Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 12:20

Όπως ακριβώς έχουν γραφεί αυτά, ο Λόγος αποδεικνύει ότι οι άγιοι γνωρίζουν πως ο χρόνος είναι μετρημένος για τον κάθε άνθρωπο. Το γεγονός δε ότι κανείς δεν γνωρίζει το τέλος του χρόνου αποδεικνύεται από τα λόγια του Δαβίδ: «ανάγγειλέ μου την ολιγότητα των ημερών μου»· διότι εκείνο που δεν γνώριζε, αυτό ζητούσε να μάθει. Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο πλούσιος, νομίζοντας ότι θα ζήσει ακόμη πολύ χρόνο, άκουσε τα εξής: «άφρον, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου· αυτά δε που ετοίμασες σε ποιον θα ανήκουν;». Ο δε Εκκλησιαστής αποφαίνεται αντλώντας θάρρος από το Άγιο Πνεύμα και λέει: «αλλά και ο άνθρωπος δεν γνωρίζει τον καιρό του». Γι' αυτόν τον λόγο άλλωστε και ο πατριάρχης Ισαάκ έλεγε στον γιο του, τον Ησαύ: «Ιδού, εγώ έχω γεράσει και δεν γνωρίζω την ημέρα της τελευτής μου».

Διότι σε αυτό καταφρονούμε ακόμη και τις ίδιες τις αναγκαίες χρείες. Έχοντας προ οφθαλμών την καταδίκη του Ανανία και της Σαπφείρας, ας φρίξουμε μήπως κρατήσουμε για τον εαυτό μας οτιδήποτε από την παλαιά περιουσία. Ομοίως, φοβούμενοι το παράδειγμα του Γιεζή, ο οποίος εξαιτίας της φιλαργυρίας του παραδόθηκε σε αιώνια λέπρα, ας φυλαχθούμε από το να συγκεντρώνουμε για τον εαυτό μας τα χρήματα αυτού του βίου, τα οποία δεν διαθέταμε ούτε όταν ζούσαμε στον κόσμο. Ακόμη δε περισσότερο, αναλογιζόμενοι το τέλος του Ιούδα με την αγχόνη, ας φοβηθούμε οτιδήποτε από όλα όσα περιφρονήσαμε κατά την απάρνησή τους. Επιπρόσθετα σε όλα αυτά, έχοντας πάντοτε προ οφθαλμών το άδηλο του θανάτου, μήπως έλθει ο Κύριος σε ώρα που δεν προσδοκούμε και βρει τη συνείδησή μας σπιλωμένη από τη φιλαργυρία, και μας πει ό,τι ειπώθηκε στο Ευαγγέλιο προς εκείνον τον πλούσιο: «Άφρον, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Ο τέταρτος αγώνας μας είναι κατά του πνεύματος της οργής, ώστε, με τη βοήθεια του Θεού, να εκκόψουμε τον θανατηφόρο ιό της από το βάθος της ψυχής μας.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΜΗ΄. Ως ποιο σημείο κρίνεται η πλεονεξία; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Όταν υπερβεί κανείς το όριο του νόμου. Αυτό δε, σύμφωνα μεν με την Παλαιά Διαθήκη, συνίσταται στο να φροντίζει κανείς τον εαυτό του περισσότερο από τον πλησίον του· διότι είναι γραμμένο: «Θα αγαπήσεις τον πλησίον σου σαν τον εαυτό σου»· σύμφωνα δε με το Ευαγγέλιο, συνίσταται στο να μεριμνά κανείς για τον εαυτό του συγκεντρώνοντας περισσότερα από τα αναγκαία για τη σημερινή ημέρα, όπως εκείνος που άκουσε: «Άφρονα, αυτήν τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Στα οποία προσθέτει ως γενικότερο κανόνα: «Έτσι παθαίνει εκείνος που θησαυρίζει για τον εαυτό του, και δεν πλουτίζει κατά Θεόν».

Και όμως, πόσοι κίνδυνοι υπάρχουν πριν από τη συγκομιδή των καρπών! Διότι και το χαλάζι τους κατέστρεψε, και ο καύσωνας τους άρπαξε μέσα από τα χέρια, και η βροχή που έπεσε από τα σύννεφα εκτός εποχής, αχρήστευσε τους καρπούς. Δεν προσεύχεσαι, λοιπόν, στον Κύριο να ολοκληρωθεί η δωρεά Του; Αλλά προτρέχοντας, καθιστάς τον εαυτό σου ανάξιο να δεχθεί όσα σου έχουν προσφερθεί. Και εσύ βέβαια μιλάς στον εαυτό σου στα κρυφά, αλλά τα λόγια σου εξετάζονται στον ουρανό. Γι' αυτό και από εκεί σου έρχονται οι απαντήσεις. Ποια είναι, όμως, αυτά που λες; «Ψυχή μου, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα· φάγε, πιες, ευφραίνου καθημερινά». Ώ, τι παραλογισμός! Εάν είχες ψυχή χοίρου, τι άλλο από αυτό θα της εξήγγελλες ως χαρμόσυνο μήνυμα; Τόσο κτηνώδης είσαι, τόσο ασύνετος απέναντι στα αγαθά της ψυχής, ώστε να την φιλεύεις με τις τροφές της σάρκας; Και όσα καταλήγουν στον αποχωρητήριο, αυτά προσφέρεις στην ψυχή; Εάν βέβαια έχει αρετή, εάν είναι γεμάτη από αγαθά έργα, εάν έχει οικειωθεί τον Θεό, τότε έχει πολλά αγαθά, και ας ευφραίνεται με την καλή ευφροσύνη της ψυχής. Επειδή όμως φρονείς τα επίγεια, και έχεις ως θεό την κοιλιά σου, και είσαι ολόκληρος σαρκικός, υποδουλωμένος στα πάθη, άκουσε την προσωνυμία που σου ταιριάζει, την οποία κανείς από τους ανθρώπους δεν σου έδωσε, αλλά ο ίδιος ο Κύριος: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· και αυτά που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;» Μεγαλύτερος και από την αιώνια κόλαση είναι ο χλευασμός για την απερισκεψία. Διότι αυτός που σε λίγο πρόκειται να αρπαγεί βίαια, τι είδους σχέδια κάθεται και κάνει!

Διότι σε αυτόν τον άφρονα είπε ο Θεός, εξαιτίας της αθεΐας που ενυπήρχε σε αυτόν: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα αφαιρούν την ψυχή σου από εσένα». Ανόητος δε έχει ονομαστεί ο κατά σάρκα Ισραήλ σύμφωνα με τον προφήτη, ο οποίος λέει: «Και ήταν ο Εφραΐμ σαν ανόητο περιστέρι· την Αίγυπτο επικαλείτο, και προς τους Ασσυρίους πορευόταν». Καθώς, λοιπόν, αυτοί συντρίβονται από κοινού εξαιτίας της δικής τους άγνοιας, εμείς οι ξένοι προς αυτούς γινόμαστε κληρονόμοι του πλούτου.

Τέτοιος ήταν ο πλούσιος στο Ευαγγέλιο. Παρουσιάστηκαν εκείνοι που απαιτούσαν την ψυχή του, και αυτός συζητούσε με την ψυχή του για φαγητά. Εκείνη ακριβώς τη νύχτα του την έπαιρναν, και εκείνος φανταζόταν την απόλαυση για πολλά χρόνια. Φοβερή μανία· όσο μεν ο χρυσός βρισκόταν στα μεταλλεία, έσκαβε τη γη· όταν ήρθε στο φως, πάλι μέσα στη γη τον εξαφανίζει. Έπειτα, νομίζω, πως συμβαίνει σε αυτόν που θάβει τον πλούτο του, να θάβει μαζί και την καρδιά του· «διότι όπου είναι ο θησαυρός σου», λέγει, «εκεί είναι και η καρδιά σου». Εμπρός λοιπόν, διάθεσε ποικιλοτρόπως τον πλούτο σου, ω πλούσιε. Μην απαιτείς υπερβολικές τιμές· μην περιμένεις σιτοδεία για να ανοίξεις τις σιταποθήκες σου· μην προσδοκάς τον λιμό για χάρη του χρυσού, ούτε την κοινή ανέχεια για τη δική σου ευπορία. Μη γίνεσαι κάπηλος των ανθρώπινων συμφορών· μην κάνεις την οργή του Θεού ευκαιρία για συσσώρευση χρημάτων. Διότι εσύ αποβλέπεις στον χρυσό, τον αδελφό σου όμως δεν τον κοιτάζεις· και του μεν νομίσματος αναγνωρίζεις το χάραγμα και ξεχωρίζεις το κίβδηλο από το γνήσιο, τον αδελφό σου όμως την ώρα της ανάγκης τον αγνοείς παντελώς. Και το μεν ωραίο χρώμα του χρυσού σε τέρπει υπερβολικά, αλλά το πόσος στεναγμός του φτωχού σε ακολουθεί, δεν το αναλογίζεσαι.

Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου, και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες. Άφρον, αυτήν τη νύχτα ζητούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν; Χειρότερος από την αιώνια κόλαση είναι ο περίγελος της απερισκεψίας. Διότι αυτός που σε λίγο πρόκειται να αρπαγεί βίαια από τον θάνατο, τι είδους σχέδια κάνει; Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου. Καλά κάνεις, θα του έλεγα εγώ· διότι είναι άξια κατεδάφισης τα ταμεία της αδικίας. Κατάστρεψε με τα ίδια σου τα χέρια αυτά που κακώς οικοδόμησες· διάλυσε τις σιταποθήκες, από τις οποίες κανείς ποτέ δεν αναχώρησε έχοντας βρει παρηγοριά· αφάνισε κάθε οίκημα που στέκει φύλακας της πλεονεξίας, ξήλωσε τις στέγες, γκρέμισε τους τοίχους, δείξε στον ήλιο το μουχλιασμένο σιτάρι, βγάλε από τη φυλακή τον δεσμώτη πλούτο, διαπόμπευσε τα σκοτεινά καταγώγια του μαμωνά. Θα κατεδαφίσω τις αποθήκες μου, και θα οικοδομήσω μεγαλύτερες. Εάν όμως γεμίσεις και αυτές, τι άραγε θα διανοηθείς να κάνεις; Μήπως πάλι θα τις κατεδαφίσεις, και πάλι θα οικοδομήσεις; Και τι είναι πιο ανόητο από το να μοχθεί κανείς ατελείωτα· να οικοδομεί με σπουδή, και με σπουδή να κατεδαφίζει;

Ας μη μου αναφέρει, λοιπόν, κανείς το σκληρό θράσος των αχάριστων και μιαρών Ιουδαίων, που τόλμησαν τότε οι αγνώμονες εναντίον του Χριστού. Διότι ποιος του έδωσε τώρα τέτοιο θάρρος; Αυτός που βλασφήμησε τον λόγο του Θεού λέγοντας ότι: «Άνθρωπο σταυρώσατε». Ούτε να μου αναφέρει την πλάνη των Ελλήνων, και τις άνομες κνίσες και τις παράνομες θυσίες που προσφέρονται στους λίθους, αφού και αυτό είναι έργο αγνωμοσύνης, ούτε την πικρή νόσο του Αρείου, και τη μιαρότατη βλασφημία των Μανιχαίων, και το λοιμικό έργο του Σαβελλίου, του Πορφυρίου και του κακόφρονα Φωτεινού, στον οποίο ενέκυψε και αυτός και βλασφήμησε. Αλίμονο! Η κακία αυτών ξεπέρασε τους πάντες, και εκπληρώθηκε σε αυτόν η περικοπή εκείνου του υπερήφανου που έλεγε: «Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου, και θα χτίσω μεγαλύτερες»· στον οποίο όμως ειπώθηκε: «Άφρονα, αυτή τη νύχτα οι άγγελοι απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;»

Αλλά βλέπεις πόση ζημιά υπέστη εκείνος που σε κανέναν άλλον δεν στάθηκε καλός, παρά μόνο για τον εαυτό του υπήρξε πλούσιος; Μερίμνησε για να πλουτίσει· αγρύπνησε για να συγκεντρώσει πολλά· χαίρεται με την κοιλιά του (τον εαυτό του), επειδή έχει σε αφθονία τα αναγκαία· είναι ολοκληρωτικά δοσμένος στα επίγεια πράγματα· δεν στρέφει το βλέμμα του προς τον Θεό· δεν βλέπει τα μελλοντικά· δεν αναλογίζεται τον Θεό που δικάζει στο θείο βήμα· δεν βλέπει τον θάνατο που βρίσκεται δίπλα του· διότι καταδικάστηκε σε απροσδόκητο τέλος ο μισόπτωχος πλούσιος· το βράδυ σχεδίαζε την πρωινή του τροφή, και δεν πρόλαβε να δει την ακτίνα της αυγής. Διότι άκουσε ότι η ζωή του συντομεύτηκε με απόφαση του Θεού: <Άφρον, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;> (I f. 101 b) Δηλαδή, έχοντας την απόλαυση για μια στιγμή και σε εντελώς ελάχιστο και περιορισμένο χρόνο· διότι θα χαθεί σαν τη σκόνη, και ο πλούτος του θα περάσει σε άλλους, και ενίοτε σε αυτούς που δεν γνωρίζουμε, ή ίσως κάπου και σε εχθρούς. —A f. 175 b, E f. 200 b) Είναι λοιπόν αληθές ότι η ζωή του ανθρώπου δεν εξαρτάται από την περίσσεια των υπαρχόντων του. Τρισμακάριος όμως, και με λαμπρές ελπίδες, είναι εκείνος που πλουτίζει κατά Θεόν. Διότι αυτός που αναλώνεται στις γήινες φροντίδες, έχει επιζήμιο τέλος, και θα απέλθει φτωχός προς τον Θεό· ενώ εκείνος που μεριμνά για τα του Κυρίου, θα πλουτίσει σε καλά έργα και θα έχει ασύλητο θησαυρό στους ουρανούς. <Μην μεριμνάτε για τη ζωή σας τι θα φάτε, κ.τ.λ.>

Επομένως, αν κάποιος έχει σπλάχνα οικτιρμών, τέτοιον ακριβώς θα συναντήσει και τον Θεό, και θα θησαυρίσει μεν στους ουρανούς, θα φάει δε τους καρπούς των δικών του κόπων, σύμφωνα με όσα έχουν γραφτεί, και δεν θα γίνει σαν εκείνον τον σκληρό και ανόητο πλούσιο, του οποίου τα χωράφια λέει ο Σωτήρας στις ευαγγελικές παραβολές ότι καρποφόρησαν. Διότι εκείνος έλεγε: «Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου». Σε αυτόν όμως που σκεφτόταν τέτοια πράγματα και ενεργούσε με άγνοια, ο Θεός είπε: «Άφρον, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Επομένως, όπως είπα, αυτός που προσφέρει στους άλλους είναι γεμάτος ευλογίες· ένας τέτοιος άνθρωπος θα έχει και νοητές βροχές που θα αρδεύουν την καρδιά του και θα την ευφραίνουν επαρκώς, και θα αποδώσει τους καρπούς της ευσέβειας, άλλοτε με τον έναν τρόπο και άλλοτε με τον άλλον, και τρόπον τινά διαφοροποιημένους, διαπρέποντας αφενός στην αγάπη, αφετέρου στη χρηστότητα και τη φιλαλληλία, στην ανδρεία και την υπομονή· και θα είναι σαν κάποια εύκαρπη και γονιμότατη γη, λαμπρός και ονομαστός και αληθινά τρισμακάριος. «Διότι είναι προτιμότερο το καλό όνομα παρά ο πολύς πλούτος», όπως έχει γραφτεί. <Βαρύνατε εναντίον μου τα λόγια σας, λέει ο Κύριος, και είπατε: Σε τι σε καταλαλήσαμε;>

3. Εμπρός, λοιπόν, αφού μετρήσουμε το μήκος του βίου και στρέψουμε το μάτι της διανοίας μας στο τέλος του καθενός, ας εξετάσουμε πού άραγε θα καταλήξει το χρήμα για τους πλουσίους. Είπε κάποιος από τους αγίους: «Γυμνός βγήκα από την κοιλιά της μητέρας μου, γυμνός και θα απέλθω εκεί.» Γράφει δε και κάποιος άλλος: «Διότι τίποτα δεν φέραμε στον κόσμο· ούτε μπορούμε να πάρουμε κάτι μαζί μας.» Εφόσον λοιπόν ο χρόνος του βίου είναι τόσο περιορισμένος και βραχύς, και το τέλος του δεν επιτρέπει να πλουτίσει κανείς, πώς δεν είναι φανερά καλύτερο να προσηλωνόμαστε στα ιερά έργα και να έχουμε αναφαίρετο τον πλούτο, συγκεντρωμένο στους ουρανούς, «όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά τον καταστρέφουν, ούτε οι κλέφτες κάνουν διάρρηξη και κλέβουν», σύμφωνα με τα λόγια του Κυρίου; Ας παραθέσουμε με συντομία και κάτι από τις ευαγγελικές διηγήσεις, το οποίο δεν στερείται χρησιμότητας για την ωφέλεια των ακροατών. Είπε κάπου ο Χριστός: «Τα χωράφια κάποιου πλούσιου ανθρώπου έδωσαν άφθονη σοδειά· και συλλογιζόταν μέσα του, λέγοντας: Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες, και θα πω στην ψυχή μου: Ψυχή, έχεις αγαθά αποταμιευμένα για πολλά χρόνια, φάε, πιες, ευφραίνου. Του είπε όμως ο Θεός: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου. Αυτά λοιπόν που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν;» Ώ, τι παράδοξο πράγμα! Στενοχωριέται ενώ πλουτίζει, και αναλαμβάνει βαρύτερη τη φροντίδα για τα πολλά του αγαθά. «Τι να κάνω;»

Λέει: στον πλούτο αποδίδει τα λόγια που ταιριάζουν στη φτώχεια. «Πού να συγκεντρώσω τα αγαθά μου;» Έχει πολλά κτήματα ο πλούσιος· τον χαροποιούν χωράφια που βλαστάνουν άφθονα, και οι θεριστές τους είναι αναρίθμητοι, ή ίσως και κάποιος αμπελώνας γεμάτος σταφύλια, που κάνει τα πατητήρια να μεθούν από το κρασί. Λοιπόν, ώ πλούσιε, τα έχεις όλα άφθονα· σου λείπει όμως η ζωή. Σε ποιον λοιπόν θα ανήκουν αυτά που ετοίμασας; Θα ήταν καλύτερο για σένα να «κάνεις κρίση και καλή δικαιοσύνη», σύμφωνα με τα λόγια του προφήτη, και ως καλή δικαιοσύνη εννοούμε την ευσπλαχνία προς τους αδελφούς, την αγάπη, τη φιλαλληλία, το έλεος που υπερισχύει απέναντι στην ατελεύτητη φλόγα. Διότι ο Θεός των όλων τιμά τους ελεήμονες, και θεωρεί άξιο κάθε σεβασμού εκείνον που φέρει στη δική του ψυχή τον χαρακτήρα της δικής Του γαληνότητας. «Να γίνεστε λοιπόν», λέει, «οικτίρμονες, όπως και ο Πατέρας σας ο ουράνιος είναι οικτίρμων.» Διότι, όπως ένας πατέρας που αγαπά τα παιδιά του, βλέποντας στο δικό του τέκνο να εκπέμπεται όμορφα η εικόνα της δικής του μορφής, χαίρεται για αυτό που εγέννησε, και μερικές φορές, εξαιτίας αυτού, παρακινείται να το αγαπά ακόμη περισσότερο· έτσι και ο φιλάρετος Θεός μας, όταν δει μια ψυχή να έχει λάβει τη μορφή της αγαθότητας που υπάρχει μέσα Του, δεν αφήνει αυτό το γεγονός χωρίς ανταμοιβή γι' αυτήν. Διότι τη στεφανώνει με ελπίδα και χάρη, και αφού την απομακρύνει από κάθε μολυσμό, την ανυψώνει στον κλήρο των αγίων.

Και εσύ μεν σε καιρό ειρήνης έχεις ταχθεί να πηδαλιουχείς το σκάφος της εξουσίας, ακόμη κι αν μια μικρή καταιγίδα παρενοχλεί και τώρα, εκείνοι όμως τάχθηκαν να την κατευθύνουν μέσα σε σφοδρές προσβολές και αντεπιθέσεις των πνευμάτων της πονηρίας. Διότι τότε ξεσηκωνόταν ο τυφωνικός άνεμος της αθεΐας και ο ευροκλύδωνας της ειδωλολατρίας, και από τη μία πλευρά φούσκωνε η τρικυμία των αιρέσεων, ενώ από την άλλη έπεφτε πάνω τους η θύελλα διαφόρων εξεγέρσεων. Αν λοιπόν εκείνοι, μολονότι αντιμετώπισαν τόσα αντίξοα, προσόρμισαν τη βασιλεία σε σωτήριο λιμάνι σαν να έπλεαν με ούριο άνεμο, και έμειναν στην ιστορία ως στήλες κάθε αρετής, τι θα πούμε εμείς, που δεν βαδίζουμε στα ίχνη τους, εμείς που δεν έχουμε κανένα εμπόδιο για να πράξουμε τα καλά; 15. «Αλλά είναι μικρό», θα πεις, «το μερίδιο της εξουσίας που μου αναλογεί, και υπάρχει ανάγκη από πολύ, ώστε να επιδοθώ σε προκοπή». Και σε τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος, πες μου, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και ζημιωθεί την ίδια του την ψυχή; Ή μήπως επιθυμούμε να ακούσουμε κι εμείς: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;»; Ας αναλογιστούμε, επομένως, το άωρο του θανάτου και ας αποκτήσουμε επίγνωση των εαυτών μας, ότι είμαστε τρεπτοί, ότι εύκολα μαραινόμαστε, ότι ανθίζοντας σαν το λουλούδι του αγρού με μια μικρή αρρώστια λιώνουμε, και θαφτόμαστε στη γη, καθώς από τη γη προερχόμαστε. Ας ετοιμάζουμε τα έργα μας για την έξοδο. Διότι πολύ σύντομα εκείνος που έρχεται θα φτάσει και δεν θα καθυστερήσει, και μακάριος είναι ο δούλος εκείνος, τον οποίο ο κύριός του, όταν έλθει, θα τον βρει να γρηγορεί.

ΙΗ΄. Κάποιος από εμάς καταπίεσε τον φτωχό, του απέσπασε μερίδιο γης, και παραβίασε παράνομα τα όρια, είτε κλέβοντας είτε ασκώντας τυραννία, και ένωσε σπίτι με σπίτι και χωράφι με χωράφι, για να αφαιρέσει κάτι από τον πλησίον του· και φιλονίκησε για να μην έχει κανέναν γείτονα, σαν να επρόκειτο να κατοικήσει αυτός μόνος πάνω στη γη. Άλλος πάλι μόλυνε τη γη με τόκους και τοκογλυφίες, μαζεύοντας από εκεί όπου δεν έσπειρε, και θερίζοντας εκεί όπου δεν σκόρπισε· καλλιεργώντας όχι τη γη, αλλά την ανάγκη αυτών που στερούνται. Άλλος στέρησε από τον Θεό, ο Οποίος του τα έχει δώσει όλα, τις απαρχές από το αλώνι και το πατητήρι, και έγινε ταυτόχρονα αχάριστος και ανόητος· διότι ούτε ευχαρίστησε για όσα έλαβε, ούτε διασφάλισε το μέλλον του, αν μη τι άλλο, μέσω της ευγνωμοσύνης. Άλλος δεν ελέησε χήρα και ορφανό, ούτε έδωσε μερίδιο από το ψωμί του και από λίγη τροφή σε αυτόν που είχε ανάγκη, ή μάλλον στον Χριστό, ο Οποίος τρέφεται μέσω αυτών που τρέφονται έστω και με λίγα. Αυτός που ίσως έχει πολλά, και μάλιστα πέρα από κάθε προσδοκία (διότι αυτό είναι ήδη το πιο άδικο), και που νιώθει στριμωγμένος στις πολλές του αποθήκες, και άλλες γεμίζει, ενώ άλλες κατεδαφίζει για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοώντας ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για την εδώ ευπορία και την αλαζονεία του, επειδή υπήρξε κακός οικονόμος ξένων αγαθών. Άλλος εξέκλινε από τον δρόμο των ταπεινών, και διέστρεψε το δίκαιο με άδικες πράξεις. Άλλος μίσησε αυτόν που τον ελέγχει δημόσια στις πύλες, και αποστράφηκε με βδελυγμία τον όσιο λόγο.

Ας μη μου συμβεί ποτέ ούτε να πλουτίζω, ενώ αυτοί στερούνται· ούτε να χαίρω υγείας, εάν δεν βοηθώ στα τραύματά τους· ούτε να έχω επαρκή τροφή, ούτε σκέπη, ούτε να αναπαύομαι κάτω από στέγη, εάν δεν τους προσφέρω άρτο, και δεν τους δώσω ένδυμα ανάλογα με τη δύναμή μου, και δεν τους αναπαύσω κάτω από στέγη. Αλλά, είτε πρέπει όλα να τα εναποθέσουμε στον Χριστό, ώστε να τον ακολουθήσουμε γνησίως, σηκώνοντας τον σταυρό, και να πετάξουμε ανάλαφροι προς τον άνω κόσμο, ανεμπόδιστοι και χωρίς να ελκόμαστε προς τα κάτω από τίποτα, και να κερδίσουμε αντί για τα πάντα τον Χριστό, υψωμένοι διά της ταπεινώσεως και πλουτισμένοι διά της πενίας· είτε πρέπει να μοιραστούμε τα υπάρχοντά μας με τον Χριστό, ώστε με κάποιον τρόπο και η ιδιοκτησία να αγιαστεί, μέσω της ορθής διαχείρισής της και της μετάδοσής της σε εκείνους που δεν έχουν. Εάν όμως σπείρω μόνο για τον εαυτό μου, τότε ας σπείρω, και ας φάνε άλλοι· και για να επαναλάβω τα λόγια του Ιώβ: Αντί για σιτάρι ας μου φυτρώσει τσουκνίδα, και αντί για κριθάρι βάτος· καύσωνας δε ας παρασύρει και λαίλαπα ας αρπάξει τους κόπους μου, ώστε να έχω κοπιάσει μάταια. Εάν δε οικοδομήσω και αποθήκες θησαυρίζοντας τον πλούτο του μαμωνά, και χάριν του μαμωνά, αυτήν τη νύχτα ας ζητηθεί η ψυχή μου, ώστε να δώσω λόγο για όσα κακώς θησαύρισα.

Ποιος ανατέλλει τον ήλιο; Ποιος εξαφανίζει το σκοτάδι της νύχτας; Ποιος σου δείχνει την αχτίδα του φωτός; Ποιος περιστρέφει τον ουρανό, ώστε ο φωστήρας να βρεθεί πάνω από τη γη; Εκείνος που σου δωρίζει αυτά και άλλα τόσο σπουδαία αγαθά, έχει άραγε ανάγκη τη δική σου συνέργεια για να αναπληρώσει στη σάρκα σου ό,τι λείπει από τις ανάγκες της; Ποια φροντίδα καταβάλλει η φύση των άλογων ζώων για την ίδια της τη ζωή; Ποια είναι τα χωράφια των κορακιών; Ποιες είναι οι αποθήκες των αετών; Δεν είναι για όλα μία η χορηγία της ζωής, το θείο θέλημα, από το οποίο συγκρατούνται τα πάντα; Έπειτα, το βόδι, ή το υποζύγιο, ή κάποιο άλλο από τα άλογα ζώα κατέχει από τη φύση του αυτοδίδακτη τη φιλοσοφία, και διαχειρίζεται καλά το παρόν, ενώ για τα μελλοντικά δεν έχει καμία απολύτως φροντίδα· εμείς, αντίθετα, έχουμε ανάγκη από συμβούλους για να κατανοήσουμε το φθαρτό και εφήμερο αυτής της κατά σάρκα ζωής. Δεν διδασκόμαστε από τις συμφορές των άλλων; Δεν γινόμαστε συνετοί ως προς τον δικό μας βίο; Τι ωφελήθηκε από την πολλή προετοιμασία εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος ματαιοπονούσε με ανυπόστατες ελπίδες, γκρεμίζοντας, χτίζοντας, συγκεντρώνοντας αγαθά, τρυφώντας, εγκλωβίζοντας μαζί στις αποθήκες του μακρές περιόδους ετών μέσα στη ματαιότητα των ελπίδων του; Μία μόνο νύχτα δεν διέψευσε όλη εκείνη την ελπίδα που ονειρευόταν, αποδεικνύοντάς την σαν κάποιο μάταιο όνειρο πλασμένο πάνω στη ματαιότητα;

Αν αυτά τα επιβλέπει ο Θεός, όπως βεβαίως και τα επιβλέπει, ποιο τέλος του βίου αναμένετε, εσείς οι μισόπτωχοι; Πείτε μου· ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι εξαιτίας τέτοιων ανθρώπων το ιερό Ευαγγέλιο ανακράζει και μαρτυρεί όλα τα φρικώδη και φοβερά παραδείγματα; Έτσι, είναι καταγεγραμμένο ότι οδύρεται βαριά και στενάζει εκείνος που έζησε μέσα στον βύσσο και τώρα συνέχεται μέσα στην άβυσσο των δεινών· ενώ κάποιος άλλος πάλι, με όμοιο χαρακτήρα, καταδικάστηκε σε απροσδόκητο θάνατο, καθώς το βράδυ σχεδίαζε την πρωινή του απόλαυση και τελικά δεν πρόλαβε να αντικρίσει την ακτίνα της αυγής. Ας μην είμαστε θνητοί ως προς την πίστη και αθάνατοι ως προς την απόλαυση· διότι αυτήν την αντίληψη έχουμε εμείς που θέλουμε να τα προσφέρουμε όλα στην κολακεία της σάρκας, σαν να είμαστε οικοδεσπότες δίχως διαδόχους, σαν να είμαστε παντοτινοί κύριοι των επίγειων αγαθών, μεριμνώντας το θέρος για τη σπορά και προσδοκώντας κατά τη σπορά την ευφροσύνη του θέρους· φυτεύοντας το πλατάνι και ελπίζοντας στη σκιά του υψηλού δέντρου· φυτεύοντας τον σπόρο του φοίνικα και αναμένοντας τη γλυκύτητα των καρπών του. Και αυτά μάλιστα τα κάνουμε συχνά όταν πια έχουμε ασπρισμένα μαλλιά, όταν έχει ήδη επέλθει το φθινόπωρο της ηλικίας μας, όταν είναι εγγύς ο χειμώνας του θανάτου, και δεν απομένει πλέον στη ζωή μας ένας κύκλος ετών, παρά μόνο τρεις ή τέσσερις ημέρες.

Διότι, όταν εκείνος που χθες ήταν υγιής και σχεδίαζε για τον εαυτό του μακροχρόνια ζωή, πάθει ό,τι και ο παλαιός εκείνος ματαιόφρων, και του ειπωθεί μέσα στην απόγνωσή του ότι «αυτή τη νύχτα η ψυχή σου χωρίζεται από το σώμα», τότε επικρατεί θόρυβος και κραυγή· και όλα μέσα σε μια στιγμή αναζητούνται εσπευσμένα: τα σκεύη, το νερό, ο ιερέας, ο λόγος που προετοιμάζει για τη θεία χάρη, τον οποίο απαιτεί μεν η ανάγκη, τον επισκοτίζει όμως η ασθένεια, προκαλώντας σφοδρή και ασταμάτητη δύσπνοια. Και δημιουργείται θόρυβος όχι μικρότερος από τη σύγχυση του πολέμου. Όλοι δε όσοι βρίσκονται στο σπίτι, καθώς συναντούν ο ένας τον άλλον, ξεσπούν σε φωνές· και υπάρχει συνωστισμός, και ταραχή, και θόρυβος θρηνητικός και άναρθρος, σαν να συμπλέκονται μεταξύ τους σε νυχτερινή μάχη οι δούλοι, οι συγγενείς, οι φίλοι, τα παιδιά, η σύζυγος. Επομένως, όσο είναι ακόμη καιρός ειρήνης, ας τακτοποιήσουμε όσα μας αφορούν με σωφροσύνη. Μέσα στην ηρεμία και τη γαλήνη του βίου δεχθείτε τη δωρεά του Χριστού, τότε που και εκείνος που λαμβάνει την υψηλή και ασύγκριτη ευεργεσία συγκαταλέγεται με χαρά στον κατάλογο των υιοθετουμένων από τον Θεό, και όλοι οι γνωστοί θεωρούν την αλλαγή του προς το καλύτερο ως εξαιρετική χαρά και ευφροσύνη.

Διότι αυτός ο νοσηρός έρωτας δεν προέρχεται από την ανέχεια, αλλά μάλλον αυτή προέρχεται από αυτόν, και αυτός από την αφροσύνη, από την οποία ονομάζεται δικαιότατα (άφρων) από τον κοινό δεσπότη Χριστό και εκείνος που γκρέμιζε τις αποθήκες του και έχτιζε μεγαλύτερες. Διότι πώς να μην είναι άφρων αυτός που, για χάρη πραγμάτων που δεν μπορούν να ωφελήσουν καθόλου, «διότι η ζωή κανενός δεν εξαρτάται από την περίσσεια των υπαρχόντων του»· για χάρη αυτών λοιπόν προδίδει τα πιο ωφέλιμα, και δεν γίνεται σοφός έμπορος, αφαιρώντας κατά το δυνατόν ακόμη και από τα αναγκαία και προσθέτοντάς τα στο κεφάλαιο της όντως πολύκαρπης και επικερδούς εμπορίας ή γεωργίας· γεωργίας, η οποία και πριν ακόμη φτάσει ο καιρός του θερισμού, πολλαπλασιάζει στο εκατονταπλάσιο αυτό που σπάρθηκε, σαν να προδεικνύει το μελλοντικό κέρδος και τη σοδειά την ώρα του θερισμού ως ανείπωτη και ασύλληπτη, και, το πιο παράδοξο, τόσο περισσότερο όσο οι σπόροι προέρχονται από πιο φτωχικά ταμεία.

Γι' αυτό ο Ανανίας και η Σαπφείρα, παρόλο που δεν διέπραξαν την κλοπή σε ξένα αγαθά, αλλά στα δικά τους, εξαιτίας του ψεύδους, το οποίο συνοδεύει πάντα την κλοπή, θανατώνονται από τον Πέτρο, ή μάλλον από τον Θεό, προς τον οποίο λέει ο προφήτης Δαβίδ: «θα καταστρέψεις όλους όσους λαλούν το ψεύδος». Ο Παύλος, πάλι, παραδίδει στον σατανά εκείνον που πόρνευσε στην Κόρινθο και παραγγέλλει γράφοντας στους Κορινθίους: «με τέτοιον άνθρωπο ούτε να συντρώγετε». Και δεν επικύρωσε την αγάπη, μέχρις ότου εκείνος, αφού απομακρύνθηκε από την πονηρή πράξη, απέδειξε με έργα τη μετάνοιά του. Προς τον πλεονέκτη, όμως, του οποίου τα χωράφια καρποφόρησαν άφθονα, και δεν μοιράζει σε αυτούς που δεν έχουν, αλλά μεγαλώνει τις αποθήκες του, τι λέει στα ευαγγέλια ο Κύριος; «Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά, λοιπόν, που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Και για να μη νομίσει κανείς ότι αυτή η απόφαση αφορά μόνο έναν, προσθέτει: «έτσι παθαίνει αυτός που θησαυρίζει για τον εαυτό του, και δεν πλουτίζει κατά Θεόν». Αν και εκείνος ο πλούσιος δεν πλούτιζε από αδικία· διότι τι αδίκησε εκείνος, εάν τα χωράφια του καρποφόρησαν άφθονα; Αλλά όμως, επειδή δεν χρησιμοποίησε καλά την αφθονία των πραγμάτων που του δόθηκε από τον Θεό, ούτε πλούτισε κατά Θεόν μέσω της ελεημοσύνης, έγινε άξιος θανάτου, χωρίς να απολαύσει καθόλου τον πλούτο του.

Ποια δικαιολογία, λοιπόν, θα έχουμε εμείς, πες μου, που μετά από τόσες επαγγελίες και υποσχέσεις των άρρητων αγαθών, έχουμε κυριευθεί από το πάθος για τα παρόντα, και αγοράζουμε αγρούς, και παντού φροντίζουμε να επιδεικνυόμαστε, και τα συγκεντρώνουμε όλα αυτά από πλεονεξία και αρπαγή, και αυτό που έλεγε θρηνώντας ο μακάριος προφήτης, εμείς το εκπληρώνουμε με τα έργα μας: «Αλίμονο σε αυτούς που προσθέτουν σπίτι στο σπίτι και ενώνουν αγρό με τον αγρό, για να αφαιρέσουν κάτι από τον πλησίον τους»; Ή μήπως δεν βλέπουμε να γίνονται αυτά καθημερινά, και χήρες να υφίστανται αρπαγές, και ορφανά να απογυμνώνονται από τα υπάρχοντά τους, και οι αδύναμοι να καταπιέζονται από τους ισχυρότερους; Όμως δεν ενήργησε έτσι αυτός ο δίκαιος· αντιθέτως, και όταν θέλησε να αγοράσει μνήμα, επειδή είδε ότι εκείνοι στους οποίους το ζήτησε ήταν έτοιμοι και πρόθυμοι να του το παραχωρήσουν δωρεάν, δεν το δέχθηκε, προτού καταβάλει το δίκαιο τίμημα. Έχοντας αυτά κατά νου, αγαπητοί, ας μιμηθούμε εμείς που ζούμε στην εποχή της χάριτος αυτόν που έζησε πριν από τον νόμο, και ας μην καταφλεγόμαστε από την επιθυμία της απόκτησης περισσότερων αγαθών, σωρεύοντας για τον εαυτό μας μεγαλύτερο και σφοδρότερο το άσβεστο πυρ και την ανυπόφορη φλόγα. Διότι θα ακούσουμε, εάν επιμένουμε σε τέτοιες αρπαγές και πλεονεξίες, τα λόγια που ειπώθηκαν προς εκείνον τον πλούσιο: «Άφρον, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;»

Πανδοχείο είναι ο παρών βίος. Εισήλθαμε και καταλύουμε στον παρόντα βίο· ας φροντίσουμε να εξέλθουμε με καλή ελπίδα, ας μην αφήσουμε τίποτα εδώ, για να μην το χάσουμε εκεί. Όταν εισέρχεσαι στο πανδοχείο, τι λες στον υπηρέτη; Πρόσεχε πού τοποθετείς τα πράγματα, μήπως αφήσεις κάτι εδώ, για να μη χαθεί τίποτα, ούτε μικρό ούτε ευτελές, ώστε να τα μεταφέρουμε όλα στην οικία μας. Έτσι κι εμείς στον παρόντα βίο· ας βλέπουμε τον βίο σαν πανδοχείο, και ας μην αφήσουμε τίποτα εδώ στο πανδοχείο, αλλά ας τα μεταφέρουμε όλα στη μητρόπολη. Οδοιπόρος είσαι και διαβάτης, ή μάλλον και από τον οδοιπόρο κατώτερος. Και πώς; Εγώ θα σου πω. Ο οδοιπόρος γνωρίζει πότε εισέρχεται στο πανδοχείο και πότε εξέρχεται· διότι είναι κύριος της αναχώρησής του, όπως ακριβώς και της άφιξής του. Εγώ όμως, εισερχόμενος στο πανδοχείο, δηλαδή στον παρόντα βίο, δεν γνωρίζω πότε θα εξέλθω. Και ενίοτε ετοιμάζω προμήθειες για πολύν καιρό, και ο Δεσπότης με καλεί παρευθύς: «Άφρον, αυτά που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν; Διότι αυτήν τη νύχτα παίρνουν την ψυχή σου». Άδηλη είναι η έξοδος, ασταθής η κτήση, μύριοι οι κρημνοί, από παντού κύματα. Γιατί επιδιώκεις μανιωδώς τις σκιές; Γιατί, εγκαταλείποντας την αλήθεια, καταδιώκεις τις σκιές;

Διότι συνέβη, λέει, να πεθάνει και να μεταφερθεί από τους αγγέλους. Όμως, δεν οδηγούνται εκεί μόνο οι ψυχές των δικαίων, αλλά και εκείνων που ζουν μέσα στην πονηρία· και αυτό πάλι καθίσταται φανερό από έναν άλλο πλούσιο. Διότι, επειδή η γη του έδωσε πλούσια σοδειά, είπε μέσα του: «Τι να κάνω; Θα γκρεμίσω τις αποθήκες μου και θα χτίσω μεγαλύτερες». Τίποτα δεν είναι πιο άθλιο από μια τέτοια σκέψη. Πράγματι, γκρέμισε τις αποθήκες του· διότι ασφαλείς αποθήκες δεν είναι οι τοίχοι, αλλά τα στομάχια των φτωχών· αυτός όμως, αφήνοντας εκείνες, ασχολούνταν με τοίχους. Τι του λέει λοιπόν ο Θεός; «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα». Και πρόσεξε: εδώ λέει ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους, ενώ εκεί ότι την απαιτούν· και τον μεν τον οδηγούσαν ως δεσμώτη, ενώ τον άλλον τον συνόδευαν τιμητικά ως στεφανωμένο νικητή.

Και στα Ευαγγέλια ο Κύριος λέγει στον άφρονα πλούσιο: Άφρονα, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασας, τίνος θα γίνουν; Βλέπεις πόσα παθαίνουν όσοι θησαυρίζουν για τον εαυτό τους επάνω στη γη. Αλλά να θησαυρίζετε στον ουρανό, όπου ούτε ο σκόρος ούτε η φθορά προκαλεί αφανισμό, και ο θησαυρός παραμένει ασύλητος.

Ας μιμηθεί, λοιπόν, και η δική σας φιλόχριστη θεοσέβεια εκείνους που τήρησαν την πίστη αλώβητη και διέδραμαν τον καλό δρόμο σε αυτόν τον βίο μέσω των αγαθών πράξεων, και ας διατάξει να αποδοθεί στην ταπεινή σύζυγο του Θεογνώστου και στα τέκνα της ο αμπελώνας τους, τον οποίο είχαν ως παραμυθία. Διότι τους αρκεί η θλίψη και η συμφορά που τους βρήκε, καθώς εκείνος μεν απεβίωσε στην εξορία, και όλη η περιουσία τους αφαιρέθηκε. Ναι, σε παρακαλώ να εγκαταλείψεις τη μνησικακία σου απέναντί της, ενθυμούμενη τον Σωτήρα, ο οποίος στα Ευαγγέλια μας παραγγέλλει να μη δύει ο ήλιος επάνω στον θυμό μας. Και πάλι, Εκείνος ρητώς απευθύνεται προς εκείνον τον πλούσιο και λέει: «Άφρον, αυτήν τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου· αυτά δε που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν;». Μήπως θα κατέλθει μαζί μας στον Άδη η γλυκύτητα του καρπού της αμπέλου ή η ηδύτητα των σύκων ή η λιπαρότητα του ελαίου ή η περιουσία σε χρήματα και κτήματα και η δόξα της εξουσίας; Δεν τα εγκαταλείπουμε όλα και αναχωρούμε από τα εγκόσμια γυμνοί και απροστάτευτοι; Επομένως, φέρνοντας όλα αυτά στον νου σου, επίτρεψε να αποδοθεί ο αμπελώνας, ώστε να αποβεί προς το καλό σου κατά την ημέρα της κρίσεως.

Απευθυνόμενος δε και πάλι προς εκείνον τον πλούσιο και λέγοντας: «Άφρον, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά δε που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν; Τι ωφελείται ο άνθρωπος, εάν κερδίσει ολόκληρο τον κόσμο και ζημιωθεί την ψυχή του; Ή τι θα δώσει ο άνθρωπος ως αντάλλαγμα για την ψυχή του;» Μήπως θα κατέβει μαζί μας στον άδη η γλυκύτητα του καρπού της αμπέλου ή η γλύκα των σύκων ή η λιπαρότητα του ελαίου ή η χρηματική περιουσία και η δόξα της εξουσίας; Δεν καταλήγει στη φθορά κάθε μέριμνα του ανθρώπου; Δεν αναχωρούμε εγκαταλείποντας τα πάντα, γυμνοί από τα επίγεια και απροστάτευτοι; Αναλογιζόμενη λοιπόν όλα αυτά, δώσε εντολή να επιστραφεί ο αμπελώνας, ώστε να σου αποβεί σε καλό κατά την ημέρα της κρίσεως.

Αλλά εσύ δεν είσαι τέτοιος· πώς, λοιπόν, φθονείς τους ανθρώπους για την απόλαυση των αγαθών και, αφού συγκρότησες πονηρό συμβούλιο μέσα στην ψυχή σου, φροντίζεις όχι πώς να δώσεις στον καθένα τα απαραίτητα, αλλά πώς, αφού τα συγκεντρώσεις όλα, να στερήσεις τους πάντες από την ωφέλεια που προέρχεται από αυτά; Παρουσιάστηκαν εκείνοι που απαιτούσαν την ψυχή του, κι εκείνος μιλούσε στην ψυχή του για φαγητά.

Αυτήν τη νύχτα επρόκειτο να παραληφθεί η ψυχή του, και εκείνος φανταζόταν την απόλαυση για πολλά χρόνια. Του επιτράπηκε να τα σχεδιάσει όλα και να καταστήσει φανερή τη διάθεσή του, προκειμένου να δεχθεί την απόφαση που άξιζε στην προαίρεσή του. Διότι είναι άξιες καθαίρεσης οι αποθήκες της αδικίας.

Αυτός που έχει πολλά, ίσως μάλιστα και πέρα από κάθε προσδοκία· διότι αυτό είναι πλέον το πιο άδικο· και επειδή δεν τον χωρούν οι πολλές του αποθήκες, άλλες μεν γεμίζει, άλλες δε γκρεμίζει, για να χτίσει μεγαλύτερες για τους μελλοντικούς καρπούς, αγνοεί ότι θα αρπαγεί από τη ζωή πριν εκπληρωθούν οι ελπίδες του, και θα δώσει λόγο για τον πλούτο και τη ματαιοδοξία του, έχοντας αποδειχθεί κακός οικονόμος ξένων αγαθών.

Ο οδοιπόρος γνωρίζει πότε εισέρχεται στο πανδοχείο και γνωρίζει πότε εξέρχεται. Εγώ όμως εισέρχομαι στο πανδοχείο αυτού του βίου και δεν γνωρίζω πότε εξέρχομαι. Ορισμένες φορές, μάλιστα, ετοιμάζω τροφές για πολύ χρόνο, και ο Δεσπότης μου με καλεί πάραυτα: Άφρον, αυτά που ετοίμασας, σε ποιον θα ανήκουν; Αυτήν τη νύχτα παίρνουν την ψυχή σου από εσένα.

Η γη σε φιλεύει με τους καρπούς της, ω άνθρωπε, η φύση των υδάτων και ο αέρας σου παρέχουν τα αγαθά τους για την απόλαυσή σου. Μην είσαι λοιπόν αγνώμων, ούτε να μιμείσαι τον άφρονα, του οποίου η ψυχή ζητείται. Ο Ηλίας ο Θεσβίτης πρόσταζε τα σύννεφα να βρέξουν και τιμωρούσε τη γη με ξηρασία, έφερνε νερό με θαυμαστό τρόπο στη γη και φωτιά από τον ουρανό. Δες, ψυχή, τα έπαθλα της άυλης ζωής.

Τότε λοιπόν ο μεν αποστάτης, όμοια με εκείνον στο Ευαγγέλιο του οποίου τα χωράφια έφεραν πλούσια σοδειά, φανταζόταν μεγαλύτερες αποθήκες και περιφερόταν με το νου του με βασιλική στολή και προετοίμαζε περισσότερες απολαύσεις για την ψυχή του· ο δε δικός σου συνεργός και προστάτης στα πάντα, ο Άγγελος της μεγάλης βουλής του Πατρός, χλευάζοντάς τον για τα σχέδιά του, σχεδόν στεκόταν από πάνω του και έλεγε: «άφρων, αυτή τη νύχτα απαιτούν την ψυχή σου από εσένα». Ή και αλλιώς, εσύ μεν, ω βασιλιά, απαντούσες ψάλλοντας τότε μαζί με τον Δαβίδ για παρόμοια βεβαίως περιστατικά: «Κύριε ο Θεός μου, εάν το έπραξα αυτό· εάν υπάρχει αδικία στα χέρια μου· εάν ανταπέδωσα κακά σε όσους μου ανταπέδωσαν κακά, ας πέσω λοιπόν μπροστά στους εχθρούς μου κενός». Ο δε Θεός από ψηλά και ήρεμα σου αντιψάλλοντας, καταπραΰνοντας και ανακουφίζοντας τις δυσχέρειες που σε πλησίαζαν, έλεγε: «ας πέσει ο κόπος του στο κεφάλι του, και πάνω στην κορυφή του ας κατεβεί η αδικία του». Το οποίο και ακολούθησε αμέσως. Και τώρα, σαν να πρόκειται για το ημιτελές έργο της τυραννίας, και γλώσσες Κερκώπων φλυαρούν εναντίον της κακούργας κεφαλής που είναι κρεμασμένη ψηλά σε μετέωρη αψίδα· και κοράκια, εξίσου κράζοντας, πετούν γύρω της και κρώζουν· ενώ και η ίδια, μορφάζοντας από τον άνεμο που φυσάει μέσα της, θρηνεί για τη δική της παράνοια.

Αν σε τραβάει στην πλεονεξία και στην άπληστη επιθυμία των χρημάτων, πες στον εαυτό σου εκείνη τη δαβιδική φωνή, ή μάλλον τη φωνή του Πνεύματος: θησαυρίζεις και δεν γνωρίζεις για ποιον τα συγκεντρώνεις. Και: πολλοί οδηγήθηκαν στην πτώση εξαιτίας του χρυσού. Και: αυτός που αγαπά τον χρυσό δεν θα δικαιωθεί. Και: ιδού ο άνθρωπος που δεν έθεσε τον Θεό βοηθό του, αλλά στήριξε τις ελπίδες του στο πλήθος του πλούτου του και ενδυναμώθηκε στη ματαιότητά του. Πρόσθεσε, αν θέλεις, και την απειλή του Σωτήρος: άφρον, εσύ που μετασκευάζεις και κάνεις πολυτελέστερες τις οικίες και τα οικοδομήματα, ώστε να αποθησαυρίζεται για σένα, επιδεικτικά, μεγαλύτερος ο όγκος και το φορτίο της απληστίας, αυτή τη νύχτα ζητούν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που συγκέντρωσες, σε ποιον θα ανήκουν; Αν με υπερήφανο και αλαζονικό λογισμό επιχειρείς να εξάπτεις και να φουσκώνεις την ψυχή, μην προσπεράσεις το: ο Κύριος αντιτάσσεται στους υπερήφανους, ενώ στους ταπεινούς δίνει χάρη. Και το: ο άνθρωπος ομοιάζει με ματαιότητα, οι ημέρες του περνούν σαν σκιά. Και το: χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις. Και: γιατί υπερηφανεύεται το χώμα και η στάχτη; Και: είναι ακάθαρτος ενώπιον του Κυρίου κάθε υψηλοκάρδιος. Και: μην εξυψώνεις τον εαυτό σου, για να μην πέσεις και επιφέρεις ατιμία στην ψυχή σου και αποκαλύψει ο Κύριος τα κρυφά σου και σε καταρρίψει εν μέσω της εκκλησίας· διότι η υπερηφάνεια είναι μισητή ενώπιον του Κυρίου.

Άφρον, άφρον, αυτή τη νύχτα θα σου ζητήσουν την ψυχή σου· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν; Μακάρι να μην υπάρχει τίποτε τέτοιο σε εσάς, ω τέκνα, όσο για εκείνους που πέφτουν, ας αναλογιστούμε: Μήπως αυτός που πέφτει δεν σηκώνεται; Ή αυτός που απομακρύνεται δεν επιστρέφει; Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη ή βάλσαμο στη Γαλαάδ, καθώς λέει ο Ιερεμίας; Μήπως δεν θα είναι δυνατόν να περιδεθούν και να επουλωθούν τα τραύματα μέσω του ελέους του ιατρού των ψυχών; Μήπως δεν θα είναι δυνατόν να σκυθρωπάσει κανείς και να ακούσει από τον Θεό: «Επειδή σε είδα περίλυπο, θεράπευσα τις οδούς σου»; Μικροί λοιπόν και μεγάλοι, όπως έχει ειπωθεί, γέροντες και νέοι, πρώτοι, μεσαίοι και τελευταίοι, σηκωθείτε· ας απομακρυνθούμε από εδώ, από τα πάθη της αμαρτίας. Ας οδοιπορήσουμε λίγο ακόμη· το κατάλυμα βρίσκεται προ των πυλών. Ας αγωνιστούμε τρέχοντας· διότι το στάδιο έχει πλησιάσει. Ας κωπηλατήσουμε λίγο ακόμη· διότι βρισκόμαστε ακριβώς στις εισόδους του αιώνιου λιμανιού. Γι' αυτόν τον λόγο, οφείλουμε όλα και να τα λέμε, και να τα πράττουμε, και να τα γνωρίζουμε· και ας επιδείξουμε ευλάβεια, και ας ησυχάσουμε, και ας ταπεινωθούμε, ας αγρυπνήσουμε και ας ανυμνήσουμε, ας αποξενωθούμε από τους κατά σάρκα γονείς, τους αδελφούς, τους συγγενείς, ακόμη και από την ίδια μας την ψυχή· ώστε μάλλον να γίνουμε συγγενείς και να υιοθετηθούμε από τον Χριστό, τον Θεό μας. Διότι έτσι το επιθυμεί· έτσι μας έπλασε.

Ας μην αποβλέπει λοιπόν κανείς από εσάς όχι στο να υποταχθεί, αλλά στο να απομακρυνθεί προσωρινά από την πρόθεσή του. Αλλά ίσως πει κάποιος: «Το ένα και το άλλο, μετά από τόσα χρόνια θα το πράξω και θα το κατορθώσω». Έπειτα, εσύ που τα λες αυτά, χωρίς να γνωρίζεις καν πώς θα περάσεις το σήμερα, δεν σκέπτεσαι πως ίσως ακούσεις το εξής: «Άφρονα, άφρονα, αυτή τη νύχτα παίρνουν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, με τίμημα την απώλεια της ψυχής σου, σε ποιον θα ανήκουν;». Ας μιμηθούμε, επομένως, την αδιάσπαστη ένωση των αποστόλων με τον διδάσκαλο των πάντων και Θεό μας.

«Ψυχή, έχεις πολλά αγαθά αποθηκευμένα για πολλά χρόνια· αναπαύσου, φάε, πιες, ευφραίνου. Ο Θεός όμως του είπε: Άφρονα, αυτή τη νύχτα θα ζητήσουν την ψυχή σου από εσένα· αυτά λοιπόν που ετοίμασες, σε ποιον θα ανήκουν; Έτσι παθαίνει αυτός που θησαυρίζει για τον εαυτό του και δεν πλουτίζει κατά Θεόν.» Αφού είπε ότι η ζωή του ανθρώπου δεν παρατείνεται από την περίσσεια των χρημάτων, για να το επιβεβαιώσει αυτό παραθέτει και μια παραβολή. Και δες πώς μας περιγράφει τους άπληστους λογισμούς ενός ανόητου πλουσίου.

Φάε, πιες, ευφραίνου. Εύγε για τα αγαθά της ψυχής! Διότι το να τρώει κανείς και να πίνει είναι αγαθό της άλογης ψυχής· έχοντας λοιπόν και ο ίδιος τέτοια ψυχή, δικαιολογημένα της προσφέρεις αυτά. Το αγαθό όμως της λογικής ψυχής είναι το να κατανοεί, να συλλογίζεται, να ευφραίνεται με τον νόμο του Θεού και με αγαθά διανοήματα. Δεν σου αρκεί δε το φαγητό και το ποτό, ω άφρων, αλλά επιβάλλεις στην ψυχή και την αισχρότατη και μυσαρή ηδονή που τα ακολουθεί; Διότι, ευφήμως ο Κύριος, δια του «Ευφραίνου», υπέδειξε τα πλέον ασελγή πάθη, τα οποία έπονται του υπερβολικού χορτασμού φαγητών και ποτών. Του είπε δε ο Θεός: «Άφρων, αυτή τη νύχτα απαιτούν από εσένα την ψυχή σου». Δεν λέγεται το «Του είπε δε ο Θεός» με την έννοια ότι ο Θεός συνομίλησε με τον πλούσιο, αλλά εννοεί κάτι τέτοιο: ότι, ενώ αυτός τα σκεφτόταν αυτά, είπε ο Θεός (διότι αυτά τα σκηνοθετεί η παραβολή)·