Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:26

Γιατί λοιπόν ο Λουκάς, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα, μου κατέγραψε την ιστορία του άσωτου υιού, ο οποίος πρώτα προσέβαλε με την αναχώρησή του εκείνον που τον γέννησε, και έπειτα, παραδομένος σε ηδονές και μέθες και γινόμενος λάτρης των γυναικών, σπατάλησε όλο τον πατρικό πλούτο; Επειδή όμως, ύστερα από καιρό, αφού ταλαιπωρήθηκε αρκετά από τους μόχθους, ώστε να γίνει μισθωτός χοιροβοσκός και να μοιράζεται την ίδια τροφή με τους χοίρους, επέστρεψε στην πατρική εστία έχοντας συνετιστεί, ο πατέρας δεν τον αποστράφηκε ούτε του έκλεισε τις πόρτες όταν επέστρεψε, αλλά εντελώς το αντίθετο, έτρεξε κοντά του καθώς εκείνος πλησίαζε, έπεσε στον τράχηλό του και έκλαψε με συμπόνια στον λαιμό του. Τον έκανε πάλι από άθλιο μακάριο, ντύνοντάς τον με αρχοντική στολή, φορώντας του δαχτυλίδι στο χέρι, κάνοντας την ημέρα εκείνη γιορτή και ετοιμάζοντας λαμπρό συμπόσιο. Όλα αυτά αποτελούν παραβολικό λόγο, που ανοίγει σε αυτούς που μετανοούν την Εκκλησία ως πατρική εστία και τους δέχεται με καλοσύνη, ώστε να μη μοιράζονται την ίδια τροφή με τους χοίρους, δηλαδή τους δαίμονες, αλλά να γίνουν πάλι υιοί αντί για ξένοι, ώστε να ζουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού ως θέλημα πατέρα και με τους αγίους άνδρες ως αδελφούς.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Μόνο επίστρεψε, και ενώ θα βρίσκεσαι ακόμη μακριά, προστρέχοντας θα πέσει στον τράχηλό σου, και με φιλικούς ασπασμούς θα αγκαλιάσει αυτόν που έχει ήδη καθαρθεί μέσω της μετανοίας. Και αν εγκαλέσει κάποιος από αυτούς που θεωρούν ότι στέκονται σταθεροί, επειδή έγινες γρήγορα δεκτός, ο ίδιος ο Αγαθός θα απολογηθεί υπέρ σου, λέγοντας: Έπρεπε να ευφρανθούμε και να χαρούμε, διότι αυτός ο Υιός μου ήταν νεκρός και ανέζησε, και ήταν χαμένος και βρέθηκε. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Το στάδιο είναι εγγύς. Σήκω και αποτίναξε την ύλη του κόσμου. Μιμήσου τον άσωτο υιό, διότι, αφού σπατάλησε τα πάντα, προσήλθε αναιδώς προς τον πατέρα· ο δε πατέρας νοιάστηκε περισσότερο για την αιχμαλωσία του παρά για τον πλούτο που είχε εξαρχής σπαταληθεί.

Πάλι απέκοψε το «θα έρθουν από ανατολή και δύση και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες έξω και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε: πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: ευλογημένος». 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, αυτού που πήρε το μερίδιο των υπαρχόντων και το σπατάλησε ασώτως, και του άλλου. 〈μγ〉. «Ο νόμος και οι προφήτες έως τον Ιωάννη και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈μδ〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈με〉. «Τώρα δε αυτός παρηγορείται», ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈μϛ〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε αυτόν που ανασταίνεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈μζ〉. Απέκοψε το «να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». 〈μη〉. Όταν συνάντησαν οι δέκα λεπροί.

αν και παραμένουν έξω *, ενώ οι πατέρες βρίσκονται μέσα· από πού όμως προκαλείται ο βρυγμός των οδόντων κατά την κρίση, ω ανόητε, εάν δεν γίνει ανάσταση των σωμάτων; 〈Σχόλιο〉 〈μα〉. Απέκοψε πάλι το «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε· πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν ενδέχεται να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε, ευλογημένος». 〈Έλεγχος〉 〈μα〉. Δες το μέγεθος αυτής της θρασύτητας· πόσο μεγάλη αφαίρεση κάνει στο Ευαγγέλιο; Είναι σαν να έπαιρνε κάποιος ένα ζώο και να του απέκοπτε το μισό σώμα, και με το μισό να προσπαθούσε να πείσει αυτούς που αγνοούν, λέγοντάς τους ότι τέτοιο είναι το ζώο και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί από αυτό. 〈Σχόλιο〉 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, εκείνου που έλαβε το μερίδιο των υπαρχόντων και το κατασπατάλησε ασώτως, καθώς και του άλλου. 〈Έλεγχος〉 〈μβ〉.

Διότι εκείνος, αν και στερήθηκε έχοντας απομακρυνθεί από τον κοινό τροφοδότη και πατέρα και δεσπότη, εντούτοις περιέπεσε σε ισχυρό λιμό και, συναισθανόμενος τη στέρηση, μετανόησε και επέστρεψε και αναζήτησε και έτυχε πάλι της θείας και ακήρατης τροφής, και σε τέτοιο βαθμό απόλαυσε μέσω της μετάνοιας τα χαρίσματα του Πνεύματος, ώστε να γίνει ακόμη και αντικείμενο φθόνου για τον πλούτο του.

Διότι εκεί θα Τον βρούμε να έχει εξέλθει προς προϋπάντησή μας από φιλανθρωπία και να μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών μας, το γνώρισμα της αφθαρσίας, τον αρραβώνα της μελλοντικής κληρονομίας· επειδή και ο άσωτος υιός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα, ενόσω βρισκόταν στη χώρα των παθών, αν και συλλογιζόταν και έλεγε τα λόγια της μετανοίας, δεν έτυχε κανενός αγαθού, έως ότου, αφού εγκατέλειψε όλα εκείνα τα έργα της αμαρτίας, έτρεξε και ήλθε προς τον πατέρα του και, αφού αξιώθηκε δωρεών πάνω από κάθε ελπίδα, παρέμεινε στο εξής με ταπείνωση, ζώντας με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και διαφυλάσσοντας για τον εαυτό του αβλαβή τη χάρη που ανακαινίστηκε από τον Θεό.

Στο Ευαγγέλιο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και περί ευσπλαχνίας και ευποιίας. Την περασμένη Κυριακή, η Εκκλησία έκανε μνεία της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Θεού προς εμάς, μέσω της παραβολής του διασωθέντος ασώτου.

Διότι υπενθυμίσαμε τον υιό που κατανάλωσε την περιουσία του και επέστρεψε στην πατρική οικία, και προσθέσαμε όλη την ταλαιπωρία, την πείνα, την αισχύνη, τους ονειδισμούς και όλα τα άλλα που υπέμεινε στην ξενιτιά, θέλοντας με αυτό το παράδειγμα να τους κάνουμε πιο συνετούς. Και δεν σταματήσαμε τον λόγο μας έως εκεί, αλλά επιδείξαμε και τη φιλοστοργία του πατέρα προς αυτούς, χωρίς να τους ζητήσουμε ευθύνες για την αμέλειά τους, αλλά δεχόμενοι αυτούς με ανοιχτές αγκάλες, δίνοντάς τους συγχώρεση για τα παραπτώματά τους, ανοίγοντας την οικία, παραθέτοντας τράπεζα, ντύνοντάς τους με τη στολή της διδασκαλίας και παρέχοντάς τους κάθε άλλη φροντίδα. Εκείνοι, όμως, δεν μιμήθηκαν τον υιό εκείνο, ούτε καταδίκασαν την προηγούμενη απομάκρυνσή τους, ούτε παρέμειναν στην πατρική οικία, αλλά αποσκίρτησαν και πάλι. Δικό σας έργο, λοιπόν, ας είναι, εσάς που είστε πάντοτε μαζί μας, να τους επαναφέρετε και να τους πείσετε να συμμετέχουν μαζί μας στη γιορτή της κάθε σύναξης. Διότι, αν και η Πεντηκοστή πέρασε, η γιορτή δεν πέρασε· επειδή κάθε σύναξη είναι γιορτή.

Ενώ, λοιπόν, αυτά τελούνταν στο εσωτερικό, ο μεγαλύτερος γιος, φθάνοντας από μακριά, άκουσε μουσική και χορούς· και αφού προσκάλεσε έναν από τους υπηρέτες, ρωτούσε τι να είναι άραγε αυτό: «Κάποιος ήχος αντηχούσε στα αυτιά μου». Εκείνος του απαντά: «Ο προφήτης Δαβίδ ψάλλει μέσα: "Τότε θα προσφέρουν στο θυσιαστήριό σου μόσχους". Ο ίδιος πάλι προτρέπει τους παρισταμένους στο δείπνο και λέει: "Γευθείτε και δείτε ότι ο Κύριος είναι αγαθός". Ο Παύλος, ο εξηγητής των θείων μυστηρίων, αναφωνεί και λέει: "Το Πάσχα μας, ο Χριστός, θυσιάστηκε για εμάς". Η Εκκλησία πανηγυρίζει ευφραινόμενη και χορεύει». Εκείνος τότε λέει προς τον δούλο: «Μάλιστα, και χωρίς να είμαι εγώ παρών, άλλοι μοιράζονται τα δικά μου μυστήρια, κατά την απουσία μου, μέσα στη δική μου αυλή».

«Ο Αβιμέλεχ μίσθωσε άνδρες τιποτένιους και δειλούς, οι οποίοι τον ακολούθησαν, και εισήλθε στον οίκο του πατέρα του στην Εφραθά, και σκότωσε τους αδελφούς του, τους γιους του Ιεροβάαλ, εβδομήντα άνδρες πάνω σε έναν λίθο· και διασώθηκε μόνο ο Ιωάθαμ, ο νεότερος γιος του Ιεροβάαλ, επειδή κρύφτηκε.» «Ο Ιεφθάε ο Γαλααδίτης ήταν δυνατός πολεμιστής, γιος πόρνης γυναίκας, τον οποίο απέκτησε ο Γαλαάδ· και η σύζυγος του Γαλαάδ του γέννησε γιους, και όταν οι γιοι της γυναίκας ανδρώθηκαν, έδιωξαν τον Ιεφθάε και του είπαν: "Δεν θα κληρονομήσεις στον οίκο του πατέρα μας, διότι είσαι γιος άλλης γυναίκας". Και ο Ιεφθάε έφυγε μακριά από τους αδελφούς του και κατοίκησε στη γη Τωβ· και συγκεντρώθηκαν γύρω από τον Ιεφθάε άνδρες άσημοι, οι οποίοι συμπορεύονταν μαζί του.» «Δεν σας έκτισε ένας Θεός; Δεν υπάρχει ένας πατέρας για όλους μας; Γιατί λοιπόν ο καθένας εγκαταλείπει τον αδελφό του;» «Καθένας που μισεί τον φτωχό αδελφό του, βρίσκεται μακριά από τη φιλία.» «Ο δε μεγαλύτερος γιος του βρισκόταν στον αγρό· και καθώς ερχόταν, άκουσε μουσική και χορό, και αφού προσκάλεσε έναν από τους υπηρέτες, ρωτούσε τι σημαίνουν αυτά. Εκείνοι του είπαν: "Ο αδελφός σου επέστρεψε, και ο πατέρας σου έθυσε τον σιτευτό μόσχο, διότι τον δέχθηκε πίσω υγιή". Αυτός τότε οργίστηκε και δεν ήθελε να μπει μέσα. Ο πατέρας του λοιπόν βγήκε έξω και τον παρακαλούσε.»

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Και αυτό εγώ δεν το κατέγραψα ορμώμενος από δική μου σκέψη ή αυθεντία, ούτε τολμώντας να αθετήσω τους θείους κανόνες, αλλά η θεία παραβολή του Σωτήρα μας για τον άσωτο μας τα δίδαξε αυτά με τον πιο σαφή και δίκαιο τρόπο. Διότι εκείνος ο άσωτος υιός εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έζησε μέσα στην ασωτία και απομακρύνθηκε από τον αθάνατο Πατέρα και Θεό, και συναναστράφηκε με τους δαίμονες, τους πονηρούς πολίτες, και ο οποίος δαπάνησε κακώς τον θείο και πατρικό εκείνο πλούτο, που μας καθιστά υιούς Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος, και κατέφαγε μαζί με πόρνες και ασελγείς την πατρική περιουσία της αθάνατης ζωής· έπειτα, αν κάνει την πρέπουσα επιστροφή προς τον Θεό, δεν χρειάζεται πολλές ημέρες για να γίνει δεκτός από τον εκ φύσεως εύσπλαχνο πατέρα, αλλά με το που θα μετανοήσει, θα αναστηθεί από την αμαρτία, θα επιστρέψει και θα πει το «αμάρτησα, πατέρα» και τα εξής, γίνεται αμέσως δεκτός από τον πατέρα και ντύνεται την πρώτη στολή, δηλαδή τη χάρη του θείου βαπτίσματος, την οποία είχε αποβάλει εξαιτίας της υπερβολικής ασωτίας και των μολυσμών (ω, τι ζημία!) και την οποία μέσω της μετάνοιας ενδύεται ξανά (ω, τι χαρά!), και λαμβάνει τάχιστα στο χέρι της ψυχής το δαχτυλίδι ως αρραβώνα της αιώνιας ζωής, δηλαδή τη χάρη του θείου Πνεύματος, και αξιώνεται να φάει από τον σιτευτό μόσχο.

Άκουσες από τη δεσποτική παραβολή όλα όσα παρουσιάζει τον εύσπλαχνο πατέρα να κάνει για τον νεότερο γιο: τις νεανικές παρεκτροπές, την τόσο μεγάλη αποστασία, τη μακρινή περιπλάνηση, τη σπατάλη της περιουσίας, την ασωτία, την τροφή των χοίρων, και έπειτα τη μεταμέλεια, την αναχώρηση από εκεί και την επιστροφή προς τον πατέρα. Και τι ακολούθησε; Μία φωνή ειλικρινούς μετάνοιας καταργεί όλα εκείνα τα πάθη, ανοίγει τα πατρικά σπλάχνα, επαναφέρει αμέσως στην τάξη του υιού αυτόν που πρόσβαλε το γένος του, τον ντύνει με την πρώτη στολή και θυσιάζει τον σιτευτό μόσχο. Αλλά το λαμπρό εορταστικό γεύμα, το δαχτυλίδι, οι χοροί, η πανήγυρις και όλα όσα γιόρτασε ο φιλόστοργος πατέρας για την ανεύρεση του χαμένου παιδιού του, αφήνοντάς μας παράδειγμα φιλανθρωπίας και συμπάθειας, ποια ψυχή δεν θα την παρακινούσαν τα μέγιστα ώστε να συμπεριφέρεται με συμπάθεια και αγάπη προς εκείνους που επιστρέφουν; Διότι δεν περιορίζει τη γενναιοδωρία του στο να θεωρήσει τον χαμένο ίσο με τον διασωθέντα, αλλά τον λαμπρύνει με ακόμη περισσότερη στοργή και με πάνδημη τιμή και δόξα.

Και με πολλά άλλα, όποιος αναζητά συγκεκριμένα πρόσωπα και πράγματα και φιλοδοξεί να κατατεμαχίζει τις παραβολές, θα περιπλανηθεί νοητικά σε απορίες, όχι τόσο επειδή οι ίδιες οι παραβολές το προκαλούν αυτό, όσο επειδή η περιέργεια και η άτοπη λεπτολογία καταλήγουν περισσότερο στην αμάθεια, παρά στην ανακάλυψη της αλήθειας. Και ποιοι είναι πάλι αυτοί που δεν έδιναν να φάει από τα ξυλοκέρατα σε εκείνον που αποδήμησε σε μακρινή χώρα και κατασπατάλησε ασώτως την πατρική περιουσία; Οι μισθωτοί πάλι ποιοι είναι, εάν το ανθρώπινο γένος, το οποίο διαιρείται σε δικαίους και αμαρτωλούς, υποδηλώνεται μέσω των δύο υιών που αναφέρονται στην παραβολή; Και πώς αυτός παρακαλεί τον πατέρα να θεωρηθεί ως ένας από τους μισθωτούς; Και ο πρεσβύτερος υιός, που εκπληρώνει το θέλημα του πατέρα, και έπειτα βλέπει με φθονερά μάτια την επιστροφή και τη σωτηρία του αδελφού του και, παροξυσμένος, ζητά να δικαιολογηθεί απέναντι στον πατέρα, πώς θα μπορούσε να αποδοθεί σε κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο; Ώστε είναι φανερό ότι δεν αρμόζει να περιεργαζόμαστε και να εξετάζουμε σχολαστικά όλα τα μέρη της παραβολής, αλλά να αποβλέπουμε μόνο στο νόημα που δηλώνεται από αυτήν στην ολότητά της.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Έπειτα, μετά από αυτά, ο ψαλμωδός, κρούοντας την κιθάρα, κράζει με γλυκύτατη φωνή: «Με σπουδή προσφέρετε θύματα άχραντα, ευλογημένα, στο πανάγιο θυσιαστήριο· προσφέρετε τον μόσχο μετ' ευχαριστίας.» Και μετά από αυτόν αναφωνεί ο Παύλος: «Το δικό μας Πάσχα θυσιάστηκε τώρα, ο Ιησούς Χριστός, ο Δεσπότης και Κύριος των αιώνων.» Οι άγγελοι που διακονούσαν στο δείπνο τους είδαν να ευφραίνονται με αυτόν τον τρόπο και να μελωδούν με ζέση, και παρακινήθηκαν από ζήλο και άρχισαν την υμνωδία· ποιος δε είναι ο ύμνος, ας ακούσουμε, αν θέλετε: «Άγιος είσαι, Πατέρα, που ευδόκησες να σφαγιαστεί τώρα υπέρ των ανθρώπων ο ακήρατος μόσχος· άγιος είναι και ο Υιός σου που θυσιάζεται εκουσίως ως άσπιλος μόσχος, ο οποίος και αγιάζει τους βαπτιζομένους με τη δύναμη της κολυμβήθρας· άγιο, πάλι, είναι και το Πνεύμα, το οποίο δίδει στους πιστούς ο Δεσπότης και Κύριος των αιώνων.» Ο πρωτότοκος υιός τα αγνοούσε παντελώς αυτά, διότι είχε τύχει να πάει στον αγρό· αλλά όταν επέστρεψε, ακούει τη μουσική συμφωνία, προσκαλεί έναν υπηρέτη και ρωτάει: «Τι να είναι άραγε αυτό; Λέγε μου γρήγορα· διότι μυστικός ήχος μεγάλης πανηγύρεως αντηχεί στα αυτιά μου· λέγε μου τι είναι αυτό το δρώμενο· ποιος μοιράζει σε άλλους τα μυστήρια που ανήκουν σε εμένα και όλο τον πλούτο της θείας θυσίας, ενώ εγώ απουσιάζω;»

Αυτοί που μόλις εισέρχονται στο στάδιο της μετάνοιας με εκούσια γνώμη και με τη θέλησή τους και ασκούν τον εαυτό τους κατά το δυνατόν στη σωματική άσκηση, τόσο οι αρχάριοι, εννοώ, όσο και εκείνοι που έχουν χρονίσει σε αυτήν, νομίζουν ότι υπηρετούν τον Κύριο και ελπίζουν να δικαιωθούν από τα έργα τους. Επειδή δεν προσέχουν το φως των θείων Γραφών, αλλά μερικοί από αυτούς πορεύονται πάντοτε έξω από αυτό και κυριαρχούνται από το σκοτάδι των πονηρών διαλογισμών τους, δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που μετανοούν και αγωνίζονται στην άσκηση της αρετής και σε αυτούς που πραγματικά υπηρετούν τον Δεσπότη Χριστό. Διότι εκείνοι που μετανοούν, μεταμελόμενοι για όσα έπραξαν κακώς, ζητούν να λάβουν συγχώρεση για τα σφάλματά τους, όπως ήταν ο τελώνης, η πόρνη, ο ίδιος ο Πέτρος, όταν, έχοντας φοβηθεί και αρνηθεί τρεις φορές, έκλαψε πικρά, και όπως ο καθένας που μοιάζει με εκείνον τον άσωτο ο οποίος κατασπατάλησε την πατρική κληρονομιά με πόρνες και τελώνες. Διότι αυτοί και οι παρόμοιοί τους δεν λέγεται ότι υπηρετούν τον Κύριο, αλλά, όντας εχθροί και έχοντας αμαρτήσει απέναντί Του, συμφιλιώνονται μαζί Του μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης.

Σύμφωνα με αυτό νοείται ως μόσχος, ο οποίος αφενός δεν έχει υποστεί τον ζυγό του νόμου της αμαρτίας, και αφετέρου είναι σιτευτός, διότι είχε ξεχωριστεί για αυτό το μυστήριο προ καταβολής κόσμου. Και ίσως φανεί κάπως περίεργο αυτό που πρόκειται να λεχθεί, όμως θα λεχθεί: ότι ο άρτος, τον οποίο τεμαχίζουμε, κατά τα φαινόμενα μεν, επειδή παρασκευάζεται από σίτο, θα μπορούσε να ονομαστεί σιτευτός. κατά το νοούμενο δε, επειδή είναι σάρκα, θα μπορούσε να ονομαστεί μόσχος. Και ο ίδιος είναι και μόσχος και σιτευτός. Επομένως, καθένας που βαπτίζεται και γίνεται υιός του Θεού, ή μάλλον αποκαθίσταται, και απλώς καθένας που καθαρίζεται από την αμαρτία, κοινωνεί από αυτόν τον σιτευτό μόσχο, και γίνεται αίτιος ευφροσύνης και για τον Πατέρα και για τους δούλους του, τους αγγέλους και τους ιερείς, επειδή αναζωογονήθηκε από τη νέκρωση και βρέθηκε από την απώλεια. Διότι, όσον αφορά την υπερβολή της κακίας, ήταν νεκρός, δηλαδή απελπισμένος. όσον αφορά δε την τρεπτή ανθρώπινη φύση, η οποία δύναται από την κακία να μεταστραφεί προς την αρετή, ονομάζεται χαμένος. διότι ο χαμένος είναι κάτι ηπιότερο από τον νεκρό. «Ο δε μεγαλύτερος υιός του βρισκόταν στον αγρό. και καθώς ερχόταν και πλησίασε στο σπίτι, άκουσε μουσική και χορούς, και αφού προσκάλεσε έναν από τους υπηρέτες, ρωτούσε να μάθει τι ήταν αυτά. Και εκείνος του είπε ότι: Ο αδελφός σου έχει έρθει, και ο πατέρας σου θυσίασε τον σιτευτό μόσχο, επειδή τον υποδέχθηκε πίσω υγιή».