Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 13:6

Ας αναζητούμε τον εμπαθή και ας τον επαναφέρουμε στην τάξη, και ας χαιρόμαστε με όσους επιστρέφουν και ας τους αναμειγνύουμε με το πλήρωμα αυτών που ζουν ορθά. Σε τέτοιο βαθμό δε αρμόζει στον ιερέα να ασκεί τη φιλανθρωπία αντί για την αυστηρότητα, ώστε, ακόμη κι αν ο Δεσπότης προστάζει να αποκοπεί κάποιος ως άχρηστο φυτό, αυτός, ως καλλιεργητής, πρέπει να ζητά ευσπλαχνία και αναβολή. Διότι αυτό το νόημα μας παρουσιάζει η διήγηση για την άκαρπη συκιά, την οποία, ενώ ο Κύριος ήθελε να την κόψει εξαιτίας της ακαρπίας, ο γεωργός Τον ικετεύει και ζητά αναβολή και παράταση, προσφέροντάς Του χρηστές ελπίδες μέσω της δικής του φροντίδας. Μην κόβεις, λοιπόν, βιαστικά, εσύ που οφείλεις να εμποδίζεις την αποκοπή που επιφέρει ο Κύριος, ούτε να καταδικάζεις γρήγορα την αχρηστία κάποιου, αλλά κατέβαλλε κόπο για τη φροντίδα του. Σκάβε με τους ελέγχους, να τον θερμαίνεις, όπως με την κοπριά, με τις παρακλήσεις, πότιζέ τον με τη ροή των διδασκαλιών, περίφραξέ τον με τα προφυλακτικά παραγγέλματα σαν με οχύρωμα. Δικό σου έργο ας είναι η ικεσία, και του Κριτή η δίκη.

Του Χρυσοστόμου 36. Κάποιος είχε μια συκιά στο αμπέλι του, και ήρθε ζητώντας καρπό σε αυτήν, και δεν βρήκε. Απόκριση. Η Γραφή συνηθίζει να ονομάζει συκιά την ψυχή που ζει μέσα στις αμαρτίες· αμπέλι την Εκκλησία των πιστών· και αμπελουργούς τους αγγέλους. Επειδή λοιπόν ζουν μέσα στην Εκκλησία ανάξια της πίστεως, δεν ονομάζονται αμπέλι, αλλά συκιά. Έχοντας φυτευτεί σε αυτήν από νεαρή ηλικία, όπως είναι φυσικό, διά του βαπτίσματος, και μεταβάλλοντας τον τρόπο της ζωής τους μέχρι τα γηρατειά· εύλογα ο μακρόθυμος Θεός λέει στον αμπελουργό, δηλαδή στον άγγελο της Εκκλησίας: «Ιδού, τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό στη συκιά, και δεν βρίσκω. Κόψε την· για ποιο λόγο να αχρηστεύει και τη γη;»

Δεν είναι δυνατόν να προσφέρεις δώρα στον Θεό, εάν έχεις λυπήσει τον αδελφό σου. Διότι λέει: Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, πήγαινε πρώτα, συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα και πρόσφερε το δώρο σου. Να θυμάσαι τον τελώνη Ζακχαίο, ο οποίος, έχοντας προθυμοποιηθεί να αποδώσει στο τετραπλάσιο οτιδήποτε απέσπασε με συκοφαντία, μοίρασε έτσι τα μισά από τα χρήματα που του απέμειναν στους φτωχούς. Διότι γνώριζε ότι επιθυμεί να υποδεχθεί τον Χριστό, και ότι ο Χριστός δεν πρόκειται διαφορετικά να αποδεχθεί τις δωρεές προς τους φτωχούς, εάν δεν επανορθωθούν οι πλεονεξίες εις βάρος των αδικηθέντων. Και έτσι ο Κύριος αποδέχθηκε την ορθή στάση του Ζακχαίου και είπε: Σήμερα ήρθε η σωτηρία σε αυτόν τον οίκο. Και αυτά μεν απευθύνονται προς εκείνους που κάνουν ελεημοσύνες, αλλά δεν φροντίζουν για την απόδοση του δικαίου. Προς εκείνον όμως που προφυλάσσεται μεν από το να αδικεί, αλλά αμελεί να ελεεί, λέμε ότι κάθε δέντρο που δεν κάνει καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά, και ποτέ ένα τέτοιο δέντρο δεν θα είναι αρεστό στον επουράνιο γεωργό, ο οποίος λέει ότι ήλθε ζητώντας καρπό στη συκιά και δεν βρήκε, και ο οποίος προστάζει να κοπεί, ώστε να μην καταλαμβάνει άσκοπα τον τόπο.

Ερώτηση ΣΤ΄. Εάν η απείθεια συνίσταται στο να πράξει κανείς κάτι από τα απαγορευμένα ή και στο να παραλείψει κάτι από τα εγκεκριμένα. Απόκριση. Αυτό το κρίμα βεβαιώνοντας με μεγαλύτερη σφοδρότητα ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός, για την αναίρεση αφενός της προηγούμενης πλάνης, και για τον στηριγμό των δικών μας καρδιών στην υγιαίνουσα πίστη, ευδόκησε να μας διδάξει τον φόβο των κρίσεων, όχι μόνο με λόγια, αλλά και με παραδείγματα· επειδή τα ίδια τα γεγονότα δημιουργούν βαθύτερα την πληροφορία της αλήθειας. Και πρώτα λέει: «Εάν δεν περισσεύσει η δικαιοσύνη σας περισσότερο από των Γραμματέων και των Φαρισαίων, δεν θα εισέλθετε στη βασιλεία των ουρανών». Και μετά από όλη την περικοπή της διδασκαλίας Του, επέφερε την απόφαση με ένα παράδειγμα, λέγοντας: «Καθένας που ακούει αυτούς τους λόγους μου και δεν τους εφαρμόζει, θα παρομοιαστεί με άνθρωπο μωρό, ο οποίος οικοδόμησε το σπίτι του πάνω στην άμμο, και κατέβηκε η βροχή και ήλθαν οι ποταμοί και φύσηξαν οι άνεμοι και προσέκρουσαν στο σπίτι εκείνο, και έπεσε, και η πτώση του ήταν μεγάλη»· και πάλι: «Κάποιος είχε μια συκιά φυτεμένη στο αμπέλι του, και ήλθε ζητώντας καρπό από αυτήν, και δεν βρήκε. Και λέει προς τον αμπελουργό: Ιδού, τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό από αυτήν, και δεν βρίσκω· κόψε την· για ποιον λόγο να αχρηστεύει και τη γη;».

Και βέβαια ο θεσπέσιος Παύλος είπε ότι το να αναχωρήσει κανείς από τον κόσμο είναι προτιμότερο, και το να είναι μαζί με τον Χριστό, για εκείνους που έχουν φτάσει σε τέτοιο σημείο πνευματικής κρίσης, ώστε να θεωρούν τη ζωή μέσα στο σώμα ως παροικία. <Διότι η συκιά δεν θα καρποφορήσει, και δεν θα υπάρξουν καρποί στα αμπέλια· το έργο της ελιάς θα διαψευστεί, και οι πεδιάδες δεν θα παράγουν τροφή· τα πρόβατα εξέλιπαν από την τροφή τους, και δεν θα υπάρχουν βόδια στις φάτνες από την ίασή τους>. Σαν να ρωτούσε κάποιος και να ήθελε να μάθει τον λόγο για τον οποίο θεωρούσε τόσο σπουδαίο το να πεθάνει, ή μάλλον να αναβεί στον λαό της παροικίας του, επισκιάζει μεν με πολλή ασάφεια την κατάργηση της Συναγωγής των Ιουδαίων, σχεδόν όμως φαίνεται να θρηνεί για την ακαρπία που πρόκειται να της συμβεί. Και με πολλούς τρόπους μας την υποδεικνύει, λέγοντας ότι θα είναι σαν μια συκιά, από την οποία δεν θα προκύψει κανένας καρπός. Διότι έτσι ακριβώς την ονόμασε και ο ίδιος ο Σωτήρας, λέγοντας ως παράδειγμα: «Κάποιος είχε μια συκιά φυτεμένη στον αμπελώνα του». Αυτήν, επειδή ακριβώς ήταν άκαρπη, είπε ότι έπρεπε πλέον να κοπεί, για να μην αχρηστεύει τη γη. Επίσης, κάπου καταράστηκε και τη συκιά έξω από τα Ιεροσόλυμα· διότι, αφού δεν βρήκε καρπό σε αυτήν, λέει: «Ποτέ πια ας μην υπάρξει καρπός από εσένα στον αιώνα». Και την παρομοιάζει επίσης με αμπέλι έρημο από σταφύλια. Διότι, πάλι, είναι όπως ακριβώς λέει ο προφήτης Ησαΐας: «Ο αμπελώνας του Κυρίου Σαβαώθ είναι ο άνθρωπος του Ιούδα, νεόφυτο αγαπημένο».

Ας μην αμελήσουμε, λοιπόν, τη σωτηρία μας, αγαπητοί. Διότι ιδού, οι θείες Γραφές μάς προαναγγέλλουν την ημέρα, ώστε διά της μετανοίας να σωθούμε από την οργή και να κληρονομήσουμε την αιώνια ζωή, πράττοντας τα ευάρεστα στον Κύριο. Εάν όμως επιμένεις στην προηγούμενη απείθειά σου και παραμένεις στον λογισμό της αφοβίας, μάθε ότι δεν θα αργήσεις να αποκοπείς. Διότι είναι αψευδής εκείνος που είπε: ήδη το τσεκούρι βρίσκεται στη ρίζα των δέντρων. κάθε δέντρο λοιπόν που δεν κάνει καλό καρπό, κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά. Άκουσε δε και την παραβολή της συκιάς: Κάποιος είχε, λέει, μια συκιά στον αμπελώνα του.

Και βγήκε και ζητούσε καρπό σε αυτήν, και δεν βρήκε. Είπε τότε προς τον αμπελουργό: Ιδού, τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό και δεν βρίσκω. Κόψε την· γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Εκείνος δε αποκρίθηκε και του λέει: Κύριε, άφησέ την και αυτό το έτος, για να σκάψω γύρω της και να βάλω κοπριά. Και αν δεν δώσει καρπό, τότε στο μέλλον θα την κόψεις.

Ας μην καταφέρουμε λοιπόν ούτε εμείς αιφνίδιο πλήγμα (διότι δεν είναι ασφαλές), αλλά, αφού τους συνετίσουμε με τον φόβο, ας τους νικήσουμε με τη φιλανθρωπία και ας τους καταστήσουμε υπόχρεους ευλαβείας, βασανίζοντάς τους περισσότερο με τον έλεγχο της συνείδησης παρά με την οργή. Ας μην ξεράνουμε τη συκιά που δύναται ακόμη να καρποφορήσει, ας μην την καταδικάσουμε ως άχρηστη και ότι καταλαμβάνει άσκοπα τον τόπο, εκείνην που ενδεχομένως θα θεραπεύσει η φροντίδα και η επιμέλεια ενός επιδέξιου γεωργού.

Έχεις κανόνα ιατρείας. Είσαι μαθητής του Χριστού, του πράου και φιλανθρώπου, ο οποίος εβάσταξε τις ασθένειές μας. Και αν την πρώτη φορά αντισταθεί, δείξε μακροθυμία· και αν τη δεύτερη, μην απελπιστείς· υπάρχει ακόμη καιρός για θεραπεία· και αν την τρίτη, γίνε φιλάνθρωπος γεωργός· δεήσου ακόμη στον Δεσπότη να μην εκκόψει, ούτε να αποστραφεί την άκαρπη και ανώφελη συκιά, αλλά να την επαναφέρει, και να τη θεραπεύσει, και να βάλει ολόγυρά της κοπριά, δηλαδή την επανόρθωση μέσω της εξομολογήσεως, της δημόσιας ντροπής και της πιο ταπεινωτικής διαγωγής.

ΤΙΒ΄. ΣΤΟΝ ΕΥΛΟΓΙΟ. Στο χωρίο: «Κάποιος είχε μια συκιά στο αμπέλι του». Η ευαγγελική συκιά είναι η ανθρωπότητα, ο οικοδεσπότης είναι ο Θεός και Πατέρας, και ο αμπελουργός ο Υιός του Θεού, ο οποίος ενδήμησε για να περιποιηθεί και να καθαρίσει τον αμπελώνα μας, που είχε διαταχθεί να κοπεί από τον οικοδεσπότη ως άκαρπος. «Άφησέ την», λέει, «και αυτό το έτος». Αν, δηλαδή, μέσω του νόμου και των προφητών δεν βελτιώθηκαν και δεν απέδωσαν καρπούς μετάνοιας, ας ποτιστούν με τις δικές μου διδασκαλίες και τα πάθη. Και αν μεν κάνουν καρπό υπακοής [έχει καλώς]· ειδάλλως, στο μέλλον θα την κόψεις, στον άλλο, απέραντο αιώνα, αποκόπτοντάς τους από τη μερίδα των δικαίων σου.

ΚΑΝΟΝΑΣ Γ' Σε αυτούς όμως που δεν έπαθαν απολύτως τίποτα τέτοιο, ούτε έδειξαν κάποιον καρπό πίστεως, αλλά αυτομόλησαν προς την κακία, προδομένοι από δειλία και φόβο, και τώρα έρχονται σε μετάνοια, είναι αναγκαίο και ταιριαστό να παραθέσουμε την παραβολή της άκαρπης συκιάς, όπως λέει ο Κύριος. «Κάποιος είχε φυτεμένη μια συκιά στο αμπέλι του, και ήρθε ζητώντας καρπό από αυτήν και δεν βρήκε. Είπε λοιπόν προς τον αμπελουργό, ιδού τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό από αυτήν τη συκιά και δεν βρίσκω, κόψε την, για να μην αχρηστεύει και τη γη. Εκείνος όμως αποκριθείς του λέει, Κύριε, άφησέ την και αυτήν τη χρονιά, μέχρι να σκάψω γύρω της και να βάλω κοπριά, και αν μεν κάνει καρπό έχει καλώς· αλλιώς, στο μέλλον θα την κόψεις». Την οποία αν έχουν μπροστά στα μάτια τους, και δείξουν καρπό άξιο της μετάνοιας στο διάστημα ενός τόσο μεγάλου χρόνου, θα ωφεληθούν περισσότερο.

Κάποτε και ο Παύλος έριχνε στα δεσμά τους Χριστιανούς, αλλά, επειδή σήκωσε αργότερα ο ίδιος αλυσίδες για τον Χριστό, συγχωρήθηκαν τα εγκλήματά του. Λιθοβολούσε τον Στέφανο, αλλά, επειδή λιθοβολήθηκε και ο ίδιος, εξάλειψε το σφάλμα του. Γνωρίζοντας αυτά και ο Μωυσής (διότι ήταν άνθρωπος και γνώριζε την ανθρώπινη φύση), διέταξε να προσφέρεται ως θυσία ο μόσχος υπέρ του ιερέα, ο οποίος οπωσδήποτε είχε αμαρτήσει και είχε ανάγκη καθαρμού. Και ό,τι ακριβώς ήταν τότε ο σαρκικός μόσχος, αυτό είναι τώρα η άυλη μετάνοια και η αναίμακτη δέηση. Σε τέτοιο βαθμό λοιπόν πρέπει ο ιερέας να ασκεί τη φιλανθρωπία, ώστε, ακόμη κι αν ο Δεσπότης διατάξει να αποκοπεί κάποιος ως άχρηστο φυτό, ο ίδιος ως καλλιεργητής πρέπει να ζητάει ευσπλαχνία και αναβολή. Διότι αυτό ακριβώς το νόημα μας παρουσιάζει η διήγηση του Ευαγγελίου για την άκαρπη συκιά.

Αυτό ας είναι για εμάς νουθεσία για όλα όσα συμβαίνουν καθημερινά. Διότι, ας μην θεωρούμε ως αφορμή για απόλυτη αμεριμνησία το γεγονός ότι, ενώ κάποιοι περιπίπτουν σε συμφορές, εμείς παραμένουμε απείραστοι, πιστεύοντας ότι παραμένουμε απείραστοι επειδή είμαστε δίκαιοι, αλλά αντίθετα μάλλον να διδασκόμαστε ότι εκείνοι τιμωρούνται για αυτόν τον λόγο, ώστε εμείς να γίνουμε καλύτεροι, ειδάλλως θα πάθουμε τα χειρότερα. «Έλεγε δε αυτή την παραβολή: Κάποιος είχε μια συκιά φυτεμένη στο αμπέλι του, και ήρθε ζητώντας καρπό σε αυτήν, αλλά δεν βρήκε. Είπε τότε προς τον αμπελουργό: Ιδού, τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό σε αυτή την συκιά, και δεν βρίσκω. Κόψε την, για ποιο λόγο να αχρηστεύει και τη γη; Εκείνος δε αποκριθείς του λέει: Κύριε, άφησέ την και αυτή τη χρονιά, μέχρι να σκάψω γύρω της και να βάλω κοπριά, και αν μεν κάνει καρπό έχει καλώς· ειδάλλως, στο μέλλον θα την κόψεις.» Ακολούθως εισάγει αυτή την παραβολή· διότι, επειδή είπε ότι Εάν δεν μετανοήσετε, θα απολεστείτε, εύλογα επισυνάπτει αυτή την παραβολή. Η συκιά λοιπόν είναι η γενιά των Ιουδαίων, που βγάζει μόνο πικρά φύλλα, αλλά δεν παρέχει καρπό. Βρισκόταν δε μέσα στο αμπέλι του Θεού, δηλαδή στην ιουδαϊκή πολιτεία.