Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:8

Κάποτε ο Ματθαίος και ο Ζακχαίος ήταν τελώνες, αλλά, περιφρονώντας τα χρήματα, υπερέβησαν την τελωνεία. Και ο μεν δέχθηκε τον Ιησού στο σπίτι του και ακόμη περισσότερο στην ψυχή του, ο δε αναδείχθηκε ευαγγελιστής και συγγραφέας των θαυμαστών πράξεων. Είναι αναγκαίο να φέρουμε στη μνήμη μας τον τελώνη που βρισκόταν μαζί με τον Φαρισαίο, καθώς και τη γυναίκα που έχασε τη δραχμή και τη βρήκε.

Διότι η δική τους δόξα ανήκει σε αυτούς που τους γέννησαν, και η αισχύνη ομοίως. Άγνωστη, αδελφοί, είναι η προθεσμία της ζωής. Ας προλάβουμε με την επιμέλεια την έξοδό μας. Διότι είναι άτοπο, εκείνοι μεν που προνοούν λογικά για τη σάρκα να καθαρίζουν τους εαυτούς τους από τις ύλες πριν από την ανατολή του λεγόμενου άστρου του Κυνός, ώστε το υγρό στοιχείο, σαπίζοντας από την υπερβολική ζέστη, να μην προκαλέσει νοσογόνο σήψη, ενώ εκείνοι που έχουν ανάγκη από πνευματική επιμέλεια να μην προλαμβάνουν την αβεβαιότητα του θανάτου και τη ζέση του κολαστηρίου πυρός, το οποίο φλέγεται ακατάπαυστα και ποτέ δεν ψύχεται. Είχες την ευαγγελική δραχμή και καλώς πλούτιζες με αυτό το νόμισμα, έπειτα όμως από ραθυμία το έχασες. Άναψε τον λύχνο της μετάνοιας, σκύψε με επιμέλεια, αναζήτησε το κειμήλιο που έχει κρυφτεί μέσα στα γήινα πάθη. Αφού το βρεις, ανάλαβέ το και σώσε το, για να χαρούμε μαζί σου εμείς οι γείτονες την εν Χριστώ χαρά, στον οποίο πρέπει η δόξα, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΙΒʹ. Εάν κάποιος προσέλθει στον κατά Θεόν βίο, είναι άραγε ορθό ο προεστώς να δέχεται έναν τέτοιον χωρίς τη γνώμη των αδελφών, ή πρέπει προηγουμένως να το θέτει υπόψη και εκείνων; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος διδάσκει να συγκαλούνται οι φίλοι και οι γείτονες για εκείνον που μετανοεί. Επομένως, είναι πολύ περισσότερο αναγκαίο αυτός που προσέρχεται να γίνεται δεκτός εν γνώσει όλων των αδελφών, ώστε και να χαρούν μεταξύ τους, και να προσευχηθούν από κοινού.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Και εάν είναι αλήθεια, που οπωσδήποτε είναι αλήθεια, ότι σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος υπάρχει χαρά στους ουρανούς ενώπιον των αγίων αγγέλων για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς ότι, όταν ο Χριστός επαναφέρει ολόκληρη την οικουμένη στην επίγνωση της αλήθειας, και την καλεί σε επιστροφή, και την δικαιώνει μέσω της πίστεως, και την καθιστά λαμπρή μέσω του αγιασμού, υπήρξε χαρά και πανήγυρις ανάμεσα στα επουράνια πνεύματα;

Και ας παρουσιάσουμε το ζήτημα και με ένα άλλο παράδειγμα, συνηγορώντας παντού υπέρ της απαράμιλλης γαληνότητας του Σωτήρα όλων μας, Χριστού. Διότι ας υποθέσουμε ότι σε μία οικία διαμένουν πολλοί, και σε έναν συμβαίνει να περιπέσει σε ασθένεια· για ποιον λοιπόν θα καλούνταν όσοι γνωρίζουν τη θεραπευτική τέχνη; Όχι μόνο για εκείνον που αρρώστησε; Όμως οι προσκεκλημένοι για να τον θεραπεύσουν δεν θα το έκαναν αυτό επειδή αδιαφόρησαν για τους πολλούς, αλλά προσφέροντας τις βοήθειες της τέχνης τους στον έναν που ασθενεί, εφόσον και ο καιρός και η ανάγκη το απαιτούσαν. Έπρεπε λοιπόν, έπρεπε ο Θεός που εξουσιάζει τα σύμπαντα να απλώσει στο πλανημένο πρόβατο το σωτήριο χέρι Του· ο Αρχιποίμην το έσωσε· διότι αναζήτησε το πλανημένο, και ίδρυσε για εμάς μάνδρα ασφαλή και απρόσβλητη και από θηρία και από ληστές, εννοώ δηλαδή την Εκκλησία· την οποία βεβαίως θαυμάζοντας, επαναλαμβάνουμε εκείνα τα λόγια του προφήτη: «Ιδού πόλη ισχυρή και σωτήρια για εμάς, θα τοποθετήσει τείχος και περίτειχο.» Το αυτό νόημα έχει και η παραβολή που ακολουθεί αμέσως παρακάτω, στην οποία λέει ότι μια γυναίκα που είχε δέκα δραχμές, έχασε τη μία από αυτές· έπειτα, αφού άναψε λύχνο και τη βρήκε, χάρηκε πάρα πολύ για αυτό ακριβώς το γεγονός, και έκανε το συμβάν αφορμή για την ύψιστη χαρά. Η παραβολή λοιπόν έχει ως εξής: <Γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, κ.τ.>

Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον θησαυρό που ήταν κρυμμένος στον αγρό, εσείς που δείξατε στη γυναίκα τη δραχμή που είχε χάσει, εσείς που προσφέρατε διπλάσια στον Χριστό τα τάλαντα του κηρύγματος που σας εμπιστεύθηκαν, εσείς που ρίξατε στο βάθος της οικουμένης τη σαγήνη που συγκέντρωσε ανθρώπους από κάθε γένος, εσείς που αλιεύσατε ψάρια, με τα οποία μέχρι και σήμερα δειπνώντας στους ουρανούς ευφραίνεται ο Βασιλεύς, εσείς που διδάξατε τη σοφή να ζυμώσει τα τρία μέτρα του αλευριού και να φτιάξει μία ζύμη, εσείς που ερευνήσατε τους φραγμούς, κοπιάσατε στους δρόμους, θηρεύσατε στις ερήμους και γεμίσατε τις παστάδες του νυμφικού γάμου με καλεσμένους. Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον ακρογωνιαίο λίθο και ανεγείρατε πάνω σε αυτόν τόσους βασιλικούς νυμφώνες, που χτίσατε πάνω στη γη τόσες εκκλησίες όμοιες με τους ουρανούς, και ιδρύσατε τόσα θυσιαστήρια για τη ζωοτόκο θυσία.

Αλλά, λένε, είναι γεγραμμένο: «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Και πρώτα απ' όλα, οι κενόδοξοι αγνοούν το όνομα του βιβλίου. Διότι το βιβλίο ονομάζεται Παροιμίες του Σολομώντα. Όμως, κάθε τι που διατυπώνεται με μορφή παροιμίας δεν ταυτίζεται με την κυριολεκτική σημασία του λόγου. Ιδού, για παράδειγμα, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μίλησε με παραβολές, και βλέπουμε ότι οι παραβολές δεν ταυτίζονται απολύτως κυριολεκτικά με το ζήτημα που εξετάζουμε. «Διότι η βασιλεία των ουρανών», λέει, «είναι όμοια με κόκκο σιναπιού»· και αν θελήσουμε να το κατανοήσουμε αυτό εν μέρει με τον δικό μας νου, είναι φανερό ότι η βασιλεία των ουρανών είναι ένας τόπος ευρυχωρίας. Αν, βέβαια, πρέπει να την ονομάζουμε τόπο, στην οποία βασιλεία είναι βασιλιάς ο Θεός και Πατέρας, και ο Θεός Λόγος και Υιός του Θεού, και το Άγιο Πνεύμα του Θεού, άγγελοι και αρχάγγελοι, πνευματικές στρατιές, ο Αβραάμ και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ και όλοι οι δίκαιοι, πώς λοιπόν θα χωρέσουν τόσα πολλά μέσα σε έναν κόκκο σιναπιού; Το μεταφορικό νόημα του λόγου λέγεται αινιγματικά. Επομένως, το λεγόμενο με μορφή παροιμίας δεν ταυτίζεται με την κυριολεξία. Το ίδιο ισχύει όταν παρομοιάζεται με γυναίκα που έχει δέκα δραχμές και, αφού έχασε τη μία, άναψε λυχνάρι και τη βρήκε, αλλά και με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα, αλλά και με σπόρο που σπέρνεται στη γη. Όλα αυτά λέγονται με τρόπο αινιγματικό, και δεν ταυτίζονται με την κυριολεκτική τους σημασία. Και δεν γνωρίζουμε πραγματικά εάν ο παροιμιαστής Σολομώντας είπε αυτόν τον λόγο για τον Υιό του Θεού. Διότι υπάρχει σοφία και σοφία.

Και πάλι ο άγιος Ιάκωβος, μιλώντας για μια τέτοια διδασκαλία, λέγει ότι «δεν είναι αυτή η σοφία που κατεβαίνει από άνω, αλλά είναι επίγεια, ψυχική, δαιμονική· ενώ η άνωθεν σοφία πρώτα είναι αγνή, έπειτα ειρηνική, ευπειθής, αδιάκριτη, γεμάτη έλεος και αγαθούς καρπούς» και τα λοιπά· από αυτήν τη σοφία ούτε ένας καρπός δεν βρίσκεται σε όσα προαναφέρθηκαν. Διότι σ’ αυτούς υπάρχει «ακαταστασία και κάθε παράνομο πράγμα», κυήματα δαιμόνων και συρίγματα δράκοντων, καθώς άλλοτε ο ένας και άλλοτε ο άλλος από αυτούς λέγει διαφορετικά πράγματα. Σ’ αυτούς δεν βρίσκεται ούτε έλεος ούτε οίκτος, αλλά διακρίσεις και διαφορές· και πουθενά αγνότητα, πουθενά ειρήνη, πουθενά επιείκεια. Αναγκασμένος πάλι από τον λόγο, αν και υποσχέθηκα να σταματήσω, θέλω, αφού μνημονεύσω λίγα από όσα λέγονται από αυτούς, να τα ανατρέψω. Διότι δεν με ενδιαφέρει λόγος τεχνικά κατασκευασμένος, αλλά η ωφέλεια εκείνων που θα τον διαβάσουν. Λέγουν λοιπόν ότι ο δωδέκατος αιώνας, επειδή βρέθηκε σε υστέρημα, εξέπεσε εντελώς από τον αριθμό των δώδεκα και ότι ο δωδέκατος αριθμός χάνεται. Και αυτό λένε ότι έγινε επειδή ο Ιούδας, που ήταν δωδέκατος, εξέπεσε, και έτσι αφανίστηκε ο δωδέκατος αριθμός· το ίδιο λέγουν και σχετικά με την αιμορροούσα και με εκείνη που έχασε τη μία δραχμή από τις δέκα δραχμές.

Αποδεικνύεται όμως ότι ούτε ο δωδέκατος αιώνας μπορεί να έχει το πρόσωπο του Ιούδα, όπως έχει προειπωθεί από τον αγιώτατο Ειρηναίο· διότι ο μεν Ιούδας χάθηκε ολοκληρωτικά, ενώ ο λεγόμενος δωδέκατος αιώνας, κατά το δικό τους πλάσμα, δεν εκκενώθηκε. Διότι στάθηκε μπροστά του ο Μεταγωγέας ή ο Οροθέτης, λέγοντας προς αυτόν «Ιαώ», όπως οι ίδιοι λέγουν, και έτσι στερεώθηκε. Ούτε πάλι η αιμορροούσα επί δώδεκα έτη μπορεί να εξομοιωθεί με το δικό τους δράμα· διότι σώθηκε ύστερα από δώδεκα έτη, κατά τα οποία παρασυρόταν από τη ροή του αίματος. Δεν παρέμενε δηλαδή απαθής επί ένδεκα έτη και άρχισε να αιμορροεί κατά το δωδέκατο, αλλά μάλλον αιμορροούσε κατά τα ένδεκα και κατά το δωδέκατο σώθηκε. Ούτε εκείνη που είχε τις δέκα δραχμές έχασε τη μία οριστικά, ώστε να μυθολογείται από αυτούς ότι ο αιώνας της ύλης χάθηκε· διότι άναψε το λυχνάρι και βρήκε τη δραχμή. Από αυτούς λοιπόν τους δύο ή τρεις λόγους θα γίνει αμέσως φανερό ότι όλα τα δραματουργήματά τους έχουν ελεγχθεί και αποδειχθεί ανενεργά και μπαγιάτικα για τους υιούς της φρονήσεως και τα τέκνα της αγίας καθολικής Εκκλησίας του Θεού.

Ενώνοντας, λοιπόν, τη γένεση αυτών των Αιώνων, την πλάνη του προβάτου και την ανεύρεσή του, επιχειρούν να τα διηγηθούν με πιο μυστικό τρόπο αυτοί που ανάγουν τα πάντα σε αριθμούς, ισχυριζόμενοι ότι τα σύμπαντα έχουν συσταθεί από τη μονάδα και τη δυάδα. Αριθμώντας από τη μονάδα έως το τέσσερα, γεννούν έτσι τη δεκάδα· διότι το ένα, το δύο, το τρία και το τέσσερα, όταν συντεθούν μαζί, γέννησαν τον αριθμό των δέκα Αιώνων. Πάλι, δε, η δυάδα, προχωρώντας από μόνη της μέχρι το επίσημον, δηλαδή δύο και τέσσερα και έξι, ανέδειξε τη δωδεκάδα. Και πάλι, όταν εμείς αριθμούμε ομοίως από τη δυάδα μέχρι το δέκα, αναδείχθηκε η τριακοντάδα, στην οποία περιλαμβάνονται η ογδοάδα, η δεκάδα και η δωδεκάδα. Τη δωδεκάδα λοιπόν, επειδή περιέλαβε το επίσημον, ισχυρίζονται ότι την ακολούθησε το επίσημον πάθος, και για τον λόγο αυτό, επειδή το σφάλμα συνέβη στον δωδέκατο αριθμό, το πρόβατο αποσκίρτησε και πλανήθηκε, εφόσον ισχυρίζονται ότι η αποστασία προήλθε από τη δωδεκάδα. Με τον ίδιο τρόπο μαντεύουν ότι και μία δύναμη, η οποία αποστάτησε από τη † δωδεκάδα, χάθηκε, και ότι αυτή είναι η γυναίκα που έχασε τη δραχμή, άναψε λύχνο και τη βρήκε. Έτσι λοιπόν, υποστηρίζουν ότι και οι αριθμοί που απέμειναν —στην περίπτωση της δραχμής οι εννέα, και στην περίπτωση του προβάτου οι έντεκα— όταν συμπλέκονται μεταξύ τους, γεννούν τον αριθμό των ενενήντα εννέα, επειδή εννέα φορές το έντεκα κάνει ενενήντα εννέα.

Γι' αυτό κατηγορείς τον Θεό, για την ευεργεσία του; Γι' αυτό θεωρείται μικρός, επειδή για χάρη σου ταπεινώθηκε; Επειδή για το πλανεμένο πρόβατο ήλθε ο ποιμένας ο καλός, αυτός που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα, στα όρη και στους λόφους όπου εσύ προσέφερες θυσίες, και το βρήκε να πλανάται· και αφού το βρήκε, το σήκωσε στους ώμους του, πάνω στους οποίους σήκωσε και το ξύλο· και παίρνοντάς το, το επανέφερε στην άνω ζωή· και αφού το ανέβασε, το συναρίθμησε με εκείνα που είχαν παραμείνει; Επειδή άναψε ως λύχνο τη δική του σάρκα, και σάρωσε την οικία, καθαρίζοντας τον κόσμο από την αμαρτία, και αναζήτησε τη δραχμή, δηλαδή τη βασιλική εικόνα που ήταν καταχωσμένη μέσα στα πάθη, και συγκαλεί τις φιλικές προς αυτόν δυνάμεις για την ανεύρεση της δραχμής, και τις καθιστά κοινωνούς της χαράς, αυτές που είχε ήδη καταστήσει μύστιδες της θείας οικονομίας; Επειδή τον πρόδρομο λύχνο ακολουθεί το υπέρλαμπρο φως, και τη φωνή ο Λόγος, και τον νυμφαγωγό ο Νυμφίος, ο οποίος προετοιμάζει για τον Κύριο λαό περιούσιο, και τον προκαθαίρει μέσω του ύδατος ενόψει του Πνεύματος; Αυτά προσάπτεις ως κατηγορία στον Θεό; Γι' αυτά τον θεωρείς κατώτερο, επειδή ζώνεται με λέντιο και νίβει τα πόδια των μαθητών, και υποδεικνύει την άριστη οδό της υψώσεως, την ταπείνωση;

Γι' αυτό προσάπτεις την ευεργεσία ως κατηγορία στον Θεό; Γι' αυτό τον θεωρείς μικρό, επειδή για χάρη σου έγινε ταπεινός; Επειδή ήλθε για το πλανημένο πρόβατο ο Ποιμένας ο καλός, εκείνος που θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων, στα όρη και στους λόφους πάνω στους οποίους εσύ προσέφερες θυσίες, και το βρήκε να πλανάται, και αφού το βρήκε το σήκωσε στους ώμους του, πάνω στους οποίους σήκωσε και το ξύλο του Σταυρού, και παίρνοντάς το το επανέφερε στην άνω ζωή, και ανεβάζοντάς το το συγκαταρίθμησε με εκείνα που παρέμειναν; Επειδή άναψε λύχνο, την ίδια του τη σάρκα, και σάρωσε την οικία, καθαρίζοντας τον κόσμο από την αμαρτία, και αναζήτησε τη δραχμή, δηλαδή τη βασιλική εικόνα που είχε καταχωθεί μέσα στα πάθη, και συγκαλεί τις φιλικές του αγγελικές δυνάμεις για την εύρεση της δραχμής, και τις καθιστά κοινωνούς της χαράς, αυτές ακριβώς που είχε καταστήσει και μύστιδες της θείας οικονομίας; Επειδή τον πρόδρομο λύχνο ακολουθεί το υπέρλαμπρο φως, και τη φωνή ο Λόγος, και τον νυμφαγωγό ο Νυμφίος, ο οποίος προετοιμάζει για τον Κύριο λαό περιούσιο και τον προκαθαρίζει δια του ύδατος για να δεχθεί το Πνεύμα;

Την πρώτη τιμωρία οφείλει ο άνθρωπος στον Θεό διότι απομάκρυνε τον εαυτό του από τον Δημιουργό και αυτομόλησε προς τον εχθρό, γινόμενος δραπέτης και αποστάτης του κατά φύσιν Δεσπότη· δεύτερον, διότι αντάλλαξε την αυτεξούσια ελευθερία με την πονηρή δουλεία της αμαρτίας, και προτίμησε, αντί της συμβιώσεως με τον Θεό, να τυραννείται από την καταστρεπτική δύναμη. Αλλά και το να μην ατενίζει το κάλλος του Δημιουργού, αλλά να στρέφει το πρόσωπο προς το αίσχος της αμαρτίας, από ποιο άραγε κακό θα μπορούσε να θεωρηθεί δεύτερο; Η περιφρόνηση των θείων αγαθών και η προτίμηση των δελεασμάτων του πονηρού σε ποιο βαθμό τιμωρίας θα μπορούσε να καταταχθεί; Ο αφανισμός της εικόνας και η φθορά του θείου χαρακτήρα, ο οποίος διαμορφώθηκε μέσα μας κατά την αρχική δημιουργία, η απώλεια της δραχμής, η απομάκρυνση από την τράπεζα του Πατέρα, η εξοικείωση με τον δυσώδη βίο των χοίρων, η κατασπατάληση του πολύτιμου πλούτου, και όλα τα παρόμοια σφάλματα που μπορεί να διαπιστώσει κανείς μέσα από τη Γραφή και τους συλλογισμούς, ποιος λόγος θα μπορούσε να τα απαριθμήσει; Επειδή, λοιπόν, εξαιτίας τέτοιων και τόσων σφαλμάτων το ανθρώπινο γένος είναι υπόδικο ενώπιον του Θεού για την έκτιση τιμωρίας, γι' αυτό φρονώ ότι ο Λόγος μάς παιδαγωγεί μέσω της διδασκαλίας της προσευχής, ώστε κατά την αναστροφή μας με τον Θεό σε καμία περίπτωση να μην παρουσιαζόμαστε με παρρησία βασισμένοι δήθεν σε καθαρή συνείδηση, έστω κι αν κάποιος έχει απομακρυνθεί στον μέγιστο βαθμό από τα ανθρώπινα σφάλματα.

Η δε ανθρώπινη προσπάθεια σε αυτό μόνο θα συνίστατο: στο να καθαρίσει απλώς τον ρύπο που προστίθεται σε αυτήν από την κακία και να διαφωτίσει το κρυμμένο μέσα στην ψυχή κάλλος. Το δε δόγμα αυτό νομίζω ότι διδάσκει και στο Ευαγγέλιο ο Κύριος, λέγοντας προς εκείνους που έχουν τη δύναμη να ακούσουν τη σοφία που λαλείται μυστηριωδώς, ότι «Η βασιλεία του Θεού είναι εντός υμών». Διότι, νομίζω, με τον λόγο αυτόν υποδεικνύεται ότι το αγαθό του Θεού δεν έχει διαχωριστεί από τη φύση μας, ούτε έχει εξοριστεί κάπου μακριά από εκείνους που έχουν την προαίρεση να το αναζητήσουν, αλλά βρίσκεται πάντοτε μέσα στον καθένα, αγνοούμενο μεν και λανθάνον όταν «συμπνίγεται από τις μέριμνες και τις ηδονές του βίου», αλλά ανευρισκόμενο και πάλι, όταν στρέψουμε τη διάνοιά μας προς αυτό. Εάν δε πρέπει να επιβεβαιώσουμε τον λόγο αυτόν και μέσα από άλλα παραδείγματα, νομίζω ότι το ίδιο μας υποδεικνύει ο Κύριος και στην αναζήτηση της χαμένης δραχμής, καθώς κανένα όφελος δεν υπάρχει από τις υπόλοιπες αρετές, τις οποίες ο λόγος ονόμασε δραχμές, ακόμη κι αν τυχαίνει να είναι όλες παρούσες, εάν απουσιάζει εκείνη η μία από τη χηρεύουσα ψυχή. Γι' αυτόν τον λόγο, πρώτα προστάζει να ανάψουν λύχνο, υποδηλώνοντας ίσως τον λόγο που διαφωτίζει τα κρυμμένα· έπειτα, να αναζητήσει κανείς τη χαμένη δραχμή στην ίδια του την οικία, δηλαδή μέσα στον ίδιο του τον εαυτό. Μέσω δε της δραχμής που αναζητείται, υπαινίσσεται οπωσδήποτε την εικόνα του Βασιλέως, η οποία δεν έχει χαθεί παντελώς, αλλά παραμένει κρυμμένη κάτω από τις ακαθαρσίες.

Ισχυρίζονται λοιπόν ότι η δωδεκάδα, επειδή συμπεριέλαβε το επίσημον, ή επειδή το επίσημον την ακολούθησε, υπέστη το πάθος. Και για αυτόν τον λόγο, καθώς το σφάλμα έγινε περί τον δωδέκατο αριθμό, το πρόβατο που αποσπάστηκε πλανήθηκε, επειδή ισχυρίζονται ότι η αποστασία προήλθε από τη δωδεκάδα. Με τον ίδιο τρόπο εικάζουν ότι και μια δύναμη που αποσπάστηκε από τη δωδεκάδα χάθηκε, και ότι αυτή είναι η γυναίκα που έχασε τη δραχμή, άναψε λύχνο και τη βρήκε. Έτσι λοιπόν, όταν οι αριθμοί που υπολείπονται, δηλαδή οι εννέα της δραχμής και οι έντεκα του προβάτου, συνδυαστούν μεταξύ τους, γεννούν τον αριθμό ενενήντα εννέα, επειδή εννέα φορές το έντεκα κάνει ενενήντα εννέα. Για αυτό ισχυρίζονται ότι και η λέξη αμήν έχει αυτόν ακριβώς τον αριθμό.

Στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, για τη δραχμή, και για το «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς». Πάλι οι κόλποι του Χριστού αναβλύζουν ως ακατάπαυστο νάμα το μέλημα της αγάπης· πάλι η λαμπαδούχος σοφία του Χριστού, αφού άναψε τον λύχνο και τον τοποθέτησε πάνω στη λυχνία του σταυρού, δαδουχεί ολόκληρη την οικουμένη οδηγώντας την προς την ευσέβεια.

Χρησιμοποιώντας αυτόν τον λύχνο η σοφία του Θεού, αφού αναζήτησε τη μία χαμένη δραχμή και τη βρήκε, την ένωσε με τις εννέα δραχμές των αγγέλων. Το ποια, όμως, μπορεί να είναι η γυναίκα που έχει τις δέκα δραχμές, είναι αναγκαίο να το πούμε, αγαπητοί μου. Αυτή είναι η σοφία του Θεού, η οποία κατέχει τις δέκα δραχμές. Ποιες είναι αυτές; Μέτρησε: τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους, τις Αρχές, τις Εξουσίες, τις Δυνάμεις, τους Θρόνους, τις Κυριότητες, τα Χερουβίμ, τα Σεραφίμ και τον πρωτόπλαστο Αδάμ. Αυτήν τη δραχμή του Αδάμ, η οποία παρασύρθηκε από την κακία του διαβόλου, και κατακρημνίστηκε σε τούτον εδώ τον βυθό του βίου, και χώθηκε μέσα στις πολύβουες ηδονές των αμαρτιών, ήλθε η σοφία του Θεού και την ανακάλυψε. Πώς τη βρήκε, αγαπητοί μου; Κατήλθε από τους ουρανούς, λαμβάνει τον πήλινο λύχνο του σώματος, τον ανάβει με το φως της θεότητας, τον τοποθετεί πάνω στον λυχνοστάτη του σταυρού, αναζητεί τη δραχμή, και την οδήγησε πίσω στην αυλή και στη νομή των αγγέλων. Ίσως όμως κάποιοι από αυτούς που παρίστανται εδώ, οι οποίοι αμάρτησαν μετά το βάπτισμα, πουν τα εξής: «Τι σχέση έχει με εμάς, αν σώθηκε ο Αδάμ; Εμείς πώς θα ελεηθούμε; Πώς θα σωθούμε, εφόσον διαπράξαμε ανομίες μετά το βάπτισμα;»

Προς αυτούς λέμε: Εσείς που βρίσκεστε σε τέτοια κατάσταση, μη φοβάστε, μη θορυβείστε, μην ταράζεστε, μην αποθαρρύνεστε· διότι δεν ενδιαφέρθηκε μεν ο Θεός για τον Αδάμ, ενώ εσάς σας περιφρόνησε· αλλά, εάν για εκείνον υπήρξε ως γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, για σένα γίνεται Πατέρας εύσπλαχνος, που έχει δύο υιούς, και αγκαλιάζει ξανά τον πλανημένο.

Εγώ δε σήμερα επιθυμώ να σας ανοίξω τα προπύλαια της ενανθρωπήσεως του μονογενούς Υιού του Θεού, για να παρατηρήσετε πώς ο Θεός Λόγος, ενώ είναι ομοούσιος με τον Πατέρα, αφού έλαβε τη δική μας ουσία, θέλησε να γίνει ομοούσιος και με τους δούλους· πώς ο Ύψιστος έκλινε τον εαυτό του από τον ουρανό προς τη δική μας ταπείνωση· πώς ο πλούσιος περιβλήθηκε τη δική μας φτωχή απαρχή· πώς ο απροσδεής έλαβε αυτό που ο ίδιος έπλασε, χωρίς να το έχει ανάγκη· πώς ο δημιουργός περιέβαλε το δικό του δημιούργημα· πώς, παραμένοντας Θεός, έγινε και άνθρωπος ο φιλάνθρωπος· πώς ο Ήλιος της δικαιοσύνης, ανάβοντας μέσα του τον λύχνο του σώματος, περιφερόταν παντού αναζητώντας τη χαμένη δραχμή· πώς ο καλός ποιμένας, καλύπτοντας τη δική του θεότητα με το δέρμα του προβάτου, έτρεχε παντού, καλώντας κοντά του τα πλανώμενα πρόβατα και λέγοντας στον καθένα: Εγώ είμαι ο καλός ποιμένας. Είναι όμως αναγκαίο να αναφέρουμε και τη φωνή των αγίων Ευαγγελίων που κηρύχθηκε σήμερα στις Εκκλησίες: Τον έκτο μήνα εστάλη ο αρχάγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μια πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μια παρθένο μνηστευμένη με άνδρα που ονομαζόταν Ιωσήφ, από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ· και το όνομα της παρθένου ήταν Μαριάμ. Και όταν εισήλθε ο άγγελος προς αυτήν, είπε: Χαίρε κεχαριτωμένη, ο Κύριος είναι μαζί σου· ευλογημένη είσαι εσύ ανάμεσα στις γυναίκες.

Σήμερα γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη. Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί προκαλείται τόση αγαλλίαση, για ένα τόσο μεγάλο πλήθος, το οποίο σύσσωμο αφενός χλεύασε τις παγίδες του διαβόλου και αφετέρου έσπευσε να εγγραφεί στο ποίμνιο του Χριστού, πόσο μεγαλύτερη χαρά γίνεται στους αγγέλους και στους αρχαγγέλους και σε όλες τις άνω δυνάμεις και σε όλους όσους βρίσκονται επί της γης.

Αφού εγκατέλειψες τα προστάγματα του πράου και ταπεινού Δεσπότου, και εκτελείς όλα τα κελεύσματα του σκληρού και άσπονδου τυράννου [του εχθρού της σωτηρίας μας], και αφού συνέτριψες τον χρηστό ζυγό και απέρριψες το ελαφρύ φορτίο, φορώντας αντί γι' αυτά σιδερένιους κλοιούς, κρέμασες επιπλέον και ονικό μύλο στον λαιμό σου. Πού θα σταματήσεις, λοιπόν, να καταποντίζεις την άθλια ψυχή σου, έχοντας επιβάλει στον εαυτό σου την ανάγκη να παρασύρεται διαρκώς προς τα κάτω; Εκείνη, βέβαια, η γυναίκα που βρήκε τη μία δραχμή, καλούσε τις γειτόνισσες να γίνουν κοινωνοί της ευφροσύνης της, λέγοντας: «Συγχαρείτε με»· εγώ, όμως, θα καλέσω τώρα όλους τους φίλους, και τους δικούς μου και τους δικούς σου, για τα εντελώς αντίθετα, μη λέγοντας «Συγχαρείτε με», αλλά «Συμπενθήστε, και αναλάβετε τον ίδιο θρήνο, και αναφωνήστε μαζί μας γοερό μέλος».

«Μην καθυστερείς να επιστρέψεις στον Κύριο, και μην το αναβάλλεις από ημέρα σε ημέρα. Διότι ξαφνικά θα έλθει η οργή του Κυρίου, και στον καιρό της εκδίκησης θα καταστραφείς.» «Τέκνο μου, αμάρτησες; Μην προσθέσεις πλέον και άλλες αμαρτίες, και δεήσου για τις προηγούμενες.» «Μακάριοι όσοι πενθούν, διότι αυτοί θα παρηγορηθούν.» «Ελάτε σε εμένα, όλοι όσοι κοπιάζετε και είστε πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω. Σηκώστε τον ζυγό μου επάνω σας, και μάθετε από εμένα, ότι είμαι πράος και ταπεινός στην καρδιά· και θα βρείτε ανάπαυση στις ψυχές σας. Διότι ο ζυγός μου είναι αγαθός, και το φορτίο μου είναι ελαφρύ.» «Θυμήθηκε ο Πέτρος τον λόγο του Ιησού, που του είχε πει ότι: Πριν λαλήσει ο πετεινός, τρεις φορές θα με απαρνηθείς· και βγαίνοντας έξω, έκλαψε πικρά.» «Δεν έχουν ανάγκη ιατρού οι υγιείς, αλλά οι ασθενείς. Πηγαίνετε δε και μάθετε τι σημαίνει: Έλεος θέλω, και όχι θυσία. Διότι δεν ήλθα για να καλέσω δικαίους, αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια.» «Ποια γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι, και δεν σκουπίζει την οικία, και δεν αναζητεί επιμελώς;» «Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς· και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί. Και μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από όχι πολλές ημέρες, αφού τα συγκέντρωσε όλα ο νεότερος υιός, αναχώρησε σε χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του, ζώντας άσωτα.»

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Και πώς μπορεί κάποιος να τους βρει, να τους διακρίνει και να τους αποβάλει από τη δική του φωτιά; Εδώ η ψυχή έχει ανάγκη από ένα θεϊκό λυχνάρι, από το Άγιο Πνεύμα που ευτρεπίζει τον σκοτεινιασμένο οίκο, από τον φωτεινό Ήλιο της Δικαιοσύνης που φωτίζει και ανατέλλει μέσα στην καρδιά. Έχει ανάγκη από το όπλο που νικά στον πόλεμο. Διότι και εκεί, η γυναίκα που έχασε τη δραχμή, πρώτα άναψε το λυχνάρι, έπειτα ευτρέπισε το σπίτι, και έτσι, αφού τακτοποιήθηκε το σπίτι και άναψε το λυχνάρι, βρέθηκε η δραχμή που ήταν χωμένη μέσα στην κοπριά, την ακαθαρσία και το χώμα. Έτσι και τώρα, η ψυχή δεν μπορεί από μόνη της να βρει και να ξεχωρίσει τους δικούς της διαλογισμούς, αλλά όταν ανάψει το θεϊκό λυχνάρι, αυτό φωτίζει τον σκοτεινιασμένο οίκο και τότε βλέπει τους λογισμούς της, πώς είναι χωμένοι μέσα στην ακαθαρσία και τον βούρκο της αμαρτίας. Ανατέλλει ο ήλιος και τότε βλέπει η ψυχή την απώλειά της και αρχίζει να ανασύρει τους λογισμούς που είναι αναμειγμένοι μέσα στην κοπριά και τη ρυπαρότητα. Διότι η ψυχή, παραβαίνοντας την εντολή, έχασε την εικόνα της.

Και πώς μπορεί κανείς να τους βρει, να τους διακρίνει και να τους βγάλει έξω από τον ίδιο του τον οίκο; Εδώ λοιπόν η ψυχή έχει ανάγκη από θεϊκό φως και από το Άγιο Πνεύμα που τακτοποιεί τον σκοτεινιασμένο οίκο, από τον φωτεινό ήλιο της δικαιοσύνης που φωτίζει και ανατέλλει στην καρδιά· έχει ανάγκη από όπλο που να νικά στον πόλεμο. Διότι και εκείνη η χήρα που έχασε τη δραχμή, πρώτα άναψε το λυχνάρι, έπειτα τακτοποίησε το σπίτι, και έτσι, αφού τακτοποιήθηκε το σπίτι και άναψε το λυχνάρι, βρέθηκε η δραχμή χωμένη μέσα στην κοπριά, στην ακαθαρσία και στο χώμα. Έτσι και τώρα, η ψυχή δεν μπορεί από μόνη της να βρει τους δικούς της λογισμούς και να τους ξεχωρίσει, αλλά όταν ανάψει το θεϊκό λυχνάρι, φέγγει στον σκοτεινιασμένο οίκο και τότε βλέπει τους λογισμούς της, πώς είναι χωμένοι μέσα στην ακαθαρσία και τον βούρκο της αμαρτίας. Ανατέλλει ο ήλιος και τότε βλέπει η ψυχή την απώλειά της και αρχίζει να ανακαλεί τους λογισμούς που είναι ανακατεμένοι μέσα στην κοπριά και τη ρυπαρότητα. Διότι η ψυχή έχασε την εικόνα της παραβαίνοντας την εντολή.

Κυριακή Γ΄, κοντάκιο στην ανάσταση του Κυρίου και στις δέκα δραχμές, που φέρει την εξής ακροστιχίδα: «αυτό είναι του ταπεινού Ρωμανού», ήχος α΄, προς το: Τω αρχαγγέλω. Προοίμιο. Όσοι συνταφήκαμε με τον Χριστό μέσω του βαπτίσματος και αναστηθήκαμε μαζί του, ας κραυγάσουμε ψάλλοντας και λέγοντας: «Πού είναι η νίκη σου, Θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, Άδη;» Διότι αναστήθηκε ο Κύριος, η ζωή και η ανάσταση. Ακούγοντας την παραβολή του Χριστού στα Ευαγγέλια, την οποία διηγείται ο Λουκάς, ας μην τη θεωρήσουμε ως κάτι δευτερεύον, αλλά με πίστη ας αναζητήσουμε ποια είναι η γυναίκα και ποιες οι δραχμές, και ποια από αυτές έχασε, την οποία αναζητά επιμελώς, αφού άναψε λύχνο φωτός και σάρωσε όλο το σπίτι της· και όταν την βρήκε, προσκαλεί τις γειτόνισσες: «Ελάτε, χαρείτε μαζί μου, βρήκα αυτήν που είχα χάσει».

13. Αυτά μας οδήγησε σήμερα να πούμε για τους αγγέλους ο αρχιστράτηγος των αγγέλων· αυτές είναι οι εννέα τάξεις των ασωμάτων, και δέκατη είναι ο άνθρωπος· είναι λοιπόν δέκα τάξεις ή δραχμές, για τις οποίες λέει ο Χριστός: «Ποια γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει τη μία από αυτές, δεν θα ανάψει λύχνο για να την αναζητήσει; Και εάν τη βρει, συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες, λέγοντας: Χαρείτε μαζί μου, διότι βρήκα τη δραχμή που είχα χάσει»· η οποία ήταν και το απολωλός πρόβατο σε σχέση με τα ενενήντα εννέα που δεν είχαν χαθεί, το οποίο ο καλός, αγαθός και φιλάνθρωπος ποιμένας δεν παραμέλησε, αλλά αναζήτησε, και βρίσκοντάς το στα όρη και στους λόφους των εθνικών να πλανάται οικτρά και να προσφέρει θυσίες, το επανέφερε, και αφού το σήκωσε στους ώμους του, συγκαταρίθμησε το πλανημένο πρόβατο στο απλανές ποίμνιο, ανεβάζοντάς το στους ουρανούς, και το αξίωσε της αιώνιας βασιλείας, την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το άγιο, ζωοποιό και ομοούσιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Χαρείτε μαζί μου, διότι βρήκα το πρόβατό μου το χαμένο. Σας λέω ότι έτσι θα υπάρξει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετάνοιας. Ή ποια γυναίκα, που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι και σκουπίζει το σπίτι και ψάχνει επιμελώς μέχρι να τη βρει; Και όταν τη βρει, συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες λέγοντας:

Εφόσον είναι λογικές, δηλαδή νοερές, και θεωρούνται ότι βρίσκονται πιο κοντά από τα άλλα κτίσματα, για τον λόγο αυτό οι χοροί των αγγελικών δυνάμεων θα μπορούσαν να νοηθούν ως φίλοι και γείτονες. Και ως γυναίκα θα μπορούσες να νοήσεις τη σοφία και τη δύναμη του Θεού και Πατρός, τον Υιό Του, ο οποίος έχασε μία δραχμή από τα λογικά και κατ' εικόνα Του πλασμένα κτίσματα, δηλαδή τον άνθρωπο, και ανάβει λύχνο, την ίδια του τη σάρκα. Διότι, όπως ακριβώς ο λύχνος, ενώ είναι φτιαγμένος από χώμα, φωτίζει τα σκοτεινά μέσω του φωτός που δέχεται, έτσι και η σάρκα του Κυρίου, όντας γήινη και όμοια με εμάς, έλαμψε με το φως της θεότητας από την οποία προσλήφθηκε. Και πράγματι σκουπίστηκε το σπίτι, δηλαδή ολόκληρος ο κόσμος καθαρίστηκε από την αμαρτία. Διότι ο Χριστός ήταν αυτός που σήκωσε την αμαρτία του κόσμου. Και βρέθηκε λοιπόν η δραχμή, η βασιλική εικόνα, και προκαλείται χαρά και στον Ίδιο τον Χριστό που τη βρήκε και στις άνω δυνάμεις, οι οποίες είναι φίλες και γείτονές Του. Φίλες μεν επειδή εκτελούν το θέλημά Του, και γείτονες επειδή είναι ασώματες. Διερευνώ όμως μήπως φίλες Του είναι όλες οι άνω δυνάμεις, ενώ γείτονες είναι οι πλησιέστερες, όπως οι Θρόνοι, τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ.