Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 12:47

Τότε λέγει προς αυτόν: «Εσείς καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηρίου». Και ταλανίζει αυτούς και τους νομικούς. Έπειτα λέγει: «Τίποτε δεν είναι κρυπτό»· και το, «Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα»· και το, «Όχι πέντε στρουθία»· και, «Όποιος βλασφημήσει εις το Πνεύμα». Προσέρχεται κάποιος για να μοιραστεί την κληρονομιά με τον αδελφό του. Έπειτα ο πλούσιος που συλλογιζόταν· περί των αποθηκών. Παραινεί να μη μεριμνούν για την τροφή. Ομιλεί περί ελεημοσύνης, και περί του κυρίου που διακονεί τους δούλους του, και περί του πιστού δούλου, και περί εκείνου που γνωρίζει το θέλημα του Κυρίου του και δεν το πράττει. Και, «Πυρ ήλθα», λέγει, «να βάλω». Έλεγε δε και για εκείνους που εξετάζουν την όψη του ουρανού. Και το: «Εάν πηγαίνεις με τον αντίδικό σου στον άρχοντα». Έπειτα τους Γαλιλαίους που θανατώθηκαν από τον Πιλάτο, και εκείνους που καταπλακώθηκαν από τον πύργο.

Γνωρίζοντας λοιπόν όλα αυτά, ας μην παραβλέψουμε τη νουθεσία του, για να μην εκπληρωθεί και σε εμάς το ρητό: «Εάν το αλάτι μωρανθεί, με τι θα αλατιστεί;». Και τι άλλο είναι η υστέρηση αυτών παρά το ότι «Είπε ο άφρων μέσα στην καρδιά του: δεν υπάρχει Θεός;». Εάν λοιπόν δεν λησμόνησες τα παλαιά και γνωρίζεις τα έσχατα, άκουσε εκείνον που είπε ότι «Εκείνος που γνωρίζει το θέλημα του Δεσπότου και δεν το πράττει, θα δαρθεί πολύ». Εάν λοιπόν γνωρίζουμε και λέμε, αλλά αμελούμε, δεν απέχει μακριά από εμάς το «ουαί» για όσους αμαρτάνουν εν γνώσει τους. Εάν όμως έχουμε κατά νου ότι είμαστε «γη και σποδός» κατά τον Αβραάμ και τον Ιώβ, δεν θα συληθούμε ποτέ, αλλά πάντοτε θα έχουμε να δώσουμε και στους άλλους, όχι χρυσό, ούτε άργυρο, αλλά πρότυπο ταπεινώσεως και υπομονής και αγάπης προς τον Θεό. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

σξδʹ Τι είναι το ειλικρινές. σξεʹ Εάν έχει ειπωθεί μόνο προς τους ιερείς το, Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και τα εξής. σξστʹ Τι είναι το αλάτι, που ο Κύριος προσέταξε να έχουμε. σξζʹ Εάν ο ένας μεν θα δαρεί με πολλές, ο δε άλλος με λίγες· πώς λένε μερικοί ότι δεν υπάρχει τέλος της κολάσεως για όσους κολάζονται.

Ερώτηση ΜΕʹ. Εάν κάποιος, ακούγοντας τον Κύριο να λέει ότι «Ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, και δεν το έπραξε, ούτε ετοιμάστηκε σύμφωνα με το θέλημά του, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε έργα άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα», αμελήσει τη γνώση των θελημάτων του Κυρίου, άραγε έχει κάποιο ελαφρυντικό; Απόκριση. Είναι φανερό ότι ένας τέτοιος άνθρωπος προσποιείται την άγνοια, και η καταδίκη για την αμαρτία του είναι αναπόφευκτη. «Διότι, αν δεν είχα έλθει», λέει ο Κύριος, «και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία· τώρα όμως δεν έχουν καμία πρόφαση για την αμαρτία τους», εφόσον η Αγία Γραφή διακηρύσσει παντού και σε όλους το θέλημα του Θεού.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΣΞΖ΄. Εάν κάποιος πρόκειται να τιμωρηθεί με πολλές πληγές, ενώ άλλος με λίγες· πώς λέγουν μερικοί ότι η κόλαση δεν έχει τέλος; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Τα αμφίβολα και όσα φαίνεται να έχουν διατυπωθεί με συγκαλυμμένο τρόπο σε ορισμένα χωρία της θεόπνευστης Γραφής, αποσαφηνίζονται από τα όσα είναι ομολογουμένως ξεκάθαρα σε άλλα χωρία.

Διότι, λέει, αυτοί θα απέλθουν σε κόλαση αιώνια, ενώ οι δίκαιοι σε ζωή αιώνια. Εφόσον, λοιπόν, αυτά ομολογούνται κατ' αυτόν τον τρόπο, πρέπει να γνωρίζουμε ότι και το «θα δαρεί πολύ», και το «θα δαρεί λίγο», δεν δηλώνει τέλος, αλλά διαφορά της κολάσεως. Διότι, εάν ο Θεός είναι δίκαιος κριτής, όχι μόνο στους αγαθούς, αλλά και στους πονηρούς, αποδίδοντας στον καθένα σύμφωνα με την πράξη του, είναι δυνατόν κάποιος μεν να είναι άξιος του άσβεστου πυρός, και αυτού είτε ηπιότερου είτε περισσότερο φλέγοντος· άλλος δε του ατελεύτητου σκώληκα, και αυτού πάλι που προκαλεί οδύνη είτε ηπιότερα είτε σφοδρότερα, σύμφωνα με το τι αξίζει ο καθένας· και άλλος της γεέννης, η οποία οπωσδήποτε διαθέτει διαφορετικά κολαστήρια· και έτερος του εξώτερου σκότους, όπου κάποιος μεν θα βρίσκεται μόνο σε κλαυθμό, άλλος δε και σε βρυγμό των οδόντων εξαιτίας της εντάσεως των πόνων.

Τέτοιες και πάρα πολλές κρίσεις βρίσκουμε λοιπόν στην Παλαιά Διαθήκη εναντίον κάθε παρακοής· ερχόμενος δε στην Καινή, διαπιστώνω ότι η σφοδρότητα της κρίσεως δεν υπολείπεται, αλλά είναι και πολύ μεγαλύτερη, όπως για παράδειγμα: «Ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· εκείνος όμως που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε έργα άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα»· διότι γενικά ο Χριστός δεν απάλλαξε από την τιμωρία ούτε εκείνον που αμάρτησε από άγνοια, αλλά κατέστησε την απειλή σφοδρότερη εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν εν γνώσει τους. Και πάλι λέει: «Ο ουρανός και η γη θα παρέλθουν, οι δε λόγοι μου δεν θα παρέλθουν». Και ο μακάριος απόστολος Παύλος λέει: «Ανατρέποντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που υψώνεται εναντίον της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού». Αναφέρει «κάθε ύψωμα» και «κάθε νόημα», και όχι απλώς τούτο ή εκείνο. Και συνεχίζει: «Έχοντας την ετοιμότητα να τιμωρήσουμε κάθε παρακοή». Και αλλού πάλι: «Εκείνοι που πράττουν τέτοια έργα είναι άξιοι θανάτου»· και πάλι: «Εσύ που καυχάσαι για τον νόμο, ατιμάζεις τον Θεό μέσω της παραβάσεως του νόμου». Επομένως, τίποτα δεν αφήνεται ατιμώρητο από τον Θεό.

Μάλλον δε, για να χρησιμοποιήσω ένα πιο κατάλληλο παράδειγμα, όσο πιο πολύτιμη είναι σε όλα η ψυχή από το σώμα, τόσο μεγάλη είναι και η διαφορά μεταξύ των δύο αυτών τρόπων ζωής. Αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι, εξαιτίας του χωρίου: «Ο μεν θα δαρεί με πολλές, ο δε με λίγες», ισχυρίζονται ότι υπάρχει τέλος της κολάσεως για τους κολαζομένους. Πράγμα το οποίο δεν έγκειται στην παράταση ή στη συμπλήρωση του χρόνου, αλλά στη διαφορά της κολάσεως. Διότι, ενώ ο Κύριος άλλοτε μεν αποφαίνεται ότι «θα απέλθουν αυτοί εις κόλασιν αιώνιον, οι δε δίκαιοι εις ζωήν αιώνιον»· άλλοτε δε αποστέλλει κάποιους στο αιώνιο πυρ «το ητοιμασμένον τω διαβόλω και τοις αγγέλοις αυτού», και άλλοτε την ονομάζει γέεννα του πυρός, και προσθέτει: «Όπου ο σκώληκας αυτών δεν πεθαίνει, και το πυρ δεν σβήνει»· και επιπλέον πάλι έχει πει μέσω του προφήτη για κάποιους ότι «ο σκώληκας αυτών δεν θα πεθάνει, και το πυρ αυτών δεν θα σβήσει»· ενώ αυτά και άλλα παρόμοια αναφέρονται σε πολλά σημεία της θεόπνευστης Γραφής, αποτελεί οπωσδήποτε και αυτό μία από τις μεθοδείες του διαβόλου το να επινοούν οι περισσότεροι άνθρωποι για τον εαυτό τους ένα τέλος της κολάσεως, σαν να ξεχνούν τις τόσες και τέτοιου είδους αποφάσεις του Κυρίου, ώστε να αποτολμούν ευκολότερα την αμαρτία. Διότι, εάν πρόκειται να υπάρξει ποτέ τέλος της αιώνιας κολάσεως, οπωσδήποτε θα έχει τέλος και η αιώνια ζωή. Εάν όμως δεν καταδεχόμαστε ούτε να το διανοηθούμε αυτό για τη ζωή, πώς θα ήταν λογικό να θέσουμε ένα τέλος στην αιώνια κόλαση;

Κεφάλαιο Ε΄. ΛΟΥΚΑΣ. Εκείνος δε ο δούλος, ο οποίος γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν ετοιμάστηκε ούτε έπραξε σύμφωνα με το θέλημά του, θα δαρεί με πολλά χτυπήματα. Εκείνος δε που δεν το γνώρισε, έπραξε όμως πράγματα άξια χτυπημάτων, θα δαρεί με λίγα.

Όμως, επειδή, όπως είπα, δεν επέδειξε τον πρέποντα ζήλο εναντίον τους, συνέβησαν τα όσα προαναφέρθηκαν. Τέτοια, λοιπόν, πάρα πολλά κρίματα βρίσκω στην Παλαιά Διαθήκη ενάντια σε κάθε παρακοή· και πάλι, όταν έλθω στην Καινή Διαθήκη, βλέπω ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός δεν απάλλαξε από την τιμωρία ούτε τα εξ αγνοίας σφάλματα, αλλά επέτεινε σφοδρότερα την απειλή εναντίον εκείνων που αμαρτάνουν εν γνώσει, με τα εξής λόγια Του: «Εκείνος δε ο δούλος, ο οποίος γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, και δεν προετοιμάστηκε, ούτε έπραξε σύμφωνα με το θέλημά του, θα δαρεί με πολλά χτυπήματα· αυτός δε που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε έργα άξια χτυπημάτων, θα δαρεί με λίγα». Όταν λοιπόν βρω τέτοιες αποφάσεις του ίδιου του μονογενούς Υιού του Θεού, καθώς και την αγανάκτηση των αγίων αποστόλων κατά των αμαρτανόντων· όταν αναλογίζομαι τέτοια και τόσο μεγάλα πάθη για όσους διέπραξαν έστω και το παραμικρό αμάρτημα, τα οποία δεν υπολείπονται όσων αναφέρονται στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά μάλλον είναι περισσότερα και βαρύτερα, τότε κατανοώ σε βάθος τη σφοδρότητα της κρίσεως. Διότι, σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, περισσότερα θα απαιτήσουν από αυτόν.

Επομένως, υπάρχει ανάγκη μεγάλου αγώνα, και μάλιστα νόμιμου, ώστε αυτήν την τόσο σπουδαία και μεγάλη χάρη της αγάπης του Θεού εν Χριστώ να μην την δεχθούμε εις μάτην, καθώς λέει ο ίδιος ο Απόστολος: «Διότι εκείνον που δεν γνώρισε αμαρτία, τον έκανε για χάρη μας αμαρτία, ώστε εμείς να γίνουμε δικαιοσύνη του Θεού εν αυτώ. Ως συνεργάτες του, λοιπόν, σας παρακαλούμε να μη δεχθείτε τη χάρη του Θεού μάταια». Το ότι δε «σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, περισσότερα θα απαιτήσουν από αυτόν», το αποφάνθηκε κατηγορηματικά ο Κύριος. Πράγμα που επιτυγχάνεται και μάλιστα ακατηγόρητα, εάν όσα προστέθηκαν στα προηγούμενα και όσα ειπώθηκαν συναφώς για το ίδιο θέμα του βαπτίσματος τηρηθούν με ακρίβεια, και όσα συνδέονται με αυτά τα αποδεχθούμε πιστά, με τη δύναμη της ίδιας χάρης του Θεού διά του Ιησού Χριστού του Κυρίου μας εν Αγίω Πνεύματι, ώστε, αφού πιστέψουμε, να κατανοήσουμε με τη χάρη του Θεού. Και όσα αξιωθήκαμε να κατανοήσουμε, ας τα πράξουμε με την αγάπη του Χριστού, ο οποίος είπε: «Αν τα γνωρίζετε αυτά, μακάριοι είστε εάν τα πράττετε. —Διότι αγαθή σύνεση έχουν όλοι όσοι την εφαρμόζουν», μαρτυρεί ο προφήτης. Εφόσον και ο ίδιος ο μονογενής Υιός του ζώντος Θεού έθεσε μια φοβερή και απαράβατη κρίση λέγοντας: «Εκείνος που γνώρισε το θέλημα του Κυρίου του, και δεν το έπραξε, θα δεχθεί πολλά χτυπήματα»· αλλά δεν άφησε ατιμώρητο ούτε εκείνον που αμάρτησε από άγνοια.

Διότι ευκολότερα θα μπορούσε να ανακαλυφθεί ό,τι διαφεύγει, μέσα από τη φιλόπονη διερεύνηση των περισσοτέρων, εφόσον βεβαίως ο Θεός, σύμφωνα με την υπόσχεση του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μας χαρίζει την εύρεση αυτού που αναζητούμε με τη διδασκαλία και την υπόμνηση του Αγίου Πνεύματος. Όπως λοιπόν σε εμένα έχει επιβληθεί η ανάγκη, και αλίμονό μου εάν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο· έτσι και σε εσάς αναλογεί ίσος αγώνας και ευθύνη, εάν αμελήσετε την εξέταση των ζητημάτων αυτών, ή εάν δείξετε ατονία και χαλαρότητα τόσο ως προς τη φύλαξη των παραδοθέντων όσο και ως προς την εκπλήρωσή τους διά των έργων. Διότι λέγει ο Κύριος: «Ο λόγος τον οποίο ελάλησα, εκείνος θα τον κρίνει κατά την εσχάτη ημέρα»· και, «Ο δούλος που δεν γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, αλλά έπραξε έργα άξια τιμωρίας, θα δαρεί λίγο· ενώ εκείνος που το γνώρισε, και δεν έπραξε, ούτε ετοίμασε τον εαυτό του σύμφωνα με το θέλημά Του, θα δαρεί πολύ». Ας ευχηθούμε λοιπόν, σε εμένα μεν η οικονομία του λόγου να καταστεί άμεμπτη, σε εσάς δε η διδασκαλία να γίνει καρποφόρα.

Και διαμορφώνει μεν σε αυτά τον λόγο στο πρόσωπό του· νομίζω όμως εγώ ότι θέλει να δηλώσει κάτι τέτοιο: Διότι είναι ομολογουμένως υπόδικο και το να σφάλλει κανείς από άγνοια· ότι όμως θα είναι βαρύτερη η κόλαση για εκείνους που γνωρίζουν, το διαβεβαίωσε ο Σωτήρας λέγοντας: «Εκείνος που γνωρίζει το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα δαρεί πολύ· ενώ εκείνος που δεν το γνωρίζει και δεν το έπραξε, θα δαρεί λίγο». Επομένως, είναι ομολογουμένως προτιμότερο να σφάλλει κανείς από άγνοια, παρά εν γνώσει των νόμων. Εάν λοιπόν κάποιος τέθηκε υπό τον νόμο, έχοντας ζήσει κάποτε τη ζωή έξω από τον νόμο, και έπειτα επιλέξει να αψηφά τα θεσπισμένα, πιάστηκε από την κατηγορία της αμαρτίας και έπεσε υπό δίκη· τότε ακριβώς, τότε, σκυθρωπάζοντας για τις δικές του ραθυμίες, σχεδόν θα κραυγάσει κατά της ακρίβειας του νόμου λέγοντας: «Εγώ δε ζούσα κάποτε χωρίς νόμο· όταν όμως ήλθε η εντολή, η αμαρτία αναζωογονήθηκε, και εγώ πέθανα». Διότι, εάν η αμαρτία είναι αληθινά νεκρή χωρίς τον νόμο, πώς δεν είναι πιθανό να εννοήσουμε ότι η αμαρτία ζωοποιείται κατά κάποιον τρόπο δια του νόμου, ο οποίος την καθιστά εμφανή, και σαν να της δίνει πνοή, αν και παλαιότερα δεν ήταν γνωστή, παρόλο που υπήρχε μέσα μας; Διότι δεν ήμασταν δίκαιοι, αλλά σαν να ήταν νεκρή η αμαρτία, επειδή ίσως δεν υπήρχε ο νόμος που να την καταδικάζει, εμείς ζούσαμε έχοντας ως εύλογη δικαιολογία την άγνοια· «διότι όπου δεν υπάρχει νόμος, δεν υπάρχει ούτε παράβαση», όπως λέει ο ίδιος.

«Αλλά το πλήθος αυτό που δεν γνωρίζει τον νόμο είναι επικατάρατοι». Εκπίπτουν πάλι στη συνηθισμένη τους αλαζονεία, προσάπτοντας την κατηγορία της αμάθειας σε αυτούς που θαύμαζαν τον Ιησού επειδή θαυματουργούσε και δίδασκε θεοπρεπή πράγματα, και στεφανώνοντας με τη νομομάθεια και τη γνώση των ιερών γραμμάτων μόνο τα δικά τους κεφάλια. Επειδή δε δεν συμφωνούν οι ίδιοι με αυτούς που ορθώς τα θαυμάζουν εκείνα, πιστεύουν ότι διακρίνονται σε κάθε αρετή. Και σαν να τους διατάζει ο νόμος να κατηγορούν τα αξιοθαύμαστα και να επιφέρουν αντίθετη κρίση σε αυτά που ξεπερνούν κάθε θαύμα, περηφανεύονται υπερβολικά παραλογιζόμενοι, και παρασύρονται εύκολα προς κάθε απαιδευσία εξαιτίας της υπερβολικής τους ελαφρότητας. Από εκεί λοιπόν που έπρεπε μάλλον να αναγνωρίσουν ότι ο Ιησούς ήταν ήδη παρών, από εκεί ακριβώς συλλαμβάνονται να αδικούν τους εαυτούς τους και βαραίνουν τον ζυγό τους, σύμφωνα με το γεγραμμένο: «Διότι υποστηρίζοντας ότι είναι σοφοί, έγιναν μωροί». Καίτοι θα ήταν πολύ καλύτερο να ομολογούν ότι δεν γνωρίζουν τον νόμο, παρά, νομίζοντας και ισχυριζόμενοι ότι τον γνωρίζουν καλά και έπειτα ατιμάζοντας Αυτόν που κηρύττεται μέσω αυτού, να περιπέσουν σε πιο σκληρή τιμωρία και να εμπλακούν σε αναπόφευκτα κακά. Διότι, λέει, εκείνος που γνωρίζει το θέλημα του Κυρίου του και δεν το πράττει, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· αυτός όμως που δεν το γνωρίζει και δεν το πράττει, θα τιμωρηθεί με λίγα.

Σχετικά, λοιπόν, με τη σωματική τυφλότητα και την ανάβλεψη, δεν είναι απίθανο να σκεφτούμε με αυτόν τον τρόπο. Μεταβαίνοντας αναλογικά στο νοητό πεδίο, και αντλώντας ίση δύναμη λογικής, θα πούμε πάλι ότι, ενώ ο ασύνετος άνθρωπος πολύ εύλογα θα ζητούσε συγγνώμη από τον κριτή, εκείνος που διαθέτει οξεία νόηση και κατανοεί το συμφέρον του, αλλά έπειτα υποτάσσει τη ροπή της διάνοιάς του στα πιο αισχρά πάθη και παραδίδει τη νίκη στις ηδονές και όχι στο ωφέλιμο, αυτός θα ζητήσει αναιδώς το έλεος, και η προσπάθειά του να αποφύγει την οφειλόμενη τιμωρία δεν θα βρει από πουθενά βοήθεια. Αντίθετα, θα καταστραφεί εξαιρετικά δίκαια, έχοντας διατηρήσει την αμαρτία του χωρίς κανένα ελαφρυντικό. Γι' αυτό ακριβώς ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, επισημαίνοντας αυτό το γεγονός στα Ευαγγέλια, λέει: «Εκείνος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα». Διότι τα παραπτώματα σε εκείνον που δεν γνωρίζει οφείλονται σε άγνοια, ενώ σε εκείνον που έχει κατανοήσει αλλά απωθεί το να πράξει το καλό παραδομένος στην αβουλία, οφείλονται σε έσχατη περιφρόνηση. Παρατήρησε δε πάλι πώς και σε αυτό ο λόγος του Σωτήρα υπήρξε ασφαλής. Διότι δεν λέει κατηγορηματικά ότι «Βλέπετε», αλλά «Εσείς», λέει, «λέτε ότι βλέπουμε». Θα ήταν βέβαια πάρα πολύ άτοπο να αναγνωρίσει σύνεση σε αυτούς που διαθέτουν τόσο τυφλό και εσκοτισμένο νου, ώστε να τολμήσουν να πουν για Αυτόν: «Εμείς γνωρίζουμε ότι αυτός ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός».

Αν λοιπόν τα γνωρίζετε αυτά, λέει, δηλαδή, αν μπορείτε να κατανοήσετε σαφώς αυτό που λέω, μακάριοι είστε εάν τα πράξετε. Διότι, όπως θα έλεγε κανείς, δεν είναι η γνώση της αρετής, αλλά μάλλον η εφαρμογή της που είναι αξιαγάπητη και αξιοζήλευτη. Νομίζω δε ότι ίσως θα ήταν καλύτερο να μην έχει μάθει κανείς απολύτως τίποτα, παρά, αφού μάθει, να δεσμεύσει τον νου του με οκνηρία και, ενώ γνωρίζει τι είναι άριστο και ορθό, να μη θέλει να το κατορθώσει, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος: «Εκείνος που δεν γνώριζε το θέλημα του Κυρίου του, και δεν το έπραξε, θα δαρεί λίγο, ενώ εκείνος που το γνώριζε και δεν το έπραξε, θα δαρεί πολύ.» Διότι για εκείνον που έχει πλήρη άγνοια, ακόμη και αν τυχόν ελεγχθεί για αμέλεια, το να ζητήσει τουλάχιστον μια μικρή συγγνώμη δεν είναι εντελώς ανάρμοστο. Για εκείνον όμως που γνωρίζει, η γνώση θα γίνει βαρύ φορτίο που θα οδηγήσει σε καταδίκη. Διότι κατεφρόνησε το ορθό, παρόλο που δεν του έλειπε τίποτα για να μπορεί να πράξει τα πλέον πρέποντα. Πρέπει λοιπόν, αφού γνωρίζουμε, να τα εφαρμόζουμε στην πράξη· διότι τότε, περιβεβλημένοι με το τέλειο καύχημα της εν Χριστώ πολιτείας, θα λάβουμε στον κατάλληλο καιρό την πληρέστατη ανταπόδοση. Γι' αυτό εξάλλου και ο Σωτήρας είπε ότι εκείνος που θα πράξει και θα διδάξει θα ονομαστεί μέγας, και πολύ δικαίως, στη βασιλεία των ουρανών· διότι τι του λείπει για την ευσέβεια; Σε όποιον, λοιπόν, διαπιστώνεται ότι έχει την ικανότητα να καυχάται με το πλήρες μέτρο των αγαθών έργων, πώς δεν θα του παραχωρηθεί από τον Θεό το να σεμνύνεται για τις πλέον τέλειες δωρεές;

Διότι σε εκείνους, λέει, τα ονόματα και η δόξα είναι όλα ψεύτικα. Στη δική μου δεξιά όμως, δηλαδή στον Υιό – διότι ο Υιός ονομάζεται δεξιά του Πατρός παντού στη θεόπνευστη Γραφή – δεν θα μπορούσε να βρεθεί τίποτα το ψευδές, αλλά ακόμη και αν ονομάζεται Θεός, είναι αληθινός Θεός· και αν ονομάζεται Κύριος, δεν έχει την ιδιότητα αυτή επίκτητη, αλλά μάλλον είναι εκ φύσεως ο Δεσπότης των πάντων· και αν ονομάζεται βασιλιάς, και αν φως, και αν ζωή και δύναμη, και αν δημιουργός, είναι όλα αυτά και όχι ψευδώς. Διότι δεν είναι κτιστός, αλλά νοείται εκ φύσεως πέρα από καθετί που έχει παραχθεί στη δημιουργία, υπάρχοντας ως Θεός εκ Θεού και φως αληθινό εκ φωτός αληθινού. <Να τα θυμάσαι αυτά, Ιακώβ και Ισραήλ, διότι είσαι δούλος μου· σε έπλασα ως δούλο μου· και συ, Ισραήλ, μην με ξεχνάς. Ιδού, εξάλειψα σαν σύννεφο τις ανομίες σου και σαν σκοτάδι τις αμαρτίες σου. Επίστρεψε σε εμένα και θα σε λυτρώσω.> Είπε κάπου ο Χριστός: «Εκείνος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώριζε και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με λίγα». Και βέβαια είναι απολύτως δίκαιη η απόφαση και για τις δύο περιπτώσεις. Διότι σε εκείνους που δεν γνωρίζουν το θέλημα του Δεσπότη, και έπειτα σφάλλουν, και εμπλέκονται στις κατηγορίες της παράβασης, θα μπορούσε κανείς να συγχωρήσει την άγνοιά τους, δεχόμενη την ως αφορμή για έλεος. Σε εκείνους όμως που, ενώ έχουν γνώση των νόμων, επιλέγουν την αμέλεια, δικαίως θα τους επιβαλλόταν η τιμωρία.

Διότι είπε: «Εκείνος δε ο δούλος, ο οποίος γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, και δεν ετοιμάστηκε, ούτε έπραξε σύμφωνα με το θέλημά του, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, έπραξε όμως άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα.» — Για ποια αιτία, θα μπορούσε κανείς να ρωτήσει; Πώς εκείνος που δεν γνώριζε, δίνει λόγο; Διότι δεν θέλησε να μάθει, καίτοι του ήταν δυνατό να μάθει. Αν λοιπόν αυτός που δεν γνώριζε, δεν είναι εντελώς απαλλαγμένος από την οργή, επειδή, ενώ έπρεπε να γνωρίζει, αμέλησε να μάθει, ποια δικαιολογία θα απαλλάξει από το να υποστεί πολλά χτυπήματα εκείνον που γνώριζε και αδράνησε; — Βαρύτερο λοιπόν είναι το κρίμα των διδασκάλων· και αυτό διδάσκει ο μαθητής του Χριστού λέγοντας: «Μη γίνεστε πολλοί διδάσκαλοι, αδελφοί μου, γνωρίζοντας ότι θα λάβουμε μεγαλύτερη καταδίκη.» Διότι πλούσια είναι η δωρεά των πνευματικών χαρισμάτων, ιδίως σε αυτούς που ηγούνται των λαών· διότι έτσι κάπου και ο σοφότατος Παύλος γράφει στον Τιμόθεο: «Ο Κύριος θα σου δώσει σύνεση σε όλα.» Και: «Μην αμελείς το χάρισμα που είναι μέσα σου, το οποίο σου δόθηκε με την επίθεση των χειρών μου.» Σε τέτοιους λοιπόν, επειδή ο Σωτήρας δίνει πολλά, ζητά και πολλά από αυτούς. Και ποια είναι αυτά; Η σταθερότητα στην πίστη, το αλάνθαστο στη μυσταγωγία, η στερεότητα στην ελπίδα.

Διότι εκείνοι μεν που αγνόησαν παντελώς τον κατά φύση και αληθινά όντα Θεό, και γεννήθηκαν μάλλον μέσα στην πλάνη, ίσως έχουν κάποια εύλογη δικαιολογία για την πνευματική τους ασθένεια ή την αμάθεια. Ο Ισραήλ όμως, αν και παιδαγωγούνταν από τον νόμο και είχε γνωρίσει τον Δεσπότη των όλων, διέπραξε πνευματική πορνεία φτάνοντας στην αποστασία. Επομένως, δικαιολογημένα θα θεωρούνταν ότι βαρύνεται με μεγαλύτερη ενοχή και ότι είναι δύσκολο να διαφύγει το έγκλημα της ασέβειας. Διότι, ενώ γνώριζε το θέλημα του Κυρίου του, αμέλησε και δεν το έπραξε. Θα τιμωρηθεί λοιπόν με πολλά χτυπήματα, ενώ εκείνος που δεν γνώριζε, και έπειτα δεν έπραξε, θα τιμωρηθεί με λίγα, σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρα.

Σε αυτές τις κολάσεις κατανέμονται οι αξιοθρήνητοι, ο καθένας ανάλογα με τα αμαρτήματά του, είτε πιο αυστηρά είτε πιο ήπια, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ότι ο καθένας σφίγγεται από τα δεσμά των δικών του αμαρτιών· τέτοιο νόημα έχει και το ότι «θα δαρεί με πολλές και με λίγες». Και όπως ακριβώς εδώ υπάρχουν διαφορές στις κολάσεις, έτσι και στον μέλλοντα αιώνα. Όσοι δε τρέφουν έχθρα μεταξύ τους, εάν συμβεί να αναχωρήσουν με αυτόν τον τρόπο από το σώμα, θα βρουν ανελέητη καταδίκη την ώρα της κρίσεως, και ως μισητοί αποπέμπονται στο απώτερο σκοτάδι και στο ατελεύτητο πυρ, επειδή καταφρόνησαν την εύκολη εντολή του Κυρίου, η οποία λέει: να αγαπάτε ο ένας τον άλλον και να συγχωρείτε έως εβδομήντα φορές το επτά. Κάθε άνθρωπος όμως που αμάρτησε, δεν πρέπει να ζει αμέριμνα, ούτε πάλι να απελπίζεται· διότι έχουμε Παράκλητο προς τον Πατέρα, τον Ιησού Χριστό, τον δίκαιο Θεό, και αυτός είναι ιλασμός για τις αμαρτίες μας. Όχι για όσους αμεριμνούν, ούτε για όσους αναπαύονται και ραθυμούν, ούτε για όσους ζουν τρυφηλά και γελούν, αλλά για εκείνους που πενθούν και μετανοούν και βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα, οι οποίοι και θα παρηγορηθούν από τον Παράκλητο. Εκείνος όμως που αμάρτησε και λησμόνησε τις αμαρτίες του, και έτσι αναχώρησε από το σώμα, πάνω του θα επιπέσει εκείνη η οργή του Θεού, την οποία φανέρωσε ο Μανασσής, λέγοντας: ότι είναι αβάσταχτη η οργή της απειλής σου εναντίον των αμαρτωλών.

Περί αγάπης. Παραίνεση 46η. Αγαπητέ, εάν αξιωθείς της γνώσης και της διάκρισης ή των ιαμάτων, πρόσεξε μήπως επαναπαυόμενος στο χάρισμα παραμείνεις άκαρπος. Έτσι ώστε να μην πεις, ελέησε, και ακούσεις μαζί με εκείνους που είναι στα αριστερά, όταν ο βασιλιάς χωρίσει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς, δεν σας γνωρίζω. Διότι είναι γραμμένο: Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία των ουρανών καθένας που μου λέει, Κύριε, Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς. Διότι πολλοί θα μου πουν εκείνη την ημέρα: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και δεν εκβάλαμε δαιμόνια στο όνομά σου, και δεν κάναμε πολλά θαύματα στο όνομά σου; Και τότε θα τους ομολογήσω ξεκάθαρα, ότι ποτέ δεν σας γνώρισα· αποχωρήστε από εμένα εσείς που εργάζεστε την ανομία. Γιατί άραγε; Επειδή δεν διατήρησαν την αγάπη. Όπως είναι γραμμένο: Εκείνος που δεν αγαπά τον αδελφό του, τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει; Διότι είναι γραμμένο: Εκείνος ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έκανε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, αλλά έκανε πράξεις άξιες τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα.

Μακάρι βέβαια να ίσχυε και αυτό. Τώρα όμως, επειδή πολλές μαστιγώσεις έχουν επισειστεί ως απειλή σε όσους έχουν γνώση («διότι αυτός που γνώρισε», λέει, «και δεν έπραξε, θα δαρθεί πολύ»), τι ντροπή, ο σοφός, ακριβώς επειδή είναι σοφός, γίνεται πιο άθλιος από τους αδαείς, εφόσον δεν χρησιμοποίησε σωστά το τάλαντο της γνώσης που του δόθηκε, ούτε πρόσθεσε καθόλου σε αυτό μέσω των πράξεων. Αυτός, τότε, κατά την φρικτή εκείνη ημέρα της ανταπόδοσης στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του (ω, πώς να θρηνήσω επάξια για αυτή τη συμφορά;), θα ευχόταν και ο ίδιος να είχε περάσει την ζωή του ανάμεσα στους ανθρώπους ως ανόητος και ο πιο ανόητος των ανοήτων, ώστε να λάβει έτσι ελαφρύτερη τιμωρία, αφού ο Κύριος λέει: «εκείνος που δεν γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα δαρθεί λίγο».

ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ ΤΗΣ ΝΗΣΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ. Ο σκοπός των θείων δογμάτων και της μελέτης και θεωρίας γύρω από αυτά, είναι η αλήθεια και η ασφαλής πίστη, η οποία είναι σύμφωνη και ομόφωνη με τους θεοφόρους πατέρες μας. Για την πρακτική αρετή, όμως, ο σκοπός δεν είναι αυτός, αλλά μάλλον αποτελεί την αρχή, η οποία, εάν δεν φτάσει στο κατάλληλο τέλος της, θα γίνει πρόξενος μεγαλύτερης καταδίκης για εκείνον που την απέκτησε· «διότι εκείνος που γνωρίζει», λέει, «το θέλημα του Κυρίου και δεν το πράττει, θα τιμωρηθεί αυστηρά». Έτσι, για την πρακτική αρετή δεν αρκεί η θεωρητική γνώση και η αλήθεια γύρω από αυτήν, αλλά ο τελικός σκοπός της είναι το αγαθό.

Διότι, ενώ έφτασε ο καιρός της αιώνιας βασιλείας και ήλθε στον κόσμο ο Θεός που τη δίνει, πώς, αν πράγματι επιθυμούν την ανακαίνιση του νου, δεν προσέρχονται σε Αυτόν μέσω της προσευχής για να λάβουν το αρχαίο αξίωμα της ελευθερίας, αλλά τρέχουν σε εκείνους που δεν μπόρεσαν να ελευθερώσουν ούτε καν τον εαυτό τους, και μάλιστα όταν ο αδελφόθεος διακηρύσσει ξεκάθαρα: «Εάν σε κάποιον λείπει η σοφία, ας την ζητήσει από τον Θεό που τη δίνει και θα τη λάβει»; Και πώς η γνώση που προέρχεται από την έξω σοφία εξορίζει από την ψυχή κάθε κακία σαν να γεννιέται αυτή από την άγνοια, τη στιγμή που ούτε η ίδια η γνώση από την ευαγγελική διδασκαλία δεν μπορεί να το κάνει αυτό από μόνη της; «Διότι δεν θα σωθούν οι ακροατές του νόμου», λέει ο Παύλος, «αλλά οι τηρητές του», και για εκείνον που γνώρισε το θέλημα του Θεού και δεν το έκανε πράξη, «θα δαρεί», λέει ο Κύριος, «πολύ», και μάλιστα περισσότερο από εκείνον που δεν το γνώριζε. Βλέπεις ότι σε κανέναν δεν ωφελεί η γνώση από μόνη της; Και τι λέω για τη γνώση σχετικά με το τι πρέπει να πράττουμε ή για τον ορατό κόσμο ή τον αόρατο; Ούτε η ίδια η γνώση του Θεού που τα δημιούργησε δεν θα μπορέσει να ωφελήσει κάποιον από μόνη της. «Διότι ποιο το όφελος των δογμάτων, όταν απουσιάζει ο θεοφιλής βίος, τον οποίο ήλθε να φυτέψει στη γη ο Κύριος;», λέει ο χρυσούς θεολόγος Ιωάννης. Μάλλον δε, όχι μόνο δεν υπάρχει όφελος από αυτήν, αλλά προκαλείται και μέγιστη βλάβη, την οποία έπαθαν και αυτοί από τους οποίους άκουσες τα λόγια που μου ανέφερες.

Γι' αυτό και ο Κύριος αποκαλεί μακάριο εκείνον τον φρόνιμο δούλο, «τον οποίο, όταν έλθει, θα βρει να πράττει έτσι» όπως του πρόσταξε, και λέει ότι εκείνος που γνωρίζει και δεν πράττει «θα δεχθεί πολλά χτυπήματα», και κατατάσσει πραγματικά στους φρόνιμους εκείνον που ακούει και κάνει πράξη τους λόγους Του. Διότι αυτός που ακούει και εφαρμόζει τον λόγο του Κυρίου, αποκτά μέσα του, σύμφωνα με την υπόσχεση, τον ίδιο που έδωσε την εντολή· ο Οποίος είναι η αυτοσοφία και το πλήρωμα κάθε αληθινής γνώσης. Επομένως, εκείνος που Τον απέκτησε μέσα του μέσω της τήρησης των θείων εντολών, δεν θα έχει καν ανάγκη από τη μελέτη των Γραφών, αλλά και χωρίς αυτήν τις γνωρίζει όλες με ακρίβεια, και θα αποτελούσε ασφαλή δάσκαλο για όσους προχωρούν μέσω της μάθησης, όπως ο Ιωάννης και ο Αντώνιος.

Αυτός λοιπόν που γνωρίζει την αλήθεια, κατανοεί και το ψεύδος. Αν λοιπόν, σύμφωνα με τα λόγια του φιλοσόφου, εκείνος που γνωρίζει στηρίζεται και παραμένει σε αυτό που γνωρίζεται και γι' αυτό, σύμφωνα με αυτόν, όποιος έχει τη γνώση των όντων βρίσκεται στον Θεό και ο Θεός μέσα του, άραγε δεν έχει κάνει την κατοικία του μέσα του και το ψεύδος και ο πατέρας του ψεύδους; Και αυτός ο ίδιος είναι λοιπόν που έχει την ψυχή του γεμάτη από νοητό σκοτάδι, και πράγματι πολύ σκοτάδι επισκιάζει την ψυχή που εκφράζει τέτοιου είδους διανοήματα. Διότι, μήπως εκείνος που έλεγε «γνωρίζω ποιος είσαι, ο άγιος του Θεού», εξαιτίας αυτής της γνώσης είχε μέσα του τον Χριστό; Και μήπως αυτός που γνωρίζει και δεν πράττει το θέλημα του Θεού, έχει μόνιμα εγκατεστημένο μέσα του τον Θεό; Και πώς τότε «θα δαρεί πολύ»; Και όμως, ο μεν Χριστός στα Ευαγγέλια λέει ότι από την τήρηση των εντολών προέρχεται η ενοίκηση η δική του και του Πατέρα, και από την ενοίκηση, η φανέρωση. Αυτός όμως, αντίστροφα από εκείνον, λέει ότι η ενοίκηση προέρχεται από τη φανέρωση που αυτός νομίζει, και εντελώς αντίθετα υποστηρίζει ότι η φανέρωση δεν προέρχεται από τις εντολές, αλλά από τη γνώση, και μάλιστα μια γνώση για την οποία νωρίτερα αποφάνθηκε ότι δεν προέρχεται καθόλου από την τήρηση των θείων εντολών.

«Ναι», λέγει, «αλλά το ότι βεβαίως υπάρχει κόλαση και γέεννα είναι νομίζω φανερό σε όλους· μόνο όμως οι άπιστοι θα πέσουν εκεί». Για ποιον λόγο, πες μου; «Διότι», λέγει, «οι πιστοί εγνώρισαν τον Δεσπότη τους». Και τι σημαίνει αυτό; Διότι, όταν ο βίος τους είναι ακάθαρτος, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο θα υποστούν βαρύτερη τιμωρία από τους απίστους· διότι λέγει: «Όσοι αμάρτησαν χωρίς νόμο, χωρίς νόμο και θα χαθούν· και όσοι αμάρτησαν έχοντας τον νόμο, μέσω του νόμου θα κριθούν»· και, «Ο δούλος που εγνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα». Εάν όμως δεν πρόκειται να τιμωρηθούμε για τον βίο μας, αλλά αυτά ελέχθησαν απλώς έτσι, τότε ούτε ο διάβολος θα τιμωρηθεί.

Πώς θα μπορούσε κάποιος, ακόμη κι αν έχει πέτρινη ψυχή, να υπομείνει με πραότητα την τόση μεγάλη αδιαφορία σας; Ντρέπομαι, πιστέψτε με, και κοκκινίζω, όταν βλέπω να κοπιάζουμε μάταια και να ρίχνουμε τον σπόρο πάνω στις πέτρες. Αλλά για εμένα, είτε ακούτε τα όσα λέγονται είτε τα παρακούτε, η ανταμοιβή μου είναι πλήρως εξασφαλισμένη. Διότι έπραξα απολύτως το καθήκον μου, και το αργύριο κατέθεσα, και τη νουθεσία έκανα· φοβάμαι όμως και αγωνιώ μήπως, εξαιτίας αυτού ακριβώς, γίνω πρόξενος μεγαλύτερης κατηγορίας εναντίον μας. Διότι, όπως λέει, ο δούλος εκείνος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα. Εξάλλου, κανείς σας δεν μπορεί να βρει καταφύγιο στη δικαιολογία της άγνοιας, εφόσον εμείς καθημερινά σας επαναλαμβάνουμε και σας υποδεικνύουμε τα ίδια πράγματα: τόσο τις διαβολικές παγίδες, όσο και τη μεγάλη ευκολία της αρετής, εάν βέβαια επιθυμούμε να βρισκόμαστε σε πνευματική νήψη.

Και το πόση είναι η δύναμη εκείνων των δακρύων, λέγει, κανένας λόγος δεν θα μπορέσει να το περιγράψει· η έκβαση όμως των πραγμάτων το αποδεικνύει σαφώς. Διότι, μετά από εκείνη τη φοβερή πτώση —αφού κανένα κακό δεν είναι ίσο με την άρνηση— εντούτοις, μετά από ένα τόσο μεγάλο κακό, τον επανέφερε πάλι στην προηγούμενη τιμή του και του εμπιστεύθηκε την επιστασία της οικουμενικής Εκκλησίας· και το μεγαλύτερο από όλα, μας απέδειξε ότι αυτός τρέφει προς τον Δεσπότη μεγαλύτερη αγάπη από όλους τους αποστόλους. Διότι λέγει: «Πέτρε, με αγαπάς περισσότερο από αυτούς;». Και τίποτε δεν θα μπορούσε να σταθεί ίσο με αυτό σε ό,τι αφορά την αρετή. Διότι για να μην πεις ότι δικαιολογημένα συγχώρησε τους Νινευίτες, ανθρώπους βαρβάρους και ασύνετους —αφού, λέγει, «ο δούλος που δεν γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί ελαφρύτερα»— για να μην ισχυριστείς λοιπόν αυτό, γι' αυτό τον λόγο έφερε ως παράδειγμα ενώπιόν σου τον Πέτρο, έναν δούλο που γνώριζε άριστα το θέλημα του Κυρίου. Αλλά παρ' όλα αυτά, μολονότι και αυτός αμάρτησε, και μάλιστα διαπράττοντας τη χείριστη αμαρτία, πρόσεξε σε τι ύψος παρρησίας ανήλθε.

Γι' αυτό σας παρακαλώ, έχοντας κατανοήσει το μέγεθος αυτής της ατοπίας, να αποφεύγετε την ειδωλολατρία· διότι έτσι ονομάζει ο Παύλος την πλεονεξία· και να αποφεύγετε όχι μόνο την πλεονεξία στα χρήματα, αλλά και την πλεονεξία στις πονηρές επιθυμίες, και στα ενδύματα, και στο τραπέζι, και σε όλα τα άλλα. Διότι εμείς θα υποστούμε πολύ πιο βαριά τιμωρία, εάν δεν υπακούμε στους νόμους του Κυρίου. Επειδή ο δούλος, λέει, ο οποίος γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα δαρεί πολύ. Για να αποφύγουμε, λοιπόν, αυτή την κόλαση και να γίνουμε χρήσιμοι και στους άλλους και στους εαυτούς μας, αποβάλλοντας κάθε κακία από την ψυχή μας, ας επιλέξουμε την αρετή.

Διότι η πίστη δεν είναι ικανή από μόνη της να εισαγάγει στη Βασιλεία, αλλά μάλιστα εξαιτίας αυτής καταδικάζονται αυστηρότερα όσοι επιδεικνύουν φαύλο βίο. Διότι εκείνος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· και πάλι, λέει: «Εάν δεν είχα έλθει και δεν τους είχα μιλήσει, δεν θα είχαν αμαρτία».

Διότι δεν ντρέπομαι να τα διακηρύττω αυτά με λαμπρή φωνή. Εάν δηλαδή το Άγιο Πνεύμα δεν θεώρησε ντροπή να καταγράψει ολόκληρη αυτή την ιστορία, πολύ περισσότερο δεν πρέπει να την συγκαλύπτουμε εμείς. Γι' αυτό όχι μόνο τα διακηρύττω, αλλά προσθέτω και κάτι άλλο. Διότι όσοι τα κρύβουν αυτά, αυτοί είναι που κατεξοχήν συγκαλύπτουν την αρετή εκείνου· και όπως ακριβώς όσοι αποσιωπούν τη μάχη με τον Γολιάθ του στερούν όχι μικρά στεφάνια, το ίδιο κάνουν και όσοι προσπερνούν αυτή την ιστορία. Άραγε δεν φαίνεται παράδοξο αυτό που λέγεται; Περιμένετε λοιπόν λίγο, και τότε θα διαπιστώσετε ότι δικαίως τα έχουμε πει αυτά. Γι' αυτόν τον λόγο προβάλλω το μέγεθος του αμαρτήματος και κάνω τον λόγο πιο παράδοξο, ώστε από μεγαλύτερη αφθονία υλικού να παρασκευάσω τα φάρμακα. Τι είναι λοιπόν αυτό που προσθέτω; Την αρετή του ανδρός, η οποία καθιστά μεγαλύτερο και το έγκλημα. Διότι δεν κρίνονται τα πάντα με τον ίδιο τρόπο για όλους· επειδή, λέει η Γραφή, οι ισχυροί θα κριθούν με αυστηρότητα, και: «Εκείνος που γνωρίζει το θέλημα του κυρίου του και δεν το πράττει, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα».

Πόρνευσε κάποιος μετά το βάπτισμα; Εδώ πλέον δεν απομένει καμία παρηγοριά για το αμάρτημα. Και δηλώνοντας ακριβώς αυτό ο Παύλος έλεγε: «Όποιος αθέτησε τον νόμο του Μωυσή, πεθαίνει χωρίς έλεος με την κατάθεση δύο ή τριών μαρτύρων· πόσο χειρότερη τιμωρία νομίζετε ότι θα υποστεί εκείνος που καταπάτησε τον Υιό του Θεού, και θεώρησε κοινό το αίμα της διαθήκης, και ύβρισε τη χάρη του Πνεύματος;». Πόρνευσε κάποιος ιερωμένος τώρα; Αυτή είναι μάλιστα η κορυφή όλων των κακών. Είδες πόσες διαφορές υπάρχουν σε ένα και μόνο αμάρτημα; Άλλη είναι η αμαρτία πριν από τον νόμο, άλλη μετά τον νόμο, άλλη του ιερωμένου, άλλη της πλούσιας και της φτωχής, της κατηχούμενης και της πιστής, του ιερέα. Και ως προς την επίγνωση υπάρχει μεγάλη διαφορά· διότι «εκείνος που γνώριζε το θέλημα του Κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα».

Και δηλώνοντας αυτό ο Χριστός, παρουσιάζει τον Αβραάμ να λέει στον πλούσιο: «Απέλαβες τα αγαθά σου, ενώ αυτός τα κακά· και τώρα αυτός παρηγορείται, ενώ εσύ οδυνάσαι». Αλλά αυτός μεν εξάλειψε ολόκληρη την τιμωρία εξαιτίας των κακών που υπέφερε· άλλοι όμως όχι ολόκληρη, αλλά εν μέρει· γι' αυτό και τιμωρούνται ηπιότερα. Θα μπορούσε δε να δει κανείς να προκύπτει διαφορά στην κόλαση τόσο από την αυξημένη σύνεση όσο και από την αφέλεια, όταν λέει: «Ο δούλος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα δεχθεί πολλά πλήγματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώριζε και δεν το έπραξε, θα δεχθεί λίγα». Και θα μπορούσε να βρει κανείς πολλά άλλα που δημιουργούν διαφορά στην κόλαση, καθώς και διαφορά στο έλεος και τη φιλανθρωπία του Θεού. Παρατήρησε δε αυτό και στην περίπτωση του πρωτοπλάστου.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΑʹ. — Περί εκουσίων και ακουσίων αμαρτημάτων. «Εάν κάποιος χτυπήσει κάποιον και πεθάνει, να θανατωθεί. Εκείνος όμως που δεν το έπραξε εκούσια, αλλά ο Θεός τον παρέδωσε στα χέρια του, θα σου ορίσω τόπο όπου θα μπορεί να καταφύγει εκείνος που διέπραξε τον φόνο.» «Εκείνος ο δούλος που γνώριζε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα. Ενώ εκείνος που δεν το γνώριζε, θα τιμωρηθεί με λίγα.» «Χρωστώ ευγνωμοσύνη στον Χριστό που με ενδυνάμωσε, διότι με θεώρησε πιστό, θέτοντάς με στη διακονία, εμένα που πρωτύτερα ήμουν βλάσφημος, διώκτης και υβριστής· αλλά ελεήθηκα, διότι τα έπραξα από άγνοια, βρισκόμενος στην απιστία.»

ΒΡΥΕΝΝΙΟΣ. Πες το και θα σε ακούσω. ΙΣΜΑΗΛ. Σχετικά μεν με τη δική τους απόλαυση εδώ, εφόσον είναι φανερή, θεωρώ περιττό να μιλήσω, [53] σχετικά δε με τη μελλοντική, ο Ιησούς, ο οποίος πρόκειται να κρίνει όλη την οικουμένη, αποφάνθηκε λέγοντας: «Εκείνος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε θα δεχθεί πολλά χτυπήματα· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε ούτε το έπραξε θα δεχθεί λίγα χτυπήματα». Ποιος λοιπόν είναι «αυτός που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε»; Οπωσδήποτε εσείς οι χριστιανοί. Και ποιος είναι «αυτός που δεν το γνώρισε ούτε το έπραξε»; Όλοι οι ακόλουθοι του Προφήτη. Επομένως, θα δεχθείτε χτυπήματα εσείς, και μάλιστα πολλά, θα δεχθούν και εκείνοι, αλλά λίγα. Ώστε, και εδώ και εκεί υπερτερούν σε ανάπαυση απέναντί σας· γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο, εγώ είμαι ζηλωτής της δικής τους μερίδας.

Διότι δίκαιος είναι ο Θεός και δίκαιες οι κρίσεις του και «δεν υπάρχει σε αυτόν προσωποληψία», αλλά ανάλογα με τις ευεργεσίες, είτε σωματικές είτε πνευματικές είτε γνώσεως είτε συνέσεως ή διακρίσεως, τις οποίες ο Θεός ενέθεσε ποικιλοτρόπως στη φύση των ανθρώπων. Κρίνοντας τον καθένα, θα αναζητήσει τους καρπούς της αρετής και θα ανταποδώσει επαξίως στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του κατά την ημέρα της κρίσεως· διότι λέει: «Θα έλθει και θα ανταποδώσει στον καθένα σύμφωνα με τα έργα του»· και «οι ισχυροί θα εξεταστούν με αυστηρότητα· διότι ο ελάχιστος είναι άξιος συγγνώμης και ελέους». Και ο Κύριος λέει: «Ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν το έπραξε θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· εκείνος όμως που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε έργα άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα. Και σε όποιον εμπιστεύτηκαν πολλά, θα ζητήσουν από αυτόν περισσότερα». Τη γνώση, εξάλλου, και τη σύνεση να τις εννοείς με διάφορους τρόπους, είτε ως χάρη και επουράνια δωρεά του Πνεύματος είτε ως φυσική ακολουθία συνέσεως ή διακρίσεως και ως παιδεία μέσω των θείων Γραφών. Διότι από τον καθένα θα απαιτηθούν οι καρποί της αρετής ανάλογα με τις ευεργεσίες που έγιναν σε αυτόν από τον Θεό, είτε αυτές είναι φυσικές είτε έχουν δοθεί εκ της θείας χάριτος.

Διότι δίκαιος είναι ο Θεός και δίκαιες είναι οι κρίσεις του και «δεν υπάρχει προσωποληψία σε αυτόν», αλλά αναλόγως των ευεργεσιών, της γνώσεως, της συνέσεως, της διακρίσεως ή της φύσεως θα κρίνει τον καθένα και θα αποδώσει τα δίκαια κατά την ημέρα της κρίσεως. «Διότι οι δυνατοί θα κριθούν με αυστηρότητα, ενώ ο ελάχιστος θα αντιμετωπιστεί με επιείκεια και έλεος», και ο Κύριος λέγει: «Ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του και δεν ετοιμάστηκε ούτε έπραξε σύμφωνα με αυτό, θα δαρεί πολύ· ενώ εκείνος που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε άξια τιμωρίας, θα δαρεί λίγο. Και σε όποιον εμπιστεύθηκαν πολλά, θα του ζητήσουν περισσότερα». Τη γνώση δε να την εννοείς με διάφορους τρόπους, είτε ως χάρη και επουράνιο δώρο, είτε ως ακρόαση των Γραφών, είτε ως σύνεση και διάκριση και νόηση. Διότι από τον καθένα αναλόγως θα ζητηθούν οι καρποί της αρετής, η αξιοποίηση του ταλάντου και η επίγνωση των ευεργεσιών. Επομένως, κάθε άνθρωπος θα είναι αναπολόγητος ενώπιον του Θεού κατά την ημέρα της κρίσεως. Διότι από τον καθένα, ανάλογα με το πόσο γνώρισε την πίστη και την αγάπη, θα ζητηθούν οι καρποί της αρετής και η ανταπόδοση της αγάπης προς τον Θεό εκ προαιρέσεως, είτε γνώρισε τον Κύριο μόνο εξ ακοής, είτε από τη μελέτη των Γραφών, είτε σύμφωνα με τη δική του νόηση και σύνεση και διάκριση, είτε μέσω αληθινής επίγνωσης, επίσκεψης και αίσθησης του Πνεύματος και της βεβαιότητας των μελλόντων αγαθών μέσω της επουράνιας γλυκύτητας και της αποκάλυψης του Πνεύματος.

«Εκείνος ο δούλος που γνώρισε το θέλημα του κυρίου του, και δεν ετοιμάστηκε ούτε έπραξε σύμφωνα με το θέλημά του, θα τιμωρηθεί με πολλά χτυπήματα· εκείνος όμως που δεν το γνώρισε, αλλά έπραξε άξια τιμωρίας, θα τιμωρηθεί με λίγα. Σε καθέναν που δόθηκε πολύ, θα ζητηθεί πολύ από αυτόν, και σε εκείνον που του εμπιστεύτηκαν πολλά, θα ζητήσουν από αυτόν περισσότερα.» Εδώ ο Κύριος μας υποδεικνύει και κάτι περισσότερο και πιο φοβερό. Διότι, λέει, όχι μόνο θα στερηθεί το χάρισμα ένας τέτοιος άνθρωπος, και σε τίποτα δεν θα τον ωφελήσει για την απαλλαγή από τις κολάσεις, αλλά το μέγεθος του αξιώματός του θα γίνει αιτία για την επιβολή μεγαλύτερης καταδίκης. Διότι, στο μέτρο που έσφαλε έχοντας επίγνωση, σε ανάλογο βαθμό επισωρεύει στον εαυτό του μεγαλύτερη την τιμωρία.