Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:17

Γιατί λοιπόν ο Λουκάς, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα, μου κατέγραψε την ιστορία του άσωτου υιού, ο οποίος πρώτα προσέβαλε με την αναχώρησή του εκείνον που τον γέννησε, και έπειτα, παραδομένος σε ηδονές και μέθες και γινόμενος λάτρης των γυναικών, σπατάλησε όλο τον πατρικό πλούτο; Επειδή όμως, ύστερα από καιρό, αφού ταλαιπωρήθηκε αρκετά από τους μόχθους, ώστε να γίνει μισθωτός χοιροβοσκός και να μοιράζεται την ίδια τροφή με τους χοίρους, επέστρεψε στην πατρική εστία έχοντας συνετιστεί, ο πατέρας δεν τον αποστράφηκε ούτε του έκλεισε τις πόρτες όταν επέστρεψε, αλλά εντελώς το αντίθετο, έτρεξε κοντά του καθώς εκείνος πλησίαζε, έπεσε στον τράχηλό του και έκλαψε με συμπόνια στον λαιμό του. Τον έκανε πάλι από άθλιο μακάριο, ντύνοντάς τον με αρχοντική στολή, φορώντας του δαχτυλίδι στο χέρι, κάνοντας την ημέρα εκείνη γιορτή και ετοιμάζοντας λαμπρό συμπόσιο. Όλα αυτά αποτελούν παραβολικό λόγο, που ανοίγει σε αυτούς που μετανοούν την Εκκλησία ως πατρική εστία και τους δέχεται με καλοσύνη, ώστε να μη μοιράζονται την ίδια τροφή με τους χοίρους, δηλαδή τους δαίμονες, αλλά να γίνουν πάλι υιοί αντί για ξένοι, ώστε να ζουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού ως θέλημα πατέρα και με τους αγίους άνδρες ως αδελφούς.

Μετά από εκείνη την ευδαιμονία κατήντησε χοιροβοσκός που τρεφόταν μαζί με τους χοίρους, τρώγοντας ξυλοκέρατα, τροφή ψυχρή και άτροφη. Διότι τέτοια είναι και η απόλαυση της αμαρτίας, γλυκιά για λίγο, χωρίς να έχει τίποτα το ωφέλιμο. «Όταν δε ήλθε στον εαυτό του». Πολύ σωστά λέει το «ήλθε στον εαυτό του»· διότι όπως ακριβώς οι δαιμονισμένοι βρίσκονται εκτός εαυτού, έτσι είναι και αυτοί που κυριεύονται από τα πάθη των αμαρτιών. Έπειτα, ρέποντας προς τη διόρθωση μέσω της μετάνοιας, συνέρχονται σαν από κάποια μανία και παραφορά.

Πολύ σωστά, λοιπόν, είπε για αυτόν που μετανόησε: «και όταν ήλθε στον εαυτό του»· διότι τότε μόνο συνήλθε. Δες ποιους λόγους απευθύνει στον εαυτό του, γεμάτους από κάθε σωφροσύνη και σύνεση: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτων, ενώ εγώ πεθαίνω από την πείνα· θα σηκωθώ και θα πορευτώ προς τον πατέρα μου και θα του πω: πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου». Εύγε για τη μεταμέλεια. Εύγε για τους σώφρονες λογισμούς. Άφησε τον πολίτη που φέρεται αδιάφορα προς εσένα και επίστρεψε στον πατέρα, εγκατέλειψε τους χοίρους και έλα προς τον Δεσπότη των προβάτων, αυτόν που λέει: «Εγώ είμαι ο ποιμένας ο καλός», που έδωσε την ψυχή του υπέρ των προβάτων, αυτόν που είπε στον Πέτρο επίμονα για τρίτη φορά: «Βόσκε τα αρνία μου». Άξια επαίνου είναι και η ικεσία του· διότι δεν αποκαλεί πλέον τον εαυτό του γιο, αλλά εκούσια τον απογυμνώνει από το αξίωμα αυτό λόγω ταπεινότητας, και τον ονομάζει μισθωτό και του δίνει όλα τα ονόματα της ατιμίας, ώστε ο λόγος να υποδείξει σε εμάς πώς πρέπει να συντρίβεται και να ταπεινώνεται αυτός που θρηνεί για τις αμαρτίες του. Διότι πολλοί από εκείνους που έχουν ανάγκη μετανοίας, επιφανειακά μεν ομολογούν την επιστροφή, στα έργα όμως πράττουν εκείνα των ακατάκριτων, ζώντας όμοια με αυτούς που έχουν βίο καθαρό και εντελώς ανεπίληπτο, χαίροντας, υπερηφανευόμενοι, απολαμβάνοντας ηδονές, χωρίς να καταδικάζουν τον εαυτό τους σε καμία θλίψη, αλλά αρκούμενοι μόνο στο όνομα του μετανοούντος.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Το στάδιο είναι εγγύς. Σήκω και αποτίναξε την ύλη του κόσμου. Μιμήσου τον άσωτο υιό, διότι, αφού σπατάλησε τα πάντα, προσήλθε αναιδώς προς τον πατέρα· ο δε πατέρας νοιάστηκε περισσότερο για την αιχμαλωσία του παρά για τον πλούτο που είχε εξαρχής σπαταληθεί.

Πάλι απέκοψε το «θα έρθουν από ανατολή και δύση και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες έξω και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε: πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: ευλογημένος». 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, αυτού που πήρε το μερίδιο των υπαρχόντων και το σπατάλησε ασώτως, και του άλλου. 〈μγ〉. «Ο νόμος και οι προφήτες έως τον Ιωάννη και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈μδ〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈με〉. «Τώρα δε αυτός παρηγορείται», ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈μϛ〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε αυτόν που ανασταίνεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈μζ〉. Απέκοψε το «να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». 〈μη〉. Όταν συνάντησαν οι δέκα λεπροί.

αν και παραμένουν έξω *, ενώ οι πατέρες βρίσκονται μέσα· από πού όμως προκαλείται ο βρυγμός των οδόντων κατά την κρίση, ω ανόητε, εάν δεν γίνει ανάσταση των σωμάτων; 〈Σχόλιο〉 〈μα〉. Απέκοψε πάλι το «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε· πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν ενδέχεται να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε, ευλογημένος». 〈Έλεγχος〉 〈μα〉. Δες το μέγεθος αυτής της θρασύτητας· πόσο μεγάλη αφαίρεση κάνει στο Ευαγγέλιο; Είναι σαν να έπαιρνε κάποιος ένα ζώο και να του απέκοπτε το μισό σώμα, και με το μισό να προσπαθούσε να πείσει αυτούς που αγνοούν, λέγοντάς τους ότι τέτοιο είναι το ζώο και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί από αυτό. 〈Σχόλιο〉 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, εκείνου που έλαβε το μερίδιο των υπαρχόντων και το κατασπατάλησε ασώτως, καθώς και του άλλου. 〈Έλεγχος〉 〈μβ〉.

Διότι ο Θεός δεν πέθανε για τους άπτωτους, όταν ήλθε επί της γης και περιέβαλε τη θεότητά Του με τη θνητή φύση, αλλά για τους πεπτωκότες και για όσους πέθαναν εξαιτίας του Αδάμ. Δεν έχεις ακούσει για τον νεότερο υιό, πώς αποπλανήθηκε μακριά από τον πατέρα του, σπαταλώντας όλη την πατρική του περιουσία στην ασωτία, και πώς τον βασάνιζε η πείνα καθώς περιπλανιόταν; Και πώς, όταν επέστρεψε στην οικία του πατέρα του και γονάτισε μπροστά του, αμέσως ο πατέρας σπλαγχνίστηκε τον άσωτο υιό, έπλεξε τα χέρια του γύρω από τον λαιμό του, έχυσε δάκρυα και τον τίμησε με συμπόσιο; Καθώς και κάποιος Καλός Ποιμένας προβάτων, όταν ένα από αυτά απομονώθηκε, τα άφησε όλα και ακολούθησε τα ίχνη εκείνου· και αν το βρει να περιπλανιέται μακριά στις βουνοκορφές ή μέσα στα δάση, το σηκώνει στους ώμους του, και με αγαλλίαση το συναριθμεί με το υπόλοιπο αγαπημένο του ποίμνιο.

Αγέφυρη είναι η αντίθεση μεταξύ του ελεήμονος και του σκληρόκαρδου. Άλλος είναι ο πατέρας των κακών που υπάρχουν μέσα σου. Διότι τα δικά μου γεννήματα στολίζονται με τα πατρικά αγαθά· τέκνο του ελεήμονος είναι ο ελεήμων, και του καθαρού ο καθαρός, εκείνου που είναι ξένος προς τη φθορά ο άφθαρτος, και γενικά, από τον αγαθό προέρχεται ο αγαθός και από τον δίκαιο ο δίκαιος. Εσάς όμως δεν σας γνωρίζω από πού είστε. Επομένως, είναι επικίνδυνο να αποτολμήσει κανείς αυτήν την προσευχή και να ονομάσει τον Θεό πατέρα του, προτού καθαριστεί ως προς τον βίο του. Αλλά ας ακούσουμε πάλι τα λόγια της προσευχής, μήπως τυχόν κατορθώσουμε να κατανοήσουμε τα κρυφά νοήματα μέσω της συνεχούς επαναλήψεως. «Πάτερ ημῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς». Το ότι, λοιπόν, πρέπει μέσω του ενάρετου βίου να οικειωθούμε τον Θεό, έχει εξεταστεί επαρκώς από εμάς με τα προηγούμενα λόγια. Μου φαίνεται όμως ότι ο λόγος αυτός υποδηλώνει και κάποιο βαθύτερο νόημα· διότι αυτά μας υπενθυμίζουν την πατρίδα από την οποία ξεπέσαμε, και την ευγένεια την οποία αποβάλαμε. Διότι και στη διήγηση για τον νέο, ο οποίος απομακρύνθηκε από την πατρική εστία και αυτομόλησε στον χοιρώδη βίο, ο λόγος καταδεικνύει την ανθρώπινη αθλιότητα, εξιστορώντας την αποστασία και την ασωτία του, και δεν τον επαναφέρει στην αρχική του ευδαιμονία προτού εκείνος συναισθανθεί την παρούσα συμφορά του, έλθει εις εαυτόν και μελετήσει τα λόγια της μετανοίας.

Διότι εκείνος, αν και στερήθηκε έχοντας απομακρυνθεί από τον κοινό τροφοδότη και πατέρα και δεσπότη, εντούτοις περιέπεσε σε ισχυρό λιμό και, συναισθανόμενος τη στέρηση, μετανόησε και επέστρεψε και αναζήτησε και έτυχε πάλι της θείας και ακήρατης τροφής, και σε τέτοιο βαθμό απόλαυσε μέσω της μετάνοιας τα χαρίσματα του Πνεύματος, ώστε να γίνει ακόμη και αντικείμενο φθόνου για τον πλούτο του.

Όταν, λοιπόν, κάποτε ήρθε στον εαυτό του εκείνος που είχε αποσκιρτήσει από τον πατέρα του και συνειδητοποίησε σε ποιες συμφορές είχε φτάσει, θρήνησε για τον εαυτό του λέγοντας: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα από ψωμί, ενώ εγώ χάνομαι από την πείνα». Ποιοι είναι οι μισθωτοί; Είναι εκείνοι που, μέσω των ιδρώτων της μετάνοιας και της ταπείνωσης, ανακτούν τη σωτηρία ως κάποιο είδος μισθού. Υιοί δε είναι εκείνοι που, εξαιτίας της αγάπης τους προς Αυτόν, υποτάσσονται στις εντολές Του, όπως ακριβώς είπε και ο Κύριος: «Εκείνος που με αγαπά θα τηρήσει τις εντολές μου».

Διότι εκεί θα Τον βρούμε να έχει εξέλθει προς προϋπάντησή μας από φιλανθρωπία και να μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών μας, το γνώρισμα της αφθαρσίας, τον αρραβώνα της μελλοντικής κληρονομίας· επειδή και ο άσωτος υιός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα, ενόσω βρισκόταν στη χώρα των παθών, αν και συλλογιζόταν και έλεγε τα λόγια της μετανοίας, δεν έτυχε κανενός αγαθού, έως ότου, αφού εγκατέλειψε όλα εκείνα τα έργα της αμαρτίας, έτρεξε και ήλθε προς τον πατέρα του και, αφού αξιώθηκε δωρεών πάνω από κάθε ελπίδα, παρέμεινε στο εξής με ταπείνωση, ζώντας με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και διαφυλάσσοντας για τον εαυτό του αβλαβή τη χάρη που ανακαινίστηκε από τον Θεό.

Στο Ευαγγέλιο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και περί ευσπλαχνίας και ευποιίας. Την περασμένη Κυριακή, η Εκκλησία έκανε μνεία της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Θεού προς εμάς, μέσω της παραβολής του διασωθέντος ασώτου.

Διότι υπενθυμίσαμε τον υιό που κατανάλωσε την περιουσία του και επέστρεψε στην πατρική οικία, και προσθέσαμε όλη την ταλαιπωρία, την πείνα, την αισχύνη, τους ονειδισμούς και όλα τα άλλα που υπέμεινε στην ξενιτιά, θέλοντας με αυτό το παράδειγμα να τους κάνουμε πιο συνετούς. Και δεν σταματήσαμε τον λόγο μας έως εκεί, αλλά επιδείξαμε και τη φιλοστοργία του πατέρα προς αυτούς, χωρίς να τους ζητήσουμε ευθύνες για την αμέλειά τους, αλλά δεχόμενοι αυτούς με ανοιχτές αγκάλες, δίνοντάς τους συγχώρεση για τα παραπτώματά τους, ανοίγοντας την οικία, παραθέτοντας τράπεζα, ντύνοντάς τους με τη στολή της διδασκαλίας και παρέχοντάς τους κάθε άλλη φροντίδα. Εκείνοι, όμως, δεν μιμήθηκαν τον υιό εκείνο, ούτε καταδίκασαν την προηγούμενη απομάκρυνσή τους, ούτε παρέμειναν στην πατρική οικία, αλλά αποσκίρτησαν και πάλι. Δικό σας έργο, λοιπόν, ας είναι, εσάς που είστε πάντοτε μαζί μας, να τους επαναφέρετε και να τους πείσετε να συμμετέχουν μαζί μας στη γιορτή της κάθε σύναξης. Διότι, αν και η Πεντηκοστή πέρασε, η γιορτή δεν πέρασε· επειδή κάθε σύναξη είναι γιορτή.

Προς αυτούς λέμε: Εσείς που βρίσκεστε σε τέτοια κατάσταση, μη φοβάστε, μη θορυβείστε, μην ταράζεστε, μην αποθαρρύνεστε· διότι δεν ενδιαφέρθηκε μεν ο Θεός για τον Αδάμ, ενώ εσάς σας περιφρόνησε· αλλά, εάν για εκείνον υπήρξε ως γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, για σένα γίνεται Πατέρας εύσπλαχνος, που έχει δύο υιούς, και αγκαλιάζει ξανά τον πλανημένο.

Διότι έγινε τα πάντα στους πάντες, για να κερδίσει τους πάντες. Μόλις ακούσαμε το Ευαγγέλιο να λέει: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς. Και αφού πλησίασε ο νεότερος από αυτούς τον πατέρα, είπε: Πατέρα, δώσε μου την περιουσία. Εκείνος δε τους μοίρασε το βιος του. Και όχι μετά από πολλές ημέρες, αφού συγκέντρωσε τα πάντα, ο νεότερος υιός αναχώρησε σε μακρινή χώρα· και εκεί κατασπατάλησε την περιουσία του, ζώντας άσωτα. Όταν δε τα ξόδεψε όλα, έπεσε μεγάλη πείνα σε εκείνη τη χώρα· και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες, και ο πολίτης τον έστειλε στους αγρούς να βόσκει χοίρους. Και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι· και κανείς δεν του έδινε. Όταν δε ήλθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν τώρα περίσσευμα άρτων, και εγώ εδώ χάνομαι από την πείνα; Θα σηκωθώ, θα πορευτώ προς τον πατέρα μου και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και το νόημα αυτών δεν πρέπει να το αναζητούμε έξω, αλλά μέσα σε εμάς τους ίδιους. Διότι για εμάς έχουν ειπωθεί οι παραβολές, και για εμάς αναγινώσκονται, ώστε κανείς να μην απελπίζεται για τον εαυτό του, έστω κι αν τυγχάνει να είναι σφόδρα αμαρτωλός· αλλά να προσέλθει στον Θεό μετανοώντας και ζητώντας από Αυτόν εξιλέωση, μάλιστα αν κάποιος από εσάς, δια της πίστεως στον Κύριο, έχει γίνει υιός του Θεού.

Και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα, τα οποία έτρωγαν οι χοίροι. Τι σημαίνει όμως, «από τα ξυλοκέρατα»; Η γεύση των ξυλοκέρατων είναι μεν γλυκιά, αλλά ταυτόχρονα είναι και σκληρή και τραχιά. Διότι τέτοια είναι και η φύση της αμαρτίας: ευφραίνει μεν λίγο, αλλά κολάζει πολύ· τέρπει προσωρινά, και μαστιγώνει αιώνια. Αφού λοιπόν ήρθε στον εαυτό του, και αναλογίστηκε την προηγούμενη μακαριότητα και την κατοπινή αθλιότητα, και έφερε στον νου του ποιος ήταν όταν βρισκόταν ταγμένος μαζί με τον Θεό και Πατέρα, και ποιος έχει γίνει όντας υποταγμένος στους δαίμονες. Αφού λοιπόν ήρθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτου, ενώ εγώ εδώ χάνομαι από την πείνα; Πόσοι κατηχούμενοι τώρα εντρυφούν στις άγιες Γραφές, ενώ εγώ κυριεύομαι από την πείνα των θείων λογίων; Ω, από πόσα αγαθά στέρησα τον εαυτό μου! Ω, με πόσα κακά περιέβαλα τον εαυτό μου!

Και αφού αναχώρησε, προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες εκείνης της χώρας, και εκείνος τον έστειλε στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του με τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι, αλλά κανείς δεν του έδινε. Όταν δε ήλθε εις εαυτόν, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτου, ενώ εγώ χάνομαι! Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω, Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε ήλθε προς τον πατέρα του. Ενώ δε αυτός απείχε ακόμη μακριά από την οικία, τον είδε ο πατέρας του και τον σπλαχνίσθηκε, και τρέχοντας έπεσε στον τράχηλό του και τον καταφίλησε. Είπε δε προς αυτόν ο υιός: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου. Είπε δε ο πατέρας του προς τους δούλους του: Βγάλτε την καλύτερη στολή και ντύστε τον, και δώστε δαχτυλίδι στο δεξί του χέρι και υποδήματα στα πόδια, και φέρτε τον σιτευτό μόσχο, θυσιάστε τον, και αφού φάμε ας ευφρανθούμε, διότι αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός και ανέζησε· ήταν χαμένος και βρέθηκε.» «Η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια προς σωτηρίαν.» «Εξομολογείσθε ο ένας στον άλλον τα παραπτώματα, και προσεύχεσθε ο ένας για τον άλλον, για να θεραπευθείτε.

Γι' αυτό δεν προσταχθήκαμε να απελπιζόμαστε για τα αμαρτήματά μας, αλλά να αναγνωρίζουμε την αγαθότητα του Θεού και να καταδικάζουμε τα αμαρτήματα, των οποίων η άφεση προσφέρεται χάρη στη φιλανθρωπία του Χριστού, ο οποίος έχυσε το ίδιο του το αίμα για τις αμαρτίες μας. Από πολλά σημεία της Γραφής διδασκόμαστε τη δύναμη της μετάνοιας, και κυρίως από τα προστάγματα και τις παραβολές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού. Διότι, όπως αναφέρεται, από τότε άρχισε ο Ιησούς να διδάσκει και να λέει: «Μετανοείτε, γιατί πλησίασε η βασιλεία των ουρανών». Αλλά και σε μία παραβολή παρουσιάζει κάποιον γιο, ο οποίος πήρε την περιουσία του πατέρα του, έφυγε σε μακρινή χώρα, και εκεί σπατάλησε τα πάντα ζώντας στην ασωτία· έπειτα, αφού έπεσε πείνα στη χώρα εκείνη, πήγε και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πονηρούς πολίτες εκείνης της πολυαμάρτητης χώρας· ο οποίος και τον έστειλε, λέει, στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, ονομάζοντας με αυτόν τον τρόπο την πιο σκληρή και βδελυρή αμαρτία. Αφού λοιπόν υπέφερε πολλά και έφτασε στην έσχατη ταλαιπωρία, ώστε να μην έχει τη δύναμη να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τη δύσοσμη τροφή των χοίρων, ήλθε επιτέλους σε συναίσθηση αυτής της ντροπής, και θρηνώντας για τον εαυτό του έλεγε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα».

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Και αυτό εγώ δεν το κατέγραψα ορμώμενος από δική μου σκέψη ή αυθεντία, ούτε τολμώντας να αθετήσω τους θείους κανόνες, αλλά η θεία παραβολή του Σωτήρα μας για τον άσωτο μας τα δίδαξε αυτά με τον πιο σαφή και δίκαιο τρόπο. Διότι εκείνος ο άσωτος υιός εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έζησε μέσα στην ασωτία και απομακρύνθηκε από τον αθάνατο Πατέρα και Θεό, και συναναστράφηκε με τους δαίμονες, τους πονηρούς πολίτες, και ο οποίος δαπάνησε κακώς τον θείο και πατρικό εκείνο πλούτο, που μας καθιστά υιούς Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος, και κατέφαγε μαζί με πόρνες και ασελγείς την πατρική περιουσία της αθάνατης ζωής· έπειτα, αν κάνει την πρέπουσα επιστροφή προς τον Θεό, δεν χρειάζεται πολλές ημέρες για να γίνει δεκτός από τον εκ φύσεως εύσπλαχνο πατέρα, αλλά με το που θα μετανοήσει, θα αναστηθεί από την αμαρτία, θα επιστρέψει και θα πει το «αμάρτησα, πατέρα» και τα εξής, γίνεται αμέσως δεκτός από τον πατέρα και ντύνεται την πρώτη στολή, δηλαδή τη χάρη του θείου βαπτίσματος, την οποία είχε αποβάλει εξαιτίας της υπερβολικής ασωτίας και των μολυσμών (ω, τι ζημία!) και την οποία μέσω της μετάνοιας ενδύεται ξανά (ω, τι χαρά!), και λαμβάνει τάχιστα στο χέρι της ψυχής το δαχτυλίδι ως αρραβώνα της αιώνιας ζωής, δηλαδή τη χάρη του θείου Πνεύματος, και αξιώνεται να φάει από τον σιτευτό μόσχο.

Η δε προς τον Θεό, όπως είπαμε, άξια επιστροφή, πρώτα είναι η αγαθή μνήμη και ο ζήλος των αγίων δούλων του Θεού: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου», δούλοι του Θεού, «έχουν περίσσευμα» από θεοπρεπή άρτο, «ενώ εγώ» στερούμενος κάθε αγαθό «πεθαίνω από την πείνα; Θα σηκωθώ» λοιπόν από τη μυσαρή αμαρτία, θα επιστρέψω, θα μετανοήσω στον Θεό «και θα του πω: πατέρα», Κύριε, «αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου» και «δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου». Ιδού τέσσερα καλά: ανάσταση, επιστροφή, εξομολόγηση και ταπείνωση. «Κάνε με», λέει, «σαν έναν από τους μισθωτούς σου». Γι' αυτό και δεν γίνεται δεκτός ως μισθωτός σύμφωνα με το αίτημά του, αλλά μάλλον ως κληρονόμος και, ως υιός που διέφυγε γυμνός και ήλθε από βαρβαρική χώρα, ντύνεται και του φορούν υποδήματα αμέσως και στολίζεται λαμπρά ως υιός που ήλθε από μακριά, και θυσιάζεται γι' αυτόν «ο σιτευτός μόσχος» και γρήγορα αξιώνεται την πατρική τράπεζα. Ποιος άραγε θα ελεούσε εκείνον που, μπροστά σε τέτοια και τόση θεία φιλανθρωπία, δεν προστρέχει στη μετάνοια, αλλά παραμένει υποδουλωμένος στην αμαρτία και προσθέτει «ανομία στην ανομία» και επιμένει πεισματικά να δουλεύει πάντοτε στην αμαρτία και να είναι δούλος της αμαρτίας, σαν να μην άκουσε ποτέ εκείνον που λέει ότι «καθένας που πράττει την αμαρτία είναι δούλος της αμαρτίας»;

Διότι η κακία και η αμαρτία μας έχει μέτρο, όποια και όση κι αν είναι, το δικό Του όμως έλεος είναι άμετρο και απέραντο, και όχι μόνο μας δέχεται χωρίς ονειδισμό όταν επιστρέφουμε σε Αυτόν, αλλά μας στολίζει και πάλι με την πρώτη στολή της υιοθεσίας. Γι' αυτό, ας μην ξεχάσουμε «τον πλούτο της χρηστότητάς Του», ας μη γίνουμε άστοργοι, ας μη φανούμε αμνήμονες. Ας θυμηθούμε Αυτόν και τους συνδούλους μας, τους αγγέλους και τους αγίους, ας φέρουμε στη μνήμη μας την άφθαρτη και ατελεύτητη τρυφή τους. Διότι η αρχή της μετάνοιας είναι η αγαθή μνήμη. Γι' αυτό και εκείνος, αφού θυμήθηκε, είπε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτων, ενώ εγώ χάνομαι από την πείνα;».

Σου έκανα και μία άλλη, τρίτη συγκατάβαση, η οποία είναι πολύ μεγάλη· διότι, αυτόν τον κανόνα που τώρα σου έδωσα για την αμαρτία σου αυτή, θα έπρεπε να σου τον διπλασιάσω και να σου τον πολλαπλασιάσω τόσες φορές όσες φορές διέπραξες την ίδια αμαρτία· έτσι ώστε ο αριθμός των ετών του κανόνα σου να γίνει τόσο μεγάλος, που να μην φτάσει σχεδόν ολόκληρη η ζωή σου για να τον ολοκληρώσεις· εγώ όμως σε σπλαχνίστηκα και σε κανόνισα τόσο ελαφρά, σαν να είχες πράξει την αμαρτία αυτή μία και μόνη φορά, ενώ εσύ την έπραξες τόσες και τόσες φορές (Και εδώ του λέγεις τον καθορισμένο αριθμό, πόσες φορές αμάρτησε). Λοιπόν και εσύ, τέκνο μου, οφείλεις να μην γίνεσαι τόσο σκληρόκαρδος και αχάριστος, αλλά με χαρά να δεχθείς αυτόν τον μικρό κανόνα και την αποχή από τη θεία Κοινωνία.» «Δ΄. Να γνωρίζεις ότι με αυτή την αποχή από την Κοινωνία, η μετάνοιά σου θα γίνει πιο ασφαλής· θα βεβαιωθείς περισσότερο στη χάρη του Θεού και θα κατανοήσεις καλύτερα το κακό που σου προξένησε η αμαρτία, προπάντων όταν βλέπεις τους άλλους να κοινωνούν και εσύ να το στερείσαι, λέγοντας στον εαυτό σου εκείνο το του Ασώτου Υιού: Ιδού, πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτων, ενώ εγώ χάνομαι από την πείνα.

Άκουσες από τη δεσποτική παραβολή όλα όσα παρουσιάζει τον εύσπλαχνο πατέρα να κάνει για τον νεότερο γιο: τις νεανικές παρεκτροπές, την τόσο μεγάλη αποστασία, τη μακρινή περιπλάνηση, τη σπατάλη της περιουσίας, την ασωτία, την τροφή των χοίρων, και έπειτα τη μεταμέλεια, την αναχώρηση από εκεί και την επιστροφή προς τον πατέρα. Και τι ακολούθησε; Μία φωνή ειλικρινούς μετάνοιας καταργεί όλα εκείνα τα πάθη, ανοίγει τα πατρικά σπλάχνα, επαναφέρει αμέσως στην τάξη του υιού αυτόν που πρόσβαλε το γένος του, τον ντύνει με την πρώτη στολή και θυσιάζει τον σιτευτό μόσχο. Αλλά το λαμπρό εορταστικό γεύμα, το δαχτυλίδι, οι χοροί, η πανήγυρις και όλα όσα γιόρτασε ο φιλόστοργος πατέρας για την ανεύρεση του χαμένου παιδιού του, αφήνοντάς μας παράδειγμα φιλανθρωπίας και συμπάθειας, ποια ψυχή δεν θα την παρακινούσαν τα μέγιστα ώστε να συμπεριφέρεται με συμπάθεια και αγάπη προς εκείνους που επιστρέφουν; Διότι δεν περιορίζει τη γενναιοδωρία του στο να θεωρήσει τον χαμένο ίσο με τον διασωθέντα, αλλά τον λαμπρύνει με ακόμη περισσότερη στοργή και με πάνδημη τιμή και δόξα.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Όταν δε συνήλθε (ήλθε εις εαυτόν)· διότι δεν ανήκε στον εαυτό του, αφού είχε παραδοθεί και πωληθεί στα πάθη και είχε χάσει τα φυσικά του λογικά. Ο άσωτος, μετά την επιστροφή και τη μετάνοιά του, ονομάζει τον εαυτό του μισθωτό και του αποδίδει όλα τα ονόματα της ατιμίας, προκειμένου να μας υποδείξει ο λόγος πώς πρέπει να ταπεινώνονται όσοι μετανοούν και πώς πρέπει να συντρίβουν την καρδιά τους μέσω των λόγων τους. Το ότι εκείνος που μετανοεί και ζητά εξιλέωση από τον Θεό δεν πρέπει ούτε καν να ατενίζει προς τον ουρανό, μας το διδάσκει η παραβολή, αλλά αντίθετα, με βλέμμα που ερυθριά από ντροπή, οφείλει να φανερώνει την κατήφεια και την έλλειψη παρρησίας της ψυχής.

Και για να μη φανεί ότι λέμε τις παραβολές από τον εαυτό μας, αντλώντας τες από ανθρώπινα παραδείγματα, ας τα μάθουμε αυτά από τις θείες Γραφές, οι οποίες συμφωνούν με όσα προείπαμε, λέγοντας: εκείνος ο νεότερος γιος, ο οποίος πήρε την περιουσία του και την κατασπατάλησε ζώντας άσωτα με πόρνες, και κατέληξε σε μεγάλη φτώχεια και περιήλθε σε τέτοια στέρηση, ώστε να μη μπορεί να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τα ξυλοκέρατα, όταν ήλθε στον εαυτό του και θυμήθηκε τον πατρικό πλούτο και την ευσπλαχνία του πατέρα του, είπε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα» και επιστρέφοντας και ερχόμενος προς τον πατέρα, εξέφρασε ολοκληρωτικά την αγάπη του προς αυτόν λέγοντας: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι γιος σου», και: «Αμάρτησα, πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου». Τότε, βλέποντας ο πατέρας τη μετάνοιά του από τα βάθη της καρδιάς του και την αγάπη του προς αυτόν, διότι ολόκληρος ολοκληρωτικά παραδόθηκε σε αυτόν, μη έχοντας πλέον καμία άλλη ελπίδα μπροστά στα μάτια του, παρά μόνο το πρόσωπο του πατέρα, του ανταπέδωσε την αγάπη και τον αξίωσε να φορέσει την πρώτη στολή και το δαχτυλίδι, και θυσίασε γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο, και αυτός έγινε κοινωνός του πατρικού πλούτου.

Αυτοί που μόλις εισέρχονται στο στάδιο της μετάνοιας με εκούσια γνώμη και με τη θέλησή τους και ασκούν τον εαυτό τους κατά το δυνατόν στη σωματική άσκηση, τόσο οι αρχάριοι, εννοώ, όσο και εκείνοι που έχουν χρονίσει σε αυτήν, νομίζουν ότι υπηρετούν τον Κύριο και ελπίζουν να δικαιωθούν από τα έργα τους. Επειδή δεν προσέχουν το φως των θείων Γραφών, αλλά μερικοί από αυτούς πορεύονται πάντοτε έξω από αυτό και κυριαρχούνται από το σκοτάδι των πονηρών διαλογισμών τους, δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που μετανοούν και αγωνίζονται στην άσκηση της αρετής και σε αυτούς που πραγματικά υπηρετούν τον Δεσπότη Χριστό. Διότι εκείνοι που μετανοούν, μεταμελόμενοι για όσα έπραξαν κακώς, ζητούν να λάβουν συγχώρεση για τα σφάλματά τους, όπως ήταν ο τελώνης, η πόρνη, ο ίδιος ο Πέτρος, όταν, έχοντας φοβηθεί και αρνηθεί τρεις φορές, έκλαψε πικρά, και όπως ο καθένας που μοιάζει με εκείνον τον άσωτο ο οποίος κατασπατάλησε την πατρική κληρονομιά με πόρνες και τελώνες. Διότι αυτοί και οι παρόμοιοί τους δεν λέγεται ότι υπηρετούν τον Κύριο, αλλά, όντας εχθροί και έχοντας αμαρτήσει απέναντί Του, συμφιλιώνονται μαζί Του μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης.

Ο Θεός; Αλλά δεν είναι παρών, διότι βρίσκεται μακριά από τον Θεό όποιος τρώει αυτά. Αλλά οι δαίμονες; Και πώς, αφού αυτοί μάλλον αυτό επιδιώκουν, να μην υπάρξει ποτέ παύση και κορεσμός της κακίας; «Όταν δε ήλθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτων, και εγώ χάνομαι από την πείνα; Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου. Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του. Ενώ δε απείχε ακόμη μακριά, τον είδε ο πατέρας του, και τον σπλαγχνίσθηκε, και αφού έτρεξε, έπεσε στον τράχηλό του και τον καταφίλησε. Είπε δε σε αυτόν ο υιός: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου.» Ήλθε στον εαυτό του ο έως τότε άσωτος. Διότι, όσο διάστημα έπραττε τα φαύλα, βρισκόταν εκτός εαυτού. Διότι λέγεται ότι κατασπατάλησε την ουσία του, και δικαιολογημένα. Γι' αυτόν τον λόγο βρίσκεται εκτός εαυτού. Διότι εκείνος που δεν κυβερνάται από τον λόγο, αλλά ζει ως άλογο ον, και καθοδηγεί άλλους στην αλογία, βρίσκεται εκτός εαυτού και δεν παραμένει στην οικεία ουσία, δηλαδή στον λόγο. Όταν όμως αναλογισθεί ποιος είναι και σε ποια αθλιότητα κατήντησε, τότε έρχεται στον εαυτό του, σκεπτόμενος λογικά, και φθάνοντας στη μετάνοια από την έξωθεν περιπλάνηση.

Όταν, λοιπόν, κάποιος ενώ βρίσκεται στην τάξη του υιού, έπειτα εξαιτίας της αμαρτίας αποκηρυχθεί, και βλέπει άλλους να απολαμβάνουν τα θεία χαρίσματα, και να κοινωνούν τα θεία μυστήρια, και τον θείο άρτο· διότι δεν πρέπει να νοούμε ως λεγόμενους μισθωτούς μόνο τους κατηχουμένους, αλλά απλώς και εκείνους μέσα στην Εκκλησία που δεν ανήκουν στην πρώτη τάξη· τότε βέβαια οφείλει να λέει στον εαυτό του αυτά τα οικτρά λόγια: Πόσοι μισθωτοί του Πατέρα μου έχουν περίσσευμα από ψωμί· ενώ εγώ πεθαίνω από την πείνα. Αλλά αφού σηκωθώ, δηλαδή από την πτώση της αμαρτίας, θα πορευθώ προς τον Πατέρα μου και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου· διότι, εγκαταλείποντας τα επουράνια, αμάρτησα ως προς αυτά, προτιμώντας αντί αυτών την κατάπτυστη ηδονή, και προκρίνοντας τη χώρα της πείνας αντί για την πατρίδα μου, τον ουρανό. Διότι, όπως ακριβώς λέγεται ότι αμαρτάνει (δηλαδή σφάλλει), ας πούμε, απέναντι στον χρυσό, εκείνος που προτιμά τον μόλυβδο αντί γι' αυτόν, έτσι αμαρτάνει απέναντι στον ουρανό, εκείνος που προτίμησε τα γήινα αντί γι' αυτόν. Επειδή αποτυγχάνει εντελώς να βρει την οδό που οδηγεί στον ουρανό. Πρόσεξε δε ότι, όταν μεν αμάρτανε, αμάρτανε σαν να μην έπραττε ενώπιον του Θεού, όταν όμως εξομολογείται, αισθάνεται ότι έχει αμαρτήσει ενώπιον του Θεού. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του, διότι πρέπει εμείς όχι μόνο να επιθυμούμε όσα είναι αρεστά στον Θεό, αλλά και να τα πράττουμε. Και όπως ακριβώς είδες τη θερμή μετάνοια, έτσι να δεις και την ευσπλαχνία του πατέρα.