Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
11 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
τότε ἄρξεσθε λέγειν· ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου καὶ ἐπίομεν, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἡμῶν ἐδίδαξας·Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–11 από 11
σπαʹ Τὴν μὴ θέλουσαν ψᾶλαι εἰ χρὴ ἀναγκάζεσθαι. σπβʹ Τίνες εἰσὶν οἱ λέγοντες· Ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου, καὶ ἐπίομεν, καὶ ἀκούοντες· Οὐκ οἶδα ὑμᾶς. σπγʹ Εἰ ὁ ποιῶν τὸ θέλημά τινος, κοινωνός ἐστιν ἐκείνου.
σπαʹ Εάν πρέπει να αναγκάζεται εκείνη που δεν θέλει να ψάλει. σπβʹ Ποιοι είναι αυτοί που λένε: «Φάγαμε ενώπιόν σου και ήπιαμε», και οι οποίοι ακούνε: «Δεν σας γνωρίζω». σπγʹ Εάν αυτός που πράττει το θέλημα κάποιου είναι κοινωνός εκείνου.
Λεπτομέρειες
ΕΡΩΤΗΣΙΣ ΣΠΒʹ. Τίνες εἰσὶν οἱ λέγοντες, «Ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου καὶ ἐπίομεν,» καὶ ἀκούοντες, «Οὐκ οἶδα ὑμᾶς;» ΑΠΟΚΡΙΣΙΣ. Τάχα ἐκεῖνοι, οὓς ὑπέγραψεν ὁ Ἀπόστολος ἐπὶ τοῦ ἰδίου προσώπου, εἰπών· Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ, καὶ τῶν ἀγγέλων, καὶ τὰ ἑξῆς.
Ερώτηση ΣΠΒ΄. Ποιοι είναι αυτοί που λένε, «Φάγαμε και ήπιαμε ενώπιόν σου», και ακούνε, «Δεν σας γνωρίζω»; Απόκριση. Πιθανώς εκείνοι τους οποίους περιέγραψε ο Απόστολος στο ίδιο του το πρόσωπο, λέγοντας: Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, και τα εξής.
Λεπτομέρειες
Καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν γνῶσιν, καὶ πᾶσαν τὴν πίστιν· καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου· καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι. Ὅπερ ἐπαιδεύθη ὁ Ἀπόστολος παρὰ τοῦ Κυρίου εἰπόντος περί τινων· Ποιοῦσι γὰρ πρὸς τὸ θεαθῆναι τοῖς ἀνθρώποις. Ἀμὴν λέγω ὑμῖν, ἀπέχουσι τὸν μισθὸν αὑτῶν. Τὸ γὰρ μὴ διὰ τὴν πρὸς Θεὸν ἀγάπην, ἀλλὰ διὰ τὸν παρὰ τῶν ἀνθρώπων ἔπαινον γινόμενον, οἷον ἂν ᾖ, οὐ θεοσεβείας ἔπαινον εὑρίσκει, ἀλλ᾽ ἀνθρωπαρεσκείας, ἢ αὐταρεσκείας, ἢ φιλονεικίας, ἢ φθόνου, ἤ τινος τοιαύτης αἰτίας ἔχει τὸ κρῖμα. Διὸ καὶ ἀδικίας ἔργον τὸ τοιοῦτον ὁ Κύριος ὀνομάζει, λέγων πρὸς τοὺς εἰπόντας τὸ, Ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου, καὶ τὰ ἑξῆς· Ἀπόστητε ἀπ᾽ ἐμοῦ, πάντες ἐργάται ἀδικίας. Πῶς γὰρ οὐκ ἀδικίας ἐργάται οἱ ταῖς τοῦ Θεοῦ δωρεαῖς εἰς πραγματείαν τῶν ἰδίων ἡδονῶν καταχρώμενοι; Οἷον ἦσαν ἐκεῖνοι περὶ ὧν φησιν ὁ Ἀπόστολος· Οὐ γάρ ἐσμεν ὡς οἱ πολλοὶ καπηλεύοντες τὸν λόγον τοῦ Θεοῦ· καὶ πάλιν· Νομιζόντων πορισμὸν εἶναι τὴν εὐσέβειαν, καὶ πολλὰ τοιαῦτα. Ὧν ἁπάντων καθαρεύων ἀποδέδεικται ἡμῖν ὁ αὐτὸς Ἀπόστολος δι᾽ ὧν φησιν· Οὐχ ὡς ἀνθρώποις ἀρέσκοντες. ἀλλὰ Θεῷ τῷ δοκιμάζοντι τὰς καρδίας ἡμῶν. Οὔτε γάρ ποτε ἐν λόγῳ κολακείας ἐγενήθημεν ὑμῖν, καθὼς οἴδατε, οὔτε προφάσει πλεονεξίας· Θεὸς μάρτυς· οὔτε ζητοῦντες ἐξ ἀνθρώπων δόξαν, οὔτε ἀφ᾽ ὑμῶν, οὔτε ἀπ᾽ ἄλλων.
Και εάν έχω όλη τη γνώση και όλη την πίστη· και εάν μοιράσω όλα τα υπάρχοντά μου· και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι. Αυτό ακριβώς διδάχθηκε ο Απόστολος από τον Κύριο, ο οποίος είπε για κάποιους: «Διότι τα κάνουν για να φανούν στους ανθρώπους. Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Διότι αυτό που δεν γίνεται από αγάπη προς τον Θεό, αλλά για τον έπαινο των ανθρώπων, οποιοδήποτε έργο και αν είναι αυτό, δεν βρίσκει έπαινο θεοσέβειας, αλλά υπόκειται στην κατάκριση της ανθρωπαρέσκειας, ή της αυταρέσκειας, ή της φιλονικίας, ή του φθόνου, ή κάποιας παρόμοιας αιτίας. Γι' αυτό και ο Κύριος ονομάζει ένα τέτοιο έργο ως έργο αδικίας, λέγοντας προς εκείνους που του είπαν «Φάγαμε ενώπιόν σου» και τα εξής: «Απομακρυνθείτε από εμένα, όλοι οι εργάτες της αδικίας». Διότι πώς δεν είναι εργάτες της αδικίας εκείνοι που καταχρώνται τις δωρεές του Θεού για την ικανοποίηση των δικών τους ηδονών; Τέτοιοι ήταν εκείνοι για τους οποίους λέει ο Απόστολος: «Διότι δεν είμαστε όπως οι πολλοί που καπηλεύονται τον λόγο του Θεού»· και πάλι: «Επειδή νομίζουν ότι η ευσέβεια είναι πηγή κέρδους», και πολλά παρόμοια. Έχει δε αποδειχθεί σε εμάς ότι ο ίδιος ο Απόστολος ήταν καθαρός από όλα αυτά, μέσα από όσα λέει: «Όχι προσπαθώντας να αρέσουμε στους ανθρώπους, αλλά στον Θεό που δοκιμάζει τις καρδιές μας. Διότι ούτε ποτέ χρησιμοποιήσαμε λόγια κολακείας, όπως γνωρίζετε, ούτε δράσαμε με πρόφαση την πλεονεξία· ο Θεός είναι μάρτυρας· ούτε ζητήσαμε δόξα από τους ανθρώπους, ούτε από εσάς, ούτε από άλλους».
Λεπτομέρειες
Ἐὰν τὰς ἐντολάς μου τηρήσητε, μενεῖτε ἐν τῇ ἀγάπῃ μου, καθὼς κἀγὼ τὰς ἐντολὰς τοῦ Πατρός μου τετήρηκα, καὶ μένω αὐτοῦ ἐν τῇ ἀγάπῃ.» Εἰ δὲ τῆς μὲν ἀγάπης ἀναγκαία ἀπόδειξις ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν, φόβος δὲ σφοδρότερος, ὅτι χωρὶς ἀγάπης καὶ ἡ τῶν ἐνδόξων χαρισμάτων, καὶ ἡ τῶν ἀνωτάτω δυνάμεων, καὶ αὐτῆς τῆς πίστεως ἡ ἀκροτάτη ἐνέργεια, καὶ ἡ τελειοποιὸς ἐντολὴ ἀνωφελὴς, αὐτοῦ τοῦ ἐν Χριστῷ λαλοῦντος Παύλου τοῦ ἀποστόλου, εἰπόντος· «Ἐὰν ταῖς γλώσσαις τῶν ἀνθρώπων λαλῶ καὶ τῶν ἀγγέλων, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, γέγονα χαλκὸς ἠχῶν, ἢ κύμβαλον ἀλαλάζον. Καὶ ἐὰν ἔχω προφητείαν, καὶ εἰδῶ τὰ μυστήρια πάντα, καὶ πᾶσαν τὴν γνῶσιν· καὶ ἐὰν ἔχω πᾶσαν τὴν πίστιν, ὥστε ὄρη μεθιστάνειν, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδέν εἰμι. Καὶ ἐὰν ψωμίσω πάντα τὰ ὑπάρχοντά μου, καὶ ἐὰν παραδῶ τὸ σῶμά μου ἵνα καυθήσωμαι, ἀγάπην δὲ μὴ ἔχω, οὐδὲν ὠφελοῦμαι·» ἅπερ λογίζομαι αὐτὸν εἰρηκέναι ὁριστικῶς, μεμνημένον τοῦ Κυρίου εἰπόντος, ὅτι «Πολλοὶ ἐλεύσονται ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ, λέγοντες· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν, καὶ ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου, καὶ ἐπίομεν, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἡμῶν ἐδίδαξας;» καὶ ἀποκρίνεται αὐτοῖς· «Οὐδέποτε ἔγνων ὑμᾶς. Ἀποχωρεῖτε ἀπ᾽ ἐμοῦ, ἐργάται τῆς ἀνομίας.»
«Εάν τηρήσετε τις εντολές μου, θα μείνετε στην αγάπη μου, όπως κι εγώ έχω τηρήσει τις εντολές του Πατέρα μου και μένω στην αγάπη του.» Εάν λοιπόν η τήρηση των εντολών αποτελεί αναγκαία απόδειξη της αγάπης, υπάρχει ακόμη πιο έντονος φόβος, επειδή χωρίς αγάπη αποβαίνει ανώφελη και η άσκηση των ένδοξων χαρισμάτων, και των ανώτατων δυνάμεων, και η ύψιστη ενέργεια της ίδιας της πίστης, καθώς και η τελειοποιός εντολή, σύμφωνα με τα λόγια του ίδιου του αποστόλου Παύλου, ο οποίος μιλούσε εν Χριστώ και είπε: «Εάν λαλώ τις γλώσσες των ανθρώπων και των αγγέλων, αλλά δεν έχω αγάπη, έγινα χαλκός που ηχεί ή κύμβαλο που αλαλάζει. Και εάν έχω χάρισμα προφητείας, και γνωρίζω όλα τα μυστήρια και όλη τη γνώση· και εάν έχω όλη την πίστη, ώστε να μετακινώ βουνά, αλλά δεν έχω αγάπη, δεν είμαι τίποτα. Και εάν μοιράσω στους φτωχούς όλα τα υπάρχοντά μου, και εάν παραδώσω το σώμα μου για να καώ, αλλά δεν έχω αγάπη, σε τίποτα δεν ωφελούμαι.» Θεωρώ δε ότι τα είπε αυτά με απόλυτο τρόπο, έχοντας κατά νου τον Κύριο, ο οποίος είπε ότι: «Πολλοί θα έλθουν εκείνη την ημέρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο δικό σου όνομα, και στο δικό σου όνομα δεν εκβάλαμε δαιμόνια, και στο δικό σου όνομα δεν επιτελέσαμε πολλές δυνάμεις, και δεν φάγαμε και δεν ήπιαμε ενώπιόν σου, και δεν δίδαξες στις πλατείες μας;» Και τότε θα τους αποκριθεί: «Ποτέ δεν σας γνώρισα. Απομακρυνθείτε από εμένα, εργάτες της ανομίας.»
Λεπτομέρειες
Αὐτὸς δὲ ὁ Κύριος σφοδρότερον κατακρίνων τοὺς τοιούτους, λέγει· «Πολλοὶ ἐλεύσονται ἐν ἐκείνῃ τῇ ἡμέρᾳ λέγοντες· Κύριε, Κύριε, οὐ τῷ σῷ ὀνόματι προεφητεύσαμεν, καὶ τῷ σῷ ὀνόματι δαιμόνια ἐξεβάλομεν, καὶ δυνάμεις πολλὰς ἐποιήσαμεν, καὶ ἐφάγομεν μετὰ σοῦ, καὶ ἐπίομεν, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἡμῶν ἐδίδαξας;
Ο ίδιος δε ο Κύριος, κατακρίνοντας σφοδρότερα τέτοιου είδους ανθρώπους, λέει: «Πολλοί θα έλθουν εκείνη την ημέρα λέγοντας: Κύριε, Κύριε, δεν προφητεύσαμε στο όνομά σου, και στο όνομά σου εκβάλαμε δαιμόνια, και επιτελέσαμε πολλά θαύματα, και φάγαμε μαζί σου και ήπιαμε, και δίδαξας στις πλατείες μας;»
Λεπτομέρειες
Ἀλλ᾽ οὐκ ἀρκεῖ πρὸς δικαίωσιν ἡ δι᾽ αἱμάτων λατρεία· οὐδ᾽ ἂν ἀπονίψαιτό τις μολυσμοὺς, ἀκροατὴς μὲν τῶν θείων γενόμενος νόμων, πεπραχὼς δὲ οὐδὲν τῶν κεκελευσμένων· καὶ ἑτέρως δὲ τὴν πίστιν οὐ προσηκάμενοι τὴν δικαιοῦσαν τὸν ἀσεβῆ, οὐδὲ τοῖς εὐαγγελικοῖς θεσπίσμασιν ἀκολουθήσαντες, δι᾽ ὧν ἦν δύνασθαι τὴν εὐφυᾶ καὶ ἐξειλεγμένην ἐξασκῆσαι ζωὴν, πῶς ἂν εἰσελάσειαν εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ; Ἐπαριθμήσεις τοῖς ὠνομασμένοις καὶ ἑτέρους τινὰς δυναμένους εἰπεῖν ἔσθ᾽ ὅτε τῷ πάντων Κριτῇ· Ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἡμῶν ἐδίδαξας. Καὶ τίνες ἂν εἶεν οὗτοι πάλιν; Πολλοὶ πεπιστεύκασιν εἰς Χριστὸν, καὶ τὰς ἁγίας ἐπ᾽ αὐτῷ τελοῦσιν ἑορτὰς, φοιτῶντες δὲ καὶ ἐν ἐκκλησίαις, τῶν εὐαγγελικῶν ἀκροῶνται παιδευμάτων· ἀποτίθενται δὲ εἰς νοῦν τῶν γεγραμμένων οὐδέν· ἀλλὰ καὶ πνευματικῆς εὐκαρπίας γυμνὴν ἔχουσι τὴν καρδίαν· κλαύσονται οὖν καὶ οὗτοι πικρῶς, καὶ βρύξουσι τοὺς ὀδόντας; ἀρνήσεται γὰρ καὶ αὐτοὺς ὁ Κύριος. Ἔφη γοῦν· «Οὐ πᾶς ὁ λέγων μοι, Κύριε Κύριε, εἰσελεύσεται εἰς τὴν βασιλείαν τοῦ Θεοῦ, ἀλλ᾽ ὁ ποιῶν τὸ θέλημα τοῦ Πατρός μου τοῦ ἐν τοῖς οὐρανοῖς.» <Ἥξουσιν ἀπὸ ἀνατολῶν καὶ δυσμῶν, κ.τ.
Αλλά δεν αρκεί για τη δικαίωση η λατρεία των αιμάτων· ούτε μπορεί κανείς να αποπλύνει τους μολυσμούς, εάν γίνεται μεν ακροατής των θείων νόμων, χωρίς όμως να έχει πράξει τίποτα από όσα έχουν προσταχθεί. Και, από την άλλη, εκείνοι που δεν αποδέχθηκαν την πίστη που δικαιώνει τον ασεβή, ούτε ακολούθησαν τα ευαγγελικά θεσπίσματα, μέσω των οποίων θα μπορούσαν να ζήσουν την ενάρετη και εκλεκτή ζωή, πώς θα εισέλθουν στη βασιλεία του Θεού; Θα συγκαταλέξεις με τους προαναφερθέντες και κάποιους άλλους που μπορούν ενίοτε να πουν στον Κριτή των πάντων: «Φάγαμε ενώπιόν σου, και στις πλατείες μας δίδαξες». Και ποιοι άραγε να είναι πάλι αυτοί; Πολλοί έχουν πιστέψει στον Χριστό, και τελούν τις άγιες εορτές προς τιμήν του, και συχνάζοντας στις εκκλησίες ακούν τις ευαγγελικές διδασκαλίες· δεν βάζουν όμως στον νου τους τίποτα από τα γεγραμμένα, αλλά έχουν την καρδιά τους γυμνή από πνευματική καρποφορία· θα κλάψουν λοιπόν και αυτοί πικρά, και θα τρίξουν τα δόντια τους; Διότι θα τους αρνηθεί και αυτούς ο Κύριος. Είπε εξάλλου: «Δεν θα εισέλθει στη βασιλεία του Θεού καθένας που μου λέει, Κύριε Κύριε, αλλά εκείνος που κάνει το θέλημα του Πατέρα μου που είναι στους ουρανούς.» <Θα έρθουν από ανατολών και δυσμών, κ.τ.λ.>
Λεπτομέρειες
Ἄμικτος ἡ τοῦ ἐλεήμονος καὶ τοῦ ἀπηνοῦς ἐναντίωσις. Ἄλλος πατὴρ τῶν ἐν σοὶ κακῶν. Τὰ γὰρ ἐμὰ γεννήματα τοῖς πατρῴοις ἀγαθοῖς καλλωπίζεται· τέκνον τοῦ ἐλεήμονος ὁ ἐλεήμων, καὶ τοῦ καθαροῦ ὁ καθαρὸς, ὁ φθορᾶς ἀλλότριος τοῦ ἀφθάρτου, καὶ τὸ ὅλον ἐξ ἀγαθοῦ ἀγαθὸς καὶ ἐκ δικαίου δίκαιος. Ὑμᾶς δὲ οὐκ οἶδα πόθεν ἐστέ. Οὐκοῦν ἐπικίνδυνον πρὶν καθαρθῆναι τῷ βίῳ τῆς προςευχῆς ταύτης κατατολμῆσαι, καὶ πατέρα ἑαυτοῦ τὸν θεὸν ὀνόμασαι. Ἀλλὰ ἀκούσωμεν τῶν τῆς προςευχῆς ῥημάτων πάλιν, εἴ τις ἄρα γένοιτο ἡμῖν τῶν κρυφίων τοῦ νοῦ κατανόησις διὰ τῆς συνεχεστέρας ἐπαναλήψεως. Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς. Ὅτι μὲν οὖν χρὴ τῷ κατ᾽ ἀρετὴν βίῳ τὸν θεὸν οἰκειώσασθαι, μετρίως ἡμῖν διὰ τῶν προλαβόντων ἐξήτασται λόγων. Δοκεῖ δέ μοι καὶ βαθυτέραν τινὰ διάνοιαν ὑποσημαίνειν ὁ λόγος· ταῦτα γὰρ ὑπόμνησιν ἡμῖν ἐμποιεῖ τῆς τε πατρίδος ἧς ἐκπεπτώκαμεν, καὶ τῆς εὐγενείας ἧς ἀπεβλήθημεν. Καὶ γὰρ ἐν τῷ κατὰ τὸν νέον διηγήματι τὸν ἀποστάντα τῆς πατρῴας ἑστίας καὶ πρὸς τὸν χοιρώδη βίον αὐτομολήσαντα τὴν ἀνθρωπίνην ἀθλιότητα δείκνυσιν ὁ λόγος, ἱστορικῶς διηγούμενος τὴν ἀποφοίτησιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἀσωτίαν, οὐ πρότερον δὲ αὐτὸν ἐπανάγει πρὸς τὴν ἐξ ἀρχῆς εὐκληρίαν, πρὶν αἴσθησιν αὐτὸν τῆς παρούσης ἀναλαβεῖν συμφορᾶς, καὶ εἰς ἑαυτὸν ἐλθεῖν καὶ μελετῆσαι τὰ τῆς μεταμελείας ῥήματα.
Αγέφυρη είναι η αντίθεση μεταξύ του ελεήμονος και του σκληρόκαρδου. Άλλος είναι ο πατέρας των κακών που υπάρχουν μέσα σου. Διότι τα δικά μου γεννήματα στολίζονται με τα πατρικά αγαθά· τέκνο του ελεήμονος είναι ο ελεήμων, και του καθαρού ο καθαρός, εκείνου που είναι ξένος προς τη φθορά ο άφθαρτος, και γενικά, από τον αγαθό προέρχεται ο αγαθός και από τον δίκαιο ο δίκαιος. Εσάς όμως δεν σας γνωρίζω από πού είστε. Επομένως, είναι επικίνδυνο να αποτολμήσει κανείς αυτήν την προσευχή και να ονομάσει τον Θεό πατέρα του, προτού καθαριστεί ως προς τον βίο του. Αλλά ας ακούσουμε πάλι τα λόγια της προσευχής, μήπως τυχόν κατορθώσουμε να κατανοήσουμε τα κρυφά νοήματα μέσω της συνεχούς επαναλήψεως. «Πάτερ ημῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Το ότι, λοιπόν, πρέπει μέσω του ενάρετου βίου να οικειωθούμε τον Θεό, έχει εξεταστεί επαρκώς από εμάς με τα προηγούμενα λόγια. Μου φαίνεται όμως ότι ο λόγος αυτός υποδηλώνει και κάποιο βαθύτερο νόημα· διότι αυτά μας υπενθυμίζουν την πατρίδα από την οποία ξεπέσαμε, και την ευγένεια την οποία αποβάλαμε. Διότι και στη διήγηση για τον νέο, ο οποίος απομακρύνθηκε από την πατρική εστία και αυτομόλησε στον χοιρώδη βίο, ο λόγος καταδεικνύει την ανθρώπινη αθλιότητα, εξιστορώντας την αποστασία και την ασωτία του, και δεν τον επαναφέρει στην αρχική του ευδαιμονία προτού εκείνος συναισθανθεί την παρούσα συμφορά του, έλθει εις εαυτόν και μελετήσει τα λόγια της μετανοίας.
Λεπτομέρειες
Ὁ δὲ εἶπε πρὸς αὐτούς· Ἀγωνίζεσθε εἰσελθεῖν διὰ τῆς στενῆς πύλης, ὅτι πολλοί, λέγω ὑμῖν, ζητήσουσιν εἰσελθεῖν, καὶ οὐκ ἰσχύσουσιν. Ἀφ’ οὗ δ’ ἐγερθῇ ὁ οἰκοδεσπότης, καὶ ἀποκλείσῃ τὴν θύραν, καὶ ἄρξησθε ἔξω ἑστάναι, καὶ κρούειν τὴν θύραν, λέγοντες· Κύριε, Κύριε, ἄνοιξον ἡμῖν· καὶ ἀποκριθεὶς ἐρεῖ ὑμῖν, Οὐκ οἶδα ὑμᾶς πόθεν ἐστέ· τότε ἄρξεσθε λέγειν·
Εκείνος δε τους είπε: Αγωνίζεστε να εισέλθετε διά της στενής πύλης, διότι πολλοί, σας λέγω, θα ζητήσουν να εισέλθουν και δεν θα μπορέσουν. Από τη στιγμή που θα σηκωθεί ο οικοδεσπότης και θα κλείσει τη θύρα, και εσείς αρχίσετε να στέκεστε έξω και να κρούετε τη θύρα, λέγοντας: Κύριε, Κύριε, άνοιξέ μας, και εκείνος αποκριθείς θα σας πει: Δεν σας γνωρίζω από πού είστε· τότε θα αρχίσετε να λέτε:
Λεπτομέρειες
Ἐφάγομεν ἐνώπιόν σου, καὶ ἐπίομεν, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἡμῶν ἐδίδαξας. Καὶ ἐρεῖ, Λέγω ὑμῖν, οὐκ οἶδα ὑμᾶς πόθεν ἐστέ, ἀπόστητε ἀπ’ ἐμοῦ πάντες οἱ ἐργάται τῆς ἀδικίας. Ἐκεῖ ἔσται ὁ κλαυθμός, καὶ ὁ βρυγμὸς τῶν ὀδόντων· ὅταν ὄψησθε Ἀβραάμ, καὶ Ἰσαάκ, καὶ Ἰακώβ, καὶ πάντας τοὺς προφήτας ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ, ὑμᾶς δὲ ἐκβαλλομένους ἔξω· καὶ ἥξουσιν ἀπὸ Ἀνατολῶν καὶ Δυσμῶν, καὶ ἀπὸ Βοῤῥᾶ καὶ Νότου, καὶ ἀνακλιθήσονται ἐν τῇ βασιλείᾳ τοῦ Θεοῦ. Καὶ ἰδοὺ εἰσὶν ἔσχατοι οἳ ἔσονται πρῶτοι, καί εἰσι πρῶτοι οἳ ἔσονται ἔσχατοι.» Ὀλίγοι οἱ σωζόμενοι διὰ τὸ μὴ ἐγχωρεῖν πολλοὺς δέξασθαι τὴν στενήν· ἔστιν οὖν ὁ οἰκοδεσπότης ὁ Κύριος, συγκαλεῖται δὲ πάντας ἀνθρώπους εἰς ἑστίασιν, καὶ ἀπόλαυσιν τῶν ἀδαπανήτων ἀγαθῶν· ὅσοι μὲν οὖν σπουδαῖοι ἄχρι καὶ τῆς τοῦ ἀρίστου ὥρας σπουδάζουσιν εἰσελθεῖν. Ὅσοι δὲ νωθρέστεροι, καὶ μετὰ τὴν τοῦ ἀρίστου ὥραν ἐρχόμενοι, ἀποκλείονται. Τίς δὲ ἡ ὥρα τοῦ ἀρίστου, ἢ ὁ παρὼν βίος; Οὗτος γὰρ ὄντως ὁ καιρὸς ἄριστον εἰς τὴν πρὸς τὸ ἑστιαθῆναι πνευματικὴν ἑτοιμασίαν.
«Φάγαμε ενώπιόν σου και ήπιαμε, και στις πλατείες μας δίδαξες. Και εκείνος θα πει: Σας λέω, δεν ξέρω από πού είστε· απομακρυνθείτε από εμένα όλοι οι εργάτες της αδικίας. Εκεί θα είναι ο κλαυθμός και ο τριγμός των οδόντων, όταν θα δείτε τον Αβραάμ, τον Ισαάκ, τον Ιακώβ και όλους τους προφήτες μέσα στη βασιλεία του Θεού, ενώ εσείς θα εκδιώκεστε έξω. Και θα έρθουν από την Ανατολή και τη Δύση, και από τον Βορρά και τον Νότο, και θα παρακαθίσουν στο τραπέζι της βασιλείας του Θεού. Και ιδού, υπάρχουν έσχατοι που θα γίνουν πρώτοι, και υπάρχουν πρώτοι που θα γίνουν έσχατοι.» Λίγοι είναι αυτοί που σώζονται, επειδή η στενή πύλη δεν μπορεί να δεχθεί πολλούς. Οικοδεσπότης λοιπόν είναι ο Κύριος, ο οποίος προσκαλεί όλους τους ανθρώπους σε εστίαση και απόλαυση των αδαπάνητων αγαθών. Όσοι μεν λοιπόν είναι επιμελείς, φροντίζουν να εισέλθουν μέχρι την ώρα του γεύματος. Όσοι όμως είναι πιο νωθροί και έρχονται μετά την ώρα του γεύματος, αποκλείονται. Ποια είναι όμως η ώρα του γεύματος, παρά ο παρών βίος; Διότι αυτός είναι πράγματι ο άριστος καιρός για την πνευματική προετοιμασία προκειμένου να συμμετάσχει κανείς σε αυτή την εστίαση.
Λεπτομέρειες
Ἀφ’ οὗ τοίνυν ἐγερθῇ ὁ οἰκοδεσπότης, τουτέστιν, εἰς κρίσιν ἐξαναστῇ, καὶ ἀποκλείσῃ τὴν θύραν, τὴν τῆς ἀρετῆς, φημί, ὁδόν, ἥτις μετὰ τὴν ἐντεῦθεν ἀποβίωσιν οὐχ ὁδεύεται· ἐν τῷ βίῳ γὰρ οὖσιν ἡμῖν ὁδεύεται ἡ τῆς ἀρετῆς ὁδός· ἄρχονται μὲν οἱ ἀμελέστερον ἐνταῦθα ζήσαντες κρούειν τὴν θύραν· τότε γὰρ δὴ τότε διὰ τῆς ἀνονήτου μετανοίας τὴν τῆς ἀρετῆς ὁδὸν ἀναζητοῦσι λόγοις ψιλοῖς, οἷόν τισι κρότοις καὶ κτύποις ἀνακαλούμενοι ταύτην, τῶν ἔργων ἀπόντων. Ὁ δὲ οἰκοδεσπότης ἤδη δικαίως ἀποκλείσας, προσποιεῖται μηδὲ εἰδέναι πόθεν εἰσίν· εἰκότως, εἰσὶ μὲν γὰρ ἐκ τοῦ διαβόλου, ὁ δὲ Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ γινώσκει. Τὸ δέ, Ἐφάγομεν καὶ ἐπίομεν ἐνώπιόν σου, καὶ ἐν ταῖς πλατείαις ἡμῶν ἐδίδαξας, καὶ ἁπλῶς μὲν οὕτως πρὸς τοὺς ἐξ Ἰσραὴλ λέγεται. Καὶ γὰρ ἐξ αὐτῶν ὁ Χριστὸς κατὰ σάρκα, καὶ αὐτοῖς συνήσθιε καὶ συνέπινε.
Αφού λοιπόν εγερθεί ο οικοδεσπότης, δηλαδή όταν εγερθεί για την κρίση, και κλείσει τη θύρα, την οδό της αρετής εννοώ, η οποία μετά την αναχώρηση από αυτόν τον κόσμο δεν μπορεί να διανυθεί· διότι η οδός της αρετής διανύεται όσο βρισκόμαστε σε αυτήν τη ζωή· αρχίζουν εκείνοι που έζησαν εδώ με αμέλεια να κρούουν τη θύρα· διότι τότε ακριβώς, μέσω της ανώφελης μετάνοιας, αναζητούν την οδό της αρετής με σκέτα λόγια, ανακαλώντας την σαν με κάποιους κρότους και χτύπους, ενώ τα έργα απουσιάζουν. Ο δε οικοδεσπότης, έχοντας ήδη δίκαια κλείσει τη θύρα, προσποιείται ότι δεν γνωρίζει ούτε από πού είναι· και δικαιολογημένα, διότι αυτοί προέρχονται από τον διάβολο, ενώ ο Κύριος γνωρίζει τους δικούς Του. Το δε «Φάγαμε και ήπιαμε ενώπιόν σου, και στις πλατείες μας δίδαξας», λέγεται βεβαίως έτσι απλά προς εκείνους που προέρχονται από τον Ισραήλ. Διότι από αυτούς προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, και με αυτούς έτρωγε και έπινε μαζί.
Λεπτομέρειες
Πλὴν ἀλλὰ καὶ ὑψηλότερον δύναται νοηθῆναι τό, Ἐνώπιόν σου ἐφάγομεν καὶ ἐπίομεν· τὴν γὰρ νομικὴν τελοῦντες λατρείαν, καὶ προσκομίζοντες τῷ Θεῷ τὰς δι’ αἵματος θυσίας, ἤσθιον καὶ ηὐφραίνοντο, ἠκροῶντο δὲ καὶ τῶν θείων βίβλων ἐν ταῖς συναγωγαῖς. Πάντως γὰρ ὁ Κύριος καὶ διὰ τῶν προφητῶν ἐδίδασκεν· οὐ γὰρ τὰ ἑαυτῶν οἱ προφῆται προετίθεσαν, ἀλλὰ τὰ τοῦ Θεοῦ ὑπηγόρευον, διὸ καὶ ἔλεγον, Τάδε λέγει Κύριος.
Όμως, το «Ενώπιόν σου φάγαμε και ήπιαμε» μπορεί να κατανοηθεί και με υψηλότερο νόημα· διότι, τελώντας τη λατρεία του Νόμου και προσφέροντας στον Θεό τις θυσίες δι' αίματος, έτρωγαν και ευφραίνονταν, ενώ άκουγαν επίσης τα θεία βιβλία στις συναγωγές. Εξάλλου, ο Κύριος δίδασκε και μέσω των προφητών· διότι οι προφήτες δεν πρόβαλλαν τα δικά τους λόγια, αλλά υπαγόρευαν τα λόγια του Θεού, γι' αυτό και έλεγαν: «Αυτά λέει ο Κύριος».
Λεπτομέρειες