Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:10

Κεφάλαιο Βʹ. ΙΩΑΝΝΗΣ. Εάν σας είπα τα επίγεια και δεν πιστεύετε, πώς, εάν σας πω τα επουράνια, θα πιστέψετε; ΛΟΥΚΑΣ. Ο πιστός στο ελάχιστο είναι και στο πολύ πιστός· και ο άδικος στο ελάχιστο είναι και στο πολύ άδικος.

Εφόσον, λοιπόν, βρισκόμαστε επί της γης, ας μετανοήσουμε. Διότι είμαστε πηλός στο χέρι του τεχνίτη· όπως δηλαδή ο κεραμέας, εάν κατασκευάζει ένα σκεύος και αυτό αλλοιωθεί ή συντριβεί στα χέρια του, το πλάθει πάλι από την αρχή, εάν όμως προλάβει και το ρίξει στο καμίνι της φωτιάς, δεν μπορεί πλέον να το διορθώσει· έτσι και εμείς, όσο βρισκόμαστε σε αυτόν τον κόσμο, ας μετανοήσουμε με όλη μας την καρδιά για τα πονηρά που πράξαμε με τη σάρκα, ώστε να σωθούμε από τον Κύριο, όσο έχουμε καιρό μετανοίας. Διότι, μετά την έξοδό μας από τον κόσμο, δεν μπορούμε πλέον εκεί ούτε να εξομολογηθούμε ούτε να μετανοήσουμε. Επομένως, αδελφοί, εάν πράξουμε το θέλημα του Πατρός, διατηρήσουμε τη σάρκα αγνή και φυλάξουμε τις εντολές του Κυρίου, θα λάβουμε ζωή αιώνια. Διότι λέγει ο Κύριος στο ευαγγέλιο: «Εάν το μικρό δεν τηρήσατε, το μεγάλο ποιος θα σας το δώσει; Διότι σας λέγω, ότι ο πιστός στο ελάχιστο είναι πιστός και στο πολύ». Άρα λοιπόν αυτό εννοεί: τηρήστε τη σάρκα αγνή και τη σφραγίδα άσπιλη, για να λάβουμε την αιώνια ζωή.

Όσο βρίσκονται σε αυτόν τον κόσμο, ακόμη κι αν δεν θα ήθελαν να διανείμουν όλο τον πλούτο τους στους φτωχούς, ας φροντίσουν έστω και μερικώς να αποκτήσουν φίλους και πολλούς μάρτυρες της ευσπλαχνίας τους, δηλαδή εκείνους που έχουν ευεργετηθεί, ώστε, όταν τους εγκαταλείψει ο επίγειος πλούτος, να έχουν κάποια θέση στις δικές τους σκηνές. Διότι είναι από τα αδύνατα πράγματα να μείνει ποτέ χωρίς ανταμοιβή αυτός που αγαπά τους φτωχούς, αλλά είτε διανείμει κάποιος ολόκληρο τον πλούτο του σε κάποιους, είτε ένα μέρος του, οπωσδήποτε θα ωφελήσει την ψυχή του. <Ο πιστός στα ελάχιστα είναι πιστός και στα πολλά.> (A f. 217, B f. 154) Συχνά ο Σωτήρας των συμπάντων χρησιμοποιεί τα ίδια λόγια, και μεταχειρίζεται διάφορα παραδείγματα για το ίδιο δίδαγμα, ώστε ο νους των ακροατών να οδηγηθεί σε ακριβή κατανόηση των όσων λέγει. Παρατήρησε, λοιπόν, πάλι τη δύναμη των προκειμένων αναγνωσμάτων.

Μου φαίνεται, λοιπόν, ότι πριν από όλα τα άλλα, είναι χρήσιμο να δούμε ποιες ακριβώς αφορμές έχει αυτός ο λόγος· διότι έτσι θα γίνει πιο ευκολονόητο το νόημα των προκειμένων. Ο Χριστός, λοιπόν, δίδασκε τους πλουσίους να αγαπούν πάρα πολύ τη φιλοπτωχία, να θησαυρίζουν στον ουρανό και να προνοούν για τη μελλοντική τους ευημερία. Αλλά, όντας Θεός κατά φύση, γνώριζε καλά τη διστακτικότητα της ανθρώπινης διάνοιας απέναντι σε κάθε σπουδαίο και αγαθό έργο, και ότι, επειδή είναι πάρα πολύ φιλόπλουτοι και τυραννούνται εντελώς από αυτό το πάθος, δεν δείχνουν κανένα έλεος στους φτωχούς. Ότι, λοιπόν, σε αυτούς που έχουν τέτοια νοοτροπία δεν θα δοθεί κανένα από τα χαρίσματα του Θεού, προφανώς τα πνευματικά, το αποδεικνύει με τα πιο ολοφάνερα παραδείγματα λέγοντας: «Εκείνος που είναι πιστός στο ελάχιστο, είναι πιστός και στο πολύ», και τα εξής. Λύσε μας, Δέσποτα, το ζητούμενο, άνοιξε το μάτι της καρδιάς μας. Άκουσε, λοιπόν, με σαφήνεια και ακρίβεια τι είπε: Αν δεν γίνατε πιστοί στον άδικο μαμωνά, λέει, το αληθινό ποιος θα σας το δώσει; Το ελάχιστο, λοιπόν, είναι ο άδικος μαμωνάς, δηλαδή ο επίγειος πλούτος, που μερικές φορές είναι συγκεντρωμένος από αρπαγή και πλεονεξία· γι' αυτούς όμως που γνωρίζουν να ζουν σωστά, και απομακρύνουν τον νου τους από τα επίγεια, φρονώντας μάλλον τα άνω, ο επίγειος πλούτος δεν θα λογιζόταν απολύτως ως τίποτα, αλλά θα τον δαπανήσουν όλο για τους ενδεείς, διαχειριζόμενοι αυτόν σωστά.

Αλλά τη συζήτηση σχετικά με το δόγμα θα την αναβάλω για την κατάλληλη στιγμή. Προς το παρόν, ας εξετάσουμε τι λογής αλήθεια μεταχειρίζεται αυτός, ο οποίος στα προοίμια παραπονέθηκε ότι μισείται από τους απίστους επειδή λέει την αλήθεια. Διότι ίσως δεν είναι άκαιρο, αφού διαπιστώσουμε ποια είναι η σχέση του με την αλήθεια μέσα από επιχειρήματα εκτός του δόγματος, να χρησιμοποιήσουμε αυτό το τεκμήριο και για τα δόγματα. Επειδή, όπως λέει (η Γραφή), «εκείνος που είναι πιστός στα ελάχιστα, είναι πιστός και στα πολλά, και εκείνος που είναι άδικος στα ελάχιστα, είναι άδικος και στα πολλά». Καθώς, λοιπόν, επρόκειτο να συγγράψει την «Υπέρ της απολογίας απολογία», αυτήν την καινοφανή και παράλογη επιγραφή και υπόθεση του έργου, αναφέρει ότι η αιτία αυτής της παραδοξολογίας δεν προήλθε από αλλού, αλλά από εκείνον που αντέκρουσε τον προηγούμενο λόγο του. Διότι εκείνος ο λόγος έφερε το όνομα «Απολογία»· επειδή όμως ο διδάσκαλός μας τον επέκρινε, επισημαίνοντας ότι η απολογία αρμόζει μόνο σε όσους κατηγορούνται, ενώ αν κάποιος γράφει από μόνος του και με δική του πρωτοβουλία, το σύγγραμμά του είναι κάτι άλλο και όχι απολογία, ο ίδιος δεν αντιλέγει στο ότι δεν πρέπει να συντάσσεται απολογία χωρίς να έχει προηγηθεί κατηγορία, εξαιτίας της προφανούς ατοπίας, αλλά ισχυρίζεται ότι απολογήθηκε απέναντι στην κρίση που του επιβλήθηκε, επειδή δήθεν κατηγορήθηκε για τα μέγιστα.

Και με απλά λόγια, όπως αναφέρει ο θείος λόγος: όποιος είναι στο λίγο «πιστός... είναι πιστός και στο πολύ», και όποιος είναι άπιστος στο λίγο, είναι άπιστος και στο πολύ. Εσύ λοιπόν, να προσδιορίζεις τα δέοντα ως προς την επιθυμία, τον θυμό και τον λόγο, για εσένα δε ας τα προσδιορίζουν οι θείοι λειτουργοί, για αυτούς οι ιερείς, για τους ιερείς οι ιεράρχες, και για τους ιεράρχες οι απόστολοι και οι διάδοχοι των αποστόλων. Και αν τυχόν κάποιος, ακόμη και μεταξύ αυτών, αστοχήσει ως προς το πρέπον, θα διορθωθεί από τους ομοταγείς αγίους, και δεν θα ανατραπεί η μία τάξη πάνω στην άλλη, αλλά ο καθένας θα παραμείνει στη δική του τάξη και στο δικό του λειτούργημα.

ΟΜΙΛΙΑ 48. Ο Κύριος στο Ευαγγέλιο, θέλοντας να οδηγήσει τους μαθητές του σε τέλεια πίστη, έλεγε: «Εκείνος που είναι πιστός στα λίγα είναι πιστός και στα πολλά, και εκείνος που είναι άπιστος στα λίγα είναι άπιστος και στα πολλά». Τι είναι το λίγο και τι είναι το πολύ; Το λίγο είναι οι υποσχέσεις του παρόντος αιώνα, τις οποίες υποσχέθηκε να χορηγήσει σε όσους πιστεύουν σε αυτόν, όπως τροφές, ενδύματα και την υπόλοιπη ανάπαυση του σώματος, ή υγεία και τα παρόμοια, προστάζοντας να μη μεριμνούν καθόλου για αυτά, αλλά με πεποίθηση σε αυτόν να ελπίζουν, ότι ο Κύριος γίνεται σε όλα προνοητής αυτών που καταφεύγουν σε αυτόν. Το δε πολύ είναι τα δωρήματα του αιώνιου και άφθαρτου αιώνα, τα οποία υποσχέθηκε να χορηγήσει σε εκείνους που πιστεύουν σε αυτόν και μεριμνούν αδιάλειπτα για αυτά και τα ζητούν από αυτόν, διότι έτσι έδωσε εντολή: «Εσείς όμως», λέει, «ζητάτε μόνο τη βασιλεία και τη δικαιοσύνη του, και όλα αυτά θα σας προστεθούν», προκειμένου μέσα από αυτά τα λίγα και πρόσκαιρα να δοκιμαστεί ο καθένας αν πιστεύει στον Θεό· ότι δηλαδή υποσχέθηκε να τα προσφέρει, εφόσον εμείς είμαστε αμέριμνοι για τέτοια πράγματα και έχουμε τη φροντίδα μόνο για τα μελλοντικά και αιώνια. Και τότε είναι φανερό ότι πιστεύει στα άφθαρτα και ζητάει όντως τα αιώνια αγαθά, εάν διατηρεί υγιή την πίστη του σχετικά με τα ορατά.

Όσοι δε δεν έλαβαν δηνάρια, δεν πίστεψαν στον Χριστό· διότι στον καθένα που πιστεύει, ο Χριστός παρέχει και ένα δηνάριο· εξαιτίας λοιπόν του δηναρίου ονομάζεται πιστός κάθε χριστιανός. Διότι πιστοί δεν ονομαζόμαστε μόνο επειδή πιστέψαμε, αλλά και επειδή μας εμπιστεύεται ο Θεός μυστήρια, τα οποία ούτε οι άγγελοι γνώριζαν πριν από εμάς· διότι είπε ο Κύριος: Ο πιστός στα ελάχιστα είναι πιστός και στα πολλά.

Τώρα λοιπόν, εφόσον έχετε πλέον καθαριστεί από τα ζιζάνια, τους σκόλοπες και τα αγκάθια, καρποφορήστε, τέκνα μου, ζήστε ενάρετα, επιδείξτε νέα βιοτή, χωρίς να φέρετε τίποτε από το φρόνημα εκείνων που ολίσθησαν, για να μην πάθετε τα ίδια· όλοι ειλικρινείς, όλοι καθαροί, όλοι υπομένοντας ύβρη, εξουθένωση, φιλονικία, εμφύλιο πόλεμο, επιδεικνύοντας εγκράτεια, υπομονή (διότι αυτό είναι το μαρτύριο της υποταγής)· και αυτοί που θα τα έχουν υπομείνει αυτά, θα λάβουν τον στέφανο της δικαιοσύνης, επειδή και για τα μεγαλύτερα, αν παραστεί ανάγκη, δεν θα λιποψυχήσουν· διότι είναι γεγραμμένο ότι «εκείνος που είναι πιστός στα λίγα, είναι πιστός και στα πολλά»· ενώ για εκείνους που ολιγωρούν στα ελάχιστα, είναι ολοφάνερο ότι ούτε με την άκρη του δακτύλου τους δεν θα μπορέσουν να αγγίξουν τα μέγιστα. Επομένως, εφόσον έχετε ήδη πυρωθεί από την αγάπη του Χριστού και έχετε ατσαλωθεί από τις περιστάσεις και τους κινδύνους, υπομείνετε γενναία όσα συμβαίνουν καθημερινά και ας αναδράμουμε σε εκείνη την όντως χρυσή πολιτεία των αγίων πατέρων μας, στους οποίους δεν επικρατούσε η παρακοή, η υπερηφάνεια, η αντιλογία, η θρασύτητα, η ύβρις και η ταραχή, αλλά υπήρχε μια ειρηνική και αγγελική κατάσταση, που γαλήνευε με τις αύρες του Πνεύματος. Γνωρίζετε αυτά που λέω, ότι είναι αληθινά και αγαθά· και αν είναι αγαθά, είναι και επιθυμητά· και αν είναι επιθυμητά, γιατί και εμείς να μην τα αποκτήσουμε; Γιατί να μην τα αγαπήσουμε; Γιατί να μην αντέξουμε σθεναρά; Και γιατί να φανούμε ξένοι προς αυτά που μακαρίζουμε και τα οποία θαυμάζουμε;

Διότι εκείνος που θέλει να αγαπά τη ζωή και να δει αγαθές ημέρες, σύμφωνα με το γεγραμμένο, ας συγκρατήσει τη γλώσσα του από το κακό και τα χείλη του από το να μιλήσουν με δόλο. Ας απομακρυνθεί από το κακό και ας πράξει το αγαθό· ας αναζητήσει την ειρήνη και ας την επιδιώξει, διότι οι οφθαλμοί του Κυρίου είναι στραμμένοι προς τους δικαίους, και τα ώτα του προς τη δέησή τους· το δε πρόσωπο του Κυρίου στρέφεται εναντίον εκείνων που πράττουν κακά.» Αυτά είναι τα μικρότερα· ποια είναι όμως τα μεγαλύτερα; «Προς τις αρχές, προς τις εξουσίες, προς τους κοσμοκράτορες του αιώνα τούτου» είναι η πάλη μας, προς τον παρόντα διωγμό, ο οποίος εκτοξεύοντας απειλές φοβερίζει για το ένα και το άλλο, όπως ακούμε. Εάν λοιπόν στα μικρότερα αποδειχθούμε ακατάλληλοι, πώς θα επιτύχουμε στα μεγαλύτερα; «Εκείνος που είναι πιστός στα λίγα, είναι πιστός και στα πολλά», όπως λέει ο Κύριος. Επειδή λοιπόν εσείς, με τη χάρη του Χριστού, φανήκατε πιστοί και στα πολλά και στα λίγα, και ως προς την υποταγή και ως προς την ομολογία, σε κανένα από τα δύο ας μη χωλαίνετε· αλλά να γίνετε τέλειοι και στα δύο, καταρτισμένοι για κάθε αγαθό έργο, «χωρίς να δίνετε σε κανέναν καμία αφορμή για πρόσκομμα, για να μην κατηγορηθεί η διακονία σας»· αλλά να είστε ευάρεστοι στον Κύριο σε όλα, ώστε να κληρονομήσετε τη βασιλεία των ουρανών εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, τώρα και πάντοτε και στους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Εάν λοιπόν ο πλούτος που δήθεν προέρχεται από δίκαιους πόρους, όταν δεν διαχειριστεί σωστά και δεν δοθεί στους φτωχούς, θεωρείται αδικία και μαμωνάς, πόσο μάλλον αυτός που προέρχεται από αδικία. Από αυτόν λοιπόν ας κάνουμε για τους εαυτούς μας φίλους, ώστε, όταν εκλείψουμε και αναχωρήσουμε από τη ζωή, ή και αλλιώς, όταν χάσουμε το θάρρος μας κατακρινόμενοι, να μας δεχθούν εκεί στις αιώνιες σκηνές. «Ο πιστός στο ελάχιστο, είναι πιστός και στο πολύ· και ο άδικος στο ελάχιστο, είναι άδικος και στο πολύ. Εάν λοιπόν δεν αποδειχθήκατε πιστοί στον άδικο μαμωνά, ποιος θα σας εμπιστευθεί τον αληθινό; Και εάν δεν αποδειχθήκατε πιστοί στο ξένο, ποιος θα σας δώσει το δικό σας; Κανένας υπηρέτης δεν μπορεί να δουλεύει σε δύο κυρίους· διότι ή θα μισήσει τον ένα και θα αγαπήσει τον άλλο, ή θα αφοσιωθεί στον ένα και θα περιφρονήσει τον άλλο· δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά». Ακόμη διδάσκει περί της αναγκαιότητας να διαχειριζόμαστε τον πλούτο κατά Θεόν. Διότι ο πιστός στο ελάχιστο, δηλαδή εκείνος που διοίκησε καλώς τον πλούτο που του εμπιστεύθηκαν σε τούτον τον κόσμο, είναι πιστός και στο πολύ, δηλαδή είναι άξιος του πραγματικού πλούτου και στον μέλλοντα αιώνα. Ονομάζει λοιπόν ελάχιστο τον γήινο πλούτο, ως όντως μικρό, ή μάλλον ως μηδέν, επειδή είναι ρευστός· αντίθετα, ονομάζει πολύ τον ουράνιο, επειδή παραμένει αιώνια και διαρκώς επαυξάνεται.