Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 13:8

Ας αναζητούμε τον εμπαθή και ας τον επαναφέρουμε στην τάξη, και ας χαιρόμαστε με όσους επιστρέφουν και ας τους αναμειγνύουμε με το πλήρωμα αυτών που ζουν ορθά. Σε τέτοιο βαθμό δε αρμόζει στον ιερέα να ασκεί τη φιλανθρωπία αντί για την αυστηρότητα, ώστε, ακόμη κι αν ο Δεσπότης προστάζει να αποκοπεί κάποιος ως άχρηστο φυτό, αυτός, ως καλλιεργητής, πρέπει να ζητά ευσπλαχνία και αναβολή. Διότι αυτό το νόημα μας παρουσιάζει η διήγηση για την άκαρπη συκιά, την οποία, ενώ ο Κύριος ήθελε να την κόψει εξαιτίας της ακαρπίας, ο γεωργός Τον ικετεύει και ζητά αναβολή και παράταση, προσφέροντάς Του χρηστές ελπίδες μέσω της δικής του φροντίδας. Μην κόβεις, λοιπόν, βιαστικά, εσύ που οφείλεις να εμποδίζεις την αποκοπή που επιφέρει ο Κύριος, ούτε να καταδικάζεις γρήγορα την αχρηστία κάποιου, αλλά κατέβαλλε κόπο για τη φροντίδα του. Σκάβε με τους ελέγχους, να τον θερμαίνεις, όπως με την κοπριά, με τις παρακλήσεις, πότιζέ τον με τη ροή των διδασκαλιών, περίφραξέ τον με τα προφυλακτικά παραγγέλματα σαν με οχύρωμα. Δικό σου έργο ας είναι η ικεσία, και του Κριτή η δίκη.

Εκείνος δε λέει: «Κύριε, άφησέ την και τούτο το έτος, έως ότου σκάψω γύρω της και βάλω κοπριά». Τρία λοιπόν είναι τα έτη στους ανθρώπους, κατά τα οποία έρχεται ο Θεός ζητώντας καρπό: οι τρεις ηλικιακές βαθμίδες του ανθρώπου, δηλαδή ως παιδιά, ως νέοι και ως πρεσβύτεροι.

Και βγήκε και ζητούσε καρπό σε αυτήν, και δεν βρήκε. Είπε τότε προς τον αμπελουργό: Ιδού, τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό και δεν βρίσκω. Κόψε την· γιατί να αχρηστεύει και τη γη; Εκείνος δε αποκρίθηκε και του λέει: Κύριε, άφησέ την και αυτό το έτος, για να σκάψω γύρω της και να βάλω κοπριά. Και αν δεν δώσει καρπό, τότε στο μέλλον θα την κόψεις.

Ας μην καταφέρουμε λοιπόν ούτε εμείς αιφνίδιο πλήγμα (διότι δεν είναι ασφαλές), αλλά, αφού τους συνετίσουμε με τον φόβο, ας τους νικήσουμε με τη φιλανθρωπία και ας τους καταστήσουμε υπόχρεους ευλαβείας, βασανίζοντάς τους περισσότερο με τον έλεγχο της συνείδησης παρά με την οργή. Ας μην ξεράνουμε τη συκιά που δύναται ακόμη να καρποφορήσει, ας μην την καταδικάσουμε ως άχρηστη και ότι καταλαμβάνει άσκοπα τον τόπο, εκείνην που ενδεχομένως θα θεραπεύσει η φροντίδα και η επιμέλεια ενός επιδέξιου γεωργού.

Έχεις κανόνα ιατρείας. Είσαι μαθητής του Χριστού, του πράου και φιλανθρώπου, ο οποίος εβάσταξε τις ασθένειές μας. Και αν την πρώτη φορά αντισταθεί, δείξε μακροθυμία· και αν τη δεύτερη, μην απελπιστείς· υπάρχει ακόμη καιρός για θεραπεία· και αν την τρίτη, γίνε φιλάνθρωπος γεωργός· δεήσου ακόμη στον Δεσπότη να μην εκκόψει, ούτε να αποστραφεί την άκαρπη και ανώφελη συκιά, αλλά να την επαναφέρει, και να τη θεραπεύσει, και να βάλει ολόγυρά της κοπριά, δηλαδή την επανόρθωση μέσω της εξομολογήσεως, της δημόσιας ντροπής και της πιο ταπεινωτικής διαγωγής.

ΤΙΒ΄. ΣΤΟΝ ΕΥΛΟΓΙΟ. Στο χωρίο: «Κάποιος είχε μια συκιά στο αμπέλι του». Η ευαγγελική συκιά είναι η ανθρωπότητα, ο οικοδεσπότης είναι ο Θεός και Πατέρας, και ο αμπελουργός ο Υιός του Θεού, ο οποίος ενδήμησε για να περιποιηθεί και να καθαρίσει τον αμπελώνα μας, που είχε διαταχθεί να κοπεί από τον οικοδεσπότη ως άκαρπος. «Άφησέ την», λέει, «και αυτό το έτος». Αν, δηλαδή, μέσω του νόμου και των προφητών δεν βελτιώθηκαν και δεν απέδωσαν καρπούς μετάνοιας, ας ποτιστούν με τις δικές μου διδασκαλίες και τα πάθη. Και αν μεν κάνουν καρπό υπακοής [έχει καλώς]· ειδάλλως, στο μέλλον θα την κόψεις, στον άλλο, απέραντο αιώνα, αποκόπτοντάς τους από τη μερίδα των δικαίων σου.

Ωδή ενάτη. Μη με θρηνείς, μητέρα. Χριστέ, μη με αποκόψεις μάταια σαν άκαρπο κλήμα και σαν συκιά που αχρηστεύει τη γη, αλλά δώσε μου χρόνο μετανοίας· ίσως φέρω καρπό. Ειδάλλως, στο μέλλον θα με αποκόψεις πικρά και θα με παραδώσεις, αλίμονο, στο άσβεστο πυρ.

ΚΑΝΟΝΑΣ Γ' Σε αυτούς όμως που δεν έπαθαν απολύτως τίποτα τέτοιο, ούτε έδειξαν κάποιον καρπό πίστεως, αλλά αυτομόλησαν προς την κακία, προδομένοι από δειλία και φόβο, και τώρα έρχονται σε μετάνοια, είναι αναγκαίο και ταιριαστό να παραθέσουμε την παραβολή της άκαρπης συκιάς, όπως λέει ο Κύριος. «Κάποιος είχε φυτεμένη μια συκιά στο αμπέλι του, και ήρθε ζητώντας καρπό από αυτήν και δεν βρήκε. Είπε λοιπόν προς τον αμπελουργό, ιδού τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό από αυτήν τη συκιά και δεν βρίσκω, κόψε την, για να μην αχρηστεύει και τη γη. Εκείνος όμως αποκριθείς του λέει, Κύριε, άφησέ την και αυτήν τη χρονιά, μέχρι να σκάψω γύρω της και να βάλω κοπριά, και αν μεν κάνει καρπό έχει καλώς· αλλιώς, στο μέλλον θα την κόψεις». Την οποία αν έχουν μπροστά στα μάτια τους, και δείξουν καρπό άξιο της μετάνοιας στο διάστημα ενός τόσο μεγάλου χρόνου, θα ωφεληθούν περισσότερο.

Κάποτε και ο Παύλος έριχνε στα δεσμά τους Χριστιανούς, αλλά, επειδή σήκωσε αργότερα ο ίδιος αλυσίδες για τον Χριστό, συγχωρήθηκαν τα εγκλήματά του. Λιθοβολούσε τον Στέφανο, αλλά, επειδή λιθοβολήθηκε και ο ίδιος, εξάλειψε το σφάλμα του. Γνωρίζοντας αυτά και ο Μωυσής (διότι ήταν άνθρωπος και γνώριζε την ανθρώπινη φύση), διέταξε να προσφέρεται ως θυσία ο μόσχος υπέρ του ιερέα, ο οποίος οπωσδήποτε είχε αμαρτήσει και είχε ανάγκη καθαρμού. Και ό,τι ακριβώς ήταν τότε ο σαρκικός μόσχος, αυτό είναι τώρα η άυλη μετάνοια και η αναίμακτη δέηση. Σε τέτοιο βαθμό λοιπόν πρέπει ο ιερέας να ασκεί τη φιλανθρωπία, ώστε, ακόμη κι αν ο Δεσπότης διατάξει να αποκοπεί κάποιος ως άχρηστο φυτό, ο ίδιος ως καλλιεργητής πρέπει να ζητάει ευσπλαχνία και αναβολή. Διότι αυτό ακριβώς το νόημα μας παρουσιάζει η διήγηση του Ευαγγελίου για την άκαρπη συκιά.

Αυτό ας είναι για εμάς νουθεσία για όλα όσα συμβαίνουν καθημερινά. Διότι, ας μην θεωρούμε ως αφορμή για απόλυτη αμεριμνησία το γεγονός ότι, ενώ κάποιοι περιπίπτουν σε συμφορές, εμείς παραμένουμε απείραστοι, πιστεύοντας ότι παραμένουμε απείραστοι επειδή είμαστε δίκαιοι, αλλά αντίθετα μάλλον να διδασκόμαστε ότι εκείνοι τιμωρούνται για αυτόν τον λόγο, ώστε εμείς να γίνουμε καλύτεροι, ειδάλλως θα πάθουμε τα χειρότερα. «Έλεγε δε αυτή την παραβολή: Κάποιος είχε μια συκιά φυτεμένη στο αμπέλι του, και ήρθε ζητώντας καρπό σε αυτήν, αλλά δεν βρήκε. Είπε τότε προς τον αμπελουργό: Ιδού, τρία χρόνια έρχομαι ζητώντας καρπό σε αυτή την συκιά, και δεν βρίσκω. Κόψε την, για ποιο λόγο να αχρηστεύει και τη γη; Εκείνος δε αποκριθείς του λέει: Κύριε, άφησέ την και αυτή τη χρονιά, μέχρι να σκάψω γύρω της και να βάλω κοπριά, και αν μεν κάνει καρπό έχει καλώς· ειδάλλως, στο μέλλον θα την κόψεις.» Ακολούθως εισάγει αυτή την παραβολή· διότι, επειδή είπε ότι Εάν δεν μετανοήσετε, θα απολεστείτε, εύλογα επισυνάπτει αυτή την παραβολή. Η συκιά λοιπόν είναι η γενιά των Ιουδαίων, που βγάζει μόνο πικρά φύλλα, αλλά δεν παρέχει καρπό. Βρισκόταν δε μέσα στο αμπέλι του Θεού, δηλαδή στην ιουδαϊκή πολιτεία.

Ο οικοδεσπότης Χριστός, αφού ήλθε και ζήτησε καρπό πίστεως και αγαθοεργίας σε αυτήν, δεν βρήκε. Ήλθε δε επί τρία έτη, μέσω του Μωυσή, μέσω των προφητών, και το τρίτο μέσω του εαυτού Του. Ύστερα όμως, επειδή δεν μετανόησαν, τους απέκοψε από την αγάπη του Θεού. Διότι πλέον δεν ονομάζονται έθνος του Κυρίου και λαός άγιος, ενώ στη θέση τους εισήχθησαν τα έθνη που μπορούν να καρποφορήσουν. Θα μπορούσε δε να νοηθεί ως συκιά και ολόκληρη η ανθρωπότητα, ως οικοδεσπότης ο Θεός και Πατέρας, και ως αμπελουργός ο Υιός του Θεού, ο Οποίος, αφού ήλθε ανάμεσά μας, φρόντισε φιλόπονα και καθάρισε τον αμπελώνα μας. Ο Χριστός δεν επιτρέπει να κοπεί αυτή η συκιά ως άκαρπη, λέγοντας τα εξής: «Άφησέ την και αυτή τη χρονιά.» Εάν μέσω του νόμου και των προφητών δεν βελτιώθηκαν και δεν απέδωσαν καρπό μετανοίας, τουλάχιστον όμως Εγώ θα τους ποτίσω με τις δικές Μου διδασκαλίες και τα πάθη, και αν μεν κάνουν καρπό υπακοής [έχει καλώς], εάν όμως όχι, στο μέλλον θα την κόψεις, αποκόπτοντάς τους από τη μερίδα των δικαίων. Αφού δε ζητήθηκε καρπός από τη φύση μας για τρίτη φορά, δεν απέδωσε: την πρώτη φορά, όταν στον παράδεισο παραβήκαμε την εντολή. Τη δεύτερη δε, όταν επί του νόμου κατασκεύασαν τον μόσχο, «και αντάλλαξαν τη δόξα του Θεού με ομοίωμα μόσχου που τρώει χόρτο.» Και τρίτον, όταν αρνήθηκαν τον Σωτήρα και Κύριο, λέγοντας: Δεν έχουμε βασιλιά, παρά μόνο τον Καίσαρα.

Πολλές φορές, λοιπόν, όταν περιπίπτουμε σε θανατηφόρες αρρώστιες ή σε άλλους κινδύνους, λέμε: «Άφησέ μας, Κύριε, και αυτό το έτος, και θα μετανοήσουμε»· διότι αυτό υποδηλώνει το να σκάψει κανείς και να βάλει κοπριά. Η μεν ψυχή σκάβεται, όταν αποτινάσσει το χώμα των βιωτικών μεριμνών και ελαφρώνει. Με κοπριά δε περιβάλλεται, δεχόμενη τη θέρμη μιας πιο ταπεινής διαγωγής, η οποία καταπατείται από όλους· διότι, όταν κάποιος εγκαταλείπει τη δόξα και ρίχνει τον εαυτό του σε μια άδοξη ζωή για τη σωτηρία της ψυχής του, λέγεται ότι βάζει κοπριά στην ψυχή του, προκειμένου να καρποφορήσει. Αν, λοιπόν, δώσουμε καρπό, έχει καλώς· ειδάλλως, δεν μας αφήνει πλέον στον αμπελώνα του, αλλά μας αποκόπτει από τούτον τον κόσμο, για να μην αχρηστεύουμε τον τόπο. Διότι, όταν κάποιος βλέπει τον αμαρτωλό να μακροημερεύει, βλάπτεται και γίνεται χειρότερος· και έτσι ο αμαρτωλός καταλήγει να μην καρποφορεί ούτε ο ίδιος, αλλά και να εμποδίζει άλλον που θα μπορούσε να καρποφορήσει. Εάν όμως αποκοπεί από αυτή τη ζωή, ίσως εκείνοι που τον είδαν να αποκόπτεται, ερχόμενοι σε συναίσθηση, να μεταστραφούν και να καρποφορήσουν.