Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 13:4

Ερώτηση ΟΑ΄. Τι πρέπει να πούμε για εκείνους που πεθαίνουν ξαφνικά, ή κατακρημνίζονται, ή βρίσκουν το τέλος του βίου τους από άλλους παρόμοιους θανάτους; Απόκριση. Το ότι βέβαια τα ζητήματα αυτά είναι άδηλα και γνωστά μόνο στον Θεό, δεν πρέπει να το αμφιβάλλουμε. Όμως, καθώς ο Κύριος λέει: «Ή εκείνοι οι δεκαοκτώ, πάνω στους οποίους έπεσε ο πύργος του Σιλωάμ, μήπως ήταν πιο αμαρτωλοί από όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ; Όχι, σας λέω», μαθαίνουμε ότι δεν είναι πάντοτε ασεβείς ή άδικοι όσοι τυγχάνει να πεθαίνουν με πικρό θάνατο. Διότι και τα παιδιά του Ιώβ, αν και ήταν δίκαια, υπέστησαν οικτρό θάνατο. Επομένως, ως προς αυτό οφείλουμε να αναλογιζόμαστε δύο τινά: ότι οι μεν ευλαβείς που πεθαίνουν με πικρό θάνατο, είχαν κάποιο μικρό σφάλμα, από το οποίο λυτρώθηκαν μέσω μιας τέτοιας οδυνηρής τελευτής, ώστε να αξιωθούν αληθινά μεγαλύτερων τιμών. Έπειτα, αυτό συμβαίνει για να συνετιστούμε και εμείς που τα βλέπουμε, σύμφωνα με τον λόγο που έχει γραφτεί: «Εάν ο δίκαιος μόλις και μετά βίας σώζεται, ο ασεβής και ο αμαρτωλός πού θα φανεί;». Ομοίως δε και οι αμαρτωλοί που πεθαίνουν με τέτοιους θανάτους, οπωσδήποτε τυγχάνουν μερικού ελέους μέσα από αυτό. Ταυτόχρονα όμως και εκείνοι που βλέπουν αυτά τα γεγονότα αποκομίζουν κάποια ωφέλεια, βλέποντας τον άνθρωπο να αρπάζεται ξαφνικά από τη ζωή, σε ώρα που δεν το γνωρίζει.

Τότε λέγει προς αυτόν: «Εσείς καθαρίζετε το εξωτερικό του ποτηρίου». Και ταλανίζει αυτούς και τους νομικούς. Έπειτα λέγει: «Τίποτε δεν είναι κρυπτό»· και το, «Μη φοβηθείτε από εκείνους που σκοτώνουν το σώμα»· και το, «Όχι πέντε στρουθία»· και, «Όποιος βλασφημήσει εις το Πνεύμα». Προσέρχεται κάποιος για να μοιραστεί την κληρονομιά με τον αδελφό του. Έπειτα ο πλούσιος που συλλογιζόταν· περί των αποθηκών. Παραινεί να μη μεριμνούν για την τροφή. Ομιλεί περί ελεημοσύνης, και περί του κυρίου που διακονεί τους δούλους του, και περί του πιστού δούλου, και περί εκείνου που γνωρίζει το θέλημα του Κυρίου του και δεν το πράττει. Και, «Πυρ ήλθα», λέγει, «να βάλω». Έλεγε δε και για εκείνους που εξετάζουν την όψη του ουρανού. Και το: «Εάν πηγαίνεις με τον αντίδικό σου στον άρχοντα». Έπειτα τους Γαλιλαίους που θανατώθηκαν από τον Πιλάτο, και εκείνους που καταπλακώθηκαν από τον πύργο.

Όχι, σας λέγω· αλλά εάν δεν μετανοήσετε, όλοι ομοίως θα απωλεσθείτε. Ή εκείνοι οι δεκαοκτώ, πάνω στους οποίους έπεσε ο πύργος στον Σιλωάμ και τους θανάτωσε, νομίζετε ότι αυτοί υπήρξαν ένοχοι περισσότερο από όλους τους ανθρώπους που κατοικούν στην Ιερουσαλήμ; Όχι, σας λέγω· αλλά εάν δεν μετανοήσετε, όλοι ομοίως θα απωλεσθείτε.

Για ποιο λόγο λοιπόν, λέει, δεν τιμωρούνται όλοι εδώ; Άκουσε τον Ίδιο να σου απαντά για τα ζητήματα αυτά. Επειδή, δηλαδή, κάποιοι πέθαναν όταν κατέρρευσε ένας πύργος, έλεγε προς εκείνους που απορούσαν γι' αυτούς: «Νομίζετε ότι μόνον αυτοί υπήρξαν αμαρτωλοί περισσότερο από όλους; Όχι, σας λέω· αλλά εάν δεν μετανοήσετε και εσείς, όλοι σαν αυτούς θα καταστραφείτε»· συμβουλεύοντας και διδάσκοντάς μας να μην εφησυχάζουμε, όταν, ενώ άλλοι υφίστανται την τιμωρία, εμείς δεν την υφιστάμεθα παρόλο που έχουμε σφάλει σε πολλά· διότι, εάν δεν μετανοήσουμε, οπωσδήποτε θα τιμωρηθούμε. Και πώς, λέει, τιμωρούμαστε αιώνια, εφόσον εδώ στον παρόντα βίο αμαρτήσαμε για σύντομο χρονικό διάστημα;

Διότι, εάν τιμωρούσε και θανάτωνε αμέσως μετά τη διάπραξη των αμαρτημάτων, πώς θα σωζόταν ο Παύλος, πώς δε ο Πέτρος, οι κορυφαίοι διδάσκαλοι της οικουμένης; Πώς θα καρπωνόταν ο Δαβίδ τη σωτηρία που προέκυψε από τη μετάνοια; Πώς οι Γαλάτες; Πώς και τόσοι άλλοι; Για τον λόγο αυτόν, ούτε απαιτεί από όλους τιμωρία εδώ, αλλά από μερικούς μόνο, ούτε από όλους εκεί, αλλά άλλον μεν τιμωρεί εδώ, άλλον δε εκεί, ώστε και τους πλέον αναίσθητους να αφυπνίσει μέσω εκείνων που τιμωρεί, και να τους κάνει να προσδοκούν τα μέλλοντα (τη μέλλουσα κρίση) μέσω εκείνων που δεν τιμωρεί. Ή μήπως δεν βλέπεις πολλούς να τιμωρούνται εδώ, όπως εκείνους που καταπλακώθηκαν από τον πύργο, όπως εκείνους των οποίων το αίμα ο Πιλάτος ανέμειξε με τις θυσίες τους, όπως όσους μεταξύ των Κορινθίων πέθαναν με πρόωρο θάνατο επειδή συμμετείχαν αναξίως στα μυστήρια, όπως τον Φαραώ, όπως όσους από τους Ιουδαίους κατασφάχτηκαν από τους βαρβάρους, και όπως πολλούς άλλους, και τότε και τώρα και στο διηνεκές; Υπάρχουν όμως και άλλοι, οι οποίοι αν και αμάρτησαν πολύ, απήλθαν από τη ζωή χωρίς να τιμωρηθούν εδώ· όπως ο πλούσιος στην ιστορία του Λαζάρου, και όπως πολλοί άλλοι.

Και για ποιο λόγο δεν τους τιμωρεί όλους εδώ, ρωτάει; Για να δώσει στους άλλους προθεσμία μετανοίας. Για ποιο λόγο λοιπόν δεν τους τιμωρεί όλους εκεί; Για να μη δυσπιστήσουν πολλοί απέναντι στην πρόνοιά Του. Πόσοι ληστές άλλοι μεν συνελήφθησαν, άλλοι δε απήλθαν χωρίς να λογοδοτήσουν; Πού είναι λοιπόν η φιλανθρωπία του Θεού και η δικαιοκρισία; Διότι είναι δική μου πλέον σειρά να σε ρωτήσω. Εάν μεν δηλαδή δεν τιμωρούνταν κανείς απολύτως, θα είχες τη δυνατότητα να καταφύγεις σε αυτή τη δικαιολογία· όταν όμως άλλοι μεν τιμωρούνται, άλλοι δε όχι, και μάλιστα ενώ έχουν αμαρτήσει βαρύτερα, πώς θα ήταν λογικό για τα ίδια σφάλματα να μην υπάρχουν οι ίδιες ποινές; Και πώς δεν θα δινόταν η εντύπωση ότι αδικούνται όσοι τιμωρήθηκαν; Για ποιο λόγο λοιπόν δεν τιμωρούνται όλοι εδώ; Άκουσε τον ίδιο τον Χριστό να σου δίνει την εξήγηση για αυτά. Διότι, επειδή κάποιοι πέθαναν από την πτώση ενός πύργου, έλεγε σε εκείνους που απορούσαν για αυτούς: Νομίζετε ότι αυτοί ήταν πιο αμαρτωλοί από όλους; Όχι, σας λέω· αλλά εάν δεν μετανοήσετε, και εσείς όλοι το ίδιο θα χαθείτε· συμβουλεύοντάς μας έτσι να μην εφησυχάζουμε, όταν, ενώ άλλοι έχουν τιμωρηθεί, εμείς που έχουμε σφάλει σε πολλά δεν υφιστάμεθα την τιμωρία.

Πες μου, λοιπόν, αν έβλεπες δύο ανθρώπους, τον μεν έναν γυμνό, τον δε άλλον να έχει ιμάτιο, και έπειτα, αφού έγδυνες αυτόν που είχε το ιμάτιο, το φορούσες στον γυμνό, δεν θα διέπραττες αδικία; Είναι σε όλους ολοφάνερο. Εάν λοιπόν, δίνοντας σε άλλον ολόκληρο αυτό που πήρες, αδίκησας και δεν ελέησας· όταν δεν δίνεις ούτε το ελάχιστο μέρος από όσα αρπάζεις, και αποκαλείς την πράξη ελεημοσύνη, ποια τιμωρία δεν θα υποστείς; Διότι, εάν οι άνθρωποι που πρόσφεραν ως θυσία κουτσά ζώα κατακρίνονταν, εσύ που κάνεις χειρότερα, ποιας συγγνώμης θα τύχεις; Διότι, εάν ο κλέφτης, επιστρέφοντας τα κλεμμένα στον ίδιο τον κάτοχο, εξακολουθεί να αδικεί, και αδικεί τόσο πολύ ώστε μόλις και μετά βίας εξαλείφει το έγκλημα με τετραπλάσια απόδοση, και αυτά μάλιστα επί Παλαιάς Διαθήκης· εκείνος που δεν κλέβει κρυφά, αλλά αρπάζει με τη βία, και δεν δίνει σε αυτόν από τον οποίο τα αφαίρεσε, αλλά αντί γι' αυτόν σε άλλον, και ούτε το τετραπλάσιο, αλλά ούτε καν το μισό, και ενώ ζει και πολιτεύεται όχι στην Παλαιά, αλλά στην Καινή Διαθήκη, αναλογίσου πόσο πυρ συγκεντρώνει πάνω στο κεφάλι του. Εάν πάλι δεν υφίσταται ακόμη την τιμωρία, ακριβώς γι' αυτόν τον λόγο πρέπει να τον θρηνείς, διότι συσσωρεύει για τον εαυτό του μεγαλύτερη την οργή, εάν δεν μετανοήσει. Τι λέει άλλωστε η Γραφή; «Νομίζετε», λέει, «ότι μόνο εκείνοι ήταν αμαρτωλοί, πάνω στους οποίους έπεσε ο πύργος; Όχι, σας λέω, αλλά εάν δεν μετανοήσετε, και εσείς τα ίδια θα πάθετε».

Πάλι, άλλοι δεκαοχτώ καταπλακώθηκαν από κάποιον πύργο· και για εκείνους είπε τα ίδια. Διότι, με το να πει: «Τι νομίζετε, ότι μόνο εκείνοι ήταν αμαρτωλοί; Όχι, σας λέω», έδειξε ότι και οι ζωντανοί ήταν υπόλογοι για τα ίδια αμαρτήματα· ενώ με το να πει: «Εάν δεν μετανοήσετε, και εσείς ομοίως θα απολεστείτε», έδειξε ότι παρεχώρησε και σε εκείνους να πάθουν αυτό για τον εξής λόγο: ώστε οι ζωντανοί, αφού φοβηθούν από όσα συνέβησαν στους άλλους και μετανοήσουν, να γίνουν κληρονόμοι της Βασιλείας.

Διότι, εάν όλοι ελάμβαναν εδώ τα όσα τους άξιζαν, θα απιστούσαν στον λόγο περί της αναστάσεως· εάν πάλι κανένας δεν ελάμβανε τα όσα του άξιζαν, οι περισσότεροι θα γίνονταν πιο ράθυμοι. Γι' αυτόν τον λόγο, άλλους μεν τιμωρεί, άλλους δε δεν τιμωρεί, ωφελώντας τόσο εκείνους που τιμωρούνται όσο και εκείνους που δεν τιμωρούνται· διότι των πρώτων αποκόπτει την κακία, ενώ τους άλλους τους καθιστά σωφρονέστερους μέσω της τιμωρίας αυτών. Και αυτό είναι φανερό από όσα είπε ο ίδιος ο Χριστός. Διότι, όταν του ανήγγειλαν ότι ένας πύργος κατέπεσε και καταπλάκωσε κάποιους ανθρώπους, τους είπε: Τι νομίζετε, ότι μόνον εκείνοι ήσαν αμαρτωλοί; Όχι, σας λέγω· αλλά, εάν δεν μετανοήσετε, και εσείς τα ίδια θα πάθετε.

Διότι, όταν τον πλησίασαν εκείνοι που του ανήγγειλαν τον θάνατο αυτών που καταπλακώθηκαν από τον πύργο και τη μανία του Πιλάτου, την οποία επέδειξε απέναντι στους νεκρούς, αναμειγνύοντας το αίμα τους με τις θυσίες τους, τι λέει; «Νομίζετε ότι αυτοί οι Γαλιλαίοι υπήρξαν πιο αμαρτωλοί από όλους τους Γαλιλαίους, επειδή υπέστησαν τέτοια πράγματα; Όχι, σας λέω, αλλά εάν δεν μετανοήσετε, όλοι με τον ίδιο τρόπο θα χαθείτε. Ή εκείνοι οι δεκαοκτώ, πάνω στους οποίους έπεσε ο πύργος στον Σιλωάμ και τους σκότωσε, νομίζετε ότι αυτοί στάθηκαν περισσότερο ένοχοι από όλους τους κατοίκους της Ιερουσαλήμ; Όχι, σας λέω, αλλά εάν δεν μετανοήσετε, όλοι παρομοίως θα χαθείτε». Αυτή είναι η αιτία της αναβολής. Γι' αυτόν τον λόγο, δεν συνηθίζει να τιμωρεί όλους μαζί όσους είναι άξιοι των ίδιων ποινών, ώστε αυτοί που απομένουν να γίνουν καλύτεροι από τις συμφορές εκείνων. Και αυτά μεν ας θεωρηθούν από εμάς λυμένα με αυτόν τον τρόπο. Εσύ όμως ίσως αναζητάς και τα όσα προβάλλονται τώρα, τα οποία είναι πολύ πιο δυσεπίλυτα από αυτά.

Αλλά δεν πρέπει εξαιτίας αυτού να απελπιζόμαστε. Μη γένοιτο. Διότι δεν κρινόμαστε για το πλήθος των κακών μας, αλλά για το ότι δεν θέλουμε να μετανοήσουμε και να γνωρίσουμε τα θαυμάσια του Χριστού, όπως μαρτυρεί η ίδια η Αλήθεια: «Νομίζετε, λέγει, ότι εκείνοι των οποίων το αίμα ανέμειξε ο Πιλάτος με τις θυσίες τους ήταν πιο αμαρτωλοί από όλους τους ανθρώπους; Όχι, σας λέγω· αλλά εάν δεν μετανοήσετε, με τον ίδιο τρόπο θα χαθείτε. Και οι δεκαοκτώ πάνω στους οποίους έπεσε ο πύργος του Σιλωάμ και τους σκότωσε, νομίζετε ότι ήταν πιο αμαρτωλοί από όλους τους ανθρώπους που κατοικούσαν στην Ιερουσαλήμ; Όχι, σας λέγω, αλλά εάν δεν μετανοήσετε όλοι, με τον ίδιο τρόπο θα χαθείτε.» Βλέπεις ότι κατακρινόμαστε επειδή απομακρυνόμαστε από τη μετάνοια.

Απόκριση. Οι δοκιμασίες και οι έλεγχοι φαινομενικά δεν εξομοιώνονται με τα αίτιά τους, αλλά ως προς το πνευματικό μέρος διασώζουν απόλυτα τη δικαιοσύνη. Και αυτό μπορούμε να το γνωρίσουμε μέσα από την Αγία Γραφή. Διότι, μήπως εκείνοι που πέθαναν κάτω από τον πύργο του Σιλωάμ γκρέμισαν κάποιον πύργο πάνω σε άλλους, και εκείνοι που οδηγήθηκαν ως αιχμάλωτοι στη Βαβυλώνα για εβδομήντα χρόνια προς μετάνοια, αιχμαλώτισαν κάποιους άλλους για να τους οδηγήσουν σε μετάνοια; Δεν συμβαίνουν έτσι οι παιδαγωγικές περιστάσεις· αλλά, όπως ακριβώς οι στρατιώτες, όταν συλληφθούν να σφάλλουν, τιμωρούνται μεν, δεν παθαίνουν όμως τα ίδια κακά με αυτά που έπραξαν, έτσι και όλοι εμείς παιδαγωγούμαστε μέσα από όσα μας συμβαίνουν, την κατάλληλη στιγμή, με τρόπο αρμόζοντα και με σκοπό τη μετάνοια. Όχι όμως με όμοιο τρόπο, ούτε στον ίδιο καιρό, ούτε μέσω των ίδιων πραγμάτων· και αυτό είναι που οδηγεί τους πολλούς στην απιστία ως προς τη δικαιοσύνη του Θεού, δηλαδή η χρονική αναβολή και η ανομοιότητα των τιμωριών.

Ολόκληρη η Παλαιά Διαθήκη δεν γνωρίζει άλλο όριο, εκτός από εκείνο που τίθεται εκ προθέσεως για την παράβαση της αμαρτίας («την ώρα που θα φάτε, θα πεθάνετε»). Αν όμως το ευαγγέλιο κηρύττει κάποιο όριο, δεν μπορώ να το πω. Ένα μόνο ακρότατο όριο γνωρίζω από τα λόγια του Χριστού: διότι, όταν ρωτήθηκε από τους Φαρισαίους σχετικά με κάποιους Γαλιλαίους, των οποίων το αίμα ο Πιλάτος ανέμειξε με τις θυσίες τους, και για εκείνους που τους σκότωσε ο πύργος στον Σιλωάμ όταν έπεσε, εάν ήταν οι πιο αμαρτωλοί από όλους, είπε: «όχι», και προσθέτει όχι μόνο το «εάν δεν μετανοήσετε» και τα εξής, αλλά και με το παράδειγμα της συκιάς καθορίζει το όριο λέγοντας: «κόψε την· γιατί να αχρηστεύει και τον τόπο;» Παρομοίως και ο θείος απόστολος προσθέτει για όσους συμμετέχουν αναξίως στα άχραντα μυστήρια, όπως εγώ, ορίζοντας: «για τον λόγο αυτόν ανάμεσά σας υπάρχουν πολλοί ασθενείς και άρρωστοι, και πεθαίνουν αρκετοί».

«Ή εκείνοι οι δεκαοκτώ, πάνω στους οποίους έπεσε ο πύργος στον Σιλωάμ και τους σκότωσε· νομίζετε ότι αυτοί υπήρξαν περισσότερο αμαρτωλοί από όλους τους ανθρώπους που κατοικούν στην Ιερουσαλήμ; Όχι, σας λέω, αλλά αν δεν μετανοήσετε, όλοι ομοίως θα χαθείτε.» Ο Ιούδας ο Γαλιλαίος, τον οποίο αναφέρει και στις Πράξεις αυτός ο ίδιος ευαγγελιστής, επειδή παρουσιαζόταν δήθεν ως νομομαθής, έπεισε πολλούς και άλλους Γαλιλαίους να παρασυρθούν από τη διδασκαλία του. Δίδασκε δε ότι κανένας άνθρωπος δεν πρέπει να ανέχεται ούτε καν να προφέρει με το στόμα του τη λέξη «Κύριος», ούτε ως έκφραση κάποιας τιμής και φιλοφροσύνης, ούτε καν για αυτόν που βασιλεύει. Γι' αυτό και πολλοί από αυτούς, προκειμένου να μην αποκαλέσουν κύριο τον Καίσαρα, βασανίζονταν σκληρά· αυτοί επίσης δίδασκαν ότι δεν πρέπει να προσφέρεται καμία άλλη θυσία εκτός από αυτές που είχε διατάξει ο Μωυσής. Για τον λόγο αυτό εμπόδιζαν τις θυσίες που προσφέρονταν υπέρ του Καίσαρα και του ρωμαϊκού έθνους. Είναι επόμενο λοιπόν, εξοργισμένος με αυτά ο Πιλάτος, να διατάξει να σφαγιαστούν αυτοί οι Γαλιλαίοι δίπλα ακριβώς στις ίδιες τις θυσίες, τις οποίες αυτοί εμπόδιζαν να γίνονται υπέρ του ρωμαϊκού έθνους, με αποτέλεσμα να αναμειχθεί το αίμα τους με το αίμα των θυσιών. Κάποιοι λοιπόν ανήγγειλαν αυτά τα γεγονότα στον Σωτήρα ως έργα που δήθεν έγιναν χάριν της ευσέβειας, θέλοντας να μάθουν τη γνώμη Του για αυτά.

Διότι κάποιοι νόμιζαν ότι πολύ δίκαια τα έπαθαν αυτά ως αμαρτωλοί, επειδή υποκίνησαν στάση και εξόργισαν τον Πιλάτο ώστε να μισήσει τους Ιουδαίους· γιατί η αντίστασή τους στο να μην αποκαλούν τον Καίσαρα κύριο είχε αντίκτυπο σε ολόκληρο το ιουδαϊκό έθνος. Ο Σωτήρας, λοιπόν, αφενός δεν αρνείται ότι αυτοί ήταν αμαρτωλοί, αφετέρου όμως λέει ότι δεν τα έπαθαν αυτά επειδή ήταν πιο αμαρτωλοί από τους υπόλοιπους που δεν έπαθαν τέτοια. Διότι εάν και εσείς δεν μετανοήσετε, και, αφού εγκαταλείψετε τις εξεγέρσεις και την υποκίνηση εμφύλιων μαχών, δεν σπεύσετε να υπηρετήσετε τον Θεό με τα έργα, θα πάθετε χειρότερα. Διότι δεν πρέπει, προβάλλοντας ως πρόφαση την ευσέβεια για να προσπορίσουν δόξα στον εαυτό τους, να καταλήγουν σε εμφύλιες στάσεις. Ο δε πύργος που έπεσε στον Σιλωάμ, ήταν δείγμα όσων επρόκειτο να συμβούν αργότερα στον λαό· διότι μέσω των λίγων που θανατώθηκαν τότε, νουθέτησε τους πολλούς, ότι και αυτοί θα πάθουν χειρότερα· διότι ο μεν πύργος αποτελεί προτύπωση ολόκληρης της πόλης, οι δε δεκαοκτώ νεκροί ολόκληρου του έθνους. Όταν λοιπόν έπεσε η πόλη από τον Τίτο, ολόκληρο το έθνος χάθηκε μαζί της, καθώς παρέμειναν στην απιστία.