Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 14:28

Ο πύργος είναι ένα υψηλό παρατηρητήριο, κατάλληλο για τη φρούρηση της πόλεως και για την αντίληψη των πολεμικών επιθέσεων. Τέτοιος ακριβώς μας έχει δοθεί και ο νους, ως προστάτης των αγαθών και προνοητικός έναντι των επιβούλων. Δεν πρέπει αυτός να επιδιώκει την άνοδο στον ουρανό στηριζόμενος στον εαυτό του ούτε μέσω των γήινων πραγμάτων· διότι ο Κύριος κατέρχεται προς αυτόν που έχει πέσει χαμηλά εξαιτίας του φρονήματός του, και διασπά τη συμφωνία του με το κακό προς ευεργεσία και σωτηρία του. Σχετικά με την οικοδόμηση αυτού του πύργου, ο Κύριος μας παραγγέλλει, αφού καθίσουμε, να υπολογίσουμε εάν διαθέτουμε τα αναγκαία για την ολοκλήρωσή του, όπως δηλώνει η ίδια η συνάφεια του Ευαγγελίου.

Επομένως, κανένα όφελος δεν υπάρχει για όσους δεν σπεύδουν προς τον τελικό σκοπό, αλλά περιορίζουν τον μοναχικό βίο μόνο στην αρχή του. Αντιθέτως, καθιστούν την απόφασή τους καταγέλαστη, καθώς κατηγορούνται από τους έξω για ανανδρία και έλλειψη βουλήσεως. Διότι λέει και ο Κύριος γι' αυτούς: «Ποιος, θέλοντας να οικοδομήσει έναν πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, αν έχει τα αναγκαία για να τον ολοκληρώσει; Μήπως τυχόν, αφού θέσει το θεμέλιο και δεν μπορέσει να τον τελειώσει, αρχίσουν να τον εμπαίζουν οι περαστικοί λέγοντας ότι αυτός ο άνθρωπος έθεσε θεμέλιο και δεν μπόρεσε να τελειώσει το έργο.» Η αρχή, λοιπόν, ας ακολουθείται πρόθυμα από την προκοπή προς το πνευματικό κατόρθωμα. Διότι και ο γενναιότατος αθλητής Παύλος, θέλοντας να μην επαναπαυόμαστε στα αγαθά που έχουμε πράξει στο παρελθόν, αλλά καθημερινά να προκόβουμε προς τα εμπρός, λέει: «Ξεχνώντας τα όσα βρίσκονται πίσω, και επεκτεινόμενος προς τα όσα βρίσκονται μπροστά, τρέχω προς τον σκοπό, για το βραβείο της άνω κλήσεως.» Διότι τέτοιος είναι ολόκληρος ο βίος των ανθρώπων, να μην αρκείται στα όσα έχει ήδη επιτύχει, αλλά να τρέφεται όχι τόσο με όσα παρήλθαν, όσο με τα μελλοντικά. Τι ωφελεί, άραγε, τον άνθρωπο ο χθεσινός χορτασμός της κοιλιάς, αν σήμερα η έμφυτη πείνα δεν βρίσκει την οικεία παρηγοριά της τροφής; Έτσι, λοιπόν, κανένα κέρδος δεν υπάρχει για την ψυχή από το χθεσινό κατόρθωμα, όταν στερείται τη σημερινή δικαιοπραγία. «Διότι σε όποια κατάσταση σε βρω», λέει, «σε τέτοια θα σε κρίνω».

Αναλογιζόμενος δε τη δική μας αδυναμία, ευδόκησε να βεβαιώσει τις καρδιές μας και μέσα από παραδείγματα με την πλήρη επίγνωση της αλήθειας, και να μας καταστήσει πιο έτοιμους προς υπακοή, μέσα από όσα λέει: «Διότι, ποιος από εσάς, όταν θέλει να οικοδομήσει έναν πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, εάν διαθέτει τα απαραίτητα για την ολοκλήρωσή του, μήπως τυχόν, αφού βάλει τα θεμέλια και δεν μπορέσει να τελειώσει το έργο, αρχίσουν όλοι όσοι τον βλέπουν να τον εμπαίζουν, λέγοντας ότι αυτός ο άνθρωπος άρχισε να οικοδομεί, αλλά δεν μπόρεσε να ολοκληρώσει; Ή ποιος βασιλιάς, όταν πηγαίνει να συγκρουστεί με άλλον βασιλιά σε πόλεμο, δεν κάθεται πρώτα να σκεφθεί, αν είναι σε θέση με δέκα χιλιάδες στρατό να αντιμετωπίσει αυτόν που έρχεται εναντίον του με είκοσι χιλιάδες; Ειδάλλως, ενώ εκείνος βρίσκεται ακόμη μακριά, στέλνει πρεσβεία και ζητά τους όρους για ειρήνη.»

Και την ανατροφή των παιδιών εισηγείται ο Παύλος· αλλά και στους γονείς πρέπει να υπακούουν, λέει, εν Κυρίω· και με τη νουθεσία του Κυρίου εισηγήθηκε και οι άνδρες να αγαπούν τις γυναίκες τους, αλλά κατά μίμηση του Χριστού που αγάπησε την Εκκλησία. Και στις γυναίκες να σέβονται τους άνδρες, αλλά σύμφωνα με τον τύπο της Εκκλησίας που σέβεται τον Χριστό· διότι δεν πρέπει να μισεί κανείς τους οικείους του, εφόσον μάλιστα είναι οικείοι στην πίστη. «Διότι, εάν κάποιος δεν προνοεί για τους δικούς του», λέει, «και μάλιστα για τους οικείους του, έχει αρνηθεί την πίστη». Με ένα λόγο, εφόσον ο προκείμενος σκοπός είναι να ακολουθούμε τον Χριστό, ό,τι είναι σύμφωνο με αυτόν πρέπει να το επιλέγουμε· ενώ ό,τι δεν είναι σύμφωνο πρέπει να το αποφεύγουμε. Διότι, εάν, ενώ ζούμε την εν σαρκί ζωή, είναι δυνατόν να διαφυλάττουμε τον σεβασμό προς τον Χριστό, δεν πρέπει να αποφεύγουμε την εν σώματι ζωή, αλλά να τη συντηρούμε, όπως έπραξε ο Παύλος, όταν κατέβηκε μέσα σε κοφίνι από ένα παράθυρο και διέφυγε από τα χέρια του Αρέτα, προκειμένου, ζώντας ακόμη, να κηρύττει τον Χριστό και να μην εμποδίσει το κήρυγμα με το να θανατωθεί πρόωρα· όπου όμως χρειαζόταν να περιφρονήσει και την ίδια του τη ζωή προκειμένου να ολοκληρώσει τον δρόμο του, έλεγε ότι δεν θεωρεί την ψυχή του πολύτιμη για τον εαυτό του· και έθετε τον Χριστό ως σκοπό και στα δύο, και στο να ζει και στο να πεθαίνει. «Διότι για εμένα», λέει, «το να ζω είναι ο Χριστός και το να πεθάνω είναι κέρδος». <Διότι ποιος από εσάς, θέλοντας να οικοδομήσει πύργο, κ.τ.λ.> (A f. 205, B f. 143) Ποια είναι η αφορμή που οδήγησε σε αυτά τα λόγια, είναι αναγκαίο να το αναφέρουμε.

Ας ακούσουμε τη σωτήρια φωνή που λέει: Διότι ποιος από εσάς, που θέλει να οικοδομήσει πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, εάν έχει τα μέσα για την ολοκλήρωσή του; Ώστε να μην τύχει, αφού βάλει το θεμέλιο και δεν μπορέσει να τον ολοκληρώσει, να αρχίσουν όλοι όσοι βλέπουν να τον εμπαίζουν, λέγοντας: Αυτός ο άνθρωπος άρχισε να οικοδομεί και δεν μπόρεσε να τελειώσει.

ΡΑ΄. Διότι για τον ανώτερο άνθρωπο είναι ζημία το να μην επιχειρεί μεγαλύτερα έργα και να μην επεκτείνει την αρετή του σε περισσότερους, αλλά να περιορίζεται στα μικρά, σαν ένα μεγάλο φως που φωτίζει ένα μικρό σπίτι ή σαν μία ανδρική πανοπλία που σκεπάζει ένα παιδικό σώμα. Αντιθέτως, για τον μικρό αποτελεί ασφάλεια το να επωμίζεται μικρά βάρη και να μην υποβάλλει τον εαυτό του σε έργα ανώτερα των δυνάμεών του, ώστε να μην γίνει περίγελος και ταυτοχρόνως εκτεθεί σε κίνδυνο. Όπως ακριβώς και το να οικοδομήσει κανείς έναν πύργο δεν αρμόζει σε κανέναν άλλον παρά μόνο σε εκείνον που διαθέτει τα απαραίτητα για την ολοκλήρωσή του, όπως έχουμε ακούσει.

Κεφάλαιο ΙΗʹ Ότι πρέπει όλες οι δυνάμεις της ψυχής να αποβλέπουν στην αρετή. Επομένως, αυτό που ειπώθηκε εδώ από τον Κύριο ας αποτελεί κοινό κανόνα όλης της ζωής, και κυρίως για εκείνους που προσεγγίζουν τον Θεό μέσω της παρθενίας: το να μην αποβλέπουν δηλαδή σε ένα μόνο κατόρθωμα παραμένοντας αφύλακτοι απέναντι στα αντίθετα, αλλά να διασφαλίζουν για τον εαυτό τους το αγαθό από παντού, ώστε με κάθε τρόπο να υπάρχει ασφάλεια στον βίο. Διότι ούτε ο στρατιώτης, αφού θωρακίσει με όπλα ορισμένα μέρη του, διακινδυνεύει αφήνοντας γυμνό το υπόλοιπο σώμα. Τι όφελος έχει άλλωστε από τη μερική του εξόπλιση, εάν δεχθεί το καίριο πλήγμα στα γυμνά μέρη; Και ποιος θα ονόμαζε ωραίο εκείνον, ο οποίος έχει στερηθεί εξαιτίας κάποιας συμφοράς κάτι από όσα συντελούν στην ωραιότητα; Διότι η ντροπή για αυτό που λείπει καταστρέφει και τη χάρη του υγιούς μέρους. Εάν, πάλι, είναι καταγέλαστος, όπως λέει κάπου το Ευαγγέλιο, εκείνος που επιχείρησε να οικοδομήσει έναν πύργο, αλλά σταμάτησε την προσπάθειά του στα θεμέλια και δεν έφτασε στο τέλος, τι άλλο μαθαίνουμε από αυτή την παραβολή παρά το να καταβάλλουμε κάθε σπουδή ώστε κάθε υψηλή πρόθεσή μας να φτάνει στο τέρμα της, ολοκληρώνοντας το έργο του Θεού με τις ποικίλες εποικοδομήσεις των εντολών;

Κανείς, όταν θέλει να οικοδομήσει τον πύργο και το κελί της ησυχίας, δεν το επιχειρεί, εάν δεν καθίσει πρώτα να υπολογίσει και να ψηλαφήσει μέσω της προσευχής, εάν διαθέτει τα απαραίτητα προσόντα για την ολοκλήρωσή του, μήπως τυχόν, μετά την καταβολή του θεμελίου, γίνει περίγελος στους εχθρούς του και εμπόδιο σε άλλους εργάτες. Ερεύνα την πνευματική γλυκύτητα που σε επισκέπτεται, μήπως τυχόν αναμείχθηκε δολίως από πικρούς ιατρούς, ή μάλλον από επιβούλους. Τη νύχτα να αφιερώνεις τον περισσότερο χρόνο στην προσευχή και τον ελάχιστο στην ψαλμωδία. Την ημέρα πάλι, να προετοιμάζεσαι ανάλογα με τη δύναμή σου. Είναι στη φύση της ανάγνωσης να φωτίζει και να συγκεντρώνει τον νου σε πολύ μεγάλο βαθμό· διότι τα αναγνώσματα είναι λόγοι του Αγίου Πνεύματος και ρυθμίζουν οπωσδήποτε εκείνους που ασχολούνται με αυτά. Ως εργάτης που είσαι, τα αναγνώσματά σου ας είναι πρακτικά· διότι η εφαρμογή αυτών καθιστά περιττή την ανάγνωση των υπολοίπων. Να ζητάς να φωτίζεσαι ως προς τους λόγους της πνευματικής υγείας περισσότερο με τους κόπους παρά με τα βιβλία. Πριν αποκτήσεις πνευματική δύναμη, μην καταπιάνεσαι με κείμενα αλλότριων φρονημάτων. Διότι, όντας ρήματα του σκότους, σκοτίζουν τους αδυνάτους. Ένα ποτήρι πολλές φορές φανέρωσε τη γεύση του κρασιού· και ένας μόνο λόγος του ησυχαστή υπέδειξε, σε όσους έχουν την ικανότητα να γευθούν, όλη την εσωτερική του εργασία και κατάσταση. Να διατηρείς το μάτι της ψυχής σου ακλόνητο απέναντι στην οίηση· διότι ανάμεσα σε αυτές τις αόρατες κλοπές δεν υπάρχει τίποτε πιο ολέθριο από αυτήν.

Εκείνος δε απάντησε και είπε στον πατέρα: «Ιδού, τόσα χρόνια σε υπηρετώ και ποτέ δεν παρέβην την εντολή σου· και σε εμένα ποτέ δεν έδωσες ένα ερίφιο για να ευφρανθώ με τους φίλους μου. Όταν όμως ήρθε αυτός ο γιος σου, που κατασπατάλησε την περιουσία του με πόρνες, θυσίασες για αυτόν τον σιτευτό μόσχο». Εκείνος δε του είπε: «Παιδί μου, εσύ είσαι πάντοτε μαζί μου, και όλα τα δικά μου είναι και δικά σου. Έπρεπε όμως να ευφρανθούμε και να χαρούμε, διότι αυτός ο αδελφός σου ήταν νεκρός και ξανάζησε· και είχε χαθεί, και βρέθηκε». «Εάν κάποιος πει, “Αγαπώ τον Θεό”, αλλά μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Διότι αυτός που δεν αγαπά τον αδελφό του τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει; Καθένας που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος». ΤΙΤΛΟΣ Ι΄. —Περί των μοναχών, και της ασκήσεώς τους. «Ο Κύριος αποταμιεύει σωτηρία για όσους ζουν με ευθύτητα· θα ευφρανθούν εκείνοι που ησυχάζουν πάνω στη γη». «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε ορθά την καρδιά σου και δείξε υπομονή». «Μην περιπλανάς το βλέμμα σου στους δρόμους της πόλεως». «Ανάμεσα στους αδελφούς, ο ηγούμενός τους είναι άξιος τιμής». «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ευδόκησε ο Πατέρας να σας δώσει τη βασιλεία». «Κανείς που βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφει το βλέμμα του προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία». «Ποιος από εσάς, εάν θέλει να οικοδομήσει έναν πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, εάν έχει δηλαδή τα αναγκαία για την ολοκλήρωσή του;»

Και «εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα δεν είναι» άξιός μου· και όποιος αφήσει πατέρα ή μητέρα ή γυναίκα ή τέκνα ή αδελφούς ή αδελφές ή πλούτο και περιουσία πραγμάτων για χάρη του ονόματός μου, θα λάβει εκατονταπλάσια σε αυτήν τη ζωή, και στη μελλοντική θα κληρονομήσει αιώνια ζωή· και «όποιος δεν αναλαμβάνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και «αν κάποιος έρχεται σε μένα και δεν μισεί τον πατέρα του και τη μητέρα του και τη γυναίκα και τα τέκνα και τους αδελφούς και τις αδελφές, ακόμη δε και την ίδια του την ψυχή, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Ως μίσος, όμως, εννοώ τον τέλειο χωρισμό από εκείνους, ώστε να γίνουν αχώριστοι από εμένα, επειδή δεν μπορούν να ακολουθούν εμένα και ταυτόχρονα να υπηρετούν εκείνους, αφού κανένας δεν μπορεί να υπηρετεί δύο κυρίους· διότι θα προσηλωθεί στον έναν και θα περιφρονήσει τον άλλον. Διότι, όπως ακριβώς αυτός που τρέφει μίσος και έχθρα απέναντι σε κάποιον δεν στρέφεται καθόλου προς αυτόν, έτσι οφείλουν να είναι και οι δικοί μου ακόλουθοι απέναντι σε κάθε συγγένεια και πλούτο και κοσμική δόξα. «Διότι ποιος από εσάς, που θέλει να οικοδομήσει έναν πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, αν έχει τα μέσα για να τον ολοκληρώσει; Ώστε, αν τυχόν βάλει το θεμέλιο και δεν μπορέσει να τον τελειώσει, να μην αρχίσουν όλοι όσοι το βλέπουν να τον εμπαίζουν λέγοντας ότι αυτός ο άνθρωπος άρχισε να οικοδομεί, και δεν μπόρεσε να τελειώσει». «

Και από αυτό είναι φανερό αυτό που λέμε, από το ότι δηλαδή δίνει την εντολή να μισεί κανείς και την ίδια του τη ζωή· διότι, βεβαίως, δεν παραγγέλλει το να σκοτώνουμε τον εαυτό μας, αλλά το να αποτασσόμαστε τις επιθυμίες της ψυχής που μας χωρίζουν από τον Θεό· και αν πρόκειται για μαρτύριο, να μην φροντίζουμε για τη ζωή μας, όταν προβάλλει μόνο το αιώνιο κέρδος. Το ότι δε αυτό διδάσκει, και όχι το να σκοτώνουμε απλώς τον εαυτό μας, το αποδεικνύει πάλι ο Ίδιος από το γεγονός ότι, όταν ο διάβολος Τον πείραζε να ρίξει τον εαυτό Του κάτω από το ιερό, απέκρουσε τον πειρασμό, και ούτε παρέδιδε τον εαυτό Του στους Ιουδαίους, αλλά αναχωρούσε, και περνώντας ανάμεσά τους κρυβόταν από αυτούς που ήθελαν να Τον φονεύσουν. Όποιος, λοιπόν, ενώ βλάπτεται ως προς τη θεοσέβεια από κάποιον από τους οικείους του, διατηρεί τη σχέση μαζί τους και την θεωρεί προτιμότερη από την ευαρέσκεια προς τον Θεό, και επιπλέον, εξαιτίας της φιλοζωίας, πολλές φορές ακόμη και μπροστά στο μαρτύριο, εκτραχηλίζεται στην άρνηση, αυτός δεν μπορεί να είναι μαθητής του Χριστού. «Διότι ποιος από εσάς, θέλοντας να οικοδομήσει έναν πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, εάν έχει τα αναγκαία για την αποπεράτωσή του, ώστε να μην τυχόν, αφού θέσει το θεμέλιο και δεν μπορέσει να τελειώσει, αρχίσουν όλοι όσοι τον βλέπουν να τον εμπαίζουν, λέγοντας ότι, Αυτός ο άνθρωπος άρχισε να οικοδομεί, και δεν μπόρεσε να τελειώσει;»