Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:14

Γιατί λοιπόν ο Λουκάς, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα, μου κατέγραψε την ιστορία του άσωτου υιού, ο οποίος πρώτα προσέβαλε με την αναχώρησή του εκείνον που τον γέννησε, και έπειτα, παραδομένος σε ηδονές και μέθες και γινόμενος λάτρης των γυναικών, σπατάλησε όλο τον πατρικό πλούτο; Επειδή όμως, ύστερα από καιρό, αφού ταλαιπωρήθηκε αρκετά από τους μόχθους, ώστε να γίνει μισθωτός χοιροβοσκός και να μοιράζεται την ίδια τροφή με τους χοίρους, επέστρεψε στην πατρική εστία έχοντας συνετιστεί, ο πατέρας δεν τον αποστράφηκε ούτε του έκλεισε τις πόρτες όταν επέστρεψε, αλλά εντελώς το αντίθετο, έτρεξε κοντά του καθώς εκείνος πλησίαζε, έπεσε στον τράχηλό του και έκλαψε με συμπόνια στον λαιμό του. Τον έκανε πάλι από άθλιο μακάριο, ντύνοντάς τον με αρχοντική στολή, φορώντας του δαχτυλίδι στο χέρι, κάνοντας την ημέρα εκείνη γιορτή και ετοιμάζοντας λαμπρό συμπόσιο. Όλα αυτά αποτελούν παραβολικό λόγο, που ανοίγει σε αυτούς που μετανοούν την Εκκλησία ως πατρική εστία και τους δέχεται με καλοσύνη, ώστε να μη μοιράζονται την ίδια τροφή με τους χοίρους, δηλαδή τους δαίμονες, αλλά να γίνουν πάλι υιοί αντί για ξένοι, ώστε να ζουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού ως θέλημα πατέρα και με τους αγίους άνδρες ως αδελφούς.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Κατανόησε την ευσπλαχνία και μην αποκόψεις την ελπίδα. Τον δέχθηκε και λέει: Θυσιάστε ταύρο και φέρτε έξω στολή, και μάλιστα την αρχική, και δαχτυλίδι στο χέρι. Όλα αυτά παρερμηνεύονται μεν, δηλώνουν όμως με συντομία την αγαθή προτροπή εκείνου που τον υποδέχθηκε, όχι ως προς το τι θέλω εγώ, αλλά ως προς το τι λέει. Εάν δε αγανακτείς που τον δέχεται μετά τη βόσκηση των χοίρων, μετά την κατασπατάληση των πάντων, αγανάκτησε βέβαια και ο αδελφός, αλλά εντούτοις έγινε δεκτός αυτός που ντρεπόταν.

Τέλος, αν δεν μετανοήσει, όταν περιπέσει σε ασθένεια και νόσο του σώματος, τον ελέγχει, ώστε αυτός από την αγάπη του για τη ζωή να υποσχεθεί στον Θεό αυτά που οδηγούν στην ανατροπή της αμαρτίας. Επειδή φοβάται να πεθάνει εξαιτίας της ευχάριστης ζωής, ανέχεται να κεντρίζεται από τη συνείδησή του και προστρέχει στη μετάνοια, που είναι μεσίτρια μεταξύ Θεού και ανθρώπων. Αν δεν του φαινόταν ευχάριστο το παρόν, θα αψηφούσε τη σεμνότητα της μετανοίας· αλλά, επειδή θέλει ακόμη να ζήσει και φοβάται την ταλαιπωρία, επιστρέφει στον Θεό για να ζήσει περισσότερα χρόνια. Αυτό έπαθε και ο νεότερος γιος στο Ευαγγέλιο, ο οποίος έλαβε την κληρονομιά από τον πατέρα του και έφυγε για μακρινό ταξίδι. Σπατάλησε την περιουσία του με πόρνες, ζούσε τρυφηλά και διασκέδαζε αισχρά, κατανάλωσε όλα τα υπάρχοντά του και δεν μπόρεσε να αντέξει ούτε για λίγο τη στέρηση. Διότι η μετάνοια, λαμβάνοντας υπόψη την ηδονή του προηγούμενου βίου, την μετέτρεψε σε έλεγχο· ότι δηλαδή η στέρηση δεν προήλθε από κάποιο τυχαίο γεγονός, αλλά συνέβη εξαιτίας της πλάνης κάποιου εχθρού. Ποθούσε τη ζωή, την οποία ανέφερα ως ποθητή, και μη αντέχοντας να θλίβεται, υπέμεινε τον έλεγχο της συνειδήσεώς του.

Το στάδιο είναι εγγύς. Σήκω και αποτίναξε την ύλη του κόσμου. Μιμήσου τον άσωτο υιό, διότι, αφού σπατάλησε τα πάντα, προσήλθε αναιδώς προς τον πατέρα· ο δε πατέρας νοιάστηκε περισσότερο για την αιχμαλωσία του παρά για τον πλούτο που είχε εξαρχής σπαταληθεί.

Πάλι απέκοψε το «θα έρθουν από ανατολή και δύση και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες έξω και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε: πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: ευλογημένος». 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, αυτού που πήρε το μερίδιο των υπαρχόντων και το σπατάλησε ασώτως, και του άλλου. 〈μγ〉. «Ο νόμος και οι προφήτες έως τον Ιωάννη και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈μδ〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈με〉. «Τώρα δε αυτός παρηγορείται», ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈μϛ〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε αυτόν που ανασταίνεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈μζ〉. Απέκοψε το «να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». 〈μη〉. Όταν συνάντησαν οι δέκα λεπροί.

αν και παραμένουν έξω *, ενώ οι πατέρες βρίσκονται μέσα· από πού όμως προκαλείται ο βρυγμός των οδόντων κατά την κρίση, ω ανόητε, εάν δεν γίνει ανάσταση των σωμάτων; 〈Σχόλιο〉 〈μα〉. Απέκοψε πάλι το «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε· πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν ενδέχεται να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε, ευλογημένος». 〈Έλεγχος〉 〈μα〉. Δες το μέγεθος αυτής της θρασύτητας· πόσο μεγάλη αφαίρεση κάνει στο Ευαγγέλιο; Είναι σαν να έπαιρνε κάποιος ένα ζώο και να του απέκοπτε το μισό σώμα, και με το μισό να προσπαθούσε να πείσει αυτούς που αγνοούν, λέγοντάς τους ότι τέτοιο είναι το ζώο και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί από αυτό. 〈Σχόλιο〉 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, εκείνου που έλαβε το μερίδιο των υπαρχόντων και το κατασπατάλησε ασώτως, καθώς και του άλλου. 〈Έλεγχος〉 〈μβ〉.

Διότι ο Θεός δεν πέθανε για τους άπτωτους, όταν ήλθε επί της γης και περιέβαλε τη θεότητά Του με τη θνητή φύση, αλλά για τους πεπτωκότες και για όσους πέθαναν εξαιτίας του Αδάμ. Δεν έχεις ακούσει για τον νεότερο υιό, πώς αποπλανήθηκε μακριά από τον πατέρα του, σπαταλώντας όλη την πατρική του περιουσία στην ασωτία, και πώς τον βασάνιζε η πείνα καθώς περιπλανιόταν; Και πώς, όταν επέστρεψε στην οικία του πατέρα του και γονάτισε μπροστά του, αμέσως ο πατέρας σπλαγχνίστηκε τον άσωτο υιό, έπλεξε τα χέρια του γύρω από τον λαιμό του, έχυσε δάκρυα και τον τίμησε με συμπόσιο; Καθώς και κάποιος Καλός Ποιμένας προβάτων, όταν ένα από αυτά απομονώθηκε, τα άφησε όλα και ακολούθησε τα ίχνη εκείνου· και αν το βρει να περιπλανιέται μακριά στις βουνοκορφές ή μέσα στα δάση, το σηκώνει στους ώμους του, και με αγαλλίαση το συναριθμεί με το υπόλοιπο αγαπημένο του ποίμνιο.

Την πρώτη τιμωρία οφείλει ο άνθρωπος στον Θεό διότι απομάκρυνε τον εαυτό του από τον Δημιουργό και αυτομόλησε προς τον εχθρό, γινόμενος δραπέτης και αποστάτης του κατά φύσιν Δεσπότη· δεύτερον, διότι αντάλλαξε την αυτεξούσια ελευθερία με την πονηρή δουλεία της αμαρτίας, και προτίμησε, αντί της συμβιώσεως με τον Θεό, να τυραννείται από την καταστρεπτική δύναμη. Αλλά και το να μην ατενίζει το κάλλος του Δημιουργού, αλλά να στρέφει το πρόσωπο προς το αίσχος της αμαρτίας, από ποιο άραγε κακό θα μπορούσε να θεωρηθεί δεύτερο; Η περιφρόνηση των θείων αγαθών και η προτίμηση των δελεασμάτων του πονηρού σε ποιο βαθμό τιμωρίας θα μπορούσε να καταταχθεί; Ο αφανισμός της εικόνας και η φθορά του θείου χαρακτήρα, ο οποίος διαμορφώθηκε μέσα μας κατά την αρχική δημιουργία, η απώλεια της δραχμής, η απομάκρυνση από την τράπεζα του Πατέρα, η εξοικείωση με τον δυσώδη βίο των χοίρων, η κατασπατάληση του πολύτιμου πλούτου, και όλα τα παρόμοια σφάλματα που μπορεί να διαπιστώσει κανείς μέσα από τη Γραφή και τους συλλογισμούς, ποιος λόγος θα μπορούσε να τα απαριθμήσει; Επειδή, λοιπόν, εξαιτίας τέτοιων και τόσων σφαλμάτων το ανθρώπινο γένος είναι υπόδικο ενώπιον του Θεού για την έκτιση τιμωρίας, γι' αυτό φρονώ ότι ο Λόγος μάς παιδαγωγεί μέσω της διδασκαλίας της προσευχής, ώστε κατά την αναστροφή μας με τον Θεό σε καμία περίπτωση να μην παρουσιαζόμαστε με παρρησία βασισμένοι δήθεν σε καθαρή συνείδηση, έστω κι αν κάποιος έχει απομακρυνθεί στον μέγιστο βαθμό από τα ανθρώπινα σφάλματα.

Διότι το διεστραμμένο, λέγει, δεν θα μπορέσει να διακοσμηθεί, δηλαδή το διεστραμμένο δεν θα μπορούσε να γίνει οικείο στην κτίση που έχει διακοσμηθεί από τον Θεό. Διότι, όπως ακριβώς ο τεχνίτης που κατασκευάζει κάτι σύμφωνα με τον σκοπό του, ευθυγραμμίζει με τον κανόνα και το νήμα τα μέρη τα οποία, μέσω της τεχνικής τοποθέτησής τους του ενός προς το άλλο, ολοκληρώνουν την κατασκευή του σκεύους· εάν δε κάποιο από αυτά δεν ευθυγραμμιστεί σύμφωνα με το νήμα, η ευθεία αρμονία δεν αποδέχεται σε καμία περίπτωση τη στρέβλωση, αλλά πρέπει και εκείνο να υποταχθεί στο νήμα και να γίνει ευθύ, εάν πρόκειται να συναρμοστεί με το ευθύ. Έτσι, λέγει ο Εκκλησιαστής, η φύση που έχει διαστραφεί από την κακία δεν μπορεί να ενταχθεί στην κτίση που έχει κοσμηθεί από τον ορθό λόγο. Και το υστέρημα, λέγει, δεν θα μπορέσει να αριθμηθεί. Η συνήθεια της Γραφής μάς διδάσκει να εννοούμε το «υστερείσθαι» ως έλλειψη, και αυτό μπορεί να επιβεβαιωθεί από πολλά χωρία. Διότι ο Παύλος, που ήταν μυημένος στα πάντα και σε όλα, γνωρίζει «και να υστερείται και να περισσεύει»· και εκείνος που σπατάλησε την πατρική περιουσία μέσα από την ασωτία, όταν ενέσκηψε λιμός, «άρχισε να υστερείται»· και ο Παύλος, αναφερόμενος στους αγίους, λέγει μεταξύ άλλων γι' αυτούς σχετικά με το πώς κακοπαθούσαν στο σώμα, και προσθέτει και τούτο, ότι ήταν «υστερούμενοι και θλιβόμενοι». Επομένως και εδώ, η Γραφή λέγοντας «Υστέρημα», υπέδειξε μέσω αυτής της λέξης αυτό που λείπει· και αυτό που λείπει δεν μπορεί να συνυπολογιστεί ανάμεσα σε εκείνα που υπάρχουν.

Διότι εκείνος, αν και στερήθηκε έχοντας απομακρυνθεί από τον κοινό τροφοδότη και πατέρα και δεσπότη, εντούτοις περιέπεσε σε ισχυρό λιμό και, συναισθανόμενος τη στέρηση, μετανόησε και επέστρεψε και αναζήτησε και έτυχε πάλι της θείας και ακήρατης τροφής, και σε τέτοιο βαθμό απόλαυσε μέσω της μετάνοιας τα χαρίσματα του Πνεύματος, ώστε να γίνει ακόμη και αντικείμενο φθόνου για τον πλούτο του.

Και έτσι, κατακερματιζόμενος ο άθλιος άνθρωπος και καταπονούμενος από τις ποικίλες φροντίδες για αυτά, ούτε τον ίδιο τον ήλιο ούτε τον αέρα, τον κοινό σε όλους πλούτο, δεν αναπνέει και δεν αντικρίζει με ευχαρίστηση. Ο ίδιος ο δικός μας νους, όταν δεν απομακρύνεται από τον Θεό, διεγείρει τον θυμό που υπάρχει μέσα μας μόνο εναντίον του διαβόλου και χρησιμοποιεί την ανδρεία της ψυχής εναντίον των πονηρών παθών, εναντίον των αρχόντων του σκότους, εναντίον των πνευμάτων της πονηρίας. Εάν όμως δεν προσέχει τις θείες εντολές του Δεσπότη που τον εξόπλισε, μάχεται με τους πλησίον του, μαίνεται εναντίον των συνανθρώπων του, εξαγριώνεται εναντίον εκείνων που δεν συναινούν στις παράλογες ορέξεις του και ο άνθρωπος, αλίμονο, γίνεται ανθρωποκτόνος, εξομοιούμενος όχι μόνο με τα άλογα κτήνη, αλλά και με τα ερπετά και τα ιοβόλα ζώα, αφού γίνεται σκορπιός, φίδι, γέννημα εχιδνών, αυτός που είχε ταχθεί μεταξύ των υιών του Θεού. Είδες πώς διασκόρπισε και έχασε την περιουσία του; «Και αφού τα δαπάνησε όλα», λέγει, «ο νεότερος υιός, άρχισε να στερείται, έχοντας περιπέσει σε λιμό».

Διότι εκεί θα Τον βρούμε να έχει εξέλθει προς προϋπάντησή μας από φιλανθρωπία και να μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών μας, το γνώρισμα της αφθαρσίας, τον αρραβώνα της μελλοντικής κληρονομίας· επειδή και ο άσωτος υιός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα, ενόσω βρισκόταν στη χώρα των παθών, αν και συλλογιζόταν και έλεγε τα λόγια της μετανοίας, δεν έτυχε κανενός αγαθού, έως ότου, αφού εγκατέλειψε όλα εκείνα τα έργα της αμαρτίας, έτρεξε και ήλθε προς τον πατέρα του και, αφού αξιώθηκε δωρεών πάνω από κάθε ελπίδα, παρέμεινε στο εξής με ταπείνωση, ζώντας με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και διαφυλάσσοντας για τον εαυτό του αβλαβή τη χάρη που ανακαινίστηκε από τον Θεό.

Στο Ευαγγέλιο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και περί ευσπλαχνίας και ευποιίας. Την περασμένη Κυριακή, η Εκκλησία έκανε μνεία της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Θεού προς εμάς, μέσω της παραβολής του διασωθέντος ασώτου.

Διότι υπενθυμίσαμε τον υιό που κατανάλωσε την περιουσία του και επέστρεψε στην πατρική οικία, και προσθέσαμε όλη την ταλαιπωρία, την πείνα, την αισχύνη, τους ονειδισμούς και όλα τα άλλα που υπέμεινε στην ξενιτιά, θέλοντας με αυτό το παράδειγμα να τους κάνουμε πιο συνετούς. Και δεν σταματήσαμε τον λόγο μας έως εκεί, αλλά επιδείξαμε και τη φιλοστοργία του πατέρα προς αυτούς, χωρίς να τους ζητήσουμε ευθύνες για την αμέλειά τους, αλλά δεχόμενοι αυτούς με ανοιχτές αγκάλες, δίνοντάς τους συγχώρεση για τα παραπτώματά τους, ανοίγοντας την οικία, παραθέτοντας τράπεζα, ντύνοντάς τους με τη στολή της διδασκαλίας και παρέχοντάς τους κάθε άλλη φροντίδα. Εκείνοι, όμως, δεν μιμήθηκαν τον υιό εκείνο, ούτε καταδίκασαν την προηγούμενη απομάκρυνσή τους, ούτε παρέμειναν στην πατρική οικία, αλλά αποσκίρτησαν και πάλι. Δικό σας έργο, λοιπόν, ας είναι, εσάς που είστε πάντοτε μαζί μας, να τους επαναφέρετε και να τους πείσετε να συμμετέχουν μαζί μας στη γιορτή της κάθε σύναξης. Διότι, αν και η Πεντηκοστή πέρασε, η γιορτή δεν πέρασε· επειδή κάθε σύναξη είναι γιορτή.

Προς αυτούς λέμε: Εσείς που βρίσκεστε σε τέτοια κατάσταση, μη φοβάστε, μη θορυβείστε, μην ταράζεστε, μην αποθαρρύνεστε· διότι δεν ενδιαφέρθηκε μεν ο Θεός για τον Αδάμ, ενώ εσάς σας περιφρόνησε· αλλά, εάν για εκείνον υπήρξε ως γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, για σένα γίνεται Πατέρας εύσπλαχνος, που έχει δύο υιούς, και αγκαλιάζει ξανά τον πλανημένο.

Διότι έγινε τα πάντα στους πάντες, για να κερδίσει τους πάντες. Μόλις ακούσαμε το Ευαγγέλιο να λέει: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς. Και αφού πλησίασε ο νεότερος από αυτούς τον πατέρα, είπε: Πατέρα, δώσε μου την περιουσία. Εκείνος δε τους μοίρασε το βιος του. Και όχι μετά από πολλές ημέρες, αφού συγκέντρωσε τα πάντα, ο νεότερος υιός αναχώρησε σε μακρινή χώρα· και εκεί κατασπατάλησε την περιουσία του, ζώντας άσωτα. Όταν δε τα ξόδεψε όλα, έπεσε μεγάλη πείνα σε εκείνη τη χώρα· και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες, και ο πολίτης τον έστειλε στους αγρούς να βόσκει χοίρους. Και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι· και κανείς δεν του έδινε. Όταν δε ήλθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν τώρα περίσσευμα άρτων, και εγώ εδώ χάνομαι από την πείνα; Θα σηκωθώ, θα πορευτώ προς τον πατέρα μου και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και το νόημα αυτών δεν πρέπει να το αναζητούμε έξω, αλλά μέσα σε εμάς τους ίδιους. Διότι για εμάς έχουν ειπωθεί οι παραβολές, και για εμάς αναγινώσκονται, ώστε κανείς να μην απελπίζεται για τον εαυτό του, έστω κι αν τυγχάνει να είναι σφόδρα αμαρτωλός· αλλά να προσέλθει στον Θεό μετανοώντας και ζητώντας από Αυτόν εξιλέωση, μάλιστα αν κάποιος από εσάς, δια της πίστεως στον Κύριο, έχει γίνει υιός του Θεού.

Όταν δε αυτός τα δαπάνησε όλα (διότι δεν είναι στη φύση του πλούτου της χάριτος να παραμένει σε όσους ζουν αισχρά), ξέσπασε τότε ισχυρός λιμός στη χώρα εκείνη. Διότι, όπου το σιτάρι της σωφροσύνης δεν καλλιεργείται, εκεί υπάρχει ισχυρός λιμός· όπου το αμπέλι της εγκράτειας δεν έχει φυτευτεί, εκεί υπάρχει ισχυρός λιμός· όπου το σταφύλι της αγνείας δεν πατιέται στον ληνό, εκεί υπάρχει ισχυρός λιμός· όπου το ουράνιο γλεύκος δεν αναβλύζει, εκεί υπάρχει ισχυρός λιμός· όπου υπάρχει ευφορία κακών, εκεί αναμφίβολα υπάρχει αφορία των αγαθών· όπου υπάρχει αφθονία πονηρών πράξεων, εκεί αναμφίβολα υπάρχει σπάνις των αρετών· όπου το έλαιο της φιλανθρωπίας δεν πηγάζει, εκεί υπάρχει ισχυρός λιμός. Τότε λοιπόν και αυτός άρχισε να στερείται. Διότι τίποτα πλέον δεν του είχε απομείνει, παρά μόνο τα κακά της ακρασίας, επειδή διέπραξε τα κακά της ακοσμίας. Και αφού πορεύθηκε, προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες της χώρας εκείνης. Πολίτες δε της χώρας εκείνης, στην οποία βρέθηκε ως μετανάστης, ήταν οι δαίμονες. Και ο πολίτης εκείνος τον έστειλε στον αγρό του για να βόσκει χοίρους. Διότι έτσι τιμούν οι δαίμονες αυτούς που τους τιμούν· έτσι αγαπούν αυτούς που τους αγαπούν· τέτοιες δωρεές χαρίζουν σε αυτούς που τους υπακούουν.

Αφού δε δαπάνησε τα πάντα, ξέσπασε μεγάλος λιμός στη χώρα εκείνη, και αυτός άρχισε να στερείται.

Γι' αυτό δεν προσταχθήκαμε να απελπιζόμαστε για τα αμαρτήματά μας, αλλά να αναγνωρίζουμε την αγαθότητα του Θεού και να καταδικάζουμε τα αμαρτήματα, των οποίων η άφεση προσφέρεται χάρη στη φιλανθρωπία του Χριστού, ο οποίος έχυσε το ίδιο του το αίμα για τις αμαρτίες μας. Από πολλά σημεία της Γραφής διδασκόμαστε τη δύναμη της μετάνοιας, και κυρίως από τα προστάγματα και τις παραβολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι, όπως αναφέρεται, από τότε άρχισε ο Ιησούς να διδάσκει και να λέει: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Αλλά και σε μία παραβολή παρουσιάζει κάποιον γιο, ο οποίος πήρε την περιουσία του πατέρα του, έφυγε σε μακρινή χώρα, και εκεί σπατάλησε τα πάντα ζώντας στην ασωτία· έπειτα, αφού έπεσε πείνα στη χώρα εκείνη, πήγε και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πονηρούς πολίτες εκείνης της πολυαμάρτητης χώρας· ο οποίος και τον έστειλε, λέει, στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο την πιο σκληρή και βδελυρή αμαρτία. Αφού λοιπόν υπέφερε πολλά και έφτασε στην έσχατη ταλαιπωρία, ώστε να μην έχει τη δύναμη να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τη δύσοσμη τροφή των χοίρων, ήλθε επιτέλους σε συναίσθηση αυτής της ντροπής, και θρηνώντας για τον εαυτό του έλεγε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα».

Οι καρτερικοί στα μαρτύρια αγώνες των Μακκαβαίων αποτελούν υπόδειγμα εγκράτειας για εκείνους που τους ζηλώνουν· διότι, υπερασπιζόμενοι τα πατρώα έθιμα ακόμη και μέχρι του τι θα γευθούν, αποδείχθηκαν αήττητοι σε κάθε βασανιστήριο και περιφρονητές της μανίας του Αντιόχου. Θ. Ως νεότερος άσωτος υιός, έχοντας κατασπαταλήσει άσωτα την πατρική μου περιουσία, τώρα πεινώ για την τροφή των άλογων ζώων και, ερχόμενος μόλις σε συναίσθηση, Πατέρα, σου φωνάζω: Δέξου με που προσπίπτω, Ελεήμον, με τις πρεσβείες της Θεοτόκου.

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Και αυτό εγώ δεν το κατέγραψα ορμώμενος από δική μου σκέψη ή αυθεντία, ούτε τολμώντας να αθετήσω τους θείους κανόνες, αλλά η θεία παραβολή του Σωτήρα μας για τον άσωτο μας τα δίδαξε αυτά με τον πιο σαφή και δίκαιο τρόπο. Διότι εκείνος ο άσωτος υιός εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έζησε μέσα στην ασωτία και απομακρύνθηκε από τον αθάνατο Πατέρα και Θεό, και συναναστράφηκε με τους δαίμονες, τους πονηρούς πολίτες, και ο οποίος δαπάνησε κακώς τον θείο και πατρικό εκείνο πλούτο, που μας καθιστά υιούς Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος, και κατέφαγε μαζί με πόρνες και ασελγείς την πατρική περιουσία της αθάνατης ζωής· έπειτα, αν κάνει την πρέπουσα επιστροφή προς τον Θεό, δεν χρειάζεται πολλές ημέρες για να γίνει δεκτός από τον εκ φύσεως εύσπλαχνο πατέρα, αλλά με το που θα μετανοήσει, θα αναστηθεί από την αμαρτία, θα επιστρέψει και θα πει το «αμάρτησα, πατέρα» και τα εξής, γίνεται αμέσως δεκτός από τον πατέρα και ντύνεται την πρώτη στολή, δηλαδή τη χάρη του θείου βαπτίσματος, την οποία είχε αποβάλει εξαιτίας της υπερβολικής ασωτίας και των μολυσμών (ω, τι ζημία!) και την οποία μέσω της μετάνοιας ενδύεται ξανά (ω, τι χαρά!), και λαμβάνει τάχιστα στο χέρι της ψυχής το δαχτυλίδι ως αρραβώνα της αιώνιας ζωής, δηλαδή τη χάρη του θείου Πνεύματος, και αξιώνεται να φάει από τον σιτευτό μόσχο.

Γι' αυτό λοιπόν υπάρχει ανάγκη για ακόμη μεγαλύτερη προθυμία προς μετάνοια, και μάλιστα εάν κατακρινόμαστε από τη συνείδησή μας ότι χωριστήκαμε από τον φιλάνθρωπο Πατέρα και απομακρυνθήκαμε από τον Θεό πηγαίνοντας στην ακάθαρτη χώρα των παθών, και ότι σπαταλήσαμε άσωτα τον πατρικό πλούτο, και ότι, στον αγρό κάποιου ακάθαρτου πολίτη, δηλαδή του δαίμονα, βόσκαμε μαζί με τους χοίρους την ηδονή και την αμαρτία των άπληστων ξυλοκέρατων, τα οποία παχαίνουν τον φάρυγγα της ψυχής οδηγώντας την στην απώλεια, ενώ αυτή παραμένει ανικανοποίητη από τις ηδονές των ξυλοκέρατων. Ας μην απομείνουμε στην ξενιτιά, ας μην αιχμαλωτιστούμε σε αυτή την έσχατη φτώχεια, ας μην απελπιστούμε επειδή απομακρυνθήκαμε πολύ και λυπήσαμε πολύ τον πατέρα, ας μη διστάσουμε επειδή σπαταλήσαμε άσχημα την περιουσία του, με τον φόβο μήπως δεν μας δεχθεί όταν επιστρέψουμε.

Άκουσες από τη δεσποτική παραβολή όλα όσα παρουσιάζει τον εύσπλαχνο πατέρα να κάνει για τον νεότερο γιο: τις νεανικές παρεκτροπές, την τόσο μεγάλη αποστασία, τη μακρινή περιπλάνηση, τη σπατάλη της περιουσίας, την ασωτία, την τροφή των χοίρων, και έπειτα τη μεταμέλεια, την αναχώρηση από εκεί και την επιστροφή προς τον πατέρα. Και τι ακολούθησε; Μία φωνή ειλικρινούς μετάνοιας καταργεί όλα εκείνα τα πάθη, ανοίγει τα πατρικά σπλάχνα, επαναφέρει αμέσως στην τάξη του υιού αυτόν που πρόσβαλε το γένος του, τον ντύνει με την πρώτη στολή και θυσιάζει τον σιτευτό μόσχο. Αλλά το λαμπρό εορταστικό γεύμα, το δαχτυλίδι, οι χοροί, η πανήγυρις και όλα όσα γιόρτασε ο φιλόστοργος πατέρας για την ανεύρεση του χαμένου παιδιού του, αφήνοντάς μας παράδειγμα φιλανθρωπίας και συμπάθειας, ποια ψυχή δεν θα την παρακινούσαν τα μέγιστα ώστε να συμπεριφέρεται με συμπάθεια και αγάπη προς εκείνους που επιστρέφουν; Διότι δεν περιορίζει τη γενναιοδωρία του στο να θεωρήσει τον χαμένο ίσο με τον διασωθέντα, αλλά τον λαμπρύνει με ακόμη περισσότερη στοργή και με πάνδημη τιμή και δόξα.

Και με πολλά άλλα, όποιος αναζητά συγκεκριμένα πρόσωπα και πράγματα και φιλοδοξεί να κατατεμαχίζει τις παραβολές, θα περιπλανηθεί νοητικά σε απορίες, όχι τόσο επειδή οι ίδιες οι παραβολές το προκαλούν αυτό, όσο επειδή η περιέργεια και η άτοπη λεπτολογία καταλήγουν περισσότερο στην αμάθεια, παρά στην ανακάλυψη της αλήθειας. Και ποιοι είναι πάλι αυτοί που δεν έδιναν να φάει από τα ξυλοκέρατα σε εκείνον που αποδήμησε σε μακρινή χώρα και κατασπατάλησε ασώτως την πατρική περιουσία; Οι μισθωτοί πάλι ποιοι είναι, εάν το ανθρώπινο γένος, το οποίο διαιρείται σε δικαίους και αμαρτωλούς, υποδηλώνεται μέσω των δύο υιών που αναφέρονται στην παραβολή; Και πώς αυτός παρακαλεί τον πατέρα να θεωρηθεί ως ένας από τους μισθωτούς; Και ο πρεσβύτερος υιός, που εκπληρώνει το θέλημα του πατέρα, και έπειτα βλέπει με φθονερά μάτια την επιστροφή και τη σωτηρία του αδελφού του και, παροξυσμένος, ζητά να δικαιολογηθεί απέναντι στον πατέρα, πώς θα μπορούσε να αποδοθεί σε κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο; Ώστε είναι φανερό ότι δεν αρμόζει να περιεργαζόμαστε και να εξετάζουμε σχολαστικά όλα τα μέρη της παραβολής, αλλά να αποβλέπουμε μόνο στο νόημα που δηλώνεται από αυτήν στην ολότητά της.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Και για να μη φανεί ότι λέμε τις παραβολές από τον εαυτό μας, αντλώντας τες από ανθρώπινα παραδείγματα, ας τα μάθουμε αυτά από τις θείες Γραφές, οι οποίες συμφωνούν με όσα προείπαμε, λέγοντας: εκείνος ο νεότερος γιος, ο οποίος πήρε την περιουσία του και την κατασπατάλησε ζώντας άσωτα με πόρνες, και κατέληξε σε μεγάλη φτώχεια και περιήλθε σε τέτοια στέρηση, ώστε να μη μπορεί να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τα ξυλοκέρατα, όταν ήλθε στον εαυτό του και θυμήθηκε τον πατρικό πλούτο και την ευσπλαχνία του πατέρα του, είπε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα» και επιστρέφοντας και ερχόμενος προς τον πατέρα, εξέφρασε ολοκληρωτικά την αγάπη του προς αυτόν λέγοντας: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι γιος σου», και: «Αμάρτησα, πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου». Τότε, βλέποντας ο πατέρας τη μετάνοιά του από τα βάθη της καρδιάς του και την αγάπη του προς αυτόν, διότι ολόκληρος ολοκληρωτικά παραδόθηκε σε αυτόν, μη έχοντας πλέον καμία άλλη ελπίδα μπροστά στα μάτια του, παρά μόνο το πρόσωπο του πατέρα, του ανταπέδωσε την αγάπη και τον αξίωσε να φορέσει την πρώτη στολή και το δαχτυλίδι, και θυσίασε γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο, και αυτός έγινε κοινωνός του πατρικού πλούτου.

Αυτοί που μόλις εισέρχονται στο στάδιο της μετάνοιας με εκούσια γνώμη και με τη θέλησή τους και ασκούν τον εαυτό τους κατά το δυνατόν στη σωματική άσκηση, τόσο οι αρχάριοι, εννοώ, όσο και εκείνοι που έχουν χρονίσει σε αυτήν, νομίζουν ότι υπηρετούν τον Κύριο και ελπίζουν να δικαιωθούν από τα έργα τους. Επειδή δεν προσέχουν το φως των θείων Γραφών, αλλά μερικοί από αυτούς πορεύονται πάντοτε έξω από αυτό και κυριαρχούνται από το σκοτάδι των πονηρών διαλογισμών τους, δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που μετανοούν και αγωνίζονται στην άσκηση της αρετής και σε αυτούς που πραγματικά υπηρετούν τον Δεσπότη Χριστό. Διότι εκείνοι που μετανοούν, μεταμελόμενοι για όσα έπραξαν κακώς, ζητούν να λάβουν συγχώρεση για τα σφάλματά τους, όπως ήταν ο τελώνης, η πόρνη, ο ίδιος ο Πέτρος, όταν, έχοντας φοβηθεί και αρνηθεί τρεις φορές, έκλαψε πικρά, και όπως ο καθένας που μοιάζει με εκείνον τον άσωτο ο οποίος κατασπατάλησε την πατρική κληρονομιά με πόρνες και τελώνες. Διότι αυτοί και οι παρόμοιοί τους δεν λέγεται ότι υπηρετούν τον Κύριο, αλλά, όντας εχθροί και έχοντας αμαρτήσει απέναντί Του, συμφιλιώνονται μαζί Του μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης.

Διότι, πρόσεξε τη φράση: «Και συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες»· διότι φαίνεται να υποδηλώνει δύο κάποια μέρη, έστω και αν φανεί υπερβολικά λεπτομερές. «Και είπε: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς, και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί· και εκείνος μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από λίγες ημέρες, αφού μάζεψε τα πάντα ο νεότερος υιός, αναχώρησε για χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του ζώντας άσωτα. Όταν δε τα ξόδεψε όλα, έπεσε ισχυρή πείνα στη χώρα εκείνη, και αυτός άρχισε να στερείται, και πήγε και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες της χώρας εκείνης· και εκείνος τον έστειλε στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι, και κανείς δεν του έδινε». Και αυτή η παραβολή είναι όμοια με τις προηγούμενες· διότι και αυτή εισάγει ως άνθρωπο μεν τον Θεό, τον όντως φιλάνθρωπο, και ως δύο υιούς τα δύο τάγματα των ανθρώπων, εννοώ τους δικαίους και τους αμαρτωλούς. Είπε δε ο νεότερος: