Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 14:33

σξβʹ Ποια είναι η διαφορά μεταξύ πτωχείας και πενίας· και πώς αληθεύει ο Δαβίδ όταν λέει: Εγώ δε είμαι πτωχός και πένης. σξγʹ Τι θέλει να διδάξει ο Κύριος μέσω των παραδειγμάτων, στα οποία επισυνάπτει το, Έτσι λοιπόν καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα του τα υπάρχοντα, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου.

Ερώτηση ΣΞΓ΄. Τι θέλει να διδάξει ο Κύριος μέσα από τα παραδείγματα, στα οποία προσθέτει το: «Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς που δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου;» Διότι, εάν αυτός που θέλει να οικοδομήσει πύργο ή να πολεμήσει με άλλον βασιλιά, οφείλει να προετοιμαστεί είτε για την οικοδομή είτε για τον πόλεμο· και εάν δεν έχει τη δύναμη, του είναι δυνατόν είτε να μη θέσει καν θεμέλιο εξαρχής είτε να ζητήσει όρους ειρήνης· άραγε και αυτός που θέλησε να γίνει μαθητής του Κυρίου, οφείλει να τα απαρνηθεί όλα; Εάν όμως αντιληφθεί ότι δυσκολεύεται σε αυτό, του επιτρέπεται να μη γίνει εξαρχής μαθητής του Κυρίου; Απόκριση. Σκοπός του Κυρίου σε αυτά τα παραδείγματα δεν είναι να δώσει το δικαίωμα της επιλογής στο εάν θα γίνει κάποιος μαθητής Του ή όχι, αλλά να δείξει το αδύνατο της προς τον Θεό ευαρέστησης όταν υπάρχουν πράγματα που περισπούν την ψυχή· μέσα στους οποίους περισπασμούς η ψυχή κινδυνεύει, γινόμενη ευάλωτη στις μεθοδείες του διαβόλου, και αποδεικνύεται άξια χλεύης και γέλωτος, εξαιτίας της ατέλειας των έργων που φαινόταν ότι είχαν επιδιωχθεί με σπουδή.

Αφού, λοιπόν, χάρισε την ειρήνη σε εκείνους που έως τότε ταράσσονταν από τους πολεμίους, τότε λέει: «Απαλλαγείτε από τους εχθρούς που σας περισπούν, ώστε με ησυχία να θεωρήσετε τους λόγους περί της αλήθειας». Γι' αυτό και ο Κύριος λέει: «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Πρέπει, λοιπόν, να απέχουμε από τα συζυγικά έργα, για να αφοσιωθούμε στην προσευχή· να απέχουμε από τις μέριμνες για τον πλούτο, από την επιθυμία για τούτη την ασήμαντη δόξα, από τις ηδονές της απόλαυσης, από τον φθόνο και από κάθε πονηρία προς τον πλησίον μας, ώστε, αφού γαληνεύσει η ψυχή μας και δεν ταράσσεται από κανένα πάθος, να γίνει η έλλαμψη του Θεού καθαρή και ανεπισκίαστη σαν μέσα σε κάποιο κάτοπτρο. «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη». Με σαφήνεια τα λέει αυτά ο Κύριος για το δικό Του πάθος, όπως ακριβώς έχει γραφτεί στο Ευαγγέλιο: «Κι εγώ, όταν υψωθώ, θα τους ελκύσω όλους προς τον εαυτό μου». Και ότι, «όπως ο Μωυσής ύψωσε τον όφι στην έρημο, έτσι πρέπει να υψωθεί ο Υιός του ανθρώπου πάνω στη γη». Επειδή, λοιπόν, επρόκειτο να υψωθεί στον σταυρό υπέρ των εθνών και να καταδεχθεί την ύψωση υπέρ όλης της γης, γι' αυτό λέει: «Θα υψωθώ ανάμεσα στα έθνη, θα υψωθώ στη γη. Ο Κύριος των δυνάμεων είναι μαζί μας, βοηθός και υπερασπιστής μας ο Θεός του Ιακώβ».

Επειδή το πολίτευμά μας βρίσκεται στους ουρανούς, είναι αδύνατο να επιτύχουμε τον σκοπό της ευαρέστησης προς τον Θεό, εφόσον ο Κύριος το δήλωσε κατηγορηματικά, ότι: «Έτσι, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Έχοντας πράξει αυτό, πρέπει να φυλάσσουμε με κάθε προσοχή την καρδιά μας, ώστε ποτέ να μην αποβάλουμε την έννοια του Θεού, ούτε να ρυπαίνουμε τη μνήμη των θαυμασίων Του με φαντασίες μάταιων πραγμάτων· αντιθέτως, μέσω της συνεχούς και καθαρής μνήμης, οφείλουμε να φέρουμε διαρκώς μέσα μας την όσια έννοια του Θεού, εντυπωμένη στις ψυχές μας σαν ανεξίτηλη σφραγίδα.

«Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς που δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· θεωρούμε ότι το παράγγελμα αυτό επεκτείνεται σε περισσότερα, από τα οποία η αποξένωση είναι αναγκαία. Διότι, προπάντων, απαρνούμαστε τον διάβολο και τα πάθη της σάρκας, εμείς που αποκηρύξαμε τα κρυφά έργα της αισχύνης, και τις σωματικές συγγένειες, και τις συναναστροφές των ανθρώπων, και τον τρόπο ζωής που μάχεται την ακρίβεια του Ευαγγελίου της σωτηρίας. Και, το αναγκαιότερο από αυτά, απαρνείται τον ίδιο του τον εαυτό εκείνος που απεκδύθηκε τον παλαιό άνθρωπο μαζί με τις πράξεις του, ο οποίος φθείρεται σύμφωνα με τις απατηλές επιθυμίες. Απαρνείται δε και όλες τις εμπαθείς προσκολλήσεις του κόσμου, οι οποίες μπορούν να εμποδίσουν τον σκοπό της ευσέβειας. Ένας τέτοιος άνθρωπος, λοιπόν, θα θεωρήσει ως αληθινούς γονείς εκείνους που τον γέννησαν εν Χριστώ Ιησού διά του Ευαγγελίου, ως αδελφούς εκείνους που έλαβαν το ίδιο Πνεύμα της υιοθεσίας, ενώ σε όλα τα κτήματα θα συμπεριφερθεί ως να είναι ξένα, όπως ακριβώς και είναι. Με έναν λόγο, αυτός για τον οποίο εξαιτίας του Χριστού όλος ο κόσμος έχει σταυρωθεί, και ο ίδιος έχει σταυρωθεί για τον κόσμο, πώς είναι δυνατόν να μετέχει πλέον στις μέριμνες του κόσμου; Εφόσον ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός προάγει στο έπακρο και το μίσος προς την ίδια την ψυχή και την άρνηση του εαυτού με τα λόγια: «Όποιος θέλει να έλθει οπίσω μου, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του»· και στη συνέχεια προσθέτοντας:

Διότι, εάν (για να πω κάτι τολμηρό μεν, αλλά αληθινό), τα πιο απορριπτέα και αξιοκαταφρόνητα στοιχεία του σώματος, από τα οποία επειγόμαστε το συντομότερο να απαλλαγούμε, εάν με αυτά παρομοίασε τα ίδια τα νομικά προνόμια που δόθηκαν προσωρινά από τον Θεό, ως εμπόδια για τη γνώση του Χριστού, για τη δικαιοσύνη που υπάρχει σε Αυτόν, και για τη συμμόρφωση προς τον θάνατό Του, τι θα μπορούσε να πει κανείς για εκείνα που έχουν καθιερωθεί από τους ανθρώπους; Και προς τι η ανάγκη να επιβεβαιώνουμε τα λεγόμενά μας με δικούς μας συλλογισμούς και με τα παραδείγματα των αγίων, εφόσον μπορούμε να παραθέσουμε τα ίδια τα λόγια του Κυρίου, και μέσω αυτών να πείσουμε την έμφοβη ψυχή, καθώς Εκείνος διαμαρτύρεται σαφώς και αναντιρρήτως λέγοντας: «Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς που δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· και αλλού, μετά το «Εάν θέλεις να είσαι τέλειος», αφού είπε πρώτα: «Πήγαινε, πούλησε τα υπάρχοντά σου και δώσε τα στους φτωχούς», έπειτα πρόσθεσε το: «Έλα, ακολούθει με». Αλλά και η παραβολή του εμπόρου είναι απολύτως σαφής σε κάθε καλοπροαίρετο άνθρωπο, ότι αποβλέπει ακριβώς σε αυτό το νόημα. «Διότι μοιάζει», λέει, «η βασιλεία των ουρανών με άνθρωπο έμπορο, που ζητά καλούς μαργαριτάρια, ο οποίος, αφού βρήκε ένα πολύτιμο μαργαριτάρι, πήγε και πούλησε όλα όσα είχε, και το αγόρασε».

Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου. Καλό είναι το αλάτι· εάν όμως το αλάτι μωρανθεί, με τι θα αρτυθεί; Δεν είναι κατάλληλο ούτε για τη γη ούτε για την κοπριά· το πετούν έξω. Όποιος έχει αυτιά για να ακούει, ας ακούει.»

Γι' αυτόν τον λόγο, πριν από το βάπτισμα πρέπει κανείς να μαθητεύσει, αφαιρώντας πρώτα τα εμπόδια της μαθητείας, και προετοιμάζοντας έτσι τους εαυτούς μας ώστε να γίνουμε κατάλληλοι για αυτήν, αφού ο ίδιος ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός επιβεβαίωσε με παραδείγματα την προηγούμενη απόφαση, και πάλι προσέθεσε δογματικά: «Έτσι, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· και πάλι με μορφή προστάγματος: «Αν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθήσει»· και πάλι οριστικά: «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του» καθημερινά, «και δεν ακολουθεί πίσω μου, δεν είναι άξιός μου». Με αυτούς και με παρόμοιους φλογερούς λόγους του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, ο οποίος είπε: «Φωτιά ήρθα να ρίξω στη γη, και τι άλλο θέλω, αν έχει κιόλας ανάψει;», αφού έγινε ολοφάνερη η κακία των αμαρτημάτων και φανερώθηκε η αρετή όσων κατορθώνονται προς δόξα του Θεού και του Χριστού του, καταλήγουμε οπωσδήποτε στην επιθυμία και την ομολογία των όσων έχουν ειπωθεί από τον Απόστολο: «Ταλαίπωρος άνθρωπος εγώ, ποιος θα με λυτρώσει από το σώμα αυτού του θανάτου;».

Ερώτηση Ζ΄. Είναι άραγε δυνατόν, ή ευάρεστο, ή ευπρόσδεκτο στον Θεό, εκείνος που δουλεύει στην αμαρτία να πράττει έργα δικαιοσύνης σύμφωνα με τον κανόνα της θεοσέβειας των αγίων; Απόκριση. Εφόσον στη μεν Παλαιά Διαθήκη ο Θεός λέγει: «Ο αμαρτωλός που μου θυσιάζει μοσχάρι είναι σαν εκείνον που σκοτώνει σκύλο, και αυτός που προσφέρει σιμιγδάλι είναι σαν να προσφέρει αίμα χοίρου», και νομοθέτησε τόσο μεγάλη ακρίβεια για όσα προσφέρονται ως θυσία, και θέσπισε φοβερή κατάκριση εναντίον εκείνου που σφάλλει· στη δε Καινή Διαθήκη ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός ο ίδιος αναφέρει στα Ευαγγέλια ότι «Όποιος πράττει την αμαρτία, είναι δούλος της αμαρτίας»· και, «Κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους»· και, «Δεν μπορείτε να δουλεύετε και στον Θεό και στον μαμμωνά»· και δογμάτισε με τον πιο ξεκάθαρο τρόπο: «Έτσι καθένας από εσάς, που δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· εάν, λοιπόν, για τα ενδιάμεσα πράγματα υπάρχει τέτοια απόφαση, τι θα μπορούσε να πει κανείς για τα ρητώς απαγορευμένα;

Διότι, ενώ ο Κύριος πρόσταξε σε εκείνον που είπε: «Όλα αυτά τα τήρησα από τη νεότητά μου», το: «Πούλησέ τα υπάρχοντά σου, και δώσε στους πτωχούς, και σήκωσε τον σταυρό σου, και έλα να με ακολουθείς»· εάν κάποιος σε αυτόν που δεν έχει πράξει τίποτε από τα προσταχθέντα, του επέτρεπε το δεύτερο, δηλαδή το «ακολούθει μοι»· και όπως πάλι, ενώ λέει ο Κύριος: «Εάν κάποιος έρχεται προς εμένα, ας απαρνηθεί τον εαυτό του, και ας σηκώσει τον σταυρό του, και ας με ακολουθεί», εάν κάποιος προέτασσε το να ακολουθεί έναντι των προσταχθέντων· και πάλι, ενώ ο Κύριος, μετά από πολλά, πρόσθεσε το: «Έτσι, καθένας από εσάς που δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου», εάν κάποιος φανταζόταν ότι μπορεί να είναι μαθητής πριν τηρήσει τα προαναφερθέντα. Γι’ αυτό είναι αναγκαίο να τηρούμε το παράγγελμα του Αποστόλου, που λέει: «Όλα να γίνονται με ευσχημοσύνη και με τάξη». Αντίθετα προς την ορθή διάθεση δε, είναι όπως όταν λέει ο Κύριος για εκείνους που, παρακινούμενοι από το πάθος της ανθρωπαρέσκειας, κάνουν ελεημοσύνη ή κάποιο άλλο έργο δικαιοσύνης προκειμένου να θεαθούν από τους ανθρώπους: «Αλήθεια σας λέω, έχουν ήδη λάβει τον μισθό τους». Ακόμη δε πιο έντονα παρουσιάζει την κακία εκείνων που εκτελούν την εντολή του Κυρίου εξαιτίας κάποιου ανθρώπινου πάθους, αποδεικνύοντας ότι όχι μόνο εκπίπτει του μισθού, αλλά είναι και άξιος τιμωρίας αυτός που εκτελεί την εντολή όχι με θεοσέβεια, αλλά με ανθρωπαρέσκεια ή εξαιτίας κάποιας άλλης ηδονής, ή πλεονεξίας, ή ιδιοτελούς συναλλαγής, για τα οποία κατηγορεί και ο Απόστολος.

Ποιος μπορεί τώρα να πει ότι αγαπά τόσο πολύ Εκείνον που μας δημιούργησε και μας σώζει; Ποιος καταφρονεί με όλη του την ψυχή τον βίο κατ' αυτόν τον τρόπο και απομακρύνεται με ευκολία από όλα όσα υπάρχουν σε αυτόν; Ποιος άραγε βρίσκεται ανώτερος από τα πάθη και διαφεύγει από τα δεσμά της κενοδοξίας; Και ποιος απαρνήθηκε εντελώς ακόμη και αυτές τις σκιές των πραγμάτων, και, αφού εγκατέλειψε τα πάντα, σήκωσε τον σταυρό του Χριστού, ο οποίος λέει ξεκάθαρα σε όσους θέλουν να ακούσουν: αν κάποιος έρχεται προς εμένα και δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν είναι μαθητής μου; Ακόμη και αν κρατά για τον εαυτό του ένα ελάχιστο μέρος της περιουσίας του, πάλι αμαρτάνει· διότι δεν απαρνήθηκε εντελώς τα δικά του, αλλά προσήλθε με δυσπιστία και δισταγμό.

Ζηλεύετε και δεν μπορείτε να επιτύχετε, μάχεστε και πολεμάτε». Αυτό, λοιπόν, σημαίνει το να σταυρώσει κανείς τη σάρκα μαζί με τα πάθη και τις επιθυμίες, το να καταστεί ο άνθρωπος ανενεργός ως προς καθετί που δυσαρεστεί τον Θεό. Εάν δε το σώμα τον παρασύρει προς τα κάτω και τον βιάζει, ο καθένας οφείλει να το ανατείνει εναγωνίως προς το ύψος του Σταυρού. Τι θέλω να πω με αυτό; Όταν ο Κύριος βρισκόταν επί γης έζησε βίο ακτήμονα, και όχι μόνο έζησε έτσι, αλλά και το κήρυξε λέγοντας: «όποιος δεν απαρνηθεί όλα τα υπάρχοντά του δεν μπορεί να είναι μαθητής μου».

Πώς; «Στον κόσμο», λέει, «θα έχετε θλίψη». «Όποιος δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου». «Όποιος δεν μισήσει την ψυχή του, δεν πρόκειται να τη βρει»· και: «Όποιος δεν απαρνείται», λέει, «όλα του τα υπάρχοντα και δεν με ακολουθεί οπίσω μου, δεν είναι άξιός μου»· και πάλι: «Θα οδηγηθείτε ενώπιον ηγεμόνων και βασιλέων εξαιτίας μου»· και πάλι: «Εχθροί του ανθρώπου θα είναι οι ίδιοι οι οικείοι του». Και όσα μεν αφορούν τη θλίψη βρίσκονται εδώ, ενώ όσα αφορούν την άνεση βρίσκονται εκεί. Στην περίπτωση όμως του Αβραάμ συνέβη το αντίθετο: είχε λάβει την εντολή να πράξει αντίθετα προς τις υποσχέσεις, και ούτε έτσι θορυβήθηκε, ούτε ζαλίστηκε, ούτε θεώρησε ότι έχει εξαπατηθεί. Εσείς, αντίθετα, δεν υπομένετε τίποτα που να βρίσκεται έξω από την υπόσχεση, και όμως θορυβείστε. Εκείνος άκουσε πράγματα αντίθετα από αυτά που του είχαν υποσχεθεί, και μάλιστα από τον Ίδιο που του είχε δώσει τις υποσχέσεις, και δεν θορυβούνταν, αλλά ενεργούσε σαν να ήταν σύμφωνα με αυτές· και πράγματι ήταν σύμφωνα, αντίθετα βέβαια με τους ανθρώπινους συλλογισμούς, σύμφωνα όμως με την πίστη. Και το πώς, μας το δίδαξε ο ίδιος ο Απόστολος, όταν είπε: «Διότι αναλογίστηκε ότι ο Θεός έχει τη δύναμη να ανασταίνει ακόμη και από τους νεκρούς». Αυτό λοιπόν που εννοεί είναι το εξής: Με την ίδια πίστη, λέει, με την οποία πίστεψε ότι θα του χαρίσει παιδί που δεν υπήρχε, με την ίδια είχε πειστεί ότι μπορεί και νεκρό να εγείρει, και ότι θα τον αναστήσει ακόμη κι αν σφαγιαστεί.

Γ΄. Τι λοιπόν φοβάσαι; λέγει. Μήπως μειωθείς, επειδή είσαι ταπεινός; Κοίταξε εμένα, και όλα τα δικά μου· από εμένα να μαθαίνεις, και τότε θα γνωρίσεις ξεκάθαρα, πόσο μεγάλο είναι αυτό το αγαθό. Βλέπεις πώς με κάθε τρόπο τους οδηγεί στην ταπεινοφροσύνη; Από όσα ο ίδιος έπραξε: «Μάθετε από εμένα, διότι είμαι πράος»· από όσα οι ίδιοι πρόκειται να κερδίσουν: «Διότι θα βρείτε», λέγει, «ανάπαυση για τις ψυχές σας»· από όσα τους χαρίζει: «Διότι και εγώ θα σας αναπαύσω», λέγει· από το γεγονός ότι το κατέστησε ελαφρύ: «Διότι ο ζυγός μου είναι καλός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ». Το ίδιο κάνει και ο Παύλος λέγοντας: «Διότι η παρούσα ελαφριά θλίψη μας απεργάζεται για εμάς ένα υπερβολικά μεγάλο και αιώνιο βάρος δόξας». Και πώς είναι ελαφρύ, λέγει, το φορτίο, όταν λέει: «Εάν κάποιος δεν μισήσει πατέρα και μητέρα»· και, «Όποιος δεν σηκώνει τον σταυρό του και δεν με ακολουθεί, δεν είναι άξιός μου»· και, «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· όταν προστάζει να παραδίδουν και αυτήν ακόμη τη ζωή τους; Ας σε διδάξει ο Παύλος λέγοντας: «Ποιος θα μας χωρίσει από την αγάπη του Χριστού; Η θλίψη; ή η στενοχώρια; ή ο διωγμός; ή η πείνα; ή η γυμνότητα; ή ο κίνδυνος; ή το μαχαίρι;» και ότι «Δεν είναι άξια τα παθήματα του παρόντος καιρού να συγκριθούν με τη μέλλουσα δόξα που πρόκειται να αποκαλυφθεί σε εμάς».

〈Επιστολή του εν αγίοις πατρός ημών Ιωάννου του Χρυσοστόμου προς κάποιον ηγούμενο, ο οποίος του ζήτησε να του αποσταλεί ένας κανόνας πνευματικής διδασκαλίας για την ωφέλεια του ιδίου και των αδελφών που βρίσκονταν μαζί του〉 Επειδή μου έγραψες, πολυπόθητέ μου αδελφέ, να σου παραδώσω έναν ασκητικό κανόνα, δεν γνωρίζω τι να σου γράψω. Όμως ο Κύριος της δόξης, ο Ιησούς Χριστός, είναι δυνατός να γίνει οδηγός σου, εάν προσφέρεις τον εαυτό σου με γνησιότητα μαζί με τους αδελφούς στον Κύριο και Θεό σου, εάν θελήσεις να απεκδυθείς με αγωνιστικό φρόνημα την πατρίδα, το γένος, τα υπάρχοντα και συγχρόνως ολόκληρο τον κόσμο —διότι όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του και δεν πεθαίνει ως προς ολόκληρο τον κόσμο, δεν μπορεί να γίνει μαθητής του Κυρίου—, εάν αγαπήσεις τον Κύριο τον Θεό σου με όλη σου την ψυχή και τον πλησίον σου όπως τον εαυτό σου, εάν φυλάξεις την παρθενία σου άμεμπτα στο σώμα και στην ψυχή έως το τέλος, εάν ο καθένας σας αποκτήσει έλεος και συμπάθεια στα δοχεία της καρδιάς του και ετοιμάσει τον εαυτό του με λαμπρές λαμπάδες για την προϋπάντηση του επουράνιου Νυμφίου, ώστε να μη σβήσει εκείνη την ώρα η λαμπάδα κανενός επειδή δεν θα έχει έλαιο. Διότι, τι θα ωφεληθεί ο άνθρωπος εάν φυλάξει το σώμα του αγνό, ενώ το εσωτερικό του σκεύους, δηλαδή η καρδιά του, είναι γεμάτο από πονηρία, μίσος, μνησικακία, θυμό, ζηλοτυπία, φθόνο και υπερηφάνεια;

για να μην τυχόν, αφού θέσει τα θεμέλια και δεν μπορέσει να το ολοκληρώσει, όλοι όσοι τον βλέπουν αρχίσουν να τον εμπαίζουν, λέγοντας, «Αυτός ο άνθρωπος άρχισε να οικοδομεί και δεν μπόρεσε να τελειώσει». Ή ποιος βασιλιάς, πορευόμενος να συγκρουστεί με άλλον βασιλιά σε πόλεμο, δεν κάθεται πρώτα να σκεφτεί αν μπορεί με δέκα χιλιάδες στρατό να αντιμετωπίσει εκείνον που έρχεται εναντίον του με είκοσι χιλιάδες; Ειδάλλως, ενώ εκείνος είναι ακόμη μακριά, στέλνει πρεσβεία και ζητά τους όρους της ειρήνης. Έτσι, λοιπόν, καθένας από εμάς, ο οποίος δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου.» «Κανένας οικέτης δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους.

Πρέπει να ελευθερωθεί από τα δεσμά της προσκόλλησης στον παρόντα βίο εκείνος που πρόκειται να ακολουθήσει αληθινά τον Θεό. Αυτό δε κατορθώνεται με την παντελή αναχώρηση και τη λήθη των παλαιών συνηθειών· διότι, εάν δεν αποξενώσουμε τους εαυτούς μας και από τη σαρκική συγγένεια και από την κοσμική συναναστροφή, και δεν μεταβούμε, τρόπον τινά, σε έναν άλλο κόσμο διαμέσου της ασκήσεως, σύμφωνα με εκείνον που είπε, «Διότι το δικό μας πολίτευμα υπάρχει στους ουρανούς», είναι αδύνατον να επιτύχουμε τον σκοπό της ευαρέστησης του Θεού, εφόσον ο Κύριος είπε κατηγορηματικά ότι: «Καθένας από εσάς που δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου».

Θεωρία στο ρητό του Ευαγγελίου για εκείνον που έπεσε στους ληστές Και ίσως αυτό να είναι εκείνο που ξοδεύεται επιπλέον, μαζί με τα δύο δηνάρια τα οποία δόθηκαν στο πανδοχείο από τον Κύριο για τη θεραπεία αυτού που έπεσε στους ληστές σε εκείνον που πήρε την εντολή να τον φροντίσει, το οποίο και ο Κύριος υποσχέθηκε φιλότιμα να αποδώσει κατά την επιστροφή Του: η τέλεια αφαίρεση (αποταγή) των υπαρχόντων που συντελείται μέσω της πίστεως στους τελείους (διότι λέει ο Κύριος ότι όποιος δεν αποτάσσεται όλα του τα υπάρχοντα, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου). Σύμφωνα με αυτήν, αφού έχει αφαιρέσει τα πάντα από τον εαυτό του, ή, για να το πούμε οικειότερα, αφού έχει αφαιρέσει τον εαυτό του από τα πάντα, εκείνος που κατέστησε τον εαυτό του εραστή της σοφίας αξιώνεται να βρίσκεται μαζί μόνο με τον Θεό, έχοντας δεχθεί την υιοθεσία που υποδείχθηκε ευαγγελικώς. Αυτό γίνεται κατά το πρότυπο των αγίων και μακαρίων αποστόλων, οι οποίοι, αφού απέβαλαν ολοκληρωτικά καθετί δικό τους και προσκολλήθηκαν εξ ολοκλήρου μόνο στον Θεό και Λόγο, είπαν: «ιδού, εμείς αφήσαμε τα πάντα και σε ακολουθήσαμε», Αυτόν που είναι και Ποιητής της φύσεως και χορηγός της βοηθείας του νόμου, και τον Οποίον, τον Κύριο δηλαδή, αφού Τον απέκτησαν ως το μοναδικό φως της αλήθειας αντί του νόμου και της φύσεως, ευλόγως έλαβαν την αλάνθαστη γνώση όλων των πραγμάτων που έπονται του Θεού. Διότι μαζί με Αυτόν είναι φυσικό να φανερώνεται κυρίως η γνώση των όντων που έχουν δημιουργηθεί από Αυτόν.

Και λίγο πιο κάτω: «Επάνω σε ασπίδα και σε βασιλίσκο θα βαδίσεις, και θα καταπατήσεις λιοντάρι και δράκοντα· διότι θα δώσει εντολή στους αγγέλους του για σένα, ώστε να σε διαφυλάξουν σε όλους τους δρόμους σου». Όσοι όμως είναι προσκολλημένοι στη σάρκα και αγαπούν την ύλη του κόσμου, άκουσε τι ακούν από αυτόν: «Εκείνος που αγαπά πατέρα ή μητέρα περισσότερο από εμένα, δεν είναι άξιός μου». Και λίγο πιο κάτω: «Και εκείνος που δεν παίρνει τον σταυρό του και δεν ακολουθεί οπίσω μου, δεν είναι άξιός μου». Και, «όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Εκείνος, λοιπόν, που θέλει να γίνει μαθητής του, και να βρεθεί άξιός του και να λάβει δύναμη από αυτόν εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας, αποχωρίζει τον εαυτό του από κάθε σαρκική σχέση· και απογυμνώνει τον εαυτό του από κάθε εμπαθή υλική προσκόλληση, και έτσι αγωνίζεται εναντίον των αόρατων εχθρών υπέρ των εντολών του, όπως ακριβώς ο ίδιος ο Κύριος έδωσε τον εαυτό του ως πρότυπο σε εμάς, τόσο στην έρημο όταν πειραζόταν από τον αρχηγό τους, όσο και όταν ήλθε στην οικουμένη, από εκείνους που ενεργούνταν από αυτόν.

91. Όσοι κατά την παρούσα ζωή ασκούνται στην ευσέβεια από τη θεία πρόνοια, δοκιμάζονται μέσω αυτών των τριών πειρασμών: δηλαδή, είτε με την παροχή των ευχάριστων, όπως είναι η υγεία, το κάλλος, η ευτεκνία, τα χρήματα, η δόξα και τα παρόμοια· είτε με την επέλευση των λυπηρών, όπως είναι η στέρηση των τέκνων, των χρημάτων και της δόξας· είτε με τα όσα προκαλούν οδύνη στο σώμα, όπως είναι τα νοσήματα, τα βάσανα και τα εξής. Και προς μεν τους πρώτους λέει ο Κύριος: «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου»· προς δε τους δεύτερους και τους τρίτους: «Με την υπομονή σας κερδίστε τις ψυχές σας».

«Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς που δεν απαρνείται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου». Και πολύ λογικά· διότι ισοδυναμεί γι' αυτόν με το «κανείς δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους» και το «σε όποιον υποτάσσεται κανείς, σε αυτόν και γίνεται δούλος». «Εάν κάποιος με διακονεί, ας με ακολουθεί», δηλαδή αυτός που θέλει να με υπηρετεί ας με μιμείται όσο το δυνατόν, και «όπου είμαι εγώ», δηλαδή στη δική μου βασιλεία, «εκεί θα είναι και ο δικός μου διάκονος· και εάν κάποιος με διακονεί, θα τον τιμήσει ο Πατέρας». (Πώς «θα τον τιμήσει ο Πατέρας»; —ως πιστό δούλο του Υιού του θα τον κάνει συμμέτοχο της βασιλείας του Υιού.) Και «εάν μείνετε ενωμένοι μαζί μου, και τα λόγια μου μείνουν μέσα σας, ζητήστε ό,τι και αν θέλετε, και θα σας δοθεί». «Αυτός που μένει ενωμένος μαζί μου, κι εγώ μαζί του, αυτός φέρνει πολύ καρπό, διότι χωρίς εμένα δεν μπορείτε να κάνετε τίποτα». Όπως, λέει, αυτοί που μένουν ενωμένοι μαζί μου δεν μπορούν να πράττουν τα αλλότρια και να παραβλέπουν τα δικά μου, έτσι πάλι και αυτοί που μένουν αλλού, δηλαδή στη νύχτα των παθών, δεν μπορούν χωρίς εμένα να πράξουν κάτι από τα δικά μου, αλλά πράττουν εκείνα στα οποία μένουν προσκολλημένοι και ο ίδιος μένει μέσα τους, διότι χωρίς εμένα κανείς δεν μπορεί να πράξει κάτι από τα δικά μου.

Ο έπαινος λοιπόν δικαίως έχει προειπωθεί από εμάς. Πρέπει όμως πρώτα να μάθετε τι είναι η μοναχική επαγγελία και πόσο είναι το ύψος αυτού του βίου, ώστε να μην εισέλθετε άπειροι και κινδυνεύσετε κατά τον πλου. Η αποταγή δεν είναι τίποτε άλλο παρά υπόσχεση σταυρού και θανάτου. Τι σημαίνει αυτό; Σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, εκείνος που το επιθυμεί πρέπει να απαρνηθεί όλα τα υπάρχοντά του και, σηκώνοντας τον σταυρό, να Τον ακολουθήσει. Και επειδή κάθε αληθινός ηγούμενος επέχει θέση Χριστού, το να ακολουθεί κανείς τον Χριστό μέσω αυτού είναι απολύτως αληθινό, και έτσι θα διασωθεί το αξιοθαύμαστο της εντολής. Εκείνος όμως που δεν επιλέγει αυτόν τον τρόπο, αλλά κτίζει μοναστήρι στην περιουσία του και προσκαλεί πνευματικό οδηγό, θεωρώντας ότι μέσα στα δικά του κτήματα και θα μονάσει και θα καθοδηγηθεί και θα σωθεί, αγνοεί ότι άδικα και μάταια κοπιάζει και δεν θα βρει αυτά που ζητά, αλλά αντίθετα παράδοξα πράγματα, επειδή μια τέτοια αποταγή δεν γίνεται σύμφωνα με την εντολή του Κυρίου. Θα έπρεπε να είχε απογυμνωθεί από κάθε υλικό αγαθό, να απομακρυνθεί από τα δικά του και να επιτύχει έναν άριστο πνευματικό οδηγό, και έτσι να διαπλεύσει το μεγάλο πέλαγος του παρόντος βίου ακίνδυνα, και όχι, ενώ δεν κάνει τίποτε από τα προειρημένα, να αρκείται μόνο στο να οικοδομεί μοναστήρι, να περιβάλλεται το μοναχικό ένδυμα και να νομίζει ότι έχει ηγούμενο, ο οποίος στην πραγματικότητα είναι μάλλον επιστάτης, που και εμποδίζει και εμποδίζεται, και ούτε σώζει ούτε σώζεται.

Διότι κάποιοι, δεν γνωρίζω πώς, ξεχνώντας τον Κύριο που λέει «Όποιος δεν αποτάσσεται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου» και αλλού προστάζει «Πούλησε όλα σου τα υπάρχοντα και δώσε τα στους φτωχούς, και θα έχεις θησαυρό στους ουρανούς, και έλα ακολούθει με», ανεγείρουν για τον εαυτό τους ναούς και μοναστήρια. Έπειτα, αφού ασπάστηκαν τη μοναχική επαγγελία, κυβερνούν και εξουσιάζουν τα δικά τους υπάρχοντα, συμπαρασύροντας δούλους και διάφορα υλικά αγαθά. Χθες ήταν αμύητοι στην επαγγελία, και σήμερα παρουσιάζονται ως παλαιοί ηγούμενοι· χθες δεν γνώριζαν να καθοδηγούνται με σύνεση, και σήμερα προαιρούνται να καθοδηγούν άλλους χωρίς να έχουν εκπαιδευτεί. Σε αυτούς δεν εμπιστεύτηκε την ηγεσία η αρετή, αλλά η κατοχή των υπαρχόντων τους. Αυτοί, ενώ όφειλαν για πολλά χρόνια να μάθουν καλά να άρχονται και έπειτα να ανέλθουν στην εξουσία, πριν αποκτήσουν την εμπειρία του πρώτου, αναλαμβάνουν επικίνδυνα το δεύτερο, διαμορφώνοντας όσους βρίσκονται υπό την εξουσία τους να γίνουν τέτοιοι, όπως ακριβώς είναι και οι ίδιοι. Αντιθέτως, εκείνος, επειδή έκανε αληθινή την αποταγή, δείχνει και ανόθευτη την υποταγή· διότι το πρώτο προηγείται του δεύτερου, όπως η αστραπή της βροντής και ο εωσφόρος της ανατολής του ήλιου. Γιατί εκείνος που αποτάχθηκε με τον καλύτερο τρόπο, είναι φανερό ότι θα υποταχθεί και με τον καλύτερο τρόπο, ενώ εκείνος που παρέκκλινε σε ένα από τα δύο, ολοφάνερα θα χωλαίνει και στο άλλο.

Ότι δε θεμέλιο μεν είναι ο λόγος, και οικοδομή η πράξη, επαρκώς μας διδάσκει ο Απόστολος λέγοντας ότι «Θεμέλιο έχω θέσει τον Ιησού Χριστό, άλλος δε οικοδομεί επάνω του»· και στη συνέχεια απαριθμεί τις διάφορες οικοδομές, δηλαδή τις πράξεις των καλών ή των πονηρών έργων· ας φοβηθούμε λοιπόν, μήπως μας εμπαίξουν οι δαίμονες, για τους οποίους ο προφήτης λέει ότι «Εμπαίκτες θα τους εξουσιάσουν», δηλαδή αυτούς που έχουν απορριφθεί από τον Θεό. «Ή ποιος βασιλιάς, που πορεύεται για να αναμετρηθεί σε πόλεμο με άλλον βασιλιά, δεν θα καθίσει πρώτα να σκεφθεί, αν είναι σε θέση με δέκα χιλιάδες στρατό να αντιμετωπίσει εκείνον που έρχεται εναντίον του με είκοσι χιλιάδες; Ειδάλλως, ενώ εκείνος είναι ακόμη μακριά, στέλνει πρεσβεία και ζητά τους όρους της ειρήνης. Έτσι λοιπόν, καθένας από εσάς, ο οποίος δεν απαρνιέται όλα τα υπάρχοντά του, δεν μπορεί να είναι μαθητής μου. Καλό είναι το αλάτι· εάν όμως το αλάτι χάσει τη δύναμή του, με τι θα αρτυθεί; Ούτε για το χώμα ούτε για την κοπριά είναι κατάλληλο· το πετούν έξω».