Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 12:42

Σαφώς καταδεικνύει ότι αυτά λέγονται για εκείνους που βρίσκονται σε όλη την οικουμένη και σε όλα τα έθνη, εφόσον κανείς δεν μπορεί να ματαιώσει αυτό που ο άγιος Θεός έχει βουληθεί, και κανείς δεν είναι ικανός να αποστρέψει το υπέρμαχο χέρι του Θεού από τη γη Του και από τα όρη Του. —Συγχρόνως δε, παρατήρησε τη λέξη, η οποία δεν σημαίνει μόνο το σπάνιο (όπως σε πολλά σημεία έχουμε αποδείξει), όπως στο «Ποιος είναι σοφός και θα τα κατανοήσει αυτά;» και στο «Ποιος είναι πιστός και φρόνιμος οικονόμος;». Διότι εδώ το «Ποιος θα ματαιώσει;» ισοδυναμεί με το «Κανείς». Επειδή δεν είναι καν θεμιτό να διανοηθεί κανείς ότι υπάρχει κάποιος που δύναται να ματαιώσει τη βουλή του Κυρίου.

Και παρακαλούμε να προσεύχεστε υπέρ ημών, ώστε, αν μεν παραμένουμε ακόμη σε αυτήν τη ζωή, να αξιωθούμε να δούμε εσένα μαζί με την Εκκλησία· εάν όμως προσταχθούμε πλέον να αναχωρήσουμε, να σας δούμε εκεί κοντά στον Κύριο, αυτήν μεν ως άμπελο που ακμάζει με αγαθά έργα, εσένα δε ως σοφό γεωργό και αγαθό δούλο, που δίνει στην κατάλληλη ώρα το σιτομέτριο στους συνδούλους του, λαμβάνοντας τον μισθό του πιστού και φρόνιμου οικονόμου. Όλοι όσοι βρίσκονται μαζί μας ασπάζονται την ευλάβειά σου. Είθε να είσαι υγιής και εύθυμος εν Κυρίω, και να διαφυλαχθείς ευδοκιμώντας στα χαρίσματα του Πνεύματος και της σοφίας.

Είπε δε ο Κύριος: Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος; Απαντά στην ερώτηση του Πέτρου, διδάσκοντας με γενικό τρόπο ότι τα λεγόμενα έχουν ειπωθεί για όλους. Όμως, εκείνα μεν έχουν λεχθεί σχετικά με το να αγρυπνούν διαρκώς, τόσο για την προφύλαξη από τον κλέφτη όσο και ενόψει της δικής Του παρουσίας· το τι πρέπει όμως να πράττουν όσοι αγρυπνούν, τώρα το προσθέτει αναγκαία, προτρέποντας να μην αποβλέπουν μόνο στο δικό τους συμφέρον, αλλά να φροντίζουν και για τη σωτηρία των άλλων.

Διότι το να έχει κανείς περιζωσμένη την οσφύ του και αναμμένο το λυχνάρι του, φανέρωνε την προσωπική ωφέλεια του καθενός για τον εαυτό του· επειδή είναι αναγκαίο να καταυγάζεται κανείς πάντοτε από το φως της γνώσης, να έχει περιζωσμένη την οσφύ του λογισμού του με σωφροσύνη και κάθε αρετή, να αγρυπνεί διαρκώς και να φυλάγεται από τον κλέπτη, μήπως κρυφά διαρρήξει το ταμείο της ψυχής και συλήσει τα αγαθά που έχουν συγκεντρωθεί σε αυτό· επιπλέον, να προσδοκά τον Κύριό του καθ' όλο τον χρόνο της ζωής του. Όμως δεν πρέπει να σταματά μόνο σε αυτά· αλλά, έχοντας παραλάβει από τον Δεσπότη μας ως παρακαταθήκη τη φροντίδα των συνδούλων μας, οφείλουμε να διαφυλάξουμε την πιστότητά μας, και να γίνουμε τόσο πιστοί και φρόνιμοι, ώστε ποτέ άκαιρα, αλλά πάντοτε στον κατάλληλο καιρό, να διανέμουμε το σιτηρέσιο στους συνδούλους μας, ούτε παραβλέποντας και αναβάλλοντας την ώρα που πρέπει, ούτε προσφέροντας άκαιρα σε όσους δεν έχουν ανάγκη, αλλά στον κατάλληλο καιρό, και αυτό να μην το κάνουμε χωρίς μέτρο. Και αυτό πρέπει να το πράττουμε με δύο τρόπους: αφενός ωφελώντας πνευματικότερα και βελτιώνοντας τις ψυχές τους με την τροφή των θείων διδαγμάτων, και αφετέρου μέσω της παροχής υλικών αγαθών για την ανακούφιση εκείνων που έχουν ανάγκη. Πρέπει δε να τα εφαρμόζουμε αυτά πάντοτε, ώστε, εάν ποτέ ο Κύριός μας έλθει ξαφνικά για να μας παραλάβει, να μας βρει να τα πράττουμε, καθώς σε εκείνον που τα κατορθώνει αυτά, προσφέρει υπόσχεση ανταμοιβής πολλαπλάσια από την προηγούμενη.

Ανέτειλε μέσα στο σκοτάδι φως για τους ευθείς, αυτός που είναι ελεήμων και οικτίρμων και δίκαιος. Ο μακαριζόμενος δεν παύει να εκπέμπει το δικό του φως, ανατέλλοντας όχι για όλους, αλλά προσφέροντας τη διδασκαλία στους ευθείς του, και παρέχοντας το φως της γνώσης εσωτερικά στη γενεά των ευθέων, και φωτίζοντας τους ευθείς. Αγαθός είναι ο άνθρωπος που σπλαχνίζεται και δανείζει. Δεν κλείνει τα σπλάχνα του, αλλά μοιράζεται τα υπάρχοντά του σε όσους έχουν ανάγκη, προκειμένου να τηρήσει την εντολή που λέει: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος, ο οποίος στην κατάλληλη ώρα θα δώσει το σιτηρέσιο στους συνδούλους του; Μακάριος είναι εκείνος ο δούλος, τον οποίο, όταν έρθει ο κύριός του, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αληθινά σας λέω, ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του». Θα διαχειριστεί τα λόγια του με δίκαιη κρίση, διότι στον αιώνα δεν θα σαλευθεί. Ένας τέτοιος άνθρωπος, λέγει, και που πράττει τέτοια έργα, ούτε θα πέσει ούτε θα σαλευθεί από τη στέρεη στάση του πάνω στην πέτρα. Διότι ούτε από τις απειλές των αρχόντων θα πτοηθεί, ούτε από εκείνους που προσπαθούν να τον θορυβήσουν και να τον ταράξουν σε καιρούς δοκιμασιών.

ΛΕ΄. Όσο για την ίδια τη διανομή του λόγου, για να αναφέρω τελευταίο το κορυφαίο από τα δικά μας, εννοώ τον θείο και υψηλό λόγο τον οποίο όλοι σήμερα φιλοσοφούν, αν κάποιος άλλος έχει το θάρρος και πιστεύει ότι είναι έργο της κάθε διάνοιας, εγώ αυτόν τον θαυμάζω για τη σύνεσή του, για να μην πω για την αφέλειά του. Σε εμένα, πάντως, φαίνεται υπόθεση διόλου ευκαταφρόνητη, η οποία δεν απαιτεί λίγο πνεύμα, το να δίνει κανείς την κατάλληλη στιγμή στον καθένα τη μερίδα του λόγου που του αναλογεί και να διαχειρίζεται με ορθή κρίση την αλήθεια των δικών μας δογμάτων: όσα δηλαδή έχουν διατυπωθεί φιλοσοφικά περί κόσμων ή κόσμου, περί ύλης, περί ψυχής, περί νου και των νοερών φύσεων, τόσο των αγαθών όσο και των πονηρών, περί της Πρόνοιας που συνδέει και κατευθύνει τα πάντα, και όσα φαίνεται ότι συμβαίνουν σύμφωνα με τη λογική, αλλά και όσα είναι αντίθετα προς την κατώτερη και ανθρώπινη λογική.

Όταν δε ο Κύριός μου επιστρέψει από τους γάμους, εμφανιζόμενος αιφνιδίως σε εκείνους που τον προσδοκούν και σε εκείνους που δεν τον προσδοκούν, είθε να με βρει μεταξύ αυτών που τον προσδοκούν. Και είθε να με επαινέσει για τον φόβο μου, ως δούλο αγαθό και πράο προς τους υφισταμένους του, και ως άριστο χορηγό του σίτου, δηλαδή του στερεού λόγου.

ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΕΙΣ ΤΗΝ ΒΑΣΙΛΙΣΣΑΝ ΠΛΑΚΙΛΛΑΝ Ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος (διότι κάνω την εισαγωγή μου από τα όσα αναγνώσθηκαν από το θείο Ευαγγέλιο), τον οποίο κατέστησε ο Κύριος υπεύθυνο σε αυτήν την οικιακή κοινότητα για να δίδει στην κατάλληλη ώρα το σιτηρέσιο σε εκείνους που υπηρετούνται, αν και κατά το προηγούμενο διάστημα ορθώς επέβαλε την αφωνία του λόγου, ορθώς συναισθάνθηκε το μέγεθος της συμφοράς και τίμησε με τη σιωπή το πένθος, δεν γνωρίζω πώς στη σημερινή σύναξη επαναφέρει και πάλι τον λόγο στην Εκκλησία, αναιρώντας ο ίδιος τη δική του απόφαση κατά του λόγου. Και μολονότι θαυμάζω υπερβολικά τον διδάσκαλο για τη σύνεσή του σε πολλά, σε τούτο μάλιστα τον υπερεθαύμασα: για το πόσο ορθά σίγησε τον λόγο μπροστά στη συμφορά. Διότι μου φαίνεται πως η σιωπή είναι το πιο ταιριαστό και κατάλληλο φάρμακο για αυτούς που πενθούν, καταπραΰνοντας το οίδημα της ψυχής με τον χρόνο και την κατήφεια μέσω της ησυχίας. Διότι εάν κάποιος ανακινεί τον λόγο ενώ ο πόνος ακόμη θερμαίνει την ψυχή, το τραύμα της λύπης θα καταστεί πιο δυσίατο, καθώς θα καταξεσχίζεται από τη μνήμη των οδυνηρών συμβάντων σαν από κάποια αγκάθια. Αν, μάλιστα, δεν είναι πολύ τολμηρό να διορθώσω κι εγώ κάτι στα όσα έπραξε ο διδάσκαλος, ίσως θα ήταν καλό να επικρατεί σε εμάς η σιωπή μέχρι και τώρα, ώστε να μην προκαλέσει λύπη στην ακοή ο λόγος, παρασυρόμενος από τον πόνο.

δεν είναι αυτός που κάθεται στο τραπέζι; Εγώ όμως βρίσκομαι ανάμεσά σας ως εκείνος που υπηρετεί.» «Μακάριοι είναι εκείνοι οι δούλοι, τους οποίους ο κύριος, όταν έλθει, θα τους βρει να αγρυπνούν. Αλήθεια σας λέω, ότι θα ζωστεί, θα τους βάλει να καθίσουν στο τραπέζι, και περνώντας θα τους υπηρετήσει. Είπε δε ο Κύριος: Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος, τον οποίο ο κύριος θα εγκαταστήσει πάνω στους υπηρέτες του, για να τους δίνει στην κατάλληλη ώρα το μερίδιο της τροφής; Μακάριος είναι εκείνος ο δούλος, τον οποίο, όταν έλθει ο κύριός του, θα τον βρει να πράττει έτσι. Αληθινά σας λέω, ότι θα τον εγκαταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του.» «Σας δηλώνω επισήμως τη σημερινή ημέρα, ότι είμαι καθαρός από το αίμα όλων σας. Διότι δεν δίστασα να σας αναγγείλω ολόκληρο το θέλημα του Θεού. Προσέχετε λοιπόν τους εαυτούς σας και όλο το ποίμνιο, στο οποίο το Άγιο Πνεύμα σας έθεσε επισκόπους, για να ποιμαίνετε την Εκκλησία του Θεού, την οποία απέκτησε με το δικό του αίμα. Και τώρα σας εμπιστεύομαι, αδελφοί, στον Θεό και στον λόγο της χάριτός του, ο οποίος έχει τη δύναμη να σας δώσει την κληρονομιά ανάμεσα στους αγιασμένους.» «Έτσι μιλάμε, όχι για να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό, ο οποίος δοκιμάζει τις καρδιές μας.»

Διότι εδώ η λέξη «ποιος» δεν είναι δηλωτική αμφιβολίας· αλλά χρησιμοποιείται όπως στο: «Ποιος θα ανεβεί στο όρος του Κυρίου;», και: «Ποιος είναι ο άνθρωπος που επιθυμεί ζωή;», και: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος;». Λίγοι, λοιπόν, γνωρίζουν, όχι μόνο από τους απλούστερους και εκείνους που διάγουν κοινό βίο, αλλά ακόμη και από αυτούς που θεωρούνται σοφοί, ότι η ψυχή είναι αθάνατη, και αποτελεί πνοή ζωής και θείο εμφύσημα, και ότι έλκει την καταγωγή της από άνω, και εκεί επιστρέφει πάλι. Κατά το μέρος, λοιπόν, που μετέχουμε στη ζωή η οποία είναι κοινή με τα άλογα ζώα, διοικούμαστε από τη φύση, όπως έχει οριστεί από την πρόνοια, και, όμοια με τα κτήνη, εκπληρώνουμε το οφειλόμενο στη γένεση τέλος του βίου μας· ενώ κατά το μέρος που μετέχουμε ιδιαιτέρως στην αθάνατη φύση και στο ίδιο το Είναι, διακυβερνώμαστε άμεσα από την ίδια την πρόνοια και κατευθυνόμαστε προς τον άνω κλήρο. Αλλά τι θα μπορούσε να λεχθεί για εκείνους που εξάγονται από τη ζωή βίαια, είτε από τον ίδιο τους τον εαυτό είτε από άλλους;

Είπε δε ο Κύριος: Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος, τον οποίο θα καταστήσει ο κύριος υπεύθυνο στο υπηρετικό του προσωπικό, για να τους δίνει στην κατάλληλη ώρα το σιτηρέσιο; Μακάριος είναι εκείνος ο δούλος, τον οποίο, όταν έλθει ο κύριός του, θα τον βρει να ενεργεί με αυτόν τον τρόπο. Αληθινά σας λέω ότι θα τον καταστήσει υπεύθυνο σε όλα τα υπάρχοντά του.» Ρώτησε ο Πέτρος, επειδή νοιαζόταν για όλους, και φλεγόταν από ενδιαφέρον για τους ακροατές ως φιλάδελφος, και καθώς του είχε ήδη εμπιστευθεί η Εκκλησία, εάν λέει αυτή την παραβολή προς όλους. Ο δε Κύριος δεν του απαντά καθόλου φανερά σε αυτή την ερώτηση, αλλά συγκεκαλυμμένα δείχνει ότι η μεν παραβολή που ειπώθηκε προηγουμένως ήταν κοινή, και αφορούσε όλους, ακόμη και τους απλούς πιστούς. Για την παραβολή όμως που απευθύνεται προς εσάς, λέει, τους αποστόλους, και γενικά σε όσους έχουν αξιωθεί το έργο της διδασκαλίας ή της προστασίας, άκουσε τώρα: Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος οικονόμος. Η μεν προηγούμενη παραβολή, λέει, αρμόζει σε πολλούς, τώρα όμως μιλά για όσους έχουν αξιωθεί την προστασία, λέγοντας:

Όποιος λοιπόν βρεθεί πιστός και φρόνιμος, θα εγκατασταθεί στην υπηρεσία του Κυρίου, δηλαδή πάνω από όλους τους δούλους, ώστε να δίνει στον καθένα στην κατάλληλη ώρα το σιτηρέσιο, είτε αυτό είναι δογματικός λόγος, με τον οποίο τρέφονται οι ψυχές, είτε υπόδειγμα πράξεων και κανόνας για το πώς πρέπει να ζει κανείς. Ένας τέτοιος άνθρωπος, αν βρεθεί να πράττει έτσι, είναι μακάριος, και ο Κύριος θα τον καταστήσει επιστάτη σε όλα τα υπάρχοντά Του. Όχι μόνο πάνω στους δούλους, αλλά, αφού τον έχει πλέον αξιώσει υψηλότερου βαθμού, θα τον καταστήσει κύριο στα πάντα, ώστε να τον υπακούν και τα επίγεια και τα ουράνια, όπως ακριβώς συνέβη με τον Ιησού του Ναυή και με τον Ηλία, από τους οποίους ο μεν πρώτος διέταζε τον ήλιο, ο δε δεύτερος τα σύννεφα του ουρανού, και γενικώς με όλους τους αγίους, οι οποίοι ως φίλοι του Θεού χρησιμοποιούν τα αγαθά του φίλου τους, διότι τα αγαθά των φίλων είναι κοινά. Και καθένας που ασκεί την πρακτική αρετή στον ησυχαστικό βίο, και διαχειρίζεται τα δουλικά πάθη, δηλαδή τον θυμό και την επιθυμία, και παρέχει στον καθένα στην κατάλληλη ώρα το σιτηρέσιό του: στον μεν θυμό, ώστε να μισεί αυτούς που μισούν τον Κύριο και να αναλώνεται εναντίον των εχθρών Του, στην δε επιθυμία, ώστε να έχει την αναγκαία πρόνοια για τη σάρκα και να την αναπέμπει ολόκληρη προς τον Θεό. Καθένας λοιπόν τέτοιος άνθρωπος είναι μακάριος, και βεβαίως θα επιτύχει και τη θεωρία, και θα εγκατασταθεί σε όλα τα υπάρχοντα του Κυρίου, αφού αξιώθηκε να βλέπει και να εποπτεύει τα πάντα με τον θεωρητικό νου. Και όχι μόνο αυτά που δεν είναι κυρίως υπάρχοντα, αλλά και τα όντως υπάρχοντα, εννοώ δηλαδή τα αιώνια. «