Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 14:15

Πρέπει πάλι να μνημονεύσουμε τον Κύριο, ο οποίος απάντησε πρόσωπο με πρόσωπο στον καθένα. Σε εκείνον μεν που Του είπε: «Επίτρεψέ μου πρώτα να πάω να θάψω τον πατέρα μου», απάντησε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς· εσύ όμως, πήγαινε και διάγγελλε τη βασιλεία του Θεού». Σε εκείνον δε που είπε: «Επίτρεψέ μου πρώτα να πάω και να αποχαιρετήσω τους οικείους μου», απάντησε πιο επιπληκτικά και με σφοδρότερη απειλή. Διότι είπε: «Κανείς που έβαλε το χέρι του στο άροτρο και στρέφει το βλέμμα προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία του Θεού». Έτσι και κάθε ανθρώπινο καθήκον, το οποίο προκαλεί έστω και ολιγόχρονη αναβολή στην απερίσπαστη υπακοή που οφείλεται στον Κύριο, ακόμη και αν φαίνεται εύλογο, είναι ξένο προς εκείνον που θέλει να γίνει μαθητής του Κυρίου, και άξιο φοβερότερης απειλής. Πιο καθολικά όμως νομοθετεί λέγοντας: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, ας σηκώσει τον σταυρό του και ας με ακολουθεί». Εάν δε φέρουμε στη μνήμη μας τα όσα ειπώθηκαν από τον Κύριο προς εκείνον που είπε: «Μακάριος είναι αυτός που θα γευθεί άρτο στη βασιλεία του Θεού», διδασκόμαστε μια πιο φοβερή κρίση οργής και αυστηρότητας, η οποία αποξενώνει τους ανθρώπους αυτούς από κάθε αγαθή ελπίδα. Διότι λέει τα εξής: «Κάποιος άνθρωπος ετοίμασε μεγάλο δείπνο και κάλεσε πολλούς. Και έστειλε τον δούλο του την ώρα του δείπνου να πει στους καλεσμένους: Ελάτε, διότι όλα πλέον είναι έτοιμα. Και άρχισαν όλοι, με μια φωνή, να δικαιολογούνται».

Αυτό το λέει, όχι για να αποτρέψει την τιμή προς τους οικείους, αλλά για να διδάξει να μην ανταλλάσσουμε τις φιλοφροσύνες με ίσες ανταποδόσεις, αλλά να τις καθιστούμε ωφέλιμες, αποβλέποντας στις μεγάλες ανταποδόσεις από τον Θεό. Διότι θα πει: «Ελάτε, κληρονομήστε την ετοιμασμένη για εσάς βασιλεία· διότι πείνασα, και μου δώσατε να φάω», και τα εξής. «Εφόσον δηλαδή το κάνατε σε έναν από αυτούς, το κάνατε σε εμένα.» <Μακάριος όποιος φάει γεύμα στη βασιλεία του Θεού.> (A φ. 201) Είναι πιθανό βέβαια ο άνθρωπος αυτός να μην ήταν ακόμη πνευματικός, αλλά μάλλον ψυχικός, και ακατάλληλος για την ακριβή κατανόηση των λόγων του Χριστού· διότι ανήκε ακόμη στους απίστους και όχι στους φωτισμένους· και νόμισε ότι θα ήταν σωματικές οι αμοιβές των αγίων για όσα θα έπρατταν, επιλέγοντας να ευεργετούν τους άλλους. <Κάποιος άνθρωπος ετοίμασε μεγάλο δείπνο.> (A φ. 201 β, D φ. 57, E φ. 204) Ας εξετάσουμε λεπτομερώς, πριν από όλα τα άλλα, ποια ήταν η αφορμή για την οποία πολλοί προσκλήθηκαν όχι μάλλον σε γεύμα, αλλά σε δείπνο· ή μάλλον, πριν από αυτά, ποιος πρέπει να εννοηθεί από εμάς ο άνθρωπος που έστειλε τον δειπνοκλήτορα· και ποιος είναι ο δειπνοκλήτορας, και ποιοι γενικά είναι αυτοί που, αν και προσκλήθηκαν, περιφρόνησαν την πρόσκληση.

«Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο και κάλεσε πολλούς». Αυτή η παραβολή είναι διαφορετική από εκείνη στο κατά Ματθαίον. Διότι εκεί υπάρχει βασιλιάς, και οι γάμοι του υιού του βασιλιά, και πολλοί προσκαλούντες, και οι καλεσμένοι δεν πήγαν, αλλά μάλιστα ύβρισαν και σκότωσαν τους δούλους, και στράτευμα που κινήθηκε εναντίον εκείνων που σκότωσαν τους δούλους, και εκείνος που εκδιώχθηκε από τον γάμο εξαιτίας του ρυπαρού ενδύματος. Εδώ όμως εισάγεται ένας απλός άνθρωπος, και απλώς ένα δείπνο, και μόνο ένας αποστέλλεται για την πρόσκληση, και οι καλεσμένοι απλώς αρνούνται την πρόσκληση, προφασιζόμενοι ασχολίες. Το δε κυριότερο είναι ότι εκείνη μεν είχε λεχθεί στο ιερό προς τους αρχιερείς και τους πρεσβυτέρους του λαού, ενώ αυτή στη Γαλιλαία, στην οικία κάποιου άρχοντα Φαρισαίου. Διότι κάποιος από τους συνδαιτυμόνες, αφού άκουσε το: «Μακάριος θα είσαι, διότι δεν έχουν να σου ανταποδώσουν· διότι θα σου ανταποδοθεί στην ανάσταση των δικαίων»· επειδή η ανάσταση και η βασιλεία του Θεού νοούνται ως ένα και το αυτό. Προς εκείνον, λοιπόν, που είπε: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού», το ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός ο μακάριος το παρουσιάζει ο Σωτήρας μέσω της παραβολής λέγοντας: «Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο»· ονομάζοντας πάλι σε αυτά τον εαυτό Του άνθρωπο.

Ως μέγα δείπνο Του θα εννοήσεις, αποβλέποντας καταρχάς στο ανά την οικουμένη λογικό συμπόσιο των ιερών και θείων τροφών που έχουν παραδοθεί σε όλα τα έθνη απανταχού της γης μέσω των θεόπνευστων αναγνωσμάτων· έπειτα, μετάβα με τη διάνοιά σου στην προσδοκώμενη βασιλεία των ουρανών. Και έλα στην κατανόηση του πραγματικά μεγάλου εκείνου δείπνου, στο οποίο οι ψυχές των μακαρίων θα συναναπαυθούν με τους αγγέλους και με τις θείες δυνάμεις στους ουρανούς, στο οποίο θα τραφούν με τον άρτο των αγγέλων, εκπληρώνοντας κυρίως τότε και θεοπρεπώς τον λόγο που λέει: «Άρτο αγγέλων έφαγε ο άνθρωπος». Διότι δεν θα είναι πολυειδής η τότε τροφή, χωρίς να έχει ανάγκη ούτε από καρυκεύματα ούτε από προσφάγια, αλλά μόνο με τον αθανατοποιό άρτο που παρέχει αιώνια ζωή θα τραφούν όσοι κατά τον παρόντα βίο έθρεψαν εκείνους που ονόμασε ο Σωτήρας. Και αυτός ο άρτος πάλι ας νοηθεί ως ο Λόγος που τρέφει τις ψυχές, τους αγγέλους και τα λογικά όντα στους ουρανούς· αυτό άλλωστε εδίδαξε ο Ίδιος λέγοντας: «Εγώ είμαι ο άρτος της ζωής»· διότι με τη μετάληψη του Θεού Λόγου, ο οποίος ήταν εν αρχή προς τον Θεό, ζωοποιείται όλη η λογική φύση των αγίων. Αυτά ακριβώς, νομίζω, έχοντας διδαχθεί από προηγούμενα μαθήματα, εξέφρασε εκείνος που συνέτρωγε με τον Ιησού, λέγοντας: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού!». Διότι αυτός που άρθρωσε αυτή τη φωνή δεν ήταν κάποιος τυχαίος, αλλά, όπως νομίζω, ένας από τους πολύ σπουδαίους και όσους αξιώθηκαν τιμής από τον Σωτήρα.

Γι' αυτό και παρακάθεται μαζί του στο γεύμα, και πρόσεχε τα λόγια του με σύνεση, ώστε και τη βασιλεία των ουρανών να μην αγνοεί, αλλά να γνωρίζει και τον άρτο της ζωής που τρέφει τους άξιους της βασιλείας· και να έχει τόση παρρησία, ώστε ενώπιον του Σωτήρα να ανακινεί δόγματα, και εξαιτίας του να διατυπώσει ο Σωτήρας ολόκληρη την παραβολή, διδάσκοντας ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός ο αληθινά μακάριος, ο οποίος θα φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού.

Λέει, λοιπόν, μέσω της παραβολής ότι πολλοί έχουν κληθεί στο μεγάλο δείπνο και στον άρτο που δωρίζεται σε αυτό, όμως δεν επιτυγχάνουν όλοι τη χάρη. Διότι στερούνται αυτής όσοι από τους προσκεκλημένους είναι απασχολημένοι με άλλα ζητήματα· καθώς διδάσκει ότι οι μέριμνες του βίου περισπούν και απομακρύνουν από την κλήση. Αυτές δε ποικίλλουν: διότι είτε, ασχολούμενοι με χρήματα και αγρούς, έχουν προτιμήσει αυτά αντί της κλήσεως, με αποτέλεσμα να αποποιηθούν την πρόσκληση εξαιτίας τους, είτε αναλίσκονται στις συναλλαγές του βίου, είτε είναι εμπλεγμένοι στον δεσμό του γάμου και των τέκνων, είτε είναι απορροφημένοι από κάποιες άλλες τέτοιου είδους φροντίδες.

Πριν από την προκείμενη παραβολή, λοιπόν, ο Λουκάς αναφέρει τα εξής: ότι εισήλθε στο σπίτι κάποιου Φαρισαίου για να δειπνήσει την ημέρα του Σαββάτου, και αυτοί τον παρατηρούσαν στενά. Έπειτα, προχωρώντας, αφού ανέφερε πώς θεράπευσε κάποιον υδρωπικό, και πώς δίδαξε να μην επιδιώκουν τις πρώτες θέσεις στα δείπνα, ούτε να προσκαλούν αυτούς που θα τους ανταποδώσουν την πρόσκληση, αλλά εκείνους που δεν μπορούν να ανταποδώσουν, προσθέτει ότι κάποιος από τους συνδαιτυμόνες, ακούγοντας αυτά, είπε: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού!». Ο δε Ιησούς του είπε: «Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο». Έτσι ο Λουκάς κατέγραψε ότι η προκείμενη παραβολή ελέχθη από τον Σωτήρα προς εκείνον που είχε πει: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού», ώστε εξάπαντος να ομολογούμε ότι η παραβολή αυτή είναι διαφορετική από την πρώτη. Επειδή όμως ούτε αυτή είναι άσχετη με τη βασιλεία των ουρανών, για την οποία διεξάγεται όλος ο λόγος μας, ας δούμε τι θέλει να πει και τι δηλώνεται μέσα από αυτήν. Κάποιος από αυτούς που παρακάθονταν μαζί με τον Σωτήρα στο σπίτι του Φαρισαίου και συνέτρωγαν, παρακινημένος από τα λόγια Του, μακαρίζει εκείνον που θα αξιωθεί να φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού. Νομίζω δε ότι αυτός το είπε αυτό, επειδή ο Σωτήρας είπε σε εκείνον που Τον είχε προσκαλέσει: «Όταν κάνεις γεύμα, μην καλείς πλούσιους, αλλά φτωχούς, και θα είσαι μακάριος». Προς αυτόν, λοιπόν, λέει: «Κάποιος άνθρωπος έκανε μεγάλο δείπνο», και τα εξής.

Διότι, έχοντας ως αγρούς τα άφθονα αναγνώσματά τους, και έχοντας αποκτήσει ως βόδια οργώματος τους προφήτες τους, και συζώντας με κάποια δήθεν σοφία σαν με γυναίκα, εξευτέλισαν την ευαγγελική χάρη. —Επειδή, όμως, είχαν τόσο πωρωμένη καρδιά, εξυφαίνει μια παραβολή ικανή να καταδείξει την οικονομία που επρόκειτο να εφαρμοστεί σε αυτούς· διότι, αποβλέποντας στο «μακάριος θα είσαι» και στο «θα σου ανταποδοθεί κατά την ανάσταση των δικαίων», αυτός που συνέτρωγε μαζί Του μακαρίζει εκείνον που πρόκειται να αξιωθεί τον άρτο στη βασιλεία. Αυτός δε (ο άρτος) ήταν εκείνος που, ως ανταπόδοση για τη φιλανθρωπία προς τους φτωχούς, επρόκειτο να δοθεί κατά την ανάσταση των δικαίων σε αυτόν που μακαριζόταν, καθώς η ανάσταση και η βασιλεία του Θεού νοούνται ως ένα και το αυτό. Προς εκείνον, λοιπόν, που είπε: «Μακάριος όποιος φάει άρτο στη βασιλεία του Θεού», ο Σωτήρας φανερώνει μέσω της παραβολής ποιος θα μπορούσε να είναι αυτός ο μακάριος.

Τους κόπους των καρπών σου θα φας. Οι υπόλοιποι μεταφραστές το απέδωσαν ως «κόπο των χεριών»· το αναφέρουν δε, όπως ακριβώς στην περίπτωση του γεωργού, ο οποίος απολαμβάνει τους καρπούς αυτών που καλλιέργησε. Το ίδιο ισχύει και για εκείνον που αγωνίζεται στην οδό της θεοσέβειας, ο οποίος αποταμιεύει για τον εαυτό του τροφή ενόψει της μέλλουσας ζωής, η οποία είναι ανάλογη με τους κόπους που κατέβαλε. Άλλωστε, η αρετή και ο κατά Θεόν κόπος αποτελούν τροφή και χαρά για την ψυχή. Τέτοιος είναι αυτός που φοβάται τον Κύριο. Εκείνος, όμως, που αγαπά, όντας ήδη τέλειος, θα φάει τον επουράνιο άρτο, σύμφωνα με τον λόγο: «Μακάριος είναι εκείνος που θα φάει άρτο στη βασιλεία των ουρανών».

Πού είναι εκεί ο βασιλιάς; Πού ο άρχοντας; Πού ο εξουσιαστής; Πού ο φτωχός; Πράγματι, όλοι οι νεκροί είναι ίσοι, μόνο οστά και ένα πλήθος από σκουλήκια που έρπουν. Γιατί περιφρονείς υπερήφανα τον φτωχό, γιατί αποστρέφεσαι τον ασθενή; Δεν επιβλέπει ο Θεός και εκείνον, όπως και εσένα; Δεν είναι και εκείνος ομοίωμά Του; Αναλογίσου ότι αυτόν τον ίδιο τον φτωχό ο Θεός τον ονομάζει αδελφό του, και τον καθιστά προτιμότερο από εσένα κατά την ημέρα εκείνη. Διότι ο Θεός δεν είναι άδικος· δεν αποστερεί από τον φτωχό την αιώνια ζωή και την επουράνια βασιλεία, εφόσον βέβαια υπομείνει τη φτώχεια του. Σε εσένα, όμως, δεν προσφέρει δύο παραδείσους, εάν δεν στείλεις εκ των προτέρων στον ουρανό μερικά από τα χαρίσματα και τα αγαθά που σου έχουν δοθεί από τον Θεό. Διότι λέει: «Εφόσον δεν το κάνατε αυτό σε έναν από αυτούς τους ελάχιστους αδελφούς μου, ούτε σε εμένα το κάνατε». Εμπρός, λοιπόν, ας ακούσουμε προσεκτικά, και χόρτασε τις κοιλιές των φτωχών από αυτά που σου χορήγησε ο Θεός, ώστε να βρεις εκεί τις αποθήκες σου γεμάτες. Διότι, εάν είναι μακάριος εκείνος που θα γευθεί άρτο στη βασιλεία του Θεού έστω και μία φορά, πόσο μάλλον είναι μακαριότατος εκείνος που αξιώθηκε να κατοικεί μέσα σε αυτήν στους ατελεύτητους αιώνες; Μη μου λες ότι οι φτωχοί είναι άποροι και δεν έχουν τίποτα να σου ανταποδώσουν κατά την ημέρα εκείνη· ο εγγυητής τους είναι πλούσιος.

Και καθένας που είναι ανάξιος ύψους, εάν το οικειοποιείται, θα ταπεινωθεί, και ενώπιον του Θεού βέβαια, όταν έρθει η τελική κρίση, αλλά και σε αυτήν τη ζωή περισσότερο από όλους· διότι εκ φύσεως κάθε άνθρωπος είναι ανάξιος ύψους. Κανείς λοιπόν ας μην υπερηφανεύεται, για να μην ταπεινωθεί στο έπακρο. «Έλεγε δε και σε αυτόν που τον είχε καλέσει: Όταν κάνεις γεύμα ή δείπνο, μην προσκαλείς τους φίλους σου, ούτε τους αδελφούς σου, ούτε τους συγγενείς σου, ούτε τους πλούσιους γείτονες, μήπως σε προσκαλέσουν κι αυτοί με τη σειρά τους και σου γίνει ανταπόδοση. Αλλά, όταν κάνεις δεξίωση, να καλείς φτωχούς, αναπήρους, χωλούς, τυφλούς· και θα είσαι μακάριος, διότι δεν έχουν να σου ανταποδώσουν· διότι η ανταπόδοση θα σου γίνει κατά την ανάσταση των δικαίων. Ακούγοντας δε αυτά κάποιος από τους συνδαιτυμόνες, του είπε: Μακάριος είναι εκείνος που θα φάει γεύμα στη βασιλεία του Θεού». Επειδή λοιπόν το δείπνο συγκροτείται από δύο μέρη, από αυτούς που καλούν και από αυτούς που προσκαλούνται, το μεν μέρος αυτών που προσκαλούνται πρόλαβε και το καθοδήγησε μέσω της συμβουλής του προς τη σωτήρια ταπεινοφροσύνη, παραθέτοντάς τους ανέξοδη τροφή· στη συνέχεια όμως, ανταποδίδει τη φιλοτιμία σε αυτόν που τον κάλεσε, και μέσω της συμβουλής του προσφέρει πνευματική εστίαση, αποτρέποντάς τον από το να παραθέτει τραπέζια για κάποια ανθρώπινη εύνοια και να περιμένει την άμεση ανταμοιβή. Διότι οι μικρόψυχοι, όταν καλούν φίλους ή συγγενείς, το κάνουν για την άμεση χάρη, και αν δεν την επιτύχουν, δυσανασχετούν.

Οι δε μεγαλόψυχοι, αναμένοντας το μέλλον, περιμένουν τις αμοιβές από τον όντως πλούσιο. Λέγοντας δε αυτά ο Κύριος, δεν μας αποτρέπει από το να τιμούμε τους φίλους μας, αλλά μας διδάσκει να μην πουλάμε τη φιλοφροσύνη. Ακούγοντας δε κάποιος αυτά, και νομίζοντας ότι ο Θεός θα ανταποδώσει τη φιλοτιμία και θα παραθέσει ως ανταπόδοση σωματικά τραπέζια στους δικαίους, είπε: Μακάριος όποιος γευματίσει στη βασιλεία του Θεού. Διότι δεν ήταν πνευματικός, ώστε να κατανοήσει τα υπέρ την αίσθηση, αλλά ήταν ακόμη ψυχικός, δηλαδή κατευθυνόταν από ανθρώπινους λογισμούς· διότι τέτοιος είναι ο ψυχικός άνθρωπος, αυτός που δεν πιστεύει τίποτε το υπερφυσικό, αλλά τα κατανοεί όλα σύμφωνα με τη φύση. Διότι τρεις είναι οι καταστάσεις: σαρκική, ψυχική και πνευματική. Και σαρκική μεν είναι, όταν κάποιος θέλει να απολαμβάνει ηδονές και να χαίρεται, κάνοντας συγχρόνως κακό στους άλλους, όπως είναι ολόκληρο το γένος των πλεονεκτών· ψυχική δε κατάσταση είναι, όταν κάποιος δεν θέλει ούτε να βλάπτει ούτε να βλάπτεται· διότι αυτό σημαίνει να ζει κανείς σύμφωνα με τη φύση, επειδή και η ίδια η φύση αυτό μας υποδεικνύει· πνευματική δε είναι, όταν κάποιος επιθυμεί και να βλάπτεται και να κακουχείται για χάρη του καλού. Επομένως, η μεν πρώτη είναι παρά φύση, η δε μεσαία κατά φύση, και η τρίτη υπέρ φύση.

«Και άλλος είπε: Γυναίκα παντρεύτηκα, και γι' αυτό δεν μπορώ να έρθω». Όταν ο συνδαιτυμόνας είπε ότι μακάριος είναι εκείνος που θα φάει γεύμα στη βασιλεία του Θεού, ο Κύριος τον διδάσκει ευρύτερα πώς πρέπει να κατανοούμε τα συμπόσια του Θεού. Και, πράγματι, λέει την εξής παραβολή, ονομάζοντας άνθρωπο τον φιλάνθρωπο Πατέρα Του. Διότι ο Θεός, όταν υποδηλώνει την τιμωρητική Του δύναμη, ονομάζεται στην Αγία Γραφή πάνθηρας, λεοπάρδαλη και αρκούδα· όταν όμως πρόκειται να υποδηλώσει κάποια φιλανθρωπία, παρουσιάζεται ως άνθρωπος, όπως ακριβώς και τώρα. Επειδή η παραβολή πραγματεύεται την κατεξοχήν φιλάνθρωπη οικονομία την οποία ενήργησε σε εμάς, καθιστώντας μας κοινωνούς της σάρκας του Υιού Του, τον ονόμασε άνθρωπο. Μέγα δείπνο, εξάλλου, ονόμασε την οικονομία αυτή· δείπνο μεν, επειδή ο Κύριος ήλθε στους έσχατους καιρούς και τρόπον τινά στη δύση του αιώνα. Μέγα δε είναι το δείπνο αυτό, επειδή ομολογουμένως μέγα είναι το μυστήριο της σωτηρίας μας· «και απέστειλε τον δούλο του την ώρα του δείπνου». Ποιος είναι αυτός ο δούλος; Είναι ο Υιός του Θεού, ο οποίος ανέλαβε μορφή δούλου, έγινε άνθρωπος, και λέγεται ότι απεστάλη ως άνθρωπος.