Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 14:12

Κεφάλαιο Α'. ΛΟΥΚΑΣ. Έλεγε δε και σε εκείνον που τον είχε προσκαλέσει: Όταν παραθέτεις γεύμα ή δείπνο, μην προσκαλείς τους φίλους σου, ούτε τους αδελφούς σου, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε πλούσιους γείτονες, μήπως σε προσκαλέσουν και αυτοί με τη σειρά τους, και σου γίνει ανταπόδοση. Αλλά όταν παραθέτεις δεξίωση, να καλείς φτωχούς, αναπήρους, χωλούς, τυφλούς, και θα είσαι μακάριος, διότι δεν έχουν να σου ανταποδώσουν· διότι θα σου ανταποδοθεί κατά την ανάσταση των δικαίων.

Διότι η αποτροπή από την επιδίωξη τιμών απομακρύνει αποτελεσματικότερα από τη φιλοδοξία. Και με αυτό το μικρό παράδειγμα σχετικά με τα δείπνα, υποδεικνύοντας την ταπείνωση των φιλόδοξων και την ανύψωση των ταπεινών, προσθέτει κάτι μεγάλο στο μικρό, επιφέροντας τον καθολικό κανόνα ότι «Καθένας που υψώνει τον εαυτό του θα ταπεινωθεί, και εκείνος που ταπεινώνει τον εαυτό του θα υψωθεί». Αυτό εξαρτάται από τη θεία κρίση και δεν πραγματοποιείται πάντοτε σύμφωνα με τη συνήθεια των ανθρώπων. Επειδή πολλοί που επιδίωξαν τιμή, πέτυχαν αυτή την ευτελή τιμή· και άλλοι που ταπείνωσαν τον εαυτό τους, έμειναν χωρίς τιμές. <Όταν κάνεις γεύμα ή δείπνο, μην προσκαλείς τους φίλους σου κ.λπ.> (A f. 200 b, B f. 139, D f. 56 b) Αλλά αυτό είναι το παράγγελμα σχετικά με την ταπεινοφροσύνη· εισάγει όμως και ένα ωραίο δίδαγμα προς αυτούς που προσκαλούν σε δείπνο, παρουσιάζοντας μεγάλο τον σκοπό της φιλοξενίας προς τους ανθρώπους, και τον καρπό αξιόλογο, αν και αυτός είναι μακρινός και δεν έχει άμεση την ανταπόδοση, πράγμα που κάνουν οι μικρόψυχοι: προσκαλούν φίλους, αδελφούς, συγγενείς, γείτονες, ώστε προσκαλούμενοι αμέσως και αυτοί σε ανταπόδοση, να τη λάβουν· αντί αυτού, ο Κύριος εισήγαγε κάτι πολύ πιο ωραίο και μεγαλοπρεπές, το να προσκαλεί κανείς αυτούς που έχουν ανάγκη, το να δείχνει φιλανθρωπία προς τους ασθενείς και τους αναπήρους, από τους οποίους δεν υπάρχει ανταπόδοση, αλλά ο Θεός είναι αυτός που ανταποδίδει την αμοιβή της φιλανθρωπίας στη μέλλουσα ζωή.

Πριν από την προκείμενη παραβολή, λοιπόν, ο Λουκάς αναφέρει τα εξής: ότι εισήλθε στο σπίτι κάποιου Φαρισαίου για να δειπνήσει την ημέρα του Σαββάτου, και αυτοί τον παρατηρούσαν στενά. Έπειτα, προχωρώντας, αφού ανέφερε πώς θεράπευσε κάποιον υδρωπικό, και πώς δίδαξε να μην επιδιώκουν τις πρώτες θέσεις στα δείπνα, ούτε να προσκαλούν αυτούς που θα τους ανταποδώσουν την πρόσκληση, αλλά εκείνους που δεν μπορούν να ανταποδώσουν, προσθέτει ότι κάποιος από τους συνδαιτυμόνες, ακούγοντας αυτά, είπε: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού!». Ο δε Ιησούς του είπε: «Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο». Έτσι ο Λουκάς κατέγραψε ότι η προκείμενη παραβολή ελέχθη από τον Σωτήρα προς εκείνον που είχε πει: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού», ώστε εξάπαντος να ομολογούμε ότι η παραβολή αυτή είναι διαφορετική από την πρώτη. Επειδή όμως ούτε αυτή είναι άσχετη με τη βασιλεία των ουρανών, για την οποία διεξάγεται όλος ο λόγος μας, ας δούμε τι θέλει να πει και τι δηλώνεται μέσα από αυτήν. Κάποιος από αυτούς που παρακάθονταν μαζί με τον Σωτήρα στο σπίτι του Φαρισαίου και συνέτρωγαν, παρακινημένος από τα λόγια Του, μακαρίζει εκείνον που θα αξιωθεί να φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού. Νομίζω δε ότι αυτός το είπε αυτό, επειδή ο Σωτήρας είπε σε εκείνον που Τον είχε προσκαλέσει: «Όταν κάνεις γεύμα, μην καλείς πλούσιους, αλλά φτωχούς, και θα είσαι μακάριος». Προς αυτόν, λοιπόν, λέει: «Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο», και τα εξής.

Ε'. Και για να γνωρίζετε ότι τα λέω και τα κάνω όλα για χάρη σας, και όχι επειδή φροντίζω για την άνεση των άλλων: εάν κάποιος από τους προϊσταμένους της Εκκλησίας ζει μέσα στην αφθονία και δεν έχει ανάγκη από τίποτα, ακόμη και αν είναι άγιος, να μην του δώσεις, αλλά να προτιμήσεις αντί για αυτόν εκείνον που βρίσκεται σε ανέχεια, ακόμη και αν δεν είναι τόσο θαυμαστός. Γιατί άραγε; Διότι και ο Χριστός έτσι το θέλει, όπως όταν λέει: «Όταν κάνεις δείπνο ή γεύμα, μην καλείς τους φίλους σου ούτε τους συγγενείς σου, αλλά τους αναπήρους, τους χωλούς, τους τυφλούς, αυτούς που δεν μπορούν να σου ανταποδώσουν». Διότι δεν πρέπει να κάνει κανείς τέτοιες δεξιώσεις χωρίς σκοπό, αλλά για εκείνους που πεινούν, για εκείνους που διψούν, για εκείνους που δεν έχουν να ντυθούν, για τους ξένους, για όσους έγιναν φτωχοί ενώ ήταν πλούσιοι. Διότι δεν είπε απλώς: «Τράφηκα», αλλά «Πεινούσα». Λέει δηλαδή: «Με είδατε να πεινώ και με θρέψατε». Διπλό είναι το δικαίωμα· και εάν πρέπει να τρέφει κανείς αυτόν που απλώς πεινά, πολύ περισσότερο όταν αυτός που πεινά είναι και άγιος. Αν, λοιπόν, είναι μεν άγιος, αλλά δεν έχει ανάγκη, να μην του δώσεις. Διότι αυτό δεν αποφέρει κανένα πνευματικό κέρδος· ούτε το πρόσταξε αυτό ο Χριστός, και μάλλον δεν είναι καν άγιος εκείνος που βρίσκεται σε αφθονία και συνεχίζει να λαμβάνει. Βλέπεις ότι δεν τα έχουμε πει αυτά από αισχροκέρδεια, αλλά για το δικό σας πνευματικό συμφέρον;

Διότι αυτός που έγινε φίλος επειδή ευεργετήθηκε, εάν αυτό δεν συνεχίζεται αδιάκοπα, θα γίνει εχθρός· εκείνος που παραμένει αχώριστος λόγω συνήθειας, εάν πάλι διακοπεί η συνήθεια, σβήνει τη φιλία. Η σύζυγος πάλι, εάν προκύψει φιλονικία, εγκαταλείπει τον άνδρα και διαλύει τον πόθο· ο υιός, εάν δει τον πατέρα του να ζει επί μακρόν, δυσφορεί. Στην περίπτωση όμως του Πνεύματος δεν συμβαίνει τίποτε από αυτά· διότι (η φιλία) δεν καταλύεται εξαιτίας κανενός από αυτά, επειδή ούτε συγκροτήθηκε από αυτά· ούτε ο χρόνος, ούτε η μεγάλη απόσταση, ούτε το να υποστεί κανείς κακό, ούτε το να ακούσει άσχημα λόγια, ούτε ο θυμός, ούτε η ύβρις, ούτε τίποτε άλλο δεν παρεισφρέει, ούτε δύναται να τη διαλύσει. Και για να το κατανοήσεις, ο Μωυσής λιθοβολούνταν, και όμως προσευχόταν υπέρ αυτών. Ποιος πατέρας θα το έπραττε αυτό υπέρ εκείνου που τον λιθοβολούσε, και δεν θα τον λιθοβολούσε μέχρι θανάτου και ο ίδιος; Αυτές λοιπόν τις φιλίες ας επιδιώκουμε, αυτές που προέρχονται από το Πνεύμα· διότι είναι ισχυρές και δυσδιάλυτες· και όχι εκείνες που προέρχονται από τα συμπόσια· διότι εκεί εμποδιζόμαστε κιόλας από το να τις συνάπτουμε. Άκουσε λοιπόν τον Χριστό που λέει στο Ευαγγέλιο: «Μην καλέσεις τους φίλους σου, μήτε τους γείτονές σου, εάν παραθέσεις δείπνο, αλλά τους χωλούς, τους αναπήρους»· και ευλόγως· διότι είναι πολύς ο μισθός γι' αυτούς.

«Και αν καθίσεις ανάμεσα σε πολλούς, μην απλώσεις το χέρι σου πρώτος από αυτούς.» «Έλεγε ο Κύριος σε εκείνον που τον είχε προσκαλέσει: Όταν παραθέτεις γεύμα ή δείπνο, μην καλείς τους φίλους σου, ούτε πλούσιους γείτονες, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε τους αδελφούς σου, μήπως και σε προσκαλέσουν και αυτοί με τη σειρά τους, και λάβεις έτσι ανταπόδοση. Αλλά όταν κάνεις δεξίωση, να καλείς φτωχούς, αναπήρους, χωλούς, τυφλούς· και θα είσαι μακάριος, επειδή δεν έχουν τη δυνατότητα να σου ανταποδώσουν. Διότι η ανταπόδοση θα σου γίνει κατά την ανάσταση των δικαίων.» Και όπως είναι αρμόζον πριν από την τροφή να ευλογούμε τον Θεό των πάντων, έτσι και κατά την ώρα του ποτού πρέπει να ψάλλουμε.

«Άφρονες, εκείνος που έφτιαξε το εξωτερικό, δεν έφτιαξε και το εσωτερικό; Όμως, δώστε ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και ιδού, όλα θα είναι καθαρά για εσάς.» «Πουλήστε τα υπάρχοντά σας και δώστε ελεημοσύνη. Φτιάξτε για τους εαυτούς σας πουγκιά που δεν παλιώνουν, θησαυρό ανεξάντλητο στους ουρανούς, όπου κλέφτης δεν πλησιάζει, ούτε σκόρος τον καταστρέφει. Διότι όπου είναι ο θησαυρός σας, εκεί θα είναι και η καρδιά σας.» «Έλεγε ο Κύριος σε αυτόν που τον είχε καλέσει: Όταν κάνεις γεύμα ή δείπνο, μην καλείς τους φίλους σου, ούτε τους πλούσιους γείτονες, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε τους αδελφούς σου, μήπως σε καλέσουν και αυτοί με τη σειρά τους και σου γίνει ανταπόδοση. Αλλά όταν κάνεις συμπόσιο, κάλει φτωχούς, ανάπηρους, κουτσούς, τυφλούς· και θα είσαι μακάριος, επειδή δεν έχουν να σου ανταποδώσουν. Διότι η ανταπόδοση θα σου γίνει κατά την ανάσταση των δικαίων.» «Εσείς οι ίδιοι γνωρίζετε ότι για τις ανάγκες μου και για όσους ήταν μαζί μου, υπηρέτησαν τα χέρια μου. Σε όλα σας έδειξα ότι, κοπιάζοντας έτσι, πρέπει να βοηθούμε τους αδυνάτους και να θυμόμαστε τα λόγια του Κυρίου, ότι ο ίδιος είπε: Μακάριο είναι να δίνει κανείς μάλλον παρά να παίρνει.» «Εκείνος που δίνει, ας το κάνει με απλότητα· εκείνος που προΐσταται, ας το κάνει με ζήλο· εκείνος που ελεεί, ας το κάνει με ιλαρότητα.» «Εκείνος που σπέρνει με φειδώ, με φειδώ και θα θερίσει· και εκείνος που σπέρνει με αφθονία, με αφθονία και θα θερίσει.

Γι' αυτό και σας παρήγγειλα κάποτε ότι, όταν κάνεις δείπνο ή γεύμα, μην καλείς «τους φίλους σου, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε πλούσιους γείτονες, μήπως σε καλέσουν κι αυτοί με τη σειρά τους, και σου γίνει ανταπόδοση»· αλλά να καλείς αναπήρους, χωλούς, τυφλούς, ακρωτηριασμένους και αδύναμους, και θα είσαι μακάριος επειδή δεν έχουν να σου ανταποδώσουν, και θα σου ανταποδοθεί κατά την ανάσταση των δικαίων. Επειδή λοιπόν «δεν το κάνατε σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους», ίσως, ακόμη κι αν ερχόμουν κι εγώ ο ίδιος σε εσάς μαζί τους φορώντας το δικό τους σχήμα, ούτε σε εμένα θα το κάνατε. «Και θα απέλθουν αυτοί σε αιώνια κόλαση, ενώ οι δίκαιοι σε αιώνια ζωή».

Και καθένας που είναι ανάξιος ύψους, εάν το οικειοποιείται, θα ταπεινωθεί, και ενώπιον του Θεού βέβαια, όταν έρθει η τελική κρίση, αλλά και σε αυτήν τη ζωή περισσότερο από όλους· διότι εκ φύσεως κάθε άνθρωπος είναι ανάξιος ύψους. Κανείς λοιπόν ας μην υπερηφανεύεται, για να μην ταπεινωθεί στο έπακρο. «Έλεγε δε και σε αυτόν που τον είχε καλέσει: Όταν κάνεις γεύμα ή δείπνο, μην προσκαλείς τους φίλους σου, ούτε τους αδελφούς σου, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε τους πλούσιους γείτονες, μήπως σε προσκαλέσουν κι αυτοί με τη σειρά τους και σου γίνει ανταπόδοση. Αλλά, όταν κάνεις δεξίωση, να καλείς φτωχούς, αναπήρους, χωλούς, τυφλούς· και θα είσαι μακάριος, διότι δεν έχουν να σου ανταποδώσουν· διότι η ανταπόδοση θα σου γίνει κατά την ανάσταση των δικαίων. Ακούγοντας δε αυτά κάποιος από τους συνδαιτυμόνες, του είπε: Μακάριος είναι εκείνος που θα φάει γεύμα στη βασιλεία του Θεού». Επειδή λοιπόν το δείπνο συγκροτείται από δύο μέρη, από αυτούς που καλούν και από αυτούς που προσκαλούνται, το μεν μέρος αυτών που προσκαλούνται πρόλαβε και το καθοδήγησε μέσω της συμβουλής του προς τη σωτήρια ταπεινοφροσύνη, παραθέτοντάς τους ανέξοδη τροφή· στη συνέχεια όμως, ανταποδίδει τη φιλοτιμία σε αυτόν που τον κάλεσε, και μέσω της συμβουλής του προσφέρει πνευματική εστίαση, αποτρέποντάς τον από το να παραθέτει τραπέζια για κάποια ανθρώπινη εύνοια και να περιμένει την άμεση ανταμοιβή. Διότι οι μικρόψυχοι, όταν καλούν φίλους ή συγγενείς, το κάνουν για την άμεση χάρη, και αν δεν την επιτύχουν, δυσανασχετούν.