάρχει τότε για το φως του ήλιου και τη λάμψη της σελήνης ή για κάτι άλλο; «Τότε θα θρηνήσουν όλες οι φυλές της γης», δηλαδή εκείνοι που φέρουν φορτία αμαρτημάτων στους τραχήλους τους. Θα θρηνήσουν, διότι ο καιρός της μετάνοιάς τους θα έχει πλέον κλείσει. Θα θρηνήσουν, διότι θα αναζητούν και δεν θα βρίσκουν τον χρόνο που σπατάλησαν κακώς. Διότι κοιμήθηκαν τον ύπνο τους στον θάνατο και, όταν αναστήθηκαν, δεν βρήκαν τίποτα στα χέρια τους όλοι οι άνθρωποι του πλούτου. Θα θρηνήσουν, διότι θησαύριζαν και δεν γνώριζαν για ποιον τα συγκεντρώνουν. Θα θρηνήσει ο πλούσιος, που έλεγε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου, διότι η γη μου έδωσε πλούσια σοδειά, και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου, και θα απολαμβάνω για πολλά χρόνια». Θα θρηνήσουν, διότι είναι ευκολότερο να περάσει καμήλα από την τρύπα της βελόνας παρά πλούσιος στη βασιλεία των ουρανών.

Και δικαίως! «Διότι εκείνος που πιστεύει σε εμένα, τα έργα που εγώ κάνω, θα τα κάνει και εκείνος»· αυτή είναι η υπόσχεση του Θεού προς τους φίλους Του. Ποιος δε, είναι πιο δίκαιο να ονομάζεται πιστός από εκείνον, τον οποίο, αν κάποιος τον αποκαλούσε και μάρτυρα, θα τον προσφωνούσε έτσι έστω και μόνο από τα ίδια του τα έργα; Διότι θεωρώ ότι οι άγιοι ονομάζονται μάρτυρες, και το όνομα επιτρέπει να εικάσουμε πως τούτο συμβαίνει όχι μόνο επειδή πεθαίνουν υποφέροντας δεινά και επειδή, ενώ πολλοί, τόσο ευχάριστοι όσο και εχθρικοί, τους προτρέπουν προς το ψέμα, αυτοί λένε την αλήθεια και μαρτυρούν τη θεότητα του Χριστού. Αυτά τα πράγματα γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά ότι συνέβησαν στον Νικόλαο. Πέρα από αυτά, εφόσον οι ψυχές εκείνων που ζουν ακόλαστα και προσκολλώνται στην ύλη μοιάζουν σαν να μεταβάλλονται στη φύση του σώματος, τόσο μέσα από τις επιθυμίες όσο και από τις σκέψεις τους, ώστε κάποιος από αυτούς να παρηγορεί την ψυχή του με σωματικά αγαθά λέγοντας, «ψυχή, έχεις πολλά αγαθά», εξαιτίας των οποίων ο Θεός αρνήθηκε να είναι μαζί τους λέγοντας: «δεν θα παραμείνει το πνεύμα μου στους ανθρώπους αυτούς επειδή είναι σάρκες», συνεπάγεται αντίθετα ότι, για τον Νικόλαο και όσους είναι σαν κι αυτόν, το σώμα θα ομοιάζει με τις ψυχές και τα πνευματικά νοήματα. Ακόμη δε, θεωρώ ότι η κατάληξη των δικαίων ονομάζεται βασιλεία των ουρανών, επειδή εκεί τα πάντα ικανοποιούν την επιθυμία, προσφέροντας ευδαιμονία σε όσους φτάνουν σε αυτήν.

Ματθ. 19, 16-24 Ο νεανίσκος θεωρούσε αγαθά και τον πλούτο και τα χρήματα, ή μάλλον αυτά περισσότερο από τα άλλα· διότι είναι συνήθεια στους ανθρώπους να θεωρούν εκείνα ως αγαθά, προς τα οποία οι ίδιοι διάκεινται με ισχυρή επιθυμία και πάθος. Γι' αυτό και ο πλούσιος εκείνος έλεγε: «έχεις πολλά αγαθά· φάγε» και «πίε», μετρώντας την ευδαιμονία με φαγητά και ποτά και λαιμαργία, και θεωρώντας αυτά ως αγαθά. Έτσι λοιπόν και αυτός ο πλούσιος νεανίσκος, θεωρώντας αγαθά τα υπάρχοντα και τον πλούτο του, ονομάζει «αγαθό» και τον Δεσπότη, θεωρώντας τον μεν ως έναν άνθρωπο από τους δασκάλους, τιμώντας τον δε, όπως νόμιζε, με την προσωνυμία του αγαθού. Ο δε Δεσπότης των όλων, που γνωρίζει τα πάντα, θέλοντας να τον αποσπάσει από την προσκόλληση στον πλούτο και να τον διδάξει ότι ο πλούτος, τον οποίο εκείνος αγαπούσε, δεν είναι αγαθό (διότι από τη φύση του δεν ανήκει ούτε στα αγαθά ούτε στα κακά), όχι μόνο αποκλείει τον πλούτο από την ονομασία του αγαθού με τρόπο ανεπαίσθητο και συνάμα σοφό, αλλά και όλα τα άλλα, καθιστώντας την απόρριψη του πλούτου ανύποπτη και ευπρόσδεκτη μέσω της καθολικής άρνησης· διότι λέει: «κανείς δεν είναι αγαθός παρά μόνο ένας, ο Θεός». Και επιτιμώντας εκ των προτέρων και την προσωνυμία του αγαθού που του αποδόθηκε ανάρμοστα και παρέκκλινε πολύ από το ορθό, λέει: «γιατί με αποκαλείς αγαθό;» αντί του: γιατί, θεωρώντας με απλό άνθρωπο, με αποκαλείς αγαθό;

Κατήχηση Ι'. Περί του να μην αναλωνόμαστε σε μάταιες χαρές του βίου, εμείς που για τον Θεό τα εγκαταλείψαμε όλα. Αδελφοί μου, πατέρες και τέκνα, πράγματι, σύμφωνα με εκείνη την ιερή ρήση του Θεολόγου, ενώ είναι δύσκολο να άρχεται κανείς, κινδυνεύει να είναι πολύ πιο δύσκολο από αυτό το να γνωρίζει πώς να άρχει ανθρώπων. Αυτό εγώ, δεν ξέρω πώς, εξαιτίας των αμαρτιών μου έλαχα να αναλάβω σε εσάς, τους δεσπότες μου. Διότι, αν επιδιώξω τον άνετο και χωρίς κόπο βίο, όπως ίσως κάνουν κάποιοι, αν βέβαια υπάρχουν τέτοιοι που καταφρονούν τις κρίσεις του Θεού, δεν θα είναι μεγάλος ο αγώνας και η φροντίδα μου. Διότι αυτός που σώζεται σώζεται και αυτός που χάνεται χάνεται, αυτός που στέκεται στέκεται και αυτός που πέφτει έχει πέσει, αυτός που καταρρέει καταρρέει και ο άρρωστος ασθενεί, αυτός που αρνείται έχει αρνηθεί και αυτός που αθετεί έχει αθετήσει, εγώ όμως έχω περιβληθεί το αξίωμα της ηγουμενίας, ονομαζόμενος κύριος και πατέρας. Φίλοι και συγγενείς δεν σταματούν, συνδαιτυμόνες και ακόλουθοι δεν σπανίζουν, δόξες και τιμές, ακόμη και από τον ίδιο τον βασιλιά, δεν με αποφεύγουν. Θα μπορούσα να πω κάτι ευαγγελικό στον εαυτό μου: «Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά. Ανάπαυσου, φάε, πιες, ευφραίνου» και τα λοιπά ας αφεθούν στην τύχη τους.

Αυτό δε το λέει ο Κύριος, ανατρέποντας τους συλλογισμούς των φιλοπλούτων. Επειδή οι φιλόπλουτοι νομίζουν ότι, αγαπώντας τη ζωή, φροντίζουν για τον πλούτο και συγκεντρώνουν από παντού νομίζοντας ότι πρόκειται να ζήσουν για πολύ, λέει: Άθλιε και ταλαίπωρε, μήπως επειδή έχεις πολλά θα αποκτήσεις και μακροζωία; Γιατί λοιπόν ταλαιπωρείσαι ολοφάνερα για μια αβέβαιη ανάπαυση; Διότι είναι μεν αβέβαιο εάν θα φτάσεις στα γηρατειά, για τα οποία θησαυρίζεις. Είναι όμως ολοφάνερο ότι τώρα αναλώνεσαι στον πορισμό των χρημάτων. «Είπε δε παραβολή προς αυτούς λέγοντας: Κάποιου πλούσιου ανθρώπου τα χωράφια απέδωσαν άφθονη σοδειά, και συλλογιζόταν μέσα του λέγοντας: Τι να κάνω, επειδή δεν έχω πού να συγκεντρώσω τους καρπούς μου; Και είπε: Αυτό θα κάνω, θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα συγκεντρώσω εκεί όλα τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου, και θα πω στην ψυχή μου:»

«Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα για πολλά χρόνια· αναπαύσου, φάε, πιες, ευφραίνου. Ο Θεός όμως του είπε: Άφρονα, αυτή τη νύχτα θα ζητήσουν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν; Έτσι παθαίνει αυτός που θησαυρίζει για τον εαυτό του και δεν πλουτίζει κατά Θεόν.» Αφού είπε ότι η ζωή του ανθρώπου δεν παρατείνεται από την περίσσεια των χρημάτων, για να το επιβεβαιώσει αυτό παραθέτει και μια παραβολή. Και δες πώς μας περιγράφει τους άπληστους λογισμούς ενός ανόητου πλουσίου.

Και είναι φανερό από τις φροντίδες, ότι μόνο πλήθος αμαρτιών συσσωρεύουμε στους εαυτούς μας. «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες». Και αν στο μέλλον η γη δώσει ακόμη περισσότερους καρπούς, πάλι θα γκρεμίζεις και πάλι θα χτίζεις; Και ποια η ανάγκη να γκρεμίζεις και να χτίζεις; Έχεις για αποθήκες τα στομάχια των φτωχών, που μπορούν να χωρέσουν πολλά, και είναι ακατάλυτες και άφθαρτες. Διότι είναι ουράνιες και θεϊκές, μιας και αυτός που τρέφει τον φτωχό, τρέφει τον Θεό. Δες όμως και κάτι άλλο ανόητο: «Τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου». Διότι δεν πίστευε ότι τα έχει αυτά από τον Θεό, επειδή αλλιώς, θα τα διαχειριζόταν ως οικονόμος του Θεού. Αλλά νόμιζε ότι αυτά ήταν γεννήματα των δικών του κόπων, γι' αυτό και σφετεριζόμενος αυτά για τον εαυτό του, έλεγε: «Τα γεννήματά μου και τα αγαθά μου». Διότι λέει: «Δεν έχω κανέναν συνέταιρο, κανέναν δεν κάνω συμμέτοχο, δεν ανήκουν στον Θεό, αλλά είναι δικά μου, μόνος μου λοιπόν θα τα απολαύσω. Δεν θα συμπεριλάβω τον Θεό στην απόλαυση αυτών». Επειδή όμως αυτά που λέει είναι ανόητα, ας δούμε και τα επόμενα: «Ψυχή μου, έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα για πολλά χρόνια». Ορίζει για τον εαυτό του διάρκεια ζωής, σαν να το είχε καλλιεργήσει και αυτό από τη γη. Μήπως είναι και αυτό δικό σου γέννημα; Μήπως είναι και αυτό δικό σου αγαθό;

Φάε, πιες, ευφραίνου. Εύγε για τα αγαθά της ψυχής! Διότι το να τρώει κανείς και να πίνει είναι αγαθό της άλογης ψυχής· έχοντας λοιπόν και ο ίδιος τέτοια ψυχή, δικαιολογημένα της προσφέρεις αυτά. Το αγαθό όμως της λογικής ψυχής είναι το να κατανοεί, να συλλογίζεται, να ευφραίνεται με τον νόμο του Θεού και με αγαθά διανοήματα. Δεν σου αρκεί δε το φαγητό και το ποτό, ω άφρων, αλλά επιβάλλεις στην ψυχή και την αισχρότατη και μυσαρή ηδονή που τα ακολουθεί; Διότι, ευφήμως ο Κύριος, δια του «Ευφραίνου», υπέδειξε τα πλέον ασελγή πάθη, τα οποία έπονται του υπερβολικού χορτασμού φαγητών και ποτών. Του είπε δε ο Θεός: «Άφρων, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου». Δεν λέγεται το «Του είπε δε ο Θεός» με την έννοια ότι ο Θεός συνομίλησε με τον πλούσιο, αλλά εννοεί κάτι τέτοιο: ότι, ενώ αυτός τα σκεφτόταν αυτά, είπε ο Θεός (διότι αυτά τα σκηνοθετεί η παραβολή)·