Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:12

Γιατί λοιπόν ο Λουκάς, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα, μου κατέγραψε την ιστορία του άσωτου υιού, ο οποίος πρώτα προσέβαλε με την αναχώρησή του εκείνον που τον γέννησε, και έπειτα, παραδομένος σε ηδονές και μέθες και γινόμενος λάτρης των γυναικών, σπατάλησε όλο τον πατρικό πλούτο; Επειδή όμως, ύστερα από καιρό, αφού ταλαιπωρήθηκε αρκετά από τους μόχθους, ώστε να γίνει μισθωτός χοιροβοσκός και να μοιράζεται την ίδια τροφή με τους χοίρους, επέστρεψε στην πατρική εστία έχοντας συνετιστεί, ο πατέρας δεν τον αποστράφηκε ούτε του έκλεισε τις πόρτες όταν επέστρεψε, αλλά εντελώς το αντίθετο, έτρεξε κοντά του καθώς εκείνος πλησίαζε, έπεσε στον τράχηλό του και έκλαψε με συμπόνια στον λαιμό του. Τον έκανε πάλι από άθλιο μακάριο, ντύνοντάς τον με αρχοντική στολή, φορώντας του δαχτυλίδι στο χέρι, κάνοντας την ημέρα εκείνη γιορτή και ετοιμάζοντας λαμπρό συμπόσιο. Όλα αυτά αποτελούν παραβολικό λόγο, που ανοίγει σε αυτούς που μετανοούν την Εκκλησία ως πατρική εστία και τους δέχεται με καλοσύνη, ώστε να μη μοιράζονται την ίδια τροφή με τους χοίρους, δηλαδή τους δαίμονες, αλλά να γίνουν πάλι υιοί αντί για ξένοι, ώστε να ζουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού ως θέλημα πατέρα και με τους αγίους άνδρες ως αδελφούς.

Έχει δε ως εξής: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς. Και είπε ο νεότερος: πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Είναι άριστο πράγμα και αρμόζει στο λογικό ον να εξιχνιάζει επιμελώς το νόημα που κρύβεται μέσα στην ασάφεια και να το φέρνει στο φως. Και αυτό το επαινεί εξαιρετικά ο σοφός Σολομών, θέτοντας την έννοια αυτή ως προοίμιο του παροιμιακού βιβλίου: Να γνωρίσει κανείς τη σοφία και την παιδεία, να κατανοήσει τα λόγια της φρονήσεως και να δεχθεί τις στροφές των λόγων.

Στατήρας είναι ο σταυρός του Κυρίου, στον οποίο επρόκειτο να σταυρωθεί και Εκείνος και ο Πέτρος. Άλλη, ια΄. «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς, και ο νεότερος από αυτούς είπε στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου». Ποιος είναι ο άνθρωπος; Ο Θεός. Οι δύο υιοί; Οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί. Νεότερος υιός είναι εκείνος που έχει άστατο φρόνημα. Το μερίδιο που του αναλογεί είναι τα λόγια του Θεού και οι εντολές Του.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Τέλος, αν δεν μετανοήσει, όταν περιπέσει σε ασθένεια και νόσο του σώματος, τον ελέγχει, ώστε αυτός από την αγάπη του για τη ζωή να υποσχεθεί στον Θεό αυτά που οδηγούν στην ανατροπή της αμαρτίας. Επειδή φοβάται να πεθάνει εξαιτίας της ευχάριστης ζωής, ανέχεται να κεντρίζεται από τη συνείδησή του και προστρέχει στη μετάνοια, που είναι μεσίτρια μεταξύ Θεού και ανθρώπων. Αν δεν του φαινόταν ευχάριστο το παρόν, θα αψηφούσε τη σεμνότητα της μετανοίας· αλλά, επειδή θέλει ακόμη να ζήσει και φοβάται την ταλαιπωρία, επιστρέφει στον Θεό για να ζήσει περισσότερα χρόνια. Αυτό έπαθε και ο νεότερος γιος στο Ευαγγέλιο, ο οποίος έλαβε την κληρονομιά από τον πατέρα του και έφυγε για μακρινό ταξίδι. Σπατάλησε την περιουσία του με πόρνες, ζούσε τρυφηλά και διασκέδαζε αισχρά, κατανάλωσε όλα τα υπάρχοντά του και δεν μπόρεσε να αντέξει ούτε για λίγο τη στέρηση. Διότι η μετάνοια, λαμβάνοντας υπόψη την ηδονή του προηγούμενου βίου, την μετέτρεψε σε έλεγχο· ότι δηλαδή η στέρηση δεν προήλθε από κάποιο τυχαίο γεγονός, αλλά συνέβη εξαιτίας της πλάνης κάποιου εχθρού. Ποθούσε τη ζωή, την οποία ανέφερα ως ποθητή, και μη αντέχοντας να θλίβεται, υπέμεινε τον έλεγχο της συνειδήσεώς του.

Το στάδιο είναι εγγύς. Σήκω και αποτίναξε την ύλη του κόσμου. Μιμήσου τον άσωτο υιό, διότι, αφού σπατάλησε τα πάντα, προσήλθε αναιδώς προς τον πατέρα· ο δε πατέρας νοιάστηκε περισσότερο για την αιχμαλωσία του παρά για τον πλούτο που είχε εξαρχής σπαταληθεί.

Πάλι απέκοψε το «θα έρθουν από ανατολή και δύση και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες έξω και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε: πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: ευλογημένος». 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, αυτού που πήρε το μερίδιο των υπαρχόντων και το σπατάλησε ασώτως, και του άλλου. 〈μγ〉. «Ο νόμος και οι προφήτες έως τον Ιωάννη και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈μδ〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈με〉. «Τώρα δε αυτός παρηγορείται», ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈μϛ〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε αυτόν που ανασταίνεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈μζ〉. Απέκοψε το «να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». 〈μη〉. Όταν συνάντησαν οι δέκα λεπροί.

αν και παραμένουν έξω *, ενώ οι πατέρες βρίσκονται μέσα· από πού όμως προκαλείται ο βρυγμός των οδόντων κατά την κρίση, ω ανόητε, εάν δεν γίνει ανάσταση των σωμάτων; 〈Σχόλιο〉 〈μα〉. Απέκοψε πάλι το «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε· πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν ενδέχεται να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε, ευλογημένος». 〈Έλεγχος〉 〈μα〉. Δες το μέγεθος αυτής της θρασύτητας· πόσο μεγάλη αφαίρεση κάνει στο Ευαγγέλιο; Είναι σαν να έπαιρνε κάποιος ένα ζώο και να του απέκοπτε το μισό σώμα, και με το μισό να προσπαθούσε να πείσει αυτούς που αγνοούν, λέγοντάς τους ότι τέτοιο είναι το ζώο και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί από αυτό. 〈Σχόλιο〉 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, εκείνου που έλαβε το μερίδιο των υπαρχόντων και το κατασπατάλησε ασώτως, καθώς και του άλλου. 〈Έλεγχος〉 〈μβ〉.

Διότι ο Θεός δεν πέθανε για τους άπτωτους, όταν ήλθε επί της γης και περιέβαλε τη θεότητά Του με τη θνητή φύση, αλλά για τους πεπτωκότες και για όσους πέθαναν εξαιτίας του Αδάμ. Δεν έχεις ακούσει για τον νεότερο υιό, πώς αποπλανήθηκε μακριά από τον πατέρα του, σπαταλώντας όλη την πατρική του περιουσία στην ασωτία, και πώς τον βασάνιζε η πείνα καθώς περιπλανιόταν; Και πώς, όταν επέστρεψε στην οικία του πατέρα του και γονάτισε μπροστά του, αμέσως ο πατέρας σπλαγχνίστηκε τον άσωτο υιό, έπλεξε τα χέρια του γύρω από τον λαιμό του, έχυσε δάκρυα και τον τίμησε με συμπόσιο; Καθώς και κάποιος Καλός Ποιμένας προβάτων, όταν ένα από αυτά απομονώθηκε, τα άφησε όλα και ακολούθησε τα ίχνη εκείνου· και αν το βρει να περιπλανιέται μακριά στις βουνοκορφές ή μέσα στα δάση, το σηκώνει στους ώμους του, και με αγαλλίαση το συναριθμεί με το υπόλοιπο αγαπημένο του ποίμνιο.

Διότι εκείνος, αν και στερήθηκε έχοντας απομακρυνθεί από τον κοινό τροφοδότη και πατέρα και δεσπότη, εντούτοις περιέπεσε σε ισχυρό λιμό και, συναισθανόμενος τη στέρηση, μετανόησε και επέστρεψε και αναζήτησε και έτυχε πάλι της θείας και ακήρατης τροφής, και σε τέτοιο βαθμό απόλαυσε μέσω της μετάνοιας τα χαρίσματα του Πνεύματος, ώστε να γίνει ακόμη και αντικείμενο φθόνου για τον πλούτο του.

Επειδή δε η στοργή γεννιέται μεν και στους φροντιστές των πραγμάτων, όπως και στους βοσκούς των προβάτων, ακόμη δε και στους ιδιοκτήτες των δικών τους κτημάτων, όχι όμως τόσο πολύ όσο σε εκείνους που συνδέονται με συγγένεια εξ αίματος, και από αυτούς ακόμη περισσότερο στους πατέρες προς τα δικά τους παιδιά, ξεκινώντας από αυτά αποδεικνύει τη δική Του φιλανθρωπία, αποκαλώντας τον εαυτό Του άνθρωπο και πατέρα όλων μας. Επειδή και για χάρη μας έγινε άνθρωπος και μέσω του θείου βαπτίσματος και της χάρης του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται σε αυτό μας αναγέννησε. «Κάποιος άνθρωπος λοιπόν», λέει, «είχε δύο υιούς». Διότι τη μία φύση τη χώρισε στα δύο η διαφορά της προαίρεσης και τους πολλούς τους συνένωσε σε δύο ομάδες ο διαχωρισμός μεταξύ αρετής και κακίας. Και εμείς άλλωστε κάποιες φορές αποκαλούμε διπλό εκείνον που είναι ένας ως υπόσταση, όταν έχει διπλότητα στο ήθος, και πάλι αποκαλούμε τους πολλούς ως έναν, όταν συμφωνούν μεταξύ τους. «Πλησιάζοντας λοιπόν ο νεότερος υιός είπε στον πατέρα»· εύλογα νεότερος· διότι νεανικό και γεμάτο αφροσύνη είναι το αίτημα που προβάλλει. Αλλά και η αμαρτία, την οποία σκεφτόταν καθώς κυοφορούσε την αποστασία, είναι νεότερη, αφού αποτελεί μεταγενέστερο εφεύρημα της κακής μας προαιρέσεως· ενώ η αρετή είναι αρχαιότερη, αφού υπάρχει αιώνια μέσα στον Θεό, και έχει εντεθεί εξαρχής από τον Θεό κατά χάριν στη δική μας ψυχή.

Και πλησιάζοντας, λέει, ο νεότερος γιος είπε στον πατέρα: «Δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί». Ω, της αφροσύνης! Δεν προσέπεσε, δεν ικέτευσε, αλλά απλώς το είπε. Και όχι μόνο αυτό, αλλά απαιτεί ως από οφειλέτη από εκείνον που δίνει τα πάντα κατά χάριν.

Δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί, αυτό που σύμφωνα με τους νόμους μου ανήκει, το δίκαιο μερίδιό μας. Και ποιος νόμος και πώς είναι δίκαιο οι πατέρες να είναι οφειλέτες στα παιδιά; Αντιθέτως, μάλλον τα παιδιά είναι εκείνα που οφείλουν στους πατέρες, όπως και η ίδια η φύση αποδεικνύει, αφού από αυτούς έλαβαν την ύπαρξή τους. Αλλά και αυτό είναι γνώρισμα του νεανικού φρονήματος.

Τι κάνει λοιπόν αυτός που βρέχει επί δικαίων και αδίκων, που ανατέλλει τον ήλιο επί πονηρών και αγαθών; Μοίρασε σε αυτούς, λέει, τον βίο. Βλέπεις ότι αυτός ο άνθρωπος και πατέρας είναι ανενδεής; Διότι δεν θα τα μοίραζε μόνο στους δύο, ούτε μόνο σε δύο μέρη, αλλά θα κρατούσε και ένα τρίτο μερίδιο του βίου για τον εαυτό του. Εκείνος όμως, ως Θεός, όπως ακριβώς λέει και ο προφήτης Δαβίδ, μη έχοντας ανάγκη από τα δικά μας αγαθά, μοίρασε, λέει, τον βίο μόνο σε αυτά τα δύο παιδιά, δηλαδή ολόκληρο τον κόσμο. Διότι, όπως ακριβώς η μία φύση διαιρείται από τη διαφορετική προαίρεση, έτσι και ο ένας κόσμος διαιρείται από τη διαφορετική χρήση. Ο ένας λέει προς τον Θεό: «όλη την ημέρα άπλωσα προς εσένα τα χέρια μου», και «επτά φορές την ημέρα σε δοξολόγησα», και «τα μεσάνυχτα σηκωνόμουν», και «έκραξα μέσα στη νύχτα», και «ήλπισα στους λόγους σου», και «τα πρωινά εξολόθρευα όλους τους αμαρτωλούς της γης», δηλαδή απέκοπτα τις ορέξεις της σάρκας που κινούνταν προς την ηδυπάθεια· ο άλλος όμως περνάει τη μέρα του στο κρασί και ψάχνει πού γίνεται οινοποσία και ξενυχτά με άσεμνες και άνομες πράξεις και σπεύδει προς κρυφούς δόλους, ή φανερές επιβουλές και αρπαγές χρημάτων και πονηρές σκέψεις. Άραγε δεν μοίρασαν αυτοί τη μία νύχτα και τον έναν ήλιο και, πριν από αυτά, την ίδια τους τη φύση, χρησιμοποιώντας τα με ασύμφωνο μεταξύ τους τρόπο; Ο Θεός όμως μοίρασε αδιαίρετα σε όλους όλη την κτίση, προσφέροντάς την για χρήση σύμφωνα με τη βούληση του καθενός. «

Διότι εκεί θα Τον βρούμε να έχει εξέλθει προς προϋπάντησή μας από φιλανθρωπία και να μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών μας, το γνώρισμα της αφθαρσίας, τον αρραβώνα της μελλοντικής κληρονομίας· επειδή και ο άσωτος υιός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα, ενόσω βρισκόταν στη χώρα των παθών, αν και συλλογιζόταν και έλεγε τα λόγια της μετανοίας, δεν έτυχε κανενός αγαθού, έως ότου, αφού εγκατέλειψε όλα εκείνα τα έργα της αμαρτίας, έτρεξε και ήλθε προς τον πατέρα του και, αφού αξιώθηκε δωρεών πάνω από κάθε ελπίδα, παρέμεινε στο εξής με ταπείνωση, ζώντας με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και διαφυλάσσοντας για τον εαυτό του αβλαβή τη χάρη που ανακαινίστηκε από τον Θεό.

Στο Ευαγγέλιο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και περί ευσπλαχνίας και ευποιίας. Την περασμένη Κυριακή, η Εκκλησία έκανε μνεία της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Θεού προς εμάς, μέσω της παραβολής του διασωθέντος ασώτου.

Διότι υπενθυμίσαμε τον υιό που κατανάλωσε την περιουσία του και επέστρεψε στην πατρική οικία, και προσθέσαμε όλη την ταλαιπωρία, την πείνα, την αισχύνη, τους ονειδισμούς και όλα τα άλλα που υπέμεινε στην ξενιτιά, θέλοντας με αυτό το παράδειγμα να τους κάνουμε πιο συνετούς. Και δεν σταματήσαμε τον λόγο μας έως εκεί, αλλά επιδείξαμε και τη φιλοστοργία του πατέρα προς αυτούς, χωρίς να τους ζητήσουμε ευθύνες για την αμέλειά τους, αλλά δεχόμενοι αυτούς με ανοιχτές αγκάλες, δίνοντάς τους συγχώρεση για τα παραπτώματά τους, ανοίγοντας την οικία, παραθέτοντας τράπεζα, ντύνοντάς τους με τη στολή της διδασκαλίας και παρέχοντάς τους κάθε άλλη φροντίδα. Εκείνοι, όμως, δεν μιμήθηκαν τον υιό εκείνο, ούτε καταδίκασαν την προηγούμενη απομάκρυνσή τους, ούτε παρέμειναν στην πατρική οικία, αλλά αποσκίρτησαν και πάλι. Δικό σας έργο, λοιπόν, ας είναι, εσάς που είστε πάντοτε μαζί μας, να τους επαναφέρετε και να τους πείσετε να συμμετέχουν μαζί μας στη γιορτή της κάθε σύναξης. Διότι, αν και η Πεντηκοστή πέρασε, η γιορτή δεν πέρασε· επειδή κάθε σύναξη είναι γιορτή.

Προς αυτούς λέμε: Εσείς που βρίσκεστε σε τέτοια κατάσταση, μη φοβάστε, μη θορυβείστε, μην ταράζεστε, μην αποθαρρύνεστε· διότι δεν ενδιαφέρθηκε μεν ο Θεός για τον Αδάμ, ενώ εσάς σας περιφρόνησε· αλλά, εάν για εκείνον υπήρξε ως γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, για σένα γίνεται Πατέρας εύσπλαχνος, που έχει δύο υιούς, και αγκαλιάζει ξανά τον πλανημένο.

Διότι έγινε τα πάντα στους πάντες, για να κερδίσει τους πάντες. Μόλις ακούσαμε το Ευαγγέλιο να λέει: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς. Και αφού πλησίασε ο νεότερος από αυτούς τον πατέρα, είπε: Πατέρα, δώσε μου την περιουσία. Εκείνος δε τους μοίρασε το βιος του. Και όχι μετά από πολλές ημέρες, αφού συγκέντρωσε τα πάντα, ο νεότερος υιός αναχώρησε σε μακρινή χώρα· και εκεί κατασπατάλησε την περιουσία του, ζώντας άσωτα. Όταν δε τα ξόδεψε όλα, έπεσε μεγάλη πείνα σε εκείνη τη χώρα· και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες, και ο πολίτης τον έστειλε στους αγρούς να βόσκει χοίρους. Και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι· και κανείς δεν του έδινε. Όταν δε ήλθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν τώρα περίσσευμα άρτων, και εγώ εδώ χάνομαι από την πείνα; Θα σηκωθώ, θα πορευτώ προς τον πατέρα μου και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και το νόημα αυτών δεν πρέπει να το αναζητούμε έξω, αλλά μέσα σε εμάς τους ίδιους. Διότι για εμάς έχουν ειπωθεί οι παραβολές, και για εμάς αναγινώσκονται, ώστε κανείς να μην απελπίζεται για τον εαυτό του, έστω κι αν τυγχάνει να είναι σφόδρα αμαρτωλός· αλλά να προσέλθει στον Θεό μετανοώντας και ζητώντας από Αυτόν εξιλέωση, μάλιστα αν κάποιος από εσάς, δια της πίστεως στον Κύριο, έχει γίνει υιός του Θεού.

Κάποιος άνθρωπος, λέει, είχε δύο υιούς. Ποιος είναι αυτός ο άνθρωπος; Ο Πατέρας των οικτιρμών και Θεός κάθε παρηγορίας. Και ποιοι ήταν αυτοί οι δύο υιοί; Οι δίκαιοι και οι αμαρτωλοί· αυτοί που εμμένουν στα θεία του προστάγματα και αυτοί που παραβαίνουν τις Δεσποτικές εντολές. Και είπε ο νεότερος από αυτούς στον Πατέρα. Και ποιος είναι αυτός ο νεότερος υιός; Αυτός που διαθέτει άστατο φρόνημα και παρασύρεται από τους ανέμους της νεότητας. Η φύση αναγνώρισε ως Πατέρα τον Πλάστη, έστω κι αν η ελεύθερη προαίρεση δεν τίμησε τον Δημιουργό. Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Καλώς ζήτησε τα αγαθά του Θεού από τον Θεό, αλλά κακώς κατασπατάλησε όσα έλαβε. Και ο πατέρας μοίρασε σε αυτούς την περιουσία του. Τους έδωσε, ως δική τους οικία, ολόκληρο τον κόσμο· τους έδωσε, ως Κτίστης, ολόκληρη την κτίση· τους χορήγησε σώματα και λογικές ψυχές, ώστε, καθοδηγούμενοι εύλογα από τον ορθό λόγο, να μην πράξουν τίποτα το παράλογο· έθεσε ως επιστάτη τους τον δικό του νόμο, τον φυσικό και τον γραπτό, ως θείο παιδαγωγό, ώστε, διαπαιδαγωγούμενοι από αυτόν, να εκπληρώσουν το θέλημα του νομοθέτη. Και ύστερα από λίγες ημέρες, αφού μάζεψε τα πάντα, ο νεότερος υιός (πράττοντας όπως ταιριάζει σε νέο), αναχώρησε για μακρινή χώρα. Απομακρύνθηκε από τον Θεό, και απομακρύνθηκε από αυτόν ο Θεός· διότι δεν εξαναγκάζει εκείνον που δεν επιθυμεί να τον υπηρετεί. Επειδή όλες οι αρετές αποτελούν έργο της ελεύθερης βούλησης και όχι του καταναγκασμού.

«Μην καθυστερείς να επιστρέψεις στον Κύριο, και μην το αναβάλλεις από ημέρα σε ημέρα. Διότι ξαφνικά θα έλθει η οργή του Κυρίου, και στον καιρό της εκδίκησης θα καταστραφείς.» «Τέκνο μου, αμάρτησες; Μην προσθέσεις πλέον και άλλες αμαρτίες, και δεήσου για τις προηγούμενες.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Ελάτε σε εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.» «Θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού, που του είχε πει ότι: Πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς· και βγαίνοντας έξω, έκλαψε πικρά.» «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε δε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω, και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» «Ποια γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι, και δεν σκουπίζει την οικία, και δεν αναζητεί επιμελώς;» «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς· και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Και μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από όχι πολλές ημέρες, αφού τα συγκέντρωσε όλα ο νεότερος υιός, αναχώρησε σε χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του, ζώντας άσωτα.»

Γι' αυτό δεν προσταχθήκαμε να απελπιζόμαστε για τα αμαρτήματά μας, αλλά να αναγνωρίζουμε την αγαθότητα του Θεού και να καταδικάζουμε τα αμαρτήματα, των οποίων η άφεση προσφέρεται χάρη στη φιλανθρωπία του Χριστού, ο οποίος έχυσε το ίδιο του το αίμα για τις αμαρτίες μας. Από πολλά σημεία της Γραφής διδασκόμαστε τη δύναμη της μετάνοιας, και κυρίως από τα προστάγματα και τις παραβολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι, όπως αναφέρεται, από τότε άρχισε ο Ιησούς να διδάσκει και να λέει: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Αλλά και σε μία παραβολή παρουσιάζει κάποιον γιο, ο οποίος πήρε την περιουσία του πατέρα του, έφυγε σε μακρινή χώρα, και εκεί σπατάλησε τα πάντα ζώντας στην ασωτία· έπειτα, αφού έπεσε πείνα στη χώρα εκείνη, πήγε και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πονηρούς πολίτες εκείνης της πολυαμάρτητης χώρας· ο οποίος και τον έστειλε, λέει, στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο την πιο σκληρή και βδελυρή αμαρτία. Αφού λοιπόν υπέφερε πολλά και έφτασε στην έσχατη ταλαιπωρία, ώστε να μην έχει τη δύναμη να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τη δύσοσμη τροφή των χοίρων, ήλθε επιτέλους σε συναίσθηση αυτής της ντροπής, και θρηνώντας για τον εαυτό του έλεγε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα».

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Και αυτό εγώ δεν το κατέγραψα ορμώμενος από δική μου σκέψη ή αυθεντία, ούτε τολμώντας να αθετήσω τους θείους κανόνες, αλλά η θεία παραβολή του Σωτήρα μας για τον άσωτο μας τα δίδαξε αυτά με τον πιο σαφή και δίκαιο τρόπο. Διότι εκείνος ο άσωτος υιός εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έζησε μέσα στην ασωτία και απομακρύνθηκε από τον αθάνατο Πατέρα και Θεό, και συναναστράφηκε με τους δαίμονες, τους πονηρούς πολίτες, και ο οποίος δαπάνησε κακώς τον θείο και πατρικό εκείνο πλούτο, που μας καθιστά υιούς Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος, και κατέφαγε μαζί με πόρνες και ασελγείς την πατρική περιουσία της αθάνατης ζωής· έπειτα, αν κάνει την πρέπουσα επιστροφή προς τον Θεό, δεν χρειάζεται πολλές ημέρες για να γίνει δεκτός από τον εκ φύσεως εύσπλαχνο πατέρα, αλλά με το που θα μετανοήσει, θα αναστηθεί από την αμαρτία, θα επιστρέψει και θα πει το «αμάρτησα, πατέρα» και τα εξής, γίνεται αμέσως δεκτός από τον πατέρα και ντύνεται την πρώτη στολή, δηλαδή τη χάρη του θείου βαπτίσματος, την οποία είχε αποβάλει εξαιτίας της υπερβολικής ασωτίας και των μολυσμών (ω, τι ζημία!) και την οποία μέσω της μετάνοιας ενδύεται ξανά (ω, τι χαρά!), και λαμβάνει τάχιστα στο χέρι της ψυχής το δαχτυλίδι ως αρραβώνα της αιώνιας ζωής, δηλαδή τη χάρη του θείου Πνεύματος, και αξιώνεται να φάει από τον σιτευτό μόσχο.

Άκουσες από τη δεσποτική παραβολή όλα όσα παρουσιάζει τον εύσπλαχνο πατέρα να κάνει για τον νεότερο γιο: τις νεανικές παρεκτροπές, την τόσο μεγάλη αποστασία, τη μακρινή περιπλάνηση, τη σπατάλη της περιουσίας, την ασωτία, την τροφή των χοίρων, και έπειτα τη μεταμέλεια, την αναχώρηση από εκεί και την επιστροφή προς τον πατέρα. Και τι ακολούθησε; Μία φωνή ειλικρινούς μετάνοιας καταργεί όλα εκείνα τα πάθη, ανοίγει τα πατρικά σπλάχνα, επαναφέρει αμέσως στην τάξη του υιού αυτόν που πρόσβαλε το γένος του, τον ντύνει με την πρώτη στολή και θυσιάζει τον σιτευτό μόσχο. Αλλά το λαμπρό εορταστικό γεύμα, το δαχτυλίδι, οι χοροί, η πανήγυρις και όλα όσα γιόρτασε ο φιλόστοργος πατέρας για την ανεύρεση του χαμένου παιδιού του, αφήνοντάς μας παράδειγμα φιλανθρωπίας και συμπάθειας, ποια ψυχή δεν θα την παρακινούσαν τα μέγιστα ώστε να συμπεριφέρεται με συμπάθεια και αγάπη προς εκείνους που επιστρέφουν; Διότι δεν περιορίζει τη γενναιοδωρία του στο να θεωρήσει τον χαμένο ίσο με τον διασωθέντα, αλλά τον λαμπρύνει με ακόμη περισσότερη στοργή και με πάνδημη τιμή και δόξα.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Είναι επίσης το αναλογούν μερίδιο της περιουσίας, το οποίο ζητά από τον πατέρα ο νεότερος γιος, το βάπτισμα και η μετοχή στο άχραντο σώμα· διότι πολλοί και από τους νεότερους τα ζητούν αυτά και τα λαμβάνουν· αλλά εκείνοι που έχουν ώριμο φρόνημα, εκείνοι διαφυλάσσουν και το δώρο με ακρίβεια. Ίσο μεν, λοιπόν, είναι το μερίδιο που αναλογεί στον καθένα· η διαφορά όμως αυτών που το λαμβάνουν, ανάλογα με τον ζήλο του καθενός, είναι αυτή που το κάνει και μεγαλύτερο και μικρότερο, ή και το κατασπαταλά εντελώς ξοδεύοντάς το, όπως ακριβώς ο άσωτος.

Από την ομιλία εις τον άσωτον, και εις την μετάνοιαν, και εις το δένδρον της γνώσεως του καλού και του πονηρού, και εις τον ληστή. Ότι το τάγμα των δικαίων δεν θέλει να αρπάξει για τον εαυτό του την εξουσία των κτισμάτων, αλλά επιθυμεί να υπόκεινται τα της θείας οικονομίας στην πρόνοια του Πατρός. Γι' αυτό και η παραβολή παρουσιάζει τον νεότερο υιό, ο οποίος, αφού έλαβε την πατρική περιουσία, αποδήμησε σε μακρινή χώρα. Αυτή δε η απόσταση δεν μετριόταν σε στάδια, αλλά καθοριζόταν από τον τρόπο ζωής του· διότι αυτός που αμαρτάνει βρίσκεται μακριά από τον Θεό όχι κατά τον τόπο, αλλά κατά τον τρόπο. Αφού έλαβε λοιπόν την πατρική περιουσία, την κατασπατάλησε, ζώντας άσωτα. Έλαβε τον ήλιο για να τον απολαμβάνει, και προσκύνησε το δώρο ως Θεό. Έλαβε πηγές υδάτων για τέρψη, και θεοποίησε το δώρο. Αγνοήσε Εκείνον που του τα χάρισε, και υπερεδόξασε το χάρισμα.

Αλλά, όπως εκεί δεν ήταν θέλημα του πατέρα να χαθεί ο γιος του, και όμως, όταν εκείνος θέλησε να φύγει μακριά του και είπε: «δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί», δεν τον εμπόδισε, έτσι και ο Θεός δεν ήθελε να χαθεί ο Αδάμ, αλλά, όταν εκείνος θέλησε να παραβεί την εντολή και να λάβει το δικό του μερίδιο (δηλαδή τον δικό του νου και το θέλημα), δεν τον εμπόδισε, επειδή είχε το δικό του θέλημα και τη δική του εξουσία και τη δική του γνώμη· διότι ο Θεός τον έπλασε εξ αρχής αυτεξούσιο, ώστε να κάνει ό,τι βούλεται. Ο φόβος λοιπόν και η αγάπη και η ντροπή έκαναν τον προαναφερθέντα δούλο να επιστρέψει στον δεσπότη του και τον γιο στον δικό του πατέρα, και αυτά τα τρία υπήρχαν μεταξύ τους. Έτσι και η ψυχή, εάν με φόβο και αγάπη και ντροπή επιστρέψει προς τον αγαθό Δεσπότη και Πατέρα της, τον Κύριο, Εκείνος την προσδέχεται και την αποδέχεται, χωρίς να υπολογίζει τα προηγούμενα κακά της αμαρτίας.

Και για να μη φανεί ότι λέμε τις παραβολές από τον εαυτό μας, αντλώντας τες από ανθρώπινα παραδείγματα, ας τα μάθουμε αυτά από τις θείες Γραφές, οι οποίες συμφωνούν με όσα προείπαμε, λέγοντας: εκείνος ο νεότερος γιος, ο οποίος πήρε την περιουσία του και την κατασπατάλησε ζώντας άσωτα με πόρνες, και κατέληξε σε μεγάλη φτώχεια και περιήλθε σε τέτοια στέρηση, ώστε να μη μπορεί να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τα ξυλοκέρατα, όταν ήλθε στον εαυτό του και θυμήθηκε τον πατρικό πλούτο και την ευσπλαχνία του πατέρα του, είπε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα» και επιστρέφοντας και ερχόμενος προς τον πατέρα, εξέφρασε ολοκληρωτικά την αγάπη του προς αυτόν λέγοντας: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι γιος σου», και: «Αμάρτησα, πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου». Τότε, βλέποντας ο πατέρας τη μετάνοιά του από τα βάθη της καρδιάς του και την αγάπη του προς αυτόν, διότι ολόκληρος ολοκληρωτικά παραδόθηκε σε αυτόν, μη έχοντας πλέον καμία άλλη ελπίδα μπροστά στα μάτια του, παρά μόνο το πρόσωπο του πατέρα, του ανταπέδωσε την αγάπη και τον αξίωσε να φορέσει την πρώτη στολή και το δαχτυλίδι, και θυσίασε γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο, και αυτός έγινε κοινωνός του πατρικού πλούτου.

Διότι, πρόσεξε τη φράση: «Και συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες»· διότι φαίνεται να υποδηλώνει δύο κάποια μέρη, έστω και αν φανεί υπερβολικά λεπτομερές. «Και είπε: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς, και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί· και εκείνος μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από λίγες ημέρες, αφού μάζεψε τα πάντα ο νεότερος υιός, αναχώρησε για χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του ζώντας άσωτα. Όταν δε τα ξόδεψε όλα, έπεσε ισχυρή πείνα στη χώρα εκείνη, και αυτός άρχισε να στερείται, και πήγε και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες της χώρας εκείνης· και εκείνος τον έστειλε στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι, και κανείς δεν του έδινε». Και αυτή η παραβολή είναι όμοια με τις προηγούμενες· διότι και αυτή εισάγει ως άνθρωπο μεν τον Θεό, τον όντως φιλάνθρωπο, και ως δύο υιούς τα δύο τάγματα των ανθρώπων, εννοώ τους δικαίους και τους αμαρτωλούς. Είπε δε ο νεότερος:

«Δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί». Η δικαιοσύνη βέβαια αποτελεί αρχέγονο κτήμα της ανθρώπινης φύσης, γι' αυτό και ο μεγαλύτερος γιος δεν αποσκιρτά· η αμαρτία όμως είναι μεταγενέστερο κακό, γι' αυτό και ο νεότερος αποσκιρτά, αυτός δηλαδή που αναπτύχθηκε μαζί με την αμαρτία η οποία εισήχθη εκ των υστέρων. Και με άλλη έννοια νεότερος γιος ονομάζεται ο αμαρτωλός, ως νεωτεριστής, και αποστάτης, και ως αυτός που επαναστάτησε ενάντια στο πατρικό θέλημα. «Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί». Ουσία του ανθρώπου είναι το λογικό, στο οποίο έπεται και το αυτεξούσιο, διότι κάθε λογικό ον είναι και αυτεξούσιο. Μας δίνει λοιπόν ο Κύριος το λογικό, ώστε να το χρησιμοποιήσουμε αυτεξούσια, καθώς αποτελεί τη δική μας ουσία. Το δίνει δε σε όλους εξίσου, διότι όλοι είναι εξίσου λογικοί, εξίσου αυτεξούσιοι· αλλά άλλοι από εμάς χρησιμοποιούμε σύμφωνα με τον ορθό λόγο αυτή τη δωρεά, και άλλοι αχρηστεύουμε το θείο δώρο.