Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:18

Πώς όμως θα εξομολογηθώ; Μιμούμενος τον άσωτο, προσπίπτοντας και κραυγάζοντας προς τον Κύριο με συντετριμμένη καρδιά και πνεύμα ταπεινώσεως: αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, δέξου με, πατέρα, που μετανοώ. Πώς θα εξομολογηθώ; Απομακρυνόμενος από το παράπτωμα και αποστρεφόμενος με βδελυγμία το αμάρτημα. Διότι, «εάν επιστρέψεις και ταπεινώσεις τον εαυτό σου ενώπιον του Κυρίου και απομακρύνεις από τη ζωή σου την αδικία, ο Παντοκράτωρ θα είναι βοηθός σου»· και, «επιστρέψτε, και θα επιστρέψω σε εσάς, λέει ο Κύριος ο Παντοκράτωρ». Πώς θα εξομολογηθώ; Επιστρέφοντας με όλη μου την καρδιά και ταπεινωνόμενος με νηστεία, με θρήνο και με διάρρηξη της καρδιάς. Διότι, «τώρα, λέει ο Κύριος ο Θεός μας, επιστρέψτε προς εμένα με όλη σας την καρδιά, με νηστεία, με κλαυθμό και με θρήνο, και διαρρήξτε τις καρδιές σας και όχι τα ενδύματά σας, και επιστρέψτε προς τον Κύριο τον Θεό σας, διότι είναι ελεήμων και οικτίρμων, μακρόθυμος και πολυέλεος». Πώς θα εξομολογηθώ; Ελεώντας τον πτωχό και τον πένητα και συγχωρώντας τα σφάλματα του πλησίον. Διότι, λέει, «αυτός που ελεεί θα ελεηθεί»· και, «συγχωρήστε και θα σας συγχωρεθεί»· και, «η ελεημοσύνη του ανθρώπου είναι σαν σφραγίδα μαζί του»· και, «είναι δώρο αγαθό ενώπιον του Υψίστου για εκείνους που την πράττουν».

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Και για να μη φανεί ότι λέμε τις παραβολές από τον εαυτό μας, αντλώντας τες από ανθρώπινα παραδείγματα, ας τα μάθουμε αυτά από τις θείες Γραφές, οι οποίες συμφωνούν με όσα προείπαμε, λέγοντας: εκείνος ο νεότερος γιος, ο οποίος πήρε την περιουσία του και την κατασπατάλησε ζώντας άσωτα με πόρνες, και κατέληξε σε μεγάλη φτώχεια και περιήλθε σε τέτοια στέρηση, ώστε να μη μπορεί να χορτάσει την κοιλιά του ούτε με τα ξυλοκέρατα, όταν ήλθε στον εαυτό του και θυμήθηκε τον πατρικό πλούτο και την ευσπλαχνία του πατέρα του, είπε: «Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα ψωμιού, και εγώ χάνομαι από την πείνα» και επιστρέφοντας και ερχόμενος προς τον πατέρα, εξέφρασε ολοκληρωτικά την αγάπη του προς αυτόν λέγοντας: «Δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι γιος σου», και: «Αμάρτησα, πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου». Τότε, βλέποντας ο πατέρας τη μετάνοιά του από τα βάθη της καρδιάς του και την αγάπη του προς αυτόν, διότι ολόκληρος ολοκληρωτικά παραδόθηκε σε αυτόν, μη έχοντας πλέον καμία άλλη ελπίδα μπροστά στα μάτια του, παρά μόνο το πρόσωπο του πατέρα, του ανταπέδωσε την αγάπη και τον αξίωσε να φορέσει την πρώτη στολή και το δαχτυλίδι, και θυσίασε γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο, και αυτός έγινε κοινωνός του πατρικού πλούτου.

Εσύ είσαι μαζί μου, διότι ποτέ δεν απομακρύνθηκες από εμένα· εσύ δεν χωρίστηκες από την εκκλησία· εσύ συνομιλείς μαζί μου, όντας πάντοτε παρών μαζί μου, μαζί με όλους τους αγγέλους μου. Αυτός όμως ήλθε καταντροπιασμένος, γυμνός και άμορφος, φωνάζοντας: «Ελέησε· αμάρτησα, πατέρα, και σε ικετεύω εγώ που έσφαλα ενώπιόν σου· δέξου με ως μισθωτό και θρέψε με ως φιλάνθρωπος, εσύ που είσαι ο δεσπότης και κύριος των αιώνων». Ο αδελφός σου έκραξε: «Σώσε με, άγιε πατέρα».

Την Κυριακή προ της Απόκρεω, κοντάκιο στον άσωτο υιό, που φέρει την εξής ακροστιχίδα: <του ταπεινού Ρωμανού> ήχος α', προς το: Τη ζωή τη ταφή. Προοίμιο. Τις πατρικές αγκάλες σπεύσε να μου ανοίξεις· ασώτως κατασπατάλησα τον βίο μου, αποβλέποντας στον αδάπανο πλούτο των οικτιρμών σου, Σωτήρα. Τώρα μην παραβλέψεις την φτωχευμένη μου καρδιά· διότι σε σένα, Κύριε, με κατάνυξη κραυγάζω: «Αμάρτησα, Πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου». Καθώς ο Σωτήρας μας καθημερινά μας διακηρύττει με τη δική του φωνή στις Γραφές τη μετάνοια του ασώτου υιού, ας αποβάλουμε κάθε ασέβεια και ας προσπέσουμε στον Πατέρα που γνωρίζει τα πάντα. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει να αποδέχεται τη μετάνοια όσων σφάλλουν, και με ένδυμα αφθαρσίας ντύνει ο ίδιος όσους επιστρέφουν, φωνάζοντας με κλάμα: «Αμάρτησα, Πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου».

Τ〈........〉 Ιδιόμελον. Σπεύσε να μου ανοίξεις τις πατρικές αγκάλες· σπατάλησα άσωτα τη ζωή μου, αποβλέποντας στον αδαπάνητο πλούτο των οικτιρμών σου, Σωτήρα· τώρα μην παραβλέψεις την πτωχεύσασα καρδιά μου· διότι σε εσένα, Κύριε, με κατάνυξη κραυγάζω: «Αμάρτησα, Πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου».

Η ζωή εν τάφω (App. Metr. N) Καθώς ο Σωτήρας μας καθημερινά με τη δική του φωνή μάς διακηρύττει στις Γραφές τη μετάνοια του ασώτου υιού, ας αποβάλουμε κάθε ασέβεια και ας προσπέσουμε στον Πατέρα που γνωρίζει τα πάντα. Διότι γνωρίζει, γνωρίζει να αποδέχεται τη μετάνοια όσων σφάλλουν. Και με το ένδυμα της αφθαρσίας ντύνει ο ίδιος αυτούς που επιστρέφουν και απλώς κραυγάζουν με κλάμα: «Αμάρτησα, πατέρα, στον ουρανό και ενώπιόν σου».

Αυτοί που μόλις εισέρχονται στο στάδιο της μετάνοιας με εκούσια γνώμη και με τη θέλησή τους και ασκούν τον εαυτό τους κατά το δυνατόν στη σωματική άσκηση, τόσο οι αρχάριοι, εννοώ, όσο και εκείνοι που έχουν χρονίσει σε αυτήν, νομίζουν ότι υπηρετούν τον Κύριο και ελπίζουν να δικαιωθούν από τα έργα τους. Επειδή δεν προσέχουν το φως των θείων Γραφών, αλλά μερικοί από αυτούς πορεύονται πάντοτε έξω από αυτό και κυριαρχούνται από το σκοτάδι των πονηρών διαλογισμών τους, δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που μετανοούν και αγωνίζονται στην άσκηση της αρετής και σε αυτούς που πραγματικά υπηρετούν τον Δεσπότη Χριστό. Διότι εκείνοι που μετανοούν, μεταμελόμενοι για όσα έπραξαν κακώς, ζητούν να λάβουν συγχώρεση για τα σφάλματά τους, όπως ήταν ο τελώνης, η πόρνη, ο ίδιος ο Πέτρος, όταν, έχοντας φοβηθεί και αρνηθεί τρεις φορές, έκλαψε πικρά, και όπως ο καθένας που μοιάζει με εκείνον τον άσωτο ο οποίος κατασπατάλησε την πατρική κληρονομιά με πόρνες και τελώνες. Διότι αυτοί και οι παρόμοιοί τους δεν λέγεται ότι υπηρετούν τον Κύριο, αλλά, όντας εχθροί και έχοντας αμαρτήσει απέναντί Του, συμφιλιώνονται μαζί Του μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης.

Αυτούς που επιστρέφουν να τους δεχθείτε και να τους συγκαταλέξετε στους υπόλοιπους αδελφούς, εκτελώντας τα καθήκοντά σας. Διότι χαίρομαι με την επιστροφή καθενός ξεχωριστά, και χαίρεται και ο Θεός μαζί με τους αγγέλους Του, αρκεί μόνο, μιμούμενοι τον άσωτο, να φωνάζουν το «αμάρτησα» και να επιδεικνύουν μέσα από τον βίο τους όσα είναι αρεστά στον Κύριο. Σχετικά με τις σωματικές σας ανάγκες, όλα, όπως έχει προειπωθεί, θα τα φροντίσει ο μέγας οικονόμος, δίνοντας στον καθένα το δίκαιο. Όμως ας γίνεται και ό,τι αυτός ορίζει και σας δίνει εντολή. Αν πάλι κάτι σας φανεί βαρύ σε αυτά που σας παραγγέλλει, αφού πρώτα εκπληρωθεί η εντολή, τότε να μου το αναφέρετε και εγώ θα το εξετάσω και ό,τι γίνει, θα γίνει θεάρεστα. Λοιπόν, τέκνα μου και αδελφοί, να χαίρεστε εν Κυρίω, να εργάζεστε με προθυμία, να ζείτε με ακακία, να συμπεριφέρεστε με απλότητα. Ας γίνεται εξομολόγηση των κρυφών, διότι αυτό είναι σωτήριο για την ψυχή και απαλλάσσει από τα πάθη. Ας γίνεται η ψαλμωδία και η στιχολογία, η αγρυπνία και η ανάγνωση, σύμφωνα με ό,τι αρμόζει στον κανόνα. Η εκμάθηση των ψαλμών και των τροπαρίων ας γίνεται σύμφωνα με ό,τι επιτρέπει ο προηγούμενος. Αν όμως εκείνος το απαγορεύει, γνωρίζει τι κάνει. Ο καθένας ας αποδέχεται όσα προέρχονται από αυτόν.

Ο Θεός; Αλλά δεν είναι παρών, διότι βρίσκεται μακριά από τον Θεό όποιος τρώει αυτά. Αλλά οι δαίμονες; Και πώς, αφού αυτοί μάλλον αυτό επιδιώκουν, να μην υπάρξει ποτέ παύση και κορεσμός της κακίας; «Όταν δε ήλθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτων, και εγώ χάνομαι από την πείνα; Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου. Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του. Ενώ δε απείχε ακόμη μακριά, τον είδε ο πατέρας του, και τον σπλαγχνίσθηκε, και αφού έτρεξε, έπεσε στον τράχηλό του και τον καταφίλησε. Είπε δε σε αυτόν ο υιός: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου.» Ήλθε στον εαυτό του ο έως τότε άσωτος. Διότι, όσο διάστημα έπραττε τα φαύλα, βρισκόταν εκτός εαυτού. Διότι λέγεται ότι κατασπατάλησε την ουσία του, και δικαιολογημένα. Γι' αυτόν τον λόγο βρίσκεται εκτός εαυτού. Διότι εκείνος που δεν κυβερνάται από τον λόγο, αλλά ζει ως άλογο ον, και καθοδηγεί άλλους στην αλογία, βρίσκεται εκτός εαυτού και δεν παραμένει στην οικεία ουσία, δηλαδή στον λόγο. Όταν όμως αναλογισθεί ποιος είναι και σε ποια αθλιότητα κατήντησε, τότε έρχεται στον εαυτό του, σκεπτόμενος λογικά, και φθάνοντας στη μετάνοια από την έξωθεν περιπλάνηση.

Όταν, λοιπόν, κάποιος ενώ βρίσκεται στην τάξη του υιού, έπειτα εξαιτίας της αμαρτίας αποκηρυχθεί, και βλέπει άλλους να απολαμβάνουν τα θεία χαρίσματα, και να κοινωνούν τα θεία μυστήρια, και τον θείο άρτο· διότι δεν πρέπει να νοούμε ως λεγόμενους μισθωτούς μόνο τους κατηχουμένους, αλλά απλώς και εκείνους μέσα στην Εκκλησία που δεν ανήκουν στην πρώτη τάξη· τότε βέβαια οφείλει να λέει στον εαυτό του αυτά τα οικτρά λόγια: Πόσοι μισθωτοί του Πατέρα μου έχουν περίσσευμα από ψωμί· ενώ εγώ πεθαίνω από την πείνα. Αλλά αφού σηκωθώ, δηλαδή από την πτώση της αμαρτίας, θα πορευθώ προς τον Πατέρα μου και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου· διότι, εγκαταλείποντας τα επουράνια, αμάρτησα ως προς αυτά, προτιμώντας αντί αυτών την κατάπτυστη ηδονή, και προκρίνοντας τη χώρα της πείνας αντί για την πατρίδα μου, τον ουρανό. Διότι, όπως ακριβώς λέγεται ότι αμαρτάνει (δηλαδή σφάλλει), ας πούμε, απέναντι στον χρυσό, εκείνος που προτιμά τον μόλυβδο αντί γι' αυτόν, έτσι αμαρτάνει απέναντι στον ουρανό, εκείνος που προτίμησε τα γήινα αντί γι' αυτόν. Επειδή αποτυγχάνει εντελώς να βρει την οδό που οδηγεί στον ουρανό. Πρόσεξε δε ότι, όταν μεν αμάρτανε, αμάρτανε σαν να μην έπραττε ενώπιον του Θεού, όταν όμως εξομολογείται, αισθάνεται ότι έχει αμαρτήσει ενώπιον του Θεού. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του, διότι πρέπει εμείς όχι μόνο να επιθυμούμε όσα είναι αρεστά στον Θεό, αλλά και να τα πράττουμε. Και όπως ακριβώς είδες τη θερμή μετάνοια, έτσι να δεις και την ευσπλαχνία του πατέρα.