Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:21

Γιατί λοιπόν ο Λουκάς, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα, μου κατέγραψε την ιστορία του άσωτου υιού, ο οποίος πρώτα προσέβαλε με την αναχώρησή του εκείνον που τον γέννησε, και έπειτα, παραδομένος σε ηδονές και μέθες και γινόμενος λάτρης των γυναικών, σπατάλησε όλο τον πατρικό πλούτο; Επειδή όμως, ύστερα από καιρό, αφού ταλαιπωρήθηκε αρκετά από τους μόχθους, ώστε να γίνει μισθωτός χοιροβοσκός και να μοιράζεται την ίδια τροφή με τους χοίρους, επέστρεψε στην πατρική εστία έχοντας συνετιστεί, ο πατέρας δεν τον αποστράφηκε ούτε του έκλεισε τις πόρτες όταν επέστρεψε, αλλά εντελώς το αντίθετο, έτρεξε κοντά του καθώς εκείνος πλησίαζε, έπεσε στον τράχηλό του και έκλαψε με συμπόνια στον λαιμό του. Τον έκανε πάλι από άθλιο μακάριο, ντύνοντάς τον με αρχοντική στολή, φορώντας του δαχτυλίδι στο χέρι, κάνοντας την ημέρα εκείνη γιορτή και ετοιμάζοντας λαμπρό συμπόσιο. Όλα αυτά αποτελούν παραβολικό λόγο, που ανοίγει σε αυτούς που μετανοούν την Εκκλησία ως πατρική εστία και τους δέχεται με καλοσύνη, ώστε να μη μοιράζονται την ίδια τροφή με τους χοίρους, δηλαδή τους δαίμονες, αλλά να γίνουν πάλι υιοί αντί για ξένοι, ώστε να ζουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού ως θέλημα πατέρα και με τους αγίους άνδρες ως αδελφούς.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Μη διστάζεις, λοιπόν. Διότι δεν σε αποβάλλει, εφόσον επιθυμείς να σωθείς, Εκείνος που είπε: αν λοιπόν εσείς, αν και είστε πονηροί, γνωρίζετε να δίνετε αγαθά δώρα στα παιδιά σας, πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο επουράνιος θα δώσει αγαθά σε εκείνους που του τα ζητούν; Πρόσελθε, λοιπόν, στον Πατέρα των οικτιρμών, εξομολογούμενος τις αμαρτίες σου και λέγοντας με δάκρυα: Αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, Κύριε, Θεέ Παντοκράτορα, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομαστώ υιός σου, ούτε να ατενίσω και να δω το ύψος του ουρανού εξαιτίας του πλήθους των αδικιών μου, ούτε να προφέρω το ένδοξο όνομά σου με τα χείλη εμού του αμαρτωλού.

Λέει, λοιπόν, ο νεότερος: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου. Αναγνώρισε τον πατέρα ο αμαρτήσας υιός, αποδεικνύοντας ότι εκείνος που τον πλάνησε είναι πατριός και επίβουλος· και είδε τον δόλο, είδε την πλάνη, προσέδραμε στη μετάνοια, σαν σε μητέρα. Πείνασε για καιρό, τρεφόμενος με ξυλοκέρατα· δίψασε για πολύ, δεχόμενος τον βούρκο μαζί με τους χοίρους· αλλά η μετάνοια, ως εύσπλαχνη μητέρα, προσφέροντας τους μαστούς, θήλαζε πάλι τον νέο. Όταν ήταν νήπιο, τον έθρεψε με άρτο εξαιτίας της πίστεως, και, αφού έγινε νέος, τον θηλάζει, διότι η αμαρτία κατασπατάλησε τη δύναμή του. Εάν δεν έβρισκε γάλα, δεν θα θεραπευόταν· διότι εξασθένησε πάρα πολύ από την αισχρότητα, έχοντας κατασπαταλήσει τη φυσική του διάνοια. Και, ενώ αδυνατούσε να ανορθωθεί, η μετάνοια, αφού τον θήλασε, τον ανέστησε.

Το στάδιο είναι εγγύς. Σήκω και αποτίναξε την ύλη του κόσμου. Μιμήσου τον άσωτο υιό, διότι, αφού σπατάλησε τα πάντα, προσήλθε αναιδώς προς τον πατέρα· ο δε πατέρας νοιάστηκε περισσότερο για την αιχμαλωσία του παρά για τον πλούτο που είχε εξαρχής σπαταληθεί.

Πάλι απέκοψε το «θα έρθουν από ανατολή και δύση και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες έξω και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε: πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: ευλογημένος». 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, αυτού που πήρε το μερίδιο των υπαρχόντων και το σπατάλησε ασώτως, και του άλλου. 〈μγ〉. «Ο νόμος και οι προφήτες έως τον Ιωάννη και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈μδ〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈με〉. «Τώρα δε αυτός παρηγορείται», ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈μϛ〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε αυτόν που ανασταίνεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈μζ〉. Απέκοψε το «να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». 〈μη〉. Όταν συνάντησαν οι δέκα λεπροί.

αν και παραμένουν έξω *, ενώ οι πατέρες βρίσκονται μέσα· από πού όμως προκαλείται ο βρυγμός των οδόντων κατά την κρίση, ω ανόητε, εάν δεν γίνει ανάσταση των σωμάτων; 〈Σχόλιο〉 〈μα〉. Απέκοψε πάλι το «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε· πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν ενδέχεται να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε, ευλογημένος». 〈Έλεγχος〉 〈μα〉. Δες το μέγεθος αυτής της θρασύτητας· πόσο μεγάλη αφαίρεση κάνει στο Ευαγγέλιο; Είναι σαν να έπαιρνε κάποιος ένα ζώο και να του απέκοπτε το μισό σώμα, και με το μισό να προσπαθούσε να πείσει αυτούς που αγνοούν, λέγοντάς τους ότι τέτοιο είναι το ζώο και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί από αυτό. 〈Σχόλιο〉 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, εκείνου που έλαβε το μερίδιο των υπαρχόντων και το κατασπατάλησε ασώτως, καθώς και του άλλου. 〈Έλεγχος〉 〈μβ〉.

Διότι ο Θεός δεν πέθανε για τους άπτωτους, όταν ήλθε επί της γης και περιέβαλε τη θεότητά Του με τη θνητή φύση, αλλά για τους πεπτωκότες και για όσους πέθαναν εξαιτίας του Αδάμ. Δεν έχεις ακούσει για τον νεότερο υιό, πώς αποπλανήθηκε μακριά από τον πατέρα του, σπαταλώντας όλη την πατρική του περιουσία στην ασωτία, και πώς τον βασάνιζε η πείνα καθώς περιπλανιόταν; Και πώς, όταν επέστρεψε στην οικία του πατέρα του και γονάτισε μπροστά του, αμέσως ο πατέρας σπλαγχνίστηκε τον άσωτο υιό, έπλεξε τα χέρια του γύρω από τον λαιμό του, έχυσε δάκρυα και τον τίμησε με συμπόσιο; Καθώς και κάποιος Καλός Ποιμένας προβάτων, όταν ένα από αυτά απομονώθηκε, τα άφησε όλα και ακολούθησε τα ίχνη εκείνου· και αν το βρει να περιπλανιέται μακριά στις βουνοκορφές ή μέσα στα δάση, το σηκώνει στους ώμους του, και με αγαλλίαση το συναριθμεί με το υπόλοιπο αγαπημένο του ποίμνιο.

Πού είναι αυτοί που λένε ότι η χάρη που ενοικεί στους αγίους του Θεού είναι κτιστή; Ας γνωρίζουν ότι βλασφημούν εις βάρος του ίδιου του Πνεύματος, το οποίο ενώνεται με τους αγίους κατά τη μετάδοση της χάριτος. Εμείς όμως ας παραθέσουμε για το προκείμενο θέμα και ένα άλλο, πιο παραστατικό παράδειγμα: διότι η αρχή του πένθους μοιάζει με την επιστροφή του ασώτου. Γι' αυτό και γεμίζει με κατήφεια εκείνον που το βιώνει και τον παρακινεί να πει εκείνα τα λόγια: «Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομαστώ υιός σου». Το τέλος του όμως μοιάζει με την προϋπάντηση και τον εναγκαλισμό από τον Ύψιστο Πατέρα, κατά τον οποίο ο υιός, συναντώντας τον πλούτο της απερίγραπτης ευσπλαχνίας και αποκτώντας πολλή χαρά και παρρησία χάρη σε αυτήν, δεχόταν φιλιά και τα ανταπέδιδε, και αφού εισήλθε μαζί του, συμμετείχε σε συμπόσιο με τον Πατέρα, συναπολαμβάνοντας την ουράνια ευφροσύνη.

Διότι εκείνος, αν και στερήθηκε έχοντας απομακρυνθεί από τον κοινό τροφοδότη και πατέρα και δεσπότη, εντούτοις περιέπεσε σε ισχυρό λιμό και, συναισθανόμενος τη στέρηση, μετανόησε και επέστρεψε και αναζήτησε και έτυχε πάλι της θείας και ακήρατης τροφής, και σε τέτοιο βαθμό απόλαυσε μέσω της μετάνοιας τα χαρίσματα του Πνεύματος, ώστε να γίνει ακόμη και αντικείμενο φθόνου για τον πλούτο του.

Διότι εκεί θα Τον βρούμε να έχει εξέλθει προς προϋπάντησή μας από φιλανθρωπία και να μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών μας, το γνώρισμα της αφθαρσίας, τον αρραβώνα της μελλοντικής κληρονομίας· επειδή και ο άσωτος υιός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα, ενόσω βρισκόταν στη χώρα των παθών, αν και συλλογιζόταν και έλεγε τα λόγια της μετανοίας, δεν έτυχε κανενός αγαθού, έως ότου, αφού εγκατέλειψε όλα εκείνα τα έργα της αμαρτίας, έτρεξε και ήλθε προς τον πατέρα του και, αφού αξιώθηκε δωρεών πάνω από κάθε ελπίδα, παρέμεινε στο εξής με ταπείνωση, ζώντας με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και διαφυλάσσοντας για τον εαυτό του αβλαβή τη χάρη που ανακαινίστηκε από τον Θεό.

Στο Ευαγγέλιο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και περί ευσπλαχνίας και ευποιίας. Την περασμένη Κυριακή, η Εκκλησία έκανε μνεία της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Θεού προς εμάς, μέσω της παραβολής του διασωθέντος ασώτου.

Διότι υπενθυμίσαμε τον υιό που κατανάλωσε την περιουσία του και επέστρεψε στην πατρική οικία, και προσθέσαμε όλη την ταλαιπωρία, την πείνα, την αισχύνη, τους ονειδισμούς και όλα τα άλλα που υπέμεινε στην ξενιτιά, θέλοντας με αυτό το παράδειγμα να τους κάνουμε πιο συνετούς. Και δεν σταματήσαμε τον λόγο μας έως εκεί, αλλά επιδείξαμε και τη φιλοστοργία του πατέρα προς αυτούς, χωρίς να τους ζητήσουμε ευθύνες για την αμέλειά τους, αλλά δεχόμενοι αυτούς με ανοιχτές αγκάλες, δίνοντάς τους συγχώρεση για τα παραπτώματά τους, ανοίγοντας την οικία, παραθέτοντας τράπεζα, ντύνοντάς τους με τη στολή της διδασκαλίας και παρέχοντάς τους κάθε άλλη φροντίδα. Εκείνοι, όμως, δεν μιμήθηκαν τον υιό εκείνο, ούτε καταδίκασαν την προηγούμενη απομάκρυνσή τους, ούτε παρέμειναν στην πατρική οικία, αλλά αποσκίρτησαν και πάλι. Δικό σας έργο, λοιπόν, ας είναι, εσάς που είστε πάντοτε μαζί μας, να τους επαναφέρετε και να τους πείσετε να συμμετέχουν μαζί μας στη γιορτή της κάθε σύναξης. Διότι, αν και η Πεντηκοστή πέρασε, η γιορτή δεν πέρασε· επειδή κάθε σύναξη είναι γιορτή.

βʹ. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του. Πρόσθεσε στην καλή απόφαση την αγαθή πράξη. Διότι πρέπει εμείς όχι μόνον να σκεπτόμαστε τα πνευματικά ωφέλιμα, αλλά και να αποδεικνύουμε τις αγαθές μας διαθέσεις με τις πράξεις. Και ενώ βρισκόταν ακόμη μακριά ως προς τον τόπο, αλλά κοντά ως προς τον τρόπο, και ενώ χτυπούσε συνεχώς τα χέρια του και έτυπτε το ίδιο του το στήθος, επειδή υπήρξε εργαστήριο πονηρών λογισμών, και προσήλωνε το πρόσωπό του στη γη, και απαιτούσε από τους οφθαλμούς του να δώσουν τις σταγόνες των δακρύων ως συμπρεσβευτές, και καθώς προμελετούσε την απολογία του, όταν έφθασε, αναφώνησε με φωνή μεγάλη, λέγοντας με δάκρυα: Πατέρα, αμάρτησα εις τον ουρανό και ενώπιόν σου. Αμάρτησα, το γνωρίζω, Χριστέ, Δέσποτα και Θεέ· τις δικές μου αμαρτίες εσύ μόνος τις γνωρίζεις· αμάρτησα, ελέησέ με ως Θεός και Δεσπότης. Δεν είμαι άξιος να ατενίζω τον ουρανό και να παρακαλώ εσένα, τον αγαθό μου Δεσπότη, όντας γεμάτος από μέγιστα και βαρύτατα εγκλήματα· δεν υπάρχει αριθμός στα δικά μου αμαρτήματα.

Όμως, δεν αρκέστηκε σε αυτά αυτός ο άσωτος υιός· αλλά, όντας υπερβολικός ακόμη και στα αγαθά της μετανοίας, θεώρησε πως ούτε αυτή η τόσο μεγάλη φιλανθρωπία δεν του αρκούσε για την τέλεια σωτηρία του απέναντι στο πλήθος των αμαρτημάτων του. Αντίθετα, εκείνα ακριβώς που είχε μελετήσει να πει στον πατέρα του, αυτά και του έλεγε όταν βρέθηκε μπροστά του με το πρέπον ύφος: Πατέρα, αν βέβαια μου επιτρέπεται καθόλου να σε αποκαλώ πατέρα· αν δεν αμαρτάνω και σε αυτό, μαζί με τα άλλα μου πταίσματα, ονομάζοντάς σε πατέρα· αν δεν υβρίζω με αυτή την προσφώνηση το ανύβριστο όνομα· αν δεν μου κλείνει τα χείλη η συνείδηση· αν δεν μου δένει τη γλώσσα το είδος των πράξεών μου· αν δεν μου εμποδίζει τον λόγο ο βίος μου· δέξου, άγιε Πατέρα, ρυπαρή δέηση από ρυπαρό στόμα. Πατέρα κατά χάριν και δημιουργέ κατά φύσιν, «Ημάρτησα εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου». Αμάρτησα, ομολογώ τα παραπτώματά μου, δεν κρύβω αυτά που βλέπεις, δεν αρνούμαι αυτά που γνωρίζεις· παρουσιάζομαι ενώπιόν σου ως υπόλογος, κατακρίνομαι ως παράνομος· ως κριτής ελέησέ με. Ημάρτησα εις τον ουρανόν και ενώπιόν σου. Φοβάμαι να υψώσω τα μάτια μου στον ουρανό, διότι τρέμω την όψη του στερεώματος, σαν να είναι φωνή κατηγόρου· διστάζω να ατενίσω το φως της θεότητας, έχοντας ρυπαρούς τους οφθαλμούς της διανοίας.

Ακούσατε τη θεία παραβολή και γνωρίσατε τον σκοπό της και είδατε τη δύναμή της· μάθατε πόσο φιλάνθρωπο Κύριο έχουμε, πόσο ανεξίκακο. Σε Αυτόν, λοιπόν, ας καταφύγουμε με καθαρή καρδιά. Ελάτε, με κοινή φωνή ας βοήσουμε προς Αυτόν: Δέσποτα, φιλάνθρωπε Κύριε, Μονογενή Υιέ του Θεού, αμαρτήσαμε στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαστε άξιοι να ονομαζόμαστε υιοί σου· αλλά παίρνουμε θάρρος από τους οικτιρμούς σου· έχουμε ως εγγύηση της φιλανθρωπίας σου τον τίμιο σταυρό, τον οποίο υπέμεινες για εμάς· έχουμε ως εγγυητές της ευσπλαχνίας σου την άλλοτε πόρνη και τον άλλοτε ληστή. Διότι μέσω αυτών και εμείς και όλοι οι αμαρτωλοί προτρεπόμαστε να προστρέξουμε στη φιλανθρωπία σου. Όπως εκείνους τους ανέδειξας αξιοΰμνητους και μακάριους, Κύριε, ελέησε και εμάς που προσπίπτουμε σε σένα· όπως ανέστησας νεκρούς όταν σταυρώθηκες, ανάστησε με την πολλή σου φιλανθρωπία και εμάς που έχουμε νεκρωθεί από την αμαρτία, ώστε να απολαύσουμε την ανάστασή σου μαζί με όσους έχουν απολυτρωθεί. Λέγοντας αυτά, ας επιμείνουμε, ώστε να πει και σε εμάς ο Δεσπότης μας Χριστός: Ας γίνει σε εσάς σύμφωνα με την πίστη σας. Και εσείς που πρόκειται να απολαύσετε τη δωρεά του βαπτίσματος, αφού απορρίψετε κάθε ξένο λογισμό και κατευθύνετε τις ψυχές σας προς τον ουράνιο νυμφίο, απολαύστε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Ο Κύριος είναι εγγύς, μην μεριμνάτε για τίποτα.

Διότι, όπως ακριβώς για τους ασθενείς το να μην επιδεινωθεί η κατάστασή τους θα μπορούσε να αποτελέσει την αρχή για τη βελτίωσή της, έτσι συμβαίνει και με την κακία: μην προχωρήσεις παραπέρα, και θα λάβουν τέλος για σένα τα έργα της πονηρίας. Και αν το πράξεις αυτό για δύο ημέρες, την τρίτη θα απομακρυνθείς ευκολότερα, και μετά τις τρεις, θα προσθέσεις και δέκα, έπειτα είκοσι, έπειτα εκατό, έπειτα ολόκληρη τη ζωή σου. Διότι, όσο περισσότερο προχωράς, τόσο πιο εύκολη θα δεις ότι είναι η οδός, και θα φτάσεις να σταθείς στην ίδια την κορυφή, και θα απολαύσεις αθρόα πολλά αγαθά. Επειδή και τότε, όταν επέστρεψε εκείνος ο άσωτος υιός, υπήρχαν και αυλοί και κιθάρες και χοροί και συμπόσια και πανηγύρια· και εκείνος που όφειλε να τιμωρήσει το παιδί του για την άσκοπη σπατάλη και για τη τόσο μακρόχρονη φυγή, δεν έπραξε τίποτε από αυτά, αλλά τον αντίκρισε σαν να είχε διαπρέψει, και δεν ανέχθηκε ούτε καν με λόγια να ονειδίσει το παιδί, μάλλον δε ούτε καν να του υπενθυμίσει απλώς τα προηγούμενα, αλλά τον αγκάλιασε και τον καταφίλησε, και θυσίασε τον μόσχο, και τον έντυσε με στολή, και τον περιέβαλε με μεγάλη λαμπρότητα. Έχοντας, λοιπόν, και εμείς αυτά τα υποδείγματα, ας έχουμε θάρρος και ας μην απελπιζόμαστε.

Και αφού αναχώρησε, προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες εκείνης της χώρας, και εκείνος τον έστειλε στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του με τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι, αλλά κανείς δεν του έδινε. Όταν δε ήλθε εις εαυτόν, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτου, ενώ εγώ χάνομαι! Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω, Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε ήλθε προς τον πατέρα του. Ενώ δε αυτός απείχε ακόμη μακριά από την οικία, τον είδε ο πατέρας του και τον σπλαχνίσθηκε, και τρέχοντας έπεσε στον τράχηλό του και τον καταφίλησε. Είπε δε προς αυτόν ο υιός: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου. Είπε δε ο πατέρας του προς τους δούλους του: Βγάλτε την καλύτερη στολή και ντύστε τον, και δώστε δαχτυλίδι στο δεξί του χέρι και υποδήματα στα πόδια, και φέρτε τον σιτευτό μόσχο, θυσιάστε τον, και αφού φάμε ας ευφρανθούμε, διότι αυτός ο υιός μου ήταν νεκρός και ανέζησε· ήταν χαμένος και βρέθηκε.» «Η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια προς σωτηρίαν.» «Εξομολογείσθε ο ένας στον άλλον τα παραπτώματα, και προσεύχεσθε ο ένας για τον άλλον, για να θεραπευθείτε.

Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι υιός σου· κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του. Εκείνος δε, βλέποντάς τον από μακριά, τον σπλαχνίστηκε και, τρέχοντας, τον αγκάλιασε και τον καταφίλησε με συμπόνια· και αφού τον αξίωσε της προηγούμενης τιμής, έκανε χαρμόσυνη εορτή για την ανεύρεσή του, θυσιάζοντας τον σιτευτό μόσχο. Ιδού, αυτή την παραβολή μάς εξήγησε για εκείνους που επιστρέφουν από τις αμαρτίες και προσπίπτουν εν μετανοία. Αλλά φανερώνει πάλι και κάποιον καλό ποιμένα, ο οποίος είχε εκατό πρόβατα και, όταν το ένα χάθηκε, άφησε τα ενενήντα εννέα για να εξέλθει προς αναζήτηση του πλανηθέντος, μέχρι που το βρήκε και, αναλαμβάνοντάς το στους ώμους του, το έσμιξε με τα απλανή, συγκαλώντας τους φίλους και τους γείτονες σε συνεστίαση για την εύρεσή του. Έτσι, λέγει ο Σωτήρ, θα υπάρξει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετανοίας.

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Γι' αυτόν τον λόγο βροντοφώναζε: «Δεν ήρθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια». Και: «Δεν έχουν ανάγκη από γιατρό οι υγιείς, αλλά οι άρρωστοι». Και (έλεγε) ότι έχει έρθει για να ζητήσει και να σώσει το χαμένο. Και ότι έχει σταλεί προς τα χαμένα πρόβατα του οίκου Ισραήλ. Και με την παραβολή της δραχμής υπαινίχθηκε παραβολικά ότι ήρθε για να διασώσει τη βασιλική εικόνα, η οποία είχε περιέλθει κάτω από την πιο δυσώδη κοπριά των παθών. Και: «Αλήθεια σας λέω ότι γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη για έναν αμαρτωλό που μετανοεί». Γι' αυτόν τον λόγο, εκείνον που έπεσε στα χέρια των ληστών, γυμνώθηκε από κάθε ένδυμα και απέμεινε μισοπεθαμένος από τις πληγές, τον θεράπευσε ρίχνοντας κρασί και λάδι και βάζοντας επιδέσμους· και αφού τον ανέβασε στο δικό του υποζύγιο, τον παραδίδει στον πανδοχέα· και δίνοντάς του τα αναγκαία για την περιποίησή του, του υποσχέθηκε ότι θα πληρώσει και όσα επιπλέον ξοδευτούν, όταν θα επιστρέψει. Γι' αυτό λέει ότι ο πανάγαθος πατέρας έσκυψε με ευσπλαχνία κατά την επιστροφή του ασώτου υιού, και αφού ασπάστηκε εκείνον που προσέτρεξε κοντά του μέσω της μετάνοιας, τον στόλισε και πάλι με την ομορφιά της πατρικής δόξας, χωρίς να τον μεμφθεί στο ελάχιστο για τα προηγούμενα. Γι' αυτό, το πρόβατο που είχε απομακρυνθεί από τη θεία εκατοντάδα, όταν το βρήκε να πλανάται στα όρη και τους λόφους, δεν το επανέφερε στη μάνδρα των προβάτων χτυπώντας το, ούτε καταπονώντας το με τον κόπο· αλλά, αφού το σήκωσε στους δικούς του ώμους, το διέσωσε με συμπόνια φέρνοντάς το κοντά στα υπόλοιπα του κοπαδιού.

Και αυτό εγώ δεν το κατέγραψα ορμώμενος από δική μου σκέψη ή αυθεντία, ούτε τολμώντας να αθετήσω τους θείους κανόνες, αλλά η θεία παραβολή του Σωτήρα μας για τον άσωτο μας τα δίδαξε αυτά με τον πιο σαφή και δίκαιο τρόπο. Διότι εκείνος ο άσωτος υιός εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έζησε μέσα στην ασωτία και απομακρύνθηκε από τον αθάνατο Πατέρα και Θεό, και συναναστράφηκε με τους δαίμονες, τους πονηρούς πολίτες, και ο οποίος δαπάνησε κακώς τον θείο και πατρικό εκείνο πλούτο, που μας καθιστά υιούς Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος, και κατέφαγε μαζί με πόρνες και ασελγείς την πατρική περιουσία της αθάνατης ζωής· έπειτα, αν κάνει την πρέπουσα επιστροφή προς τον Θεό, δεν χρειάζεται πολλές ημέρες για να γίνει δεκτός από τον εκ φύσεως εύσπλαχνο πατέρα, αλλά με το που θα μετανοήσει, θα αναστηθεί από την αμαρτία, θα επιστρέψει και θα πει το «αμάρτησα, πατέρα» και τα εξής, γίνεται αμέσως δεκτός από τον πατέρα και ντύνεται την πρώτη στολή, δηλαδή τη χάρη του θείου βαπτίσματος, την οποία είχε αποβάλει εξαιτίας της υπερβολικής ασωτίας και των μολυσμών (ω, τι ζημία!) και την οποία μέσω της μετάνοιας ενδύεται ξανά (ω, τι χαρά!), και λαμβάνει τάχιστα στο χέρι της ψυχής το δαχτυλίδι ως αρραβώνα της αιώνιας ζωής, δηλαδή τη χάρη του θείου Πνεύματος, και αξιώνεται να φάει από τον σιτευτό μόσχο.

Πηγαίνοντας, λοιπόν, σε αυτόν, όταν εκείνος σου πει να εξομολογηθείς τις αμαρτίες σου μπροστά στον Δεσπότη Χριστό, τότε εσύ, αφού γονατίσεις ενώπιον της ιερής του εικόνας, πες: «Πάτερ, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομάζομαι υιός σου. Όμως, ιδού, σήμερα μέσω αυτού του Πνευματικού μου Πατέρα θα εξομολογηθώ σε εσένα με ευθύτητα καρδιάς». Και έτσι αρχίζεις να εξομολογείσαι.

Αυτή δε η εσωτερική λύπη της ψυχής προξενεί την αληθινή μετάνοια, όπως είπε ο Απόστολος: «Η κατά Θεόν λύπη κατεργάζεται αμεταμέλητη μετάνοια προς σωτηρίαν». Δεύτερον δε, και η μνήμη των αμαρτιών, το ταπεινό φρόνημα και η προς τον Θεό απερίσπαστη και από όλη την καρδιά αναπεμπόμενη δέηση και προσευχή για τις αμαρτίες μας· πότε μεν λέγοντας: «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με»· και: «Ιησού μου γλυκύτατε, πολύ σε λύπησα»· πότε δε: «Αμάρτησα Κύριε, αμάρτησα»· και: «Πάτερ, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι άξιος να ονομαστώ υιός σου»· και άλλα παρόμοια, τα οποία συντρίβουν και αυτά την καρδιά, και την κάνουν να πονάει και να χύνει δάκρυα. Γι' αυτό και είπε ο Αββάς Μάρκος: «Ο νους που προσεύχεται απερίσπαστα, θλίβει την καρδιά, καρδιά δε συντετριμμένη και ταπεινωμένη ο Θεός δεν θα την εξουδενώσει».

Άκουσες από τη δεσποτική παραβολή όλα όσα παρουσιάζει τον εύσπλαχνο πατέρα να κάνει για τον νεότερο γιο: τις νεανικές παρεκτροπές, την τόσο μεγάλη αποστασία, τη μακρινή περιπλάνηση, τη σπατάλη της περιουσίας, την ασωτία, την τροφή των χοίρων, και έπειτα τη μεταμέλεια, την αναχώρηση από εκεί και την επιστροφή προς τον πατέρα. Και τι ακολούθησε; Μία φωνή ειλικρινούς μετάνοιας καταργεί όλα εκείνα τα πάθη, ανοίγει τα πατρικά σπλάχνα, επαναφέρει αμέσως στην τάξη του υιού αυτόν που πρόσβαλε το γένος του, τον ντύνει με την πρώτη στολή και θυσιάζει τον σιτευτό μόσχο. Αλλά το λαμπρό εορταστικό γεύμα, το δαχτυλίδι, οι χοροί, η πανήγυρις και όλα όσα γιόρτασε ο φιλόστοργος πατέρας για την ανεύρεση του χαμένου παιδιού του, αφήνοντάς μας παράδειγμα φιλανθρωπίας και συμπάθειας, ποια ψυχή δεν θα την παρακινούσαν τα μέγιστα ώστε να συμπεριφέρεται με συμπάθεια και αγάπη προς εκείνους που επιστρέφουν; Διότι δεν περιορίζει τη γενναιοδωρία του στο να θεωρήσει τον χαμένο ίσο με τον διασωθέντα, αλλά τον λαμπρύνει με ακόμη περισσότερη στοργή και με πάνδημη τιμή και δόξα.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Αυτοί που μόλις εισέρχονται στο στάδιο της μετάνοιας με εκούσια γνώμη και με τη θέλησή τους και ασκούν τον εαυτό τους κατά το δυνατόν στη σωματική άσκηση, τόσο οι αρχάριοι, εννοώ, όσο και εκείνοι που έχουν χρονίσει σε αυτήν, νομίζουν ότι υπηρετούν τον Κύριο και ελπίζουν να δικαιωθούν από τα έργα τους. Επειδή δεν προσέχουν το φως των θείων Γραφών, αλλά μερικοί από αυτούς πορεύονται πάντοτε έξω από αυτό και κυριαρχούνται από το σκοτάδι των πονηρών διαλογισμών τους, δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που μετανοούν και αγωνίζονται στην άσκηση της αρετής και σε αυτούς που πραγματικά υπηρετούν τον Δεσπότη Χριστό. Διότι εκείνοι που μετανοούν, μεταμελόμενοι για όσα έπραξαν κακώς, ζητούν να λάβουν συγχώρεση για τα σφάλματά τους, όπως ήταν ο τελώνης, η πόρνη, ο ίδιος ο Πέτρος, όταν, έχοντας φοβηθεί και αρνηθεί τρεις φορές, έκλαψε πικρά, και όπως ο καθένας που μοιάζει με εκείνον τον άσωτο ο οποίος κατασπατάλησε την πατρική κληρονομιά με πόρνες και τελώνες. Διότι αυτοί και οι παρόμοιοί τους δεν λέγεται ότι υπηρετούν τον Κύριο, αλλά, όντας εχθροί και έχοντας αμαρτήσει απέναντί Του, συμφιλιώνονται μαζί Του μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης.

Αυτούς που επιστρέφουν να τους δεχθείτε και να τους συγκαταλέξετε στους υπόλοιπους αδελφούς, εκτελώντας τα καθήκοντά σας. Διότι χαίρομαι με την επιστροφή καθενός ξεχωριστά, και χαίρεται και ο Θεός μαζί με τους αγγέλους Του, αρκεί μόνο, μιμούμενοι τον άσωτο, να φωνάζουν το «αμάρτησα» και να επιδεικνύουν μέσα από τον βίο τους όσα είναι αρεστά στον Κύριο. Σχετικά με τις σωματικές σας ανάγκες, όλα, όπως έχει προειπωθεί, θα τα φροντίσει ο μέγας οικονόμος, δίνοντας στον καθένα το δίκαιο. Όμως ας γίνεται και ό,τι αυτός ορίζει και σας δίνει εντολή. Αν πάλι κάτι σας φανεί βαρύ σε αυτά που σας παραγγέλλει, αφού πρώτα εκπληρωθεί η εντολή, τότε να μου το αναφέρετε και εγώ θα το εξετάσω και ό,τι γίνει, θα γίνει θεάρεστα. Λοιπόν, τέκνα μου και αδελφοί, να χαίρεστε εν Κυρίω, να εργάζεστε με προθυμία, να ζείτε με ακακία, να συμπεριφέρεστε με απλότητα. Ας γίνεται εξομολόγηση των κρυφών, διότι αυτό είναι σωτήριο για την ψυχή και απαλλάσσει από τα πάθη. Ας γίνεται η ψαλμωδία και η στιχολογία, η αγρυπνία και η ανάγνωση, σύμφωνα με ό,τι αρμόζει στον κανόνα. Η εκμάθηση των ψαλμών και των τροπαρίων ας γίνεται σύμφωνα με ό,τι επιτρέπει ο προηγούμενος. Αν όμως εκείνος το απαγορεύει, γνωρίζει τι κάνει. Ο καθένας ας αποδέχεται όσα προέρχονται από αυτόν.

Ο Θεός; Αλλά δεν είναι παρών, διότι βρίσκεται μακριά από τον Θεό όποιος τρώει αυτά. Αλλά οι δαίμονες; Και πώς, αφού αυτοί μάλλον αυτό επιδιώκουν, να μην υπάρξει ποτέ παύση και κορεσμός της κακίας; «Όταν δε ήλθε στον εαυτό του, είπε: Πόσοι μισθωτοί του πατέρα μου έχουν περίσσευμα άρτων, και εγώ χάνομαι από την πείνα; Θα σηκωθώ και θα πορευθώ προς τον πατέρα μου, και θα του πω: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου. Κάνε με σαν έναν από τους μισθωτούς σου. Και αφού σηκώθηκε, ήλθε προς τον πατέρα του. Ενώ δε απείχε ακόμη μακριά, τον είδε ο πατέρας του, και τον σπλαγχνίσθηκε, και αφού έτρεξε, έπεσε στον τράχηλό του και τον καταφίλησε. Είπε δε σε αυτόν ο υιός: Πατέρα, αμάρτησα στον ουρανό και ενώπιόν σου, και δεν είμαι πλέον άξιος να ονομάζομαι υιός σου.» Ήλθε στον εαυτό του ο έως τότε άσωτος. Διότι, όσο διάστημα έπραττε τα φαύλα, βρισκόταν εκτός εαυτού. Διότι λέγεται ότι κατασπατάλησε την ουσία του, και δικαιολογημένα. Γι' αυτόν τον λόγο βρίσκεται εκτός εαυτού. Διότι εκείνος που δεν κυβερνάται από τον λόγο, αλλά ζει ως άλογο ον, και καθοδηγεί άλλους στην αλογία, βρίσκεται εκτός εαυτού και δεν παραμένει στην οικεία ουσία, δηλαδή στον λόγο. Όταν όμως αναλογισθεί ποιος είναι και σε ποια αθλιότητα κατήντησε, τότε έρχεται στον εαυτό του, σκεπτόμενος λογικά, και φθάνοντας στη μετάνοια από την έξωθεν περιπλάνηση.