Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 15:9

Κάποτε ο Ματθαίος και ο Ζακχαίος ήταν τελώνες, αλλά, περιφρονώντας τα χρήματα, υπερέβησαν την τελωνεία. Και ο μεν δέχθηκε τον Ιησού στο σπίτι του και ακόμη περισσότερο στην ψυχή του, ο δε αναδείχθηκε ευαγγελιστής και συγγραφέας των θαυμαστών πράξεων. Είναι αναγκαίο να φέρουμε στη μνήμη μας τον τελώνη που βρισκόταν μαζί με τον Φαρισαίο, καθώς και τη γυναίκα που έχασε τη δραχμή και τη βρήκε.

Διότι η δική τους δόξα ανήκει σε αυτούς που τους γέννησαν, και η αισχύνη ομοίως. Άγνωστη, αδελφοί, είναι η προθεσμία της ζωής. Ας προλάβουμε με την επιμέλεια την έξοδό μας. Διότι είναι άτοπο, εκείνοι μεν που προνοούν λογικά για τη σάρκα να καθαρίζουν τους εαυτούς τους από τις ύλες πριν από την ανατολή του λεγόμενου άστρου του Κυνός, ώστε το υγρό στοιχείο, σαπίζοντας από την υπερβολική ζέστη, να μην προκαλέσει νοσογόνο σήψη, ενώ εκείνοι που έχουν ανάγκη από πνευματική επιμέλεια να μην προλαμβάνουν την αβεβαιότητα του θανάτου και τη ζέση του κολαστηρίου πυρός, το οποίο φλέγεται ακατάπαυστα και ποτέ δεν ψύχεται. Είχες την ευαγγελική δραχμή και καλώς πλούτιζες με αυτό το νόμισμα, έπειτα όμως από ραθυμία το έχασες. Άναψε τον λύχνο της μετάνοιας, σκύψε με επιμέλεια, αναζήτησε το κειμήλιο που έχει κρυφτεί μέσα στα γήινα πάθη. Αφού το βρεις, ανάλαβέ το και σώσε το, για να χαρούμε μαζί σου εμείς οι γείτονες την εν Χριστώ χαρά, στον οποίο πρέπει η δόξα, νυν και αεί, και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΕΡΩΤΗΣΗ ΡΙΒʹ. Εάν κάποιος προσέλθει στον κατά Θεόν βίο, είναι άραγε ορθό ο προεστώς να δέχεται έναν τέτοιον χωρίς τη γνώμη των αδελφών, ή πρέπει προηγουμένως να το θέτει υπόψη και εκείνων; ΑΠΟΚΡΙΣΗ. Ο Κύριος διδάσκει να συγκαλούνται οι φίλοι και οι γείτονες για εκείνον που μετανοεί. Επομένως, είναι πολύ περισσότερο αναγκαίο αυτός που προσέρχεται να γίνεται δεκτός εν γνώσει όλων των αδελφών, ώστε και να χαρούν μεταξύ τους, και να προσευχηθούν από κοινού.

«Μήπως δεν υπάρχει ρητίνη στη Γαλαάδ, ή δεν υπάρχει εκεί ιατρός; Γιατί δεν επήλθε η ίαση της θυγατέρας του λαού μου;» Πράγματι, θα μπορούσες να βρεις στη Θεία Γραφή πολλά αντίδοτα κατά του κακού, και πολλά φάρμακα που οδηγούν από την απώλεια στη σωτηρία: τα μυστήρια περί θανάτου και αναστάσεως, τα λόγια περί της φοβερής κρίσεως και της αιωνίου κολάσεως, τις διδασκαλίες περί μετανοίας και αφέσεως των αμαρτιών, και εκείνα τα αμέτρητα παραδείγματα επιστροφής. Τη δραχμή, το πρόβατο, τον υιό που κατασπατάλησε την περιουσία του με τις πόρνες, που είχε χαθεί και βρέθηκε, που ήταν νεκρός και αναστήθηκε. Ας χρησιμοποιήσουμε αυτά τα βοηθήματα κατά του κακού, και μέσω αυτών ας θεραπεύσουμε την ψυχή μας. Φέρε στον νου σου την έσχατη ημέρα (διότι βεβαίως δεν πρόκειται να ζήσεις εσύ μόνη σου αιώνια) και την αγωνία, την ασφυξία και την ώρα του θανάτου, την κατεπείγουσα απόφαση του Θεού και τους αγγέλους που βιάζονται, και την ψυχή που ταράσσεται φοβερά μέσα σε όλα αυτά και μαστιγώνεται πικρά εκ των προτέρων από την αμαρτωλή της συνείδηση, η οποία στρέφεται αξιολύπητα προς τα εγκόσμια, καθώς και την αναπόφευκτη ανάγκη εκείνης της μακράς αποδημίας.

Και εάν είναι αλήθεια, που οπωσδήποτε είναι αλήθεια, ότι σύμφωνα με τον λόγο του Σωτήρος υπάρχει χαρά στους ουρανούς ενώπιον των αγίων αγγέλων για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, πώς θα μπορούσε να αμφιβάλλει κανείς ότι, όταν ο Χριστός επαναφέρει ολόκληρη την οικουμένη στην επίγνωση της αλήθειας, και την καλεί σε επιστροφή, και την δικαιώνει μέσω της πίστεως, και την καθιστά λαμπρή μέσω του αγιασμού, υπήρξε χαρά και πανήγυρις ανάμεσα στα επουράνια πνεύματα;

Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον θησαυρό που ήταν κρυμμένος στον αγρό, εσείς που δείξατε στη γυναίκα τη δραχμή που είχε χάσει, εσείς που προσφέρατε διπλάσια στον Χριστό τα τάλαντα του κηρύγματος που σας εμπιστεύθηκαν, εσείς που ρίξατε στο βάθος της οικουμένης τη σαγήνη που συγκέντρωσε ανθρώπους από κάθε γένος, εσείς που αλιεύσατε ψάρια, με τα οποία μέχρι και σήμερα δειπνώντας στους ουρανούς ευφραίνεται ο Βασιλεύς, εσείς που διδάξατε τη σοφή να ζυμώσει τα τρία μέτρα του αλευριού και να φτιάξει μία ζύμη, εσείς που ερευνήσατε τους φραγμούς, κοπιάσατε στους δρόμους, θηρεύσατε στις ερήμους και γεμίσατε τις παστάδες του νυμφικού γάμου με καλεσμένους. Χαίρετε, εσείς που βρήκατε τον ακρογωνιαίο λίθο και ανεγείρατε πάνω σε αυτόν τόσους βασιλικούς νυμφώνες, που χτίσατε πάνω στη γη τόσες εκκλησίες όμοιες με τους ουρανούς, και ιδρύσατε τόσα θυσιαστήρια για τη ζωοτόκο θυσία.

Αλλά, λένε, είναι γεγραμμένο: «ο Κύριος με έκτισε ως αρχή των οδών του για τα έργα του». Και πρώτα απ' όλα, οι κενόδοξοι αγνοούν το όνομα του βιβλίου. Διότι το βιβλίο ονομάζεται Παροιμίες του Σολομώντα. Όμως, κάθε τι που διατυπώνεται με μορφή παροιμίας δεν ταυτίζεται με την κυριολεκτική σημασία του λόγου. Ιδού, για παράδειγμα, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός μίλησε με παραβολές, και βλέπουμε ότι οι παραβολές δεν ταυτίζονται απολύτως κυριολεκτικά με το ζήτημα που εξετάζουμε. «Διότι η βασιλεία των ουρανών», λέει, «είναι όμοια με κόκκο σιναπιού»· και αν θελήσουμε να το κατανοήσουμε αυτό εν μέρει με τον δικό μας νου, είναι φανερό ότι η βασιλεία των ουρανών είναι ένας τόπος ευρυχωρίας. Αν, βέβαια, πρέπει να την ονομάζουμε τόπο, στην οποία βασιλεία είναι βασιλιάς ο Θεός και Πατέρας, και ο Θεός Λόγος και Υιός του Θεού, και το Άγιο Πνεύμα του Θεού, άγγελοι και αρχάγγελοι, πνευματικές στρατιές, ο Αβραάμ και ο Ισαάκ και ο Ιακώβ και όλοι οι δίκαιοι, πώς λοιπόν θα χωρέσουν τόσα πολλά μέσα σε έναν κόκκο σιναπιού; Το μεταφορικό νόημα του λόγου λέγεται αινιγματικά. Επομένως, το λεγόμενο με μορφή παροιμίας δεν ταυτίζεται με την κυριολεξία. Το ίδιο ισχύει όταν παρομοιάζεται με γυναίκα που έχει δέκα δραχμές και, αφού έχασε τη μία, άναψε λυχνάρι και τη βρήκε, αλλά και με δίχτυ που ρίχτηκε στη θάλασσα, αλλά και με σπόρο που σπέρνεται στη γη. Όλα αυτά λέγονται με τρόπο αινιγματικό, και δεν ταυτίζονται με την κυριολεκτική τους σημασία. Και δεν γνωρίζουμε πραγματικά εάν ο παροιμιαστής Σολομώντας είπε αυτόν τον λόγο για τον Υιό του Θεού. Διότι υπάρχει σοφία και σοφία.

Ενώνοντας, λοιπόν, τη γένεση αυτών των Αιώνων, την πλάνη του προβάτου και την ανεύρεσή του, επιχειρούν να τα διηγηθούν με πιο μυστικό τρόπο αυτοί που ανάγουν τα πάντα σε αριθμούς, ισχυριζόμενοι ότι τα σύμπαντα έχουν συσταθεί από τη μονάδα και τη δυάδα. Αριθμώντας από τη μονάδα έως το τέσσερα, γεννούν έτσι τη δεκάδα· διότι το ένα, το δύο, το τρία και το τέσσερα, όταν συντεθούν μαζί, γέννησαν τον αριθμό των δέκα Αιώνων. Πάλι, δε, η δυάδα, προχωρώντας από μόνη της μέχρι το επίσημον, δηλαδή δύο και τέσσερα και έξι, ανέδειξε τη δωδεκάδα. Και πάλι, όταν εμείς αριθμούμε ομοίως από τη δυάδα μέχρι το δέκα, αναδείχθηκε η τριακοντάδα, στην οποία περιλαμβάνονται η ογδοάδα, η δεκάδα και η δωδεκάδα. Τη δωδεκάδα λοιπόν, επειδή περιέλαβε το επίσημον, ισχυρίζονται ότι την ακολούθησε το επίσημον πάθος, και για τον λόγο αυτό, επειδή το σφάλμα συνέβη στον δωδέκατο αριθμό, το πρόβατο αποσκίρτησε και πλανήθηκε, εφόσον ισχυρίζονται ότι η αποστασία προήλθε από τη δωδεκάδα. Με τον ίδιο τρόπο μαντεύουν ότι και μία δύναμη, η οποία αποστάτησε από τη † δωδεκάδα, χάθηκε, και ότι αυτή είναι η γυναίκα που έχασε τη δραχμή, άναψε λύχνο και τη βρήκε. Έτσι λοιπόν, υποστηρίζουν ότι και οι αριθμοί που απέμειναν —στην περίπτωση της δραχμής οι εννέα, και στην περίπτωση του προβάτου οι έντεκα— όταν συμπλέκονται μεταξύ τους, γεννούν τον αριθμό των ενενήντα εννέα, επειδή εννέα φορές το έντεκα κάνει ενενήντα εννέα.

Γι' αυτό κατηγορείς τον Θεό, για την ευεργεσία του; Γι' αυτό θεωρείται μικρός, επειδή για χάρη σου ταπεινώθηκε; Επειδή για το πλανεμένο πρόβατο ήλθε ο ποιμένας ο καλός, αυτός που θυσιάζει τη ζωή του για τα πρόβατα, στα όρη και στους λόφους όπου εσύ προσέφερες θυσίες, και το βρήκε να πλανάται· και αφού το βρήκε, το σήκωσε στους ώμους του, πάνω στους οποίους σήκωσε και το ξύλο· και παίρνοντάς το, το επανέφερε στην άνω ζωή· και αφού το ανέβασε, το συναρίθμησε με εκείνα που είχαν παραμείνει; Επειδή άναψε ως λύχνο τη δική του σάρκα, και σάρωσε την οικία, καθαρίζοντας τον κόσμο από την αμαρτία, και αναζήτησε τη δραχμή, δηλαδή τη βασιλική εικόνα που ήταν καταχωσμένη μέσα στα πάθη, και συγκαλεί τις φιλικές προς αυτόν δυνάμεις για την ανεύρεση της δραχμής, και τις καθιστά κοινωνούς της χαράς, αυτές που είχε ήδη καταστήσει μύστιδες της θείας οικονομίας; Επειδή τον πρόδρομο λύχνο ακολουθεί το υπέρλαμπρο φως, και τη φωνή ο Λόγος, και τον νυμφαγωγό ο Νυμφίος, ο οποίος προετοιμάζει για τον Κύριο λαό περιούσιο, και τον προκαθαίρει μέσω του ύδατος ενόψει του Πνεύματος; Αυτά προσάπτεις ως κατηγορία στον Θεό; Γι' αυτά τον θεωρείς κατώτερο, επειδή ζώνεται με λέντιο και νίβει τα πόδια των μαθητών, και υποδεικνύει την άριστη οδό της υψώσεως, την ταπείνωση;

Γι' αυτό προσάπτεις την ευεργεσία ως κατηγορία στον Θεό; Γι' αυτό τον θεωρείς μικρό, επειδή για χάρη σου έγινε ταπεινός; Επειδή ήλθε για το πλανημένο πρόβατο ο Ποιμένας ο καλός, εκείνος που θέτει τη ζωή του υπέρ των προβάτων, στα όρη και στους λόφους πάνω στους οποίους εσύ προσέφερες θυσίες, και το βρήκε να πλανάται, και αφού το βρήκε το σήκωσε στους ώμους του, πάνω στους οποίους σήκωσε και το ξύλο του Σταυρού, και παίρνοντάς το το επανέφερε στην άνω ζωή, και ανεβάζοντάς το το συγκαταρίθμησε με εκείνα που παρέμειναν; Επειδή άναψε λύχνο, την ίδια του τη σάρκα, και σάρωσε την οικία, καθαρίζοντας τον κόσμο από την αμαρτία, και αναζήτησε τη δραχμή, δηλαδή τη βασιλική εικόνα που είχε καταχωθεί μέσα στα πάθη, και συγκαλεί τις φιλικές του αγγελικές δυνάμεις για την εύρεση της δραχμής, και τις καθιστά κοινωνούς της χαράς, αυτές ακριβώς που είχε καταστήσει και μύστιδες της θείας οικονομίας; Επειδή τον πρόδρομο λύχνο ακολουθεί το υπέρλαμπρο φως, και τη φωνή ο Λόγος, και τον νυμφαγωγό ο Νυμφίος, ο οποίος προετοιμάζει για τον Κύριο λαό περιούσιο και τον προκαθαρίζει δια του ύδατος για να δεχθεί το Πνεύμα;

Την πρώτη τιμωρία οφείλει ο άνθρωπος στον Θεό διότι απομάκρυνε τον εαυτό του από τον Δημιουργό και αυτομόλησε προς τον εχθρό, γινόμενος δραπέτης και αποστάτης του κατά φύσιν Δεσπότη· δεύτερον, διότι αντάλλαξε την αυτεξούσια ελευθερία με την πονηρή δουλεία της αμαρτίας, και προτίμησε, αντί της συμβιώσεως με τον Θεό, να τυραννείται από την καταστρεπτική δύναμη. Αλλά και το να μην ατενίζει το κάλλος του Δημιουργού, αλλά να στρέφει το πρόσωπο προς το αίσχος της αμαρτίας, από ποιο άραγε κακό θα μπορούσε να θεωρηθεί δεύτερο; Η περιφρόνηση των θείων αγαθών και η προτίμηση των δελεασμάτων του πονηρού σε ποιο βαθμό τιμωρίας θα μπορούσε να καταταχθεί; Ο αφανισμός της εικόνας και η φθορά του θείου χαρακτήρα, ο οποίος διαμορφώθηκε μέσα μας κατά την αρχική δημιουργία, η απώλεια της δραχμής, η απομάκρυνση από την τράπεζα του Πατέρα, η εξοικείωση με τον δυσώδη βίο των χοίρων, η κατασπατάληση του πολύτιμου πλούτου, και όλα τα παρόμοια σφάλματα που μπορεί να διαπιστώσει κανείς μέσα από τη Γραφή και τους συλλογισμούς, ποιος λόγος θα μπορούσε να τα απαριθμήσει; Επειδή, λοιπόν, εξαιτίας τέτοιων και τόσων σφαλμάτων το ανθρώπινο γένος είναι υπόδικο ενώπιον του Θεού για την έκτιση τιμωρίας, γι' αυτό φρονώ ότι ο Λόγος μάς παιδαγωγεί μέσω της διδασκαλίας της προσευχής, ώστε κατά την αναστροφή μας με τον Θεό σε καμία περίπτωση να μην παρουσιαζόμαστε με παρρησία βασισμένοι δήθεν σε καθαρή συνείδηση, έστω κι αν κάποιος έχει απομακρυνθεί στον μέγιστο βαθμό από τα ανθρώπινα σφάλματα.

Ως κόπρο, νομίζω, πρέπει να εννοήσουμε τη ρυπαρότητα της σάρκας, η οποία, όταν σαρωθεί και καθαριστεί μέσω της επιμέλειας του βίου, κάνει το ζητούμενο να γίνεται φανερό, γεγονός για το οποίο ευλόγως χαίρεται και η ίδια η ψυχή που το βρήκε, και προσκαλεί σε κοινωνία αυτής της ευφροσύνης τις γειτόνισσες. Διότι, πράγματι, όλες οι δυνάμεις που συνοικούν με την ψυχή, τις οποίες τώρα ονόμασε γειτόνισσες, όταν αποκαλυφθεί και λάμψει αυτή η μεγάλη εικόνα του Βασιλέως, την οποία εξ αρχής αποτύπωσε στη δραχμή μας «Εκείνος που έπλασε καταμόνας τις καρδιές μας», τότε θα στραφούν προς εκείνη τη θεία χαρά και ευφροσύνη, ατενίζοντας το άρρητο κάλλος εκείνου που βρέθηκε. «Χαρείτε μαζί μου», λέει, «διότι βρήκα τη δραχμή την οποία έχασα.» Οι δε γειτόνισσες, δηλαδή οι συνοικούσες με την ψυχή δυνάμεις που ευφραίνονται για την εύρεση της θείας δραχμής –η λογιστική και η επιθυμητική, καθώς και η διάθεση που δημιουργείται από τη λύπη και την οργή, και όποιες άλλες δυνάμεις θεωρείται ότι σχετίζονται με την ψυχή– ευλόγως θα μπορούσαν να θεωρηθούν και φίλες, και είναι φυσικό όλες τους τότε να «χαίρουν εν Κυρίω», όταν όλες αποβλέπουν στο καλό και το αγαθό και ενεργούν τα πάντα προς δόξαν Θεού, χωρίς να γίνονται πλέον όπλα της αμαρτίας.

Ισχυρίζονται λοιπόν ότι η δωδεκάδα, επειδή συμπεριέλαβε το επίσημον, ή επειδή το επίσημον την ακολούθησε, υπέστη το πάθος. Και για αυτόν τον λόγο, καθώς το σφάλμα έγινε περί τον δωδέκατο αριθμό, το πρόβατο που αποσπάστηκε πλανήθηκε, επειδή ισχυρίζονται ότι η αποστασία προήλθε από τη δωδεκάδα. Με τον ίδιο τρόπο εικάζουν ότι και μια δύναμη που αποσπάστηκε από τη δωδεκάδα χάθηκε, και ότι αυτή είναι η γυναίκα που έχασε τη δραχμή, άναψε λύχνο και τη βρήκε. Έτσι λοιπόν, όταν οι αριθμοί που υπολείπονται, δηλαδή οι εννέα της δραχμής και οι έντεκα του προβάτου, συνδυαστούν μεταξύ τους, γεννούν τον αριθμό ενενήντα εννέα, επειδή εννέα φορές το έντεκα κάνει ενενήντα εννέα. Για αυτό ισχυρίζονται ότι και η λέξη αμήν έχει αυτόν ακριβώς τον αριθμό.

Χρησιμοποιώντας αυτόν τον λύχνο η σοφία του Θεού, αφού αναζήτησε τη μία χαμένη δραχμή και τη βρήκε, την ένωσε με τις εννέα δραχμές των αγγέλων. Το ποια, όμως, μπορεί να είναι η γυναίκα που έχει τις δέκα δραχμές, είναι αναγκαίο να το πούμε, αγαπητοί μου. Αυτή είναι η σοφία του Θεού, η οποία κατέχει τις δέκα δραχμές. Ποιες είναι αυτές; Μέτρησε: τους αγγέλους, τους αρχαγγέλους, τις Αρχές, τις Εξουσίες, τις Δυνάμεις, τους Θρόνους, τις Κυριότητες, τα Χερουβίμ, τα Σεραφίμ και τον πρωτόπλαστο Αδάμ. Αυτήν τη δραχμή του Αδάμ, η οποία παρασύρθηκε από την κακία του διαβόλου, και κατακρημνίστηκε σε τούτον εδώ τον βυθό του βίου, και χώθηκε μέσα στις πολύβουες ηδονές των αμαρτιών, ήλθε η σοφία του Θεού και την ανακάλυψε. Πώς τη βρήκε, αγαπητοί μου; Κατήλθε από τους ουρανούς, λαμβάνει τον πήλινο λύχνο του σώματος, τον ανάβει με το φως της θεότητας, τον τοποθετεί πάνω στον λυχνοστάτη του σταυρού, αναζητεί τη δραχμή, και την οδήγησε πίσω στην αυλή και στη νομή των αγγέλων. Ίσως όμως κάποιοι από αυτούς που παρίστανται εδώ, οι οποίοι αμάρτησαν μετά το βάπτισμα, πουν τα εξής: «Τι σχέση έχει με εμάς, αν σώθηκε ο Αδάμ; Εμείς πώς θα ελεηθούμε; Πώς θα σωθούμε, εφόσον διαπράξαμε ανομίες μετά το βάπτισμα;»

Σήμερα γίνεται χαρά στον ουρανό και στη γη. Διότι, εάν για έναν αμαρτωλό που μετανοεί προκαλείται τόση αγαλλίαση, για ένα τόσο μεγάλο πλήθος, το οποίο σύσσωμο αφενός χλεύασε τις παγίδες του διαβόλου και αφετέρου έσπευσε να εγγραφεί στο ποίμνιο του Χριστού, πόσο μεγαλύτερη χαρά γίνεται στους αγγέλους και στους αρχαγγέλους και σε όλες τις άνω δυνάμεις και σε όλους όσους βρίσκονται επί της γης.

Αφού εγκατέλειψες τα προστάγματα του πράου και ταπεινού Δεσπότου, και εκτελείς όλα τα κελεύσματα του σκληρού και άσπονδου τυράννου [του εχθρού της σωτηρίας μας], και αφού συνέτριψες τον χρηστό ζυγό και απέρριψες το ελαφρύ φορτίο, φορώντας αντί γι' αυτά σιδερένιους κλοιούς, κρέμασες επιπλέον και ονικό μύλο στον λαιμό σου. Πού θα σταματήσεις, λοιπόν, να καταποντίζεις την άθλια ψυχή σου, έχοντας επιβάλει στον εαυτό σου την ανάγκη να παρασύρεται διαρκώς προς τα κάτω; Εκείνη, βέβαια, η γυναίκα που βρήκε τη μία δραχμή, καλούσε τις γειτόνισσες να γίνουν κοινωνοί της ευφροσύνης της, λέγοντας: «Συγχαρείτε με»· εγώ, όμως, θα καλέσω τώρα όλους τους φίλους, και τους δικούς μου και τους δικούς σου, για τα εντελώς αντίθετα, μη λέγοντας «Συγχαρείτε με», αλλά «Συμπενθήστε, και αναλάβετε τον ίδιο θρήνο, και αναφωνήστε μαζί μας γοερό μέλος».

Άλλη προσέγγιση στο ίδιο θέμα Επειδή όμως, εκτός από αυτά, μου φαίνεται ότι ο λόγος του διδασκάλου έχει και άλλο νόημα, πρέπει να λεχθεί και αυτό, όσο μας είναι δυνατόν, με τον Θεό να κατευθύνει τον λόγο στα Ευαγγέλια. Η μόνη αιτία των πάντων και Θεός, ο δικός μου Ιησούς, διδάσκοντας κρυφά με παραβολές, ονόμασε τον άνθρωπο «πρόβατο» που απομακρύνθηκε από τη θεία εκατοντάδα, και «δραχμή» που χάθηκε από τη θεία δεκάδα, και «άσωτο υιό» που αποσκίρτησε αυθάδικα από τον πατέρα και διέλυσε την ομόνοια της θείας αδελφικής δυάδας· τον ονόμασε «πρόβατο», επειδή, νομίζω, αποτελεί αντικείμενο πρόνοιας, καθοδηγείται, εντάσσεται σε τάξη, και παρέχει στον ιδιοκτήτη του τρία αναγκαία αγαθά, μαλλί, αρνί και γάλα, καθώς τρέφεται και τρέφει, με τον λόγο και τον τρόπο της φυσικής θεωρίας, και ντύνεται και ντύνει με τον τρόπο της ηθικής φιλοσοφίας, και πλουτεί και πλουτίζει, σύμφωνα με τη γέννηση του ομοίου, μέσω του μυστηρίου της αληθινής εποπτείας· αφετέρου τον ονόμασε «δραχμή», ως κάτι λαμπρό και βασιλικό, που μέσω του λόγου της εικόνας φέρει τα χαρακτηριστικά του θείου αρχετύπου, και που είναι ικανό να δεχθεί, όσο του είναι εφικτό, όλη τη θεϊκή ωραιότητα· και τέλος «υιό», ως κληρονόμο των πατρικών αγαθών και ισότιμο με τον Πατέρα κατά τη δωρεά της χάριτος.

Αφού με αυτά έδωσε λύση στο ζήτημα, προχωρά στην ανάπτυξη της παραβολής που εισάγει τον νεότερο και άσωτο υιό και τον μεγαλύτερο μαζί με τον πατέρα και εκθέτει τα όσα συμβαίνουν σε αυτούς. Και λέει ότι ο μεν μεγαλύτερος υιός συμβολίζει τις αγγελικές δυνάμεις (επειδή αυτές έχουν τα πρωτεία έναντι του δικού μας γένους, τόσο κατά τον χρόνο όσο και κατά τον τρόπο), ο δε άσωτος συμβολίζει το ανθρώπινο γένος, και ο πατέρας τον δημιουργό και δεσπότη των πάντων. Το ότι, πάλι, ο μεγαλύτερος υιός δυσανασχετεί για την επιστροφή και την ευμενή υποδοχή του νεότερου, αυτό δεν εκφράζει τη γνώμη ή τη διάθεση των αγγέλων, αλλά η παραβολή διαμορφώνει αυτήν την εικόνα για να δείξει το μέγεθος της ευεργεσίας, ότι δηλαδή μετά από τόση ασωτία ο άσωτος υιός απήλαυσε τέτοια μεγάλη τιμή, που και η ίδια η τάξη των αγγέλων, αν ήταν στη φύση τους να φθονούν, θα ενοχλούνταν και θα θεωρούσαν ανυπόφορη αυτήν την υπερβολική τιμή. Διότι πώς είναι συμβατό οι ίδιοι που χαίρονται για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, να φθονούν πάλι επειδή αξιώνεται της πατρικής ευσπλαχνίας;

Κυριακή Γ΄, κοντάκιο στην ανάσταση του Κυρίου και στις δέκα δραχμές, που φέρει την εξής ακροστιχίδα: «αυτό είναι του ταπεινού Ρωμανού», ήχος α΄, προς το: Τω αρχαγγέλω. Προοίμιο. Όσοι συνταφήκαμε με τον Χριστό μέσω του βαπτίσματος και αναστηθήκαμε μαζί του, ας κραυγάσουμε ψάλλοντας και λέγοντας: «Πού είναι η νίκη σου, Θάνατε; Πού είναι το κεντρί σου, Άδη;» Διότι αναστήθηκε ο Κύριος, η ζωή και η ανάσταση. Ακούγοντας την παραβολή του Χριστού στα Ευαγγέλια, την οποία διηγείται ο Λουκάς, ας μην τη θεωρήσουμε ως κάτι δευτερεύον, αλλά με πίστη ας αναζητήσουμε ποια είναι η γυναίκα και ποιες οι δραχμές, και ποια από αυτές έχασε, την οποία αναζητά επιμελώς, αφού άναψε λύχνο φωτός και σάρωσε όλο το σπίτι της· και όταν την βρήκε, προσκαλεί τις γειτόνισσες: «Ελάτε, χαρείτε μαζί μου, βρήκα αυτήν που είχα χάσει».

13. Αυτά μας οδήγησε σήμερα να πούμε για τους αγγέλους ο αρχιστράτηγος των αγγέλων· αυτές είναι οι εννέα τάξεις των ασωμάτων, και δέκατη είναι ο άνθρωπος· είναι λοιπόν δέκα τάξεις ή δραχμές, για τις οποίες λέει ο Χριστός: «Ποια γυναίκα που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει τη μία από αυτές, δεν θα ανάψει λύχνο για να την αναζητήσει; Και εάν τη βρει, συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες, λέγοντας: Χαρείτε μαζί μου, διότι βρήκα τη δραχμή που είχα χάσει»· η οποία ήταν και το απολωλός πρόβατο σε σχέση με τα ενενήντα εννέα που δεν είχαν χαθεί, το οποίο ο καλός, αγαθός και φιλάνθρωπος ποιμένας δεν παραμέλησε, αλλά αναζήτησε, και βρίσκοντάς το στα όρη και στους λόφους των εθνικών να πλανάται οικτρά και να προσφέρει θυσίες, το επανέφερε, και αφού το σήκωσε στους ώμους του, συγκαταρίθμησε το πλανημένο πρόβατο στο απλανές ποίμνιο, ανεβάζοντάς το στους ουρανούς, και το αξίωσε της αιώνιας βασιλείας, την οποία είθε όλοι μας να επιτύχουμε, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, με τον οποίο ανήκει η δόξα στον Πατέρα, μαζί με το άγιο, ζωοποιό και ομοούσιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Χαρείτε μαζί μου, διότι βρήκα το πρόβατό μου το χαμένο. Σας λέω ότι έτσι θα υπάρξει χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί, παρά για ενενήντα εννέα δικαίους, οι οποίοι δεν έχουν ανάγκη μετάνοιας. Ή ποια γυναίκα, που έχει δέκα δραχμές, εάν χάσει μία δραχμή, δεν ανάβει λυχνάρι και σκουπίζει το σπίτι και ψάχνει επιμελώς μέχρι να τη βρει; Και όταν τη βρει, συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες λέγοντας:

«Συγχαρείτε με, διότι βρήκα τη δραχμή που είχα χάσει. Έτσι σας λέω, χαρά γίνεται ενώπιον των αγγέλων του Θεού για έναν αμαρτωλό που μετανοεί.» Ο μεν Κύριος έκανε εκείνο για το οποίο και σαρκώθηκε, δεχόμενος κοντά του τους τελώνες και τους αμαρτωλούς, όπως ο ιατρός τους ασθενείς. Οι δε πραγματικά αμαρτωλοί Φαρισαίοι ανταπέδιδαν αυτή τη φιλανθρωπία με γογγυσμούς. Διότι, ενώ θεωρούσαν βδελυρούς τους τελώνες, οι ίδιοι καταβρόχθιζαν τις περιουσίες των χηρών και των ορφανών. Τι έκανε λοιπόν ο Κύριος; Όπως ακριβώς φερόταν με φιλανθρωπία προς τους τελώνες, έτσι ακριβώς έπραττε και προς αυτούς τους ίδιους που διέβαλλαν τη φιλανθρωπία αυτή. Διότι δεν τους αποστρέφεται ως ανίατους και μεμψίμοιρους, αλλά τους θεραπεύει με πραότητα, λέγοντάς τους την παραβολή των προβάτων, και πείθοντάς τους μέσα από τα ξεκάθαρα και φανερά πράγματα, και αποστομώνοντάς τους ώστε να μην δυσανασχετούν για την τόσο μεγάλη έκχυση της αγαθότητας. Εξάλλου, εάν για ένα άλογο πρόβατο, το οποίο δεν έχει πλαστεί κατ' εικόνα Θεού, γίνεται τόσο μεγάλη χαρά όταν βρεθεί αφού είχε πλανηθεί, πόση χαρά είναι φυσικό να γίνεται για έναν λογικό άνθρωπο που έχει δημιουργηθεί κατ' εικόνα Θεού;

Εφόσον είναι λογικές, δηλαδή νοερές, και θεωρούνται ότι βρίσκονται πιο κοντά από τα άλλα κτίσματα, για τον λόγο αυτό οι χοροί των αγγελικών δυνάμεων θα μπορούσαν να νοηθούν ως φίλοι και γείτονες. Και ως γυναίκα θα μπορούσες να νοήσεις τη σοφία και τη δύναμη του Θεού και Πατρός, τον Υιό Του, ο οποίος έχασε μία δραχμή από τα λογικά και κατ' εικόνα Του πλασμένα κτίσματα, δηλαδή τον άνθρωπο, και ανάβει λύχνο, την ίδια του τη σάρκα. Διότι, όπως ακριβώς ο λύχνος, ενώ είναι φτιαγμένος από χώμα, φωτίζει τα σκοτεινά μέσω του φωτός που δέχεται, έτσι και η σάρκα του Κυρίου, όντας γήινη και όμοια με εμάς, έλαμψε με το φως της θεότητας από την οποία προσλήφθηκε. Και πράγματι σκουπίστηκε το σπίτι, δηλαδή ολόκληρος ο κόσμος καθαρίστηκε από την αμαρτία. Διότι ο Χριστός ήταν αυτός που σήκωσε την αμαρτία του κόσμου. Και βρέθηκε λοιπόν η δραχμή, η βασιλική εικόνα, και προκαλείται χαρά και στον Ίδιο τον Χριστό που τη βρήκε και στις άνω δυνάμεις, οι οποίες είναι φίλες και γείτονές Του. Φίλες μεν επειδή εκτελούν το θέλημά Του, και γείτονες επειδή είναι ασώματες. Διερευνώ όμως μήπως φίλες Του είναι όλες οι άνω δυνάμεις, ενώ γείτονες είναι οι πλησιέστερες, όπως οι Θρόνοι, τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ.

Διότι, πρόσεξε τη φράση: «Και συγκαλεί τις φίλες και τις γειτόνισσες»· διότι φαίνεται να υποδηλώνει δύο κάποια μέρη, έστω και αν φανεί υπερβολικά λεπτομερές. «Και είπε: Κάποιος άνθρωπος είχε δύο υιούς, και είπε ο νεότερος από αυτούς στον πατέρα: Πατέρα, δώσε μου το μερίδιο της περιουσίας που μου αναλογεί· και εκείνος μοίρασε σε αυτούς την περιουσία. Και μετά από λίγες ημέρες, αφού μάζεψε τα πάντα ο νεότερος υιός, αναχώρησε για χώρα μακρινή, και εκεί διασκόρπισε την περιουσία του ζώντας άσωτα. Όταν δε τα ξόδεψε όλα, έπεσε ισχυρή πείνα στη χώρα εκείνη, και αυτός άρχισε να στερείται, και πήγε και προσκολλήθηκε σε έναν από τους πολίτες της χώρας εκείνης· και εκείνος τον έστειλε στα χωράφια του να βόσκει χοίρους, και επιθυμούσε να γεμίσει την κοιλιά του από τα ξυλοκέρατα που έτρωγαν οι χοίροι, και κανείς δεν του έδινε». Και αυτή η παραβολή είναι όμοια με τις προηγούμενες· διότι και αυτή εισάγει ως άνθρωπο μεν τον Θεό, τον όντως φιλάνθρωπο, και ως δύο υιούς τα δύο τάγματα των ανθρώπων, εννοώ τους δικαίους και τους αμαρτωλούς. Είπε δε ο νεότερος: