Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:30

Γιατί λοιπόν ο Λουκάς, ή μάλλον το Άγιο Πνεύμα, μου κατέγραψε την ιστορία του άσωτου υιού, ο οποίος πρώτα προσέβαλε με την αναχώρησή του εκείνον που τον γέννησε, και έπειτα, παραδομένος σε ηδονές και μέθες και γινόμενος λάτρης των γυναικών, σπατάλησε όλο τον πατρικό πλούτο; Επειδή όμως, ύστερα από καιρό, αφού ταλαιπωρήθηκε αρκετά από τους μόχθους, ώστε να γίνει μισθωτός χοιροβοσκός και να μοιράζεται την ίδια τροφή με τους χοίρους, επέστρεψε στην πατρική εστία έχοντας συνετιστεί, ο πατέρας δεν τον αποστράφηκε ούτε του έκλεισε τις πόρτες όταν επέστρεψε, αλλά εντελώς το αντίθετο, έτρεξε κοντά του καθώς εκείνος πλησίαζε, έπεσε στον τράχηλό του και έκλαψε με συμπόνια στον λαιμό του. Τον έκανε πάλι από άθλιο μακάριο, ντύνοντάς τον με αρχοντική στολή, φορώντας του δαχτυλίδι στο χέρι, κάνοντας την ημέρα εκείνη γιορτή και ετοιμάζοντας λαμπρό συμπόσιο. Όλα αυτά αποτελούν παραβολικό λόγο, που ανοίγει σε αυτούς που μετανοούν την Εκκλησία ως πατρική εστία και τους δέχεται με καλοσύνη, ώστε να μη μοιράζονται την ίδια τροφή με τους χοίρους, δηλαδή τους δαίμονες, αλλά να γίνουν πάλι υιοί αντί για ξένοι, ώστε να ζουν σύμφωνα με το θέλημα του Θεού ως θέλημα πατέρα και με τους αγίους άνδρες ως αδελφούς.

Όταν όμως ήλθε αυτός ο γιος σου, ο οποίος κατέφαγε την περιουσία σου μαζί με πόρνες, έθυσες γι' αυτόν, λέγει, τον σιτευτό μόσχο. Ακριβώς αυτά τα λόγια δεικνύουν την αγανάκτηση της ψυχής και φέρνουν προ οφθαλμών τον θυμό να σφαδάζει και να αναταράσσεται, να αγωνιά για να εκραγεί, όπως ακριβώς συμβαίνει με τα βίαια ρεύματα των ανέμων, τα οποία, αφού εγκλωβιστούν σε κάποιον τόπο, εκλύονται ξαφνικά με μεγάλη βία.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Μόνο επίστρεψε, και ενώ θα βρίσκεσαι ακόμη μακριά, προστρέχοντας θα πέσει στον τράχηλό σου, και με φιλικούς ασπασμούς θα αγκαλιάσει αυτόν που έχει ήδη καθαρθεί μέσω της μετανοίας. Και αν εγκαλέσει κάποιος από αυτούς που θεωρούν ότι στέκονται σταθεροί, επειδή έγινες γρήγορα δεκτός, ο ίδιος ο Αγαθός θα απολογηθεί υπέρ σου, λέγοντας: Έπρεπε να ευφρανθούμε και να χαρούμε, διότι αυτός ο Υιός μου ήταν νεκρός και ανέζησε, και ήταν χαμένος και βρέθηκε. Σε Αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Το στάδιο είναι εγγύς. Σήκω και αποτίναξε την ύλη του κόσμου. Μιμήσου τον άσωτο υιό, διότι, αφού σπατάλησε τα πάντα, προσήλθε αναιδώς προς τον πατέρα· ο δε πατέρας νοιάστηκε περισσότερο για την αιχμαλωσία του παρά για τον πλούτο που είχε εξαρχής σπαταληθεί.

Πάλι απέκοψε το «θα έρθουν από ανατολή και δύση και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες έξω και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε: πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν είναι δυνατόν να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να συγκεντρώσω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε: ευλογημένος». 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, αυτού που πήρε το μερίδιο των υπαρχόντων και το σπατάλησε ασώτως, και του άλλου. 〈μγ〉. «Ο νόμος και οι προφήτες έως τον Ιωάννη και καθένας βιάζεται να εισέλθει σε αυτήν». 〈μδ〉. Σχετικά με τον πλούσιο και τον φτωχό Λάζαρο, ότι μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. 〈με〉. «Τώρα δε αυτός παρηγορείται», ο ίδιος ο Λάζαρος. 〈μϛ〉. Είπε ο Αβραάμ: «Έχουν τον Μωυσή και τους προφήτες, ας ακούσουν αυτούς, επειδή ούτε αυτόν που ανασταίνεται από τους νεκρούς θα ακούσουν». 〈μζ〉. Απέκοψε το «να λέτε ότι είμαστε αχρείοι δούλοι· κάναμε αυτό που οφείλαμε να κάνουμε». 〈μη〉. Όταν συνάντησαν οι δέκα λεπροί.

αν και παραμένουν έξω *, ενώ οι πατέρες βρίσκονται μέσα· από πού όμως προκαλείται ο βρυγμός των οδόντων κατά την κρίση, ω ανόητε, εάν δεν γίνει ανάσταση των σωμάτων; 〈Σχόλιο〉 〈μα〉. Απέκοψε πάλι το «θα έλθουν από ανατολών και δυσμών και θα ανακλιθούν στη βασιλεία» και το «οι έσχατοι θα είναι πρώτοι» και το «προσήλθαν οι Φαρισαίοι λέγοντας, βγες και φύγε, διότι ο Ηρώδης θέλει να σε σκοτώσει» και το «είπε· πηγαίνετε και πείτε σε αυτή την αλεπού» έως εκεί που είπε «δεν ενδέχεται να χαθεί προφήτης έξω από την Ιερουσαλήμ» και το «Ιερουσαλήμ, Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους» και το «πολλές φορές θέλησα να επισυνάξω τα τέκνα σου όπως η όρνιθα» και το «αφήνεται σε εσάς ο οίκος σας» και το «δεν πρόκειται να με δείτε, έως ότου πείτε, ευλογημένος». 〈Έλεγχος〉 〈μα〉. Δες το μέγεθος αυτής της θρασύτητας· πόσο μεγάλη αφαίρεση κάνει στο Ευαγγέλιο; Είναι σαν να έπαιρνε κάποιος ένα ζώο και να του απέκοπτε το μισό σώμα, και με το μισό να προσπαθούσε να πείσει αυτούς που αγνοούν, λέγοντάς τους ότι τέτοιο είναι το ζώο και ότι τίποτα δεν έχει αφαιρεθεί από αυτό. 〈Σχόλιο〉 〈μβ〉. Πάλι απέκοψε ολόκληρη την παραβολή των δύο υιών, εκείνου που έλαβε το μερίδιο των υπαρχόντων και το κατασπατάλησε ασώτως, καθώς και του άλλου. 〈Έλεγχος〉 〈μβ〉.

Διότι εκείνος, αν και στερήθηκε έχοντας απομακρυνθεί από τον κοινό τροφοδότη και πατέρα και δεσπότη, εντούτοις περιέπεσε σε ισχυρό λιμό και, συναισθανόμενος τη στέρηση, μετανόησε και επέστρεψε και αναζήτησε και έτυχε πάλι της θείας και ακήρατης τροφής, και σε τέτοιο βαθμό απόλαυσε μέσω της μετάνοιας τα χαρίσματα του Πνεύματος, ώστε να γίνει ακόμη και αντικείμενο φθόνου για τον πλούτο του.

Τι είναι, λοιπόν, αυτό για το οποίο λυπάται περισσότερο ο μεγαλύτερος υιός; «Διότι σε εμένα», λέει, «ποτέ δεν έδωσες ένα ερίφιο, για να διασκεδάσω με τους φίλους μου, όταν όμως ήρθε αυτός ο υιός σου, που κατέφαγε την περιουσία σου με πόρνες, θυσίασες γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο». Τόσο μεγάλη, δηλαδή, είναι η υπερβολή των δωρεών του Θεού προς εμάς, ώστε και οι άγγελοι επιθύμησαν να σκύψουν και να δουν τα όσα μας χαρίστηκαν μέσω της ενανθρωπήσεώς Του, όπως λέει ο κορυφαίος των αποστόλων Πέτρος. Αλλά και οι δίκαιοι επιθύμησαν, ακόμη και πριν από τον καθορισμένο καιρό, να έλθει γι' αυτά ο Χριστός, όπως ακριβώς και ο Αβραάμ επιθύμησε να δει την ημέρα Του· Αυτός, όμως, τότε δεν ήλθε, και όταν ήλθε, δεν ήλθε για να καλέσει δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, και μάλιστα υπέρ αυτών σταυρώνεται Εκείνος που σηκώνει την αμαρτία του κόσμου· διότι όπου επλεόνασε η αμαρτία, υπερεπερίσσευσε η χάρις.

Διότι εκεί θα Τον βρούμε να έχει εξέλθει προς προϋπάντησή μας από φιλανθρωπία και να μας χαρίζει την άφεση των αμαρτιών μας, το γνώρισμα της αφθαρσίας, τον αρραβώνα της μελλοντικής κληρονομίας· επειδή και ο άσωτος υιός, όπως ακριβώς διδαχθήκαμε από τον Σωτήρα, ενόσω βρισκόταν στη χώρα των παθών, αν και συλλογιζόταν και έλεγε τα λόγια της μετανοίας, δεν έτυχε κανενός αγαθού, έως ότου, αφού εγκατέλειψε όλα εκείνα τα έργα της αμαρτίας, έτρεξε και ήλθε προς τον πατέρα του και, αφού αξιώθηκε δωρεών πάνω από κάθε ελπίδα, παρέμεινε στο εξής με ταπείνωση, ζώντας με σωφροσύνη και δικαιοσύνη και διαφυλάσσοντας για τον εαυτό του αβλαβή τη χάρη που ανακαινίστηκε από τον Θεό.

Στο Ευαγγέλιο της Δευτέρας Παρουσίας του Χριστού και περί ευσπλαχνίας και ευποιίας. Την περασμένη Κυριακή, η Εκκλησία έκανε μνεία της ανείκαστης φιλανθρωπίας του Θεού προς εμάς, μέσω της παραβολής του διασωθέντος ασώτου.

Διότι υπενθυμίσαμε τον υιό που κατανάλωσε την περιουσία του και επέστρεψε στην πατρική οικία, και προσθέσαμε όλη την ταλαιπωρία, την πείνα, την αισχύνη, τους ονειδισμούς και όλα τα άλλα που υπέμεινε στην ξενιτιά, θέλοντας με αυτό το παράδειγμα να τους κάνουμε πιο συνετούς. Και δεν σταματήσαμε τον λόγο μας έως εκεί, αλλά επιδείξαμε και τη φιλοστοργία του πατέρα προς αυτούς, χωρίς να τους ζητήσουμε ευθύνες για την αμέλειά τους, αλλά δεχόμενοι αυτούς με ανοιχτές αγκάλες, δίνοντάς τους συγχώρεση για τα παραπτώματά τους, ανοίγοντας την οικία, παραθέτοντας τράπεζα, ντύνοντάς τους με τη στολή της διδασκαλίας και παρέχοντάς τους κάθε άλλη φροντίδα. Εκείνοι, όμως, δεν μιμήθηκαν τον υιό εκείνο, ούτε καταδίκασαν την προηγούμενη απομάκρυνσή τους, ούτε παρέμειναν στην πατρική οικία, αλλά αποσκίρτησαν και πάλι. Δικό σας έργο, λοιπόν, ας είναι, εσάς που είστε πάντοτε μαζί μας, να τους επαναφέρετε και να τους πείσετε να συμμετέχουν μαζί μας στη γιορτή της κάθε σύναξης. Διότι, αν και η Πεντηκοστή πέρασε, η γιορτή δεν πέρασε· επειδή κάθε σύναξη είναι γιορτή.

Εκείνος όμως αποκριθείς είπε στον πατέρα: «Ιδού, εγώ τόσα χρόνια σε υπηρετώ, και ποτέ δεν παρέβην την εντολή σου· και σε εμένα δεν έδωσες ποτέ ένα ερίφιο, για να ευφρανθώ με τους φίλους μου, αλλά περιφέρομαι με προβιές, με δέρματα κατσικιών, στερούμενος, θλιβόμενος, κακουχούμενος. Όταν όμως ήλθε αυτός ο υιός σου, ο οποίος σε καταφρόνησε και κατέφαγε την περιουσία σου με πόρνες, αμέσως θυσίασες για αυτόν τον σιτευτό μόσχο· και ούτε με κάποιον λόγο τον κατηγόρησες, ούτε με τη στάση σου απέστρεψες το πρόσωπό σου από αυτόν, αλλά αμέσως τον φιλοξένησες, και με την πλήρη στολή σου τον καταστόλισες, και με τον χρυσό δακτύλιο τον έκανες να αστράφτει, και με τα υποδήματα τον περιέβαλες, και την εκκλησία άνοιξες, και την τράπεζα καλλώπισες, και τους κρατήρες γέμισες, και τον σιτευτό μόσχο κατέσφαξες, και προς την εορταστική ευωχία τους πιστούς προσκάλεσες, και τους αγγέλους έκανες να χορεύουν, και πρωτοφανές συμπόσιο ουρανού και γης συγκρότησες· και τέτοιες δωρεές παρέσχες σε εκείνον που καταφρόνησε τη δική σου αγαθότητα, και καθύβρισε την ευγένεια. Τι να πω μπροστά στο βάθος και στο πέλαγος των οικτιρμών σου; Πώς να θαυμάσω τη θάλασσα της γαληνότητάς σου; Ελεείς, Κύριε, τους πάντες, διότι τα πάντα δύνασαι, και παραβλέπεις τα αμαρτήματα των ανθρώπων χάριν της μετανοίας τους». Ο Πατέρας του όμως του είπε: «Τέκνο μου, εσύ πάντοτε είσαι μαζί μου».

Και δεν μας υπαινίχθηκε αυτό μόνο η παρούσα παραβολή, αλλά και εκείνη του ασώτου υιού. Διότι και αυτός δεν ήταν κάποιος ξένος, αλλά υιός, και αδελφός του παιδιού που είχε ευαρεστήσει τον πατέρα, και ξέπεσε όχι σε κάποια τυχαία κακία, αλλά στο ίδιο το έσχατο όριο των κακών, θα μπορούσε να πει κανείς, αφού, αν και πλούσιος, ελεύθερος και ευγενής, βρέθηκε σε πιο άθλια κατάσταση από τους δούλους, τους μισθωτούς και τους ξένους. Αλλά όμως επέστρεψε πάλι στην αρχική του κατάσταση και ανέλαβε την προηγούμενη δόξα του. Αν όμως είχε απελπιστεί για τη ζωή του και, απογοητευμένος από τα όσα του συνέβησαν, παρέμενε στην ξένη χώρα, δεν θα είχε πετύχει όσα πράγματι πέτυχε, αλλά έχοντας αφανιστεί από την πείνα, θα είχε υπομείνει τον πιο οικτρό θάνατο από όλους. Επειδή όμως μετανόησε και δεν απελπίστηκε, μετά από τόσο μεγάλη καταστροφή επανέρχεται και πάλι στην προηγούμενη λαμπρότητά του, ντύνεται την καλύτερη στολή και απολαμβάνει μεγαλύτερα αγαθά από τον αδελφό του που δεν ξέπεσε: Διότι τόσα χρόνια, λέει, σε υπηρετώ και ποτέ δεν παρέβην την εντολή σου, και ποτέ δεν μου έδωσες ένα ερίφιο για να ευφρανθώ με τους φίλους μου, όταν όμως ήρθε αυτός ο υιός σου, που κατέφαγε την περιουσία σου με πόρνες, έθυσες γι' αυτόν τον σιτευτό μόσχο. Τόσο μεγάλη είναι η δύναμη της μετάνοιας.

Εκείνος δε απάντησε και είπε στον πατέρα: «Ιδού, τόσα χρόνια σε υπηρετώ και ποτέ δεν παρέβην την εντολή σου· και σε εμένα ποτέ δεν έδωσες ένα ερίφιο για να ευφρανθώ με τους φίλους μου. Όταν όμως ήρθε αυτός ο γιος σου, που κατασπατάλησε την περιουσία του με πόρνες, θυσίασες για αυτόν τον σιτευτό μόσχο». Εκείνος δε του είπε: «Παιδί μου, εσύ είσαι πάντοτε μαζί μου, και όλα τα δικά μου είναι και δικά σου. Έπρεπε όμως να ευφρανθούμε και να χαρούμε, διότι αυτός ο αδελφός σου ήταν νεκρός και ξανάζησε· και είχε χαθεί, και βρέθηκε». «Εάν κάποιος πει, “Αγαπώ τον Θεό”, αλλά μισεί τον αδελφό του, είναι ψεύτης. Διότι αυτός που δεν αγαπά τον αδελφό του τον οποίο έχει δει, πώς μπορεί να αγαπά τον Θεό, τον οποίο δεν έχει δει; Καθένας που μισεί τον αδελφό του είναι ανθρωποκτόνος». ΤΙΤΛΟΣ Ι΄. —Περί των μοναχών, και της ασκήσεώς τους. «Ο Κύριος αποταμιεύει σωτηρία για όσους ζουν με ευθύτητα· θα ευφρανθούν εκείνοι που ησυχάζουν πάνω στη γη». «Παιδί μου, αν προσέρχεσαι για να υπηρετήσεις τον Κύριο, ετοίμασε την ψυχή σου για πειρασμό· κατεύθυνε ορθά την καρδιά σου και δείξε υπομονή». «Μην περιπλανάς το βλέμμα σου στους δρόμους της πόλεως». «Ανάμεσα στους αδελφούς, ο ηγούμενός τους είναι άξιος τιμής». «Μη φοβάσαι, μικρό ποίμνιο, διότι ευδόκησε ο Πατέρας να σας δώσει τη βασιλεία». «Κανείς που βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφει το βλέμμα του προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία». «Ποιος από εσάς, εάν θέλει να οικοδομήσει έναν πύργο, δεν κάθεται πρώτα να υπολογίσει τη δαπάνη, εάν έχει δηλαδή τα αναγκαία για την ολοκλήρωσή του;»

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Και αυτό εγώ δεν το κατέγραψα ορμώμενος από δική μου σκέψη ή αυθεντία, ούτε τολμώντας να αθετήσω τους θείους κανόνες, αλλά η θεία παραβολή του Σωτήρα μας για τον άσωτο μας τα δίδαξε αυτά με τον πιο σαφή και δίκαιο τρόπο. Διότι εκείνος ο άσωτος υιός εκπροσωπεί κάθε άνθρωπο που έζησε μέσα στην ασωτία και απομακρύνθηκε από τον αθάνατο Πατέρα και Θεό, και συναναστράφηκε με τους δαίμονες, τους πονηρούς πολίτες, και ο οποίος δαπάνησε κακώς τον θείο και πατρικό εκείνο πλούτο, που μας καθιστά υιούς Θεού μέσω του θείου βαπτίσματος, και κατέφαγε μαζί με πόρνες και ασελγείς την πατρική περιουσία της αθάνατης ζωής· έπειτα, αν κάνει την πρέπουσα επιστροφή προς τον Θεό, δεν χρειάζεται πολλές ημέρες για να γίνει δεκτός από τον εκ φύσεως εύσπλαχνο πατέρα, αλλά με το που θα μετανοήσει, θα αναστηθεί από την αμαρτία, θα επιστρέψει και θα πει το «αμάρτησα, πατέρα» και τα εξής, γίνεται αμέσως δεκτός από τον πατέρα και ντύνεται την πρώτη στολή, δηλαδή τη χάρη του θείου βαπτίσματος, την οποία είχε αποβάλει εξαιτίας της υπερβολικής ασωτίας και των μολυσμών (ω, τι ζημία!) και την οποία μέσω της μετάνοιας ενδύεται ξανά (ω, τι χαρά!), και λαμβάνει τάχιστα στο χέρι της ψυχής το δαχτυλίδι ως αρραβώνα της αιώνιας ζωής, δηλαδή τη χάρη του θείου Πνεύματος, και αξιώνεται να φάει από τον σιτευτό μόσχο.

Άκουσες από τη δεσποτική παραβολή όλα όσα παρουσιάζει τον εύσπλαχνο πατέρα να κάνει για τον νεότερο γιο: τις νεανικές παρεκτροπές, την τόσο μεγάλη αποστασία, τη μακρινή περιπλάνηση, τη σπατάλη της περιουσίας, την ασωτία, την τροφή των χοίρων, και έπειτα τη μεταμέλεια, την αναχώρηση από εκεί και την επιστροφή προς τον πατέρα. Και τι ακολούθησε; Μία φωνή ειλικρινούς μετάνοιας καταργεί όλα εκείνα τα πάθη, ανοίγει τα πατρικά σπλάχνα, επαναφέρει αμέσως στην τάξη του υιού αυτόν που πρόσβαλε το γένος του, τον ντύνει με την πρώτη στολή και θυσιάζει τον σιτευτό μόσχο. Αλλά το λαμπρό εορταστικό γεύμα, το δαχτυλίδι, οι χοροί, η πανήγυρις και όλα όσα γιόρτασε ο φιλόστοργος πατέρας για την ανεύρεση του χαμένου παιδιού του, αφήνοντάς μας παράδειγμα φιλανθρωπίας και συμπάθειας, ποια ψυχή δεν θα την παρακινούσαν τα μέγιστα ώστε να συμπεριφέρεται με συμπάθεια και αγάπη προς εκείνους που επιστρέφουν; Διότι δεν περιορίζει τη γενναιοδωρία του στο να θεωρήσει τον χαμένο ίσο με τον διασωθέντα, αλλά τον λαμπρύνει με ακόμη περισσότερη στοργή και με πάνδημη τιμή και δόξα.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Του ιδίου, για τους δύο υιούς στο κατά Λουκάν. Η παραβολή ονομάζει Πατέρα τον Θεό και Ποιητή του σύμπαντος, και τον μεγαλύτερο και τον μικρότερο υιό δύο ανθρώπους, εκ των οποίων ο μεν ένας παρέμεινε σταθερός στη χάρη που του δόθηκε και στο μερίδιο της κληρονομίας που του αναλογούσε, και ποτέ δεν απομακρύνθηκε από την Εκκλησία ούτε από την κοινωνία των αχράντων μυστηρίων εξαιτίας ασώτου βίου, ο δε άλλος αποστάτησε ενάντια σε όλα τα προαναφερθέντα, και για τον λόγο αυτόν χωρίστηκε από τον αληθινό πατέρα και κατασπατάλησε και διέφθειρε τις δωρεές που του είχαν δοθεί από αυτόν, όπως συνηθίζουν να πράττουν οι άσωτοι.

Γεμάτος αγανάκτηση, ο υιός απηύθυνε αυτά τα λόγια στον πατέρα: «Τόσα χρόνια σε υπηρετώ υποτασσόμενος στο θέλημά σου και πάντοτε υπηρέτησα τις εντολές σου, και ποτέ δεν παρέβην καμία απολύτως εντολή σου. Το γνωρίζεις, έστω και αν δεν το πω, ότι λέω την αλήθεια, και για όλους αυτούς τους κόπους δεν έδωσες σε εμένα, το παιδί σου, ούτε ένα ερίφιο. Πάντοτε ταλαιπωρούμαι σε ερημιές, στερούμενος και κακουχούμενος σε πολλούς καύσωνες και χειμώνες, για να φανώ αρεστός στη δύναμή σου, και όμως προτίμησας τον άσωτο μόλις επέστρεψε, εσύ, ο δεσπότης και κύριος των αιώνων».

Αυτοί που μόλις εισέρχονται στο στάδιο της μετάνοιας με εκούσια γνώμη και με τη θέλησή τους και ασκούν τον εαυτό τους κατά το δυνατόν στη σωματική άσκηση, τόσο οι αρχάριοι, εννοώ, όσο και εκείνοι που έχουν χρονίσει σε αυτήν, νομίζουν ότι υπηρετούν τον Κύριο και ελπίζουν να δικαιωθούν από τα έργα τους. Επειδή δεν προσέχουν το φως των θείων Γραφών, αλλά μερικοί από αυτούς πορεύονται πάντοτε έξω από αυτό και κυριαρχούνται από το σκοτάδι των πονηρών διαλογισμών τους, δεν γνωρίζουν ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά ανάμεσα σε αυτούς που μετανοούν και αγωνίζονται στην άσκηση της αρετής και σε αυτούς που πραγματικά υπηρετούν τον Δεσπότη Χριστό. Διότι εκείνοι που μετανοούν, μεταμελόμενοι για όσα έπραξαν κακώς, ζητούν να λάβουν συγχώρεση για τα σφάλματά τους, όπως ήταν ο τελώνης, η πόρνη, ο ίδιος ο Πέτρος, όταν, έχοντας φοβηθεί και αρνηθεί τρεις φορές, έκλαψε πικρά, και όπως ο καθένας που μοιάζει με εκείνον τον άσωτο ο οποίος κατασπατάλησε την πατρική κληρονομιά με πόρνες και τελώνες. Διότι αυτοί και οι παρόμοιοί τους δεν λέγεται ότι υπηρετούν τον Κύριο, αλλά, όντας εχθροί και έχοντας αμαρτήσει απέναντί Του, συμφιλιώνονται μαζί Του μέσω της μετάνοιας και της εξομολόγησης.

Και οργίσθηκε και δεν ήθελε να εισέλθει. Βγήκε λοιπόν ο πατέρας του και τον παρακαλούσε. Εκείνος όμως αποκρίθηκε και είπε στον πατέρα του: «Ιδού, τόσα χρόνια σε υπηρετώ, και ποτέ δεν παρέβλεψα εντολή σου· και σε μένα ποτέ δεν έδωσες ούτε ένα κατσίκι, για να ευφρανθώ μαζί με τους φίλους μου. Όταν όμως ήλθε αυτός ο γιος σου, που κατασπατάλησε την περιουσία σου με πόρνες, του έσφαξες τον μόσχο τον σιτευτό». Εκείνος δε του είπε: «Παιδί μου, εσύ πάντοτε είσαι μαζί μου, και όλα τα δικά μου είναι δικά σου· έπρεπε όμως να ευφρανθούμε και να χαρούμε, διότι αυτός ο αδελφός σου ήταν νεκρός και ξανάζησε, ήταν χαμένος και βρέθηκε». Εδώ βρίσκεται το πολυσυζητημένο ζήτημα: πώς φαίνεται φθονερός ο υιός που κατά τα άλλα έζησε ευάρεστα και υπηρέτησε τον πατέρα; Αυτό θα λυθεί, αν κανείς αναλογιστεί για ποιον λόγο ειπώθηκε η παραβολή· διότι οπωσδήποτε ειπώθηκε επειδή γόγγυζαν οι καθαροί —και δικαιώνοντας τον εαυτό τους— Φαρισαίοι εναντίον του Κυρίου, επειδή δεχόταν πόρνες και τελώνες. Γι’ αυτό ειπώθηκε αυτή η παραβολή μαζί με τις προηγούμενές της. Επειδή λοιπόν γόγγυζαν οι Φαρισαίοι, όντας δίκαιοι περισσότερο από τους τελώνες...

Ο δε φιλάνθρωπος πατέρας βγαίνει έξω, τον παρακαλεί και του εξηγεί την αιτία της χαράς, ότι δηλαδή πρόκειται για αναβίωση νεκρού. Διότι από άγνοια ως άνθρωπος σκανδαλιζόταν και τον κατηγορούσε, ότι σε αυτόν μεν δεν έδωσε ούτε ένα ερίφιο, ενώ για τον άσωτο έσφαξε τον σιτευτό μόσχο. Τι είναι όμως αυτό που υποδηλώνεται με το ερίφιο; Αυτό μπορείς να το κατανοήσεις ως εξής: Κάθε ερίφιο κατατάσσεται στην αριστερή και αμαρτωλή μερίδα.