Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:19

Αλλά οπωσδήποτε σε λυπεί, αδελφέ Κυριακέ, το ότι εκείνοι που μας εξόρισαν εμφανίζονται δημόσια στην αγορά με θράσος και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων. Αλλά και πάλι, θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο. Ποιος μεν θλίφθηκε στον παρόντα αιώνα; Και ποιος απόλαυσε; Σε τι τον έβλαψε εκείνον η φτώχεια; Δεν τον μετέφερε ως αθλητή και νικητή στους κόλπους του Αβραάμ; Και σε τι ωφέλησε ο πλούτος εκείνον που ζούσε μέσα στην πορφύρα και το βύσσο; Πού είναι οι ραβδούχοι; Πού οι σωματοφύλακες; Πού τα άλογα με τα χρυσά χαλινάρια; Πού οι παρατρεχάμενοι και το βασιλικό τραπέζι; Δεν οδηγήθηκε στο μνήμα δεμένος σαν ληστής, παίρνοντας μαζί του από τον κόσμο την ψυχή του γυμνή; Και κράζει με μάταιη φωνή: Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον Λάζαρο, για να βρέξει το άκρο του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι κατακαίγομαι φρικτά. Γιατί αποκαλείς πατέρα τον Αβραάμ, του οποίου τον βίο δεν μιμήθηκες; Εκείνος φιλοξενούσε κάθε άνθρωπο στον οίκο του, εσύ όμως δεν φρόντισες ούτε έναν φτωχό. Δεν είναι άξιο πένθους και θρήνου το ότι, ενώ είχε τόσο πλούτο, δεν στάθηκε άξιος ούτε για μία σταγόνα νερό; Επειδή ακριβώς δεν έδωσε ούτε μία σταγόνα στον φτωχό, δεν λαμβάνει ούτε μία σταγόνα νερό. Τον χειμώνα δεν έσπειρε έλεος, ήρθε το θέρος και δεν θέρισε.

Όλα εκείνα χάθηκαν. Τι απέγινε το σώμα που απολάμβανε τόση περιποίηση και καθαριότητα; Πήγαινε στο φέρετρο, δες τη σκόνη, τη στάχτη, τα σκουλήκια και το αποτρόπαιο θέαμα που απομένει, δες τα και αναστέναξε πικρά. Και μακάρι η ζημιά να περιοριζόταν μόνο μέχρι τη στάχτη· τώρα όμως, από το φέρετρο και από αυτά τα σκουλήκια, μετάφερε τη σκέψη σου σε εκείνον τον ατελεύτητο σκώληκα, στο άσβεστο πυρ, στον βρυγμό των οδόντων, στο εξώτερο σκοτάδι, στη διαρκή θλίψη και στενοχώρια. Έλα και στην παραβολή του Λαζάρου και του πλουσίου, ο οποίος, ενώ ήταν κύριος τόσων χρημάτων και ντυνόταν με πορφύρα, δεν στάθηκε κύριος ούτε μίας σταγόνας νερού, και μάλιστα ενώ βρισκόταν σε τόσο μεγάλη ανάγκη. Σε τι είναι καλύτερα από τα όνειρα τα πράγματα αυτού του κόσμου; Διότι, όπως ακριβώς εκείνοι που εργάζονται στα ορυχεία ή εκτίουν κάποια άλλη τιμωρία βαρύτερη από αυτήν, όταν αποκοιμηθούν από τους πολλούς εκείνους μόχθους και την πικρότατη ζωή και δουν τον εαυτό τους μέσα σε απολαύσεις και αφθονία, μόλις ξυπνήσουν δεν νιώθουν καμία ευγνωμοσύνη για τα όνειρα· έτσι και εκείνος ο πλούσιος, αφού πλούτισε στον παρόντα βίο σαν μέσα σε ένα όνειρο, μετά την αναχώρησή του από εδώ, τιμωρούνταν με εκείνη την πικρή κόλαση. Αυτά αναλογίσου· και αντιτάσσοντας το πυρ εκείνο στον εμπρησμό των επιθυμιών που σε κατέχει τώρα, απαλλάξου επιτέλους από το καμίνι.

Διότι δεν είναι έτσι, δεν είναι, αλλά από όλους μας, λέει, απαιτείται η ίδια φιλοσοφία· και αυτό θα το υποστήριζα με μεγάλη βεβαιότητα εγώ, ή μάλλον όχι εγώ, αλλά ο Ίδιος που πρόκειται να μας κρίνει. Εάν όμως απορείς ακόμη και διατηρείς αμφιβολίες, έλα να αντλήσουμε πάλι για την ακοή σου από τα ίδια νάματα, ώστε να εκπλυθεί τελείως από μέσα σου όλη η κακία της απιστίας. Την απόδειξη δε θα την αντλήσω από τις κολάσεις εκείνης της ημέρας. Ο πλούσιος, όχι επειδή ως μοναχός υπήρξε σκληρός, τιμωρούνταν γι' αυτό βαρύτερα, αλλά, αν πρέπει να προσθέσω και κάποιον δικό μου συλλογισμό, επειδή όντας κοσμικός και ζώντας μέσα στον πλούτο και την πορφύρα, παραθεωρούσε τον Λάζαρο που βρισκόταν σε έσχατη πενία. Πάντως δεν θα πω ούτε τούτο ούτε εκείνο, παρά μόνο ότι, επειδή ακριβώς ήταν σκληρόκαρδος, γι' αυτό βρισκόταν να τιμωρείται βαρύτερα μέσα στο πυρ. Αλλά και οι παρθένες, επειδή υστέρησαν ως προς τη φιλανθρωπία, γι' αυτό εκδιώχθηκαν από τον νυμφώνα· και αν πρέπει να πούμε κάτι και από δικής μας πλευράς, όχι μόνο δεν επιτάθηκε γι' αυτές η κόλαση εξαιτίας της παρθενίας, αλλά ίσως και να έγινε πιο ήπια εξαιτίας αυτής.

Εκείνος που κοπίασε σε τούτον τον αιώνα, θα ζήσει αιώνια. Εκείνος όμως που περνά τη ζωή του μέσα στην τρυφή και σε κάθε είδους χαλαρότητα, που εξαιτίας της πολυτελούς διαβίωσής του είναι ντυμένος με πορφύρα και βύσσο, και ευφραίνεται κάθε μέρα με λαμπρότητα, αποφεύγοντας τους κόπους για χάρη της αρετής, ούτε κοπίασε σε τούτον τον αιώνα, ούτε θα ζήσει στον μέλλοντα, αλλά θα δει τη ζωή από μακριά, βασανιζόμενος στη φλόγα του καμινιού.

Η λαίμαργη κοιλιά, που πάντοτε απαιτεί και ποτέ δεν παύει, που λαμβάνει σήμερα και αύριο λησμονεί, όταν χορτάσει, φιλοσοφεί περί εγκρατείας, όταν όμως αδειάσει, λησμονεί τα δόγματα. Φοβήσου το παράδειγμα του πλουσίου. Εκείνον τον παρέδωσε στο πυρ η δια βίου τρυφή. Διότι δεν κατηγορήθηκε για αδικία, αλλά για τον τρυφηλό του βίο, και γι' αυτό τηγανιζόταν μέσα στη φλόγα του καμινιού.

Τίποτα δεν είναι τόσο φιλοπόλεμο και φιλόνεικο όσο η γαστέρα. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από τη σάρκα και δώστε το στο πνεύμα. Βρίσκεται κοντά ο φτωχός; Βοήθησέ τον στην ασθένεια. Σε αυτόν πρόσφερε κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία και αυτός να πεινάει; Και εσύ να κραιπαλάς και αυτός να πάσχει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό σου με νέο κορεσμό, και αυτός να καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Ιδού, μέσα από όλα αυτά και από πολλά άλλα, φανέρωσε ότι οι αμοιβές των αγαθών έργων είναι βέβαιες και ασφαλείς· αλλά και για τα αντίθετα έργα προανήγγειλε ότι επιφυλάσσονται τιμωρίες, μέσα από παραβολές θαυμαστές και εξαίσιες, τις οποίες διηγήθηκε πάνσοφα η πηγή της σοφίας. Πότε παρουσιάζοντας κάποιον πλούσιο, ντυμένο με πορφύρα και βύσσο, ο οποίος κάθε μέρα διασκέδαζε με λαμπρότητα, αλλά ήταν τόσο άσπλαχνος και ανελεήμων προς αυτούς που είχαν ανάγκη, ώστε να παραβλέπει ακόμη και κάποιον φτωχό ονόματι Λάζαρο, που ήταν ριγμένος στην πύλη του, και να μην του δίνει ούτε καν τα ψίχουλα από το τραπέζι του. Όταν, λοιπόν, πέθαναν και οι δύο, ο μεν φτωχός εκείνος και γεμάτος πληγές μεταφέρθηκε, λέει, στον κόλπο του Αβραάμ, υποδηλώνοντας έτσι τη συνάθροιση των δικαίων· ο δε πλούσιος παραδόθηκε στη φλόγα της πικρής βασάνου στον άδη. Προς αυτόν έλεγε ο Αβραάμ: Εσύ απέλαβες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά· τώρα όμως αυτός παρηγορείται, ενώ εσύ βασανίζεσαι.

Ακόμη, οι όσιοι πατέρες μας, οι οποίοι έζησαν επί γης βίο ισάγγελο, πολλαχού και πολλάκις, μέσω οπτασιών, ενυπνίων και άλλων θαυμάτων, τόσο οι ίδιοι μυήθηκαν όσο και άλλους μύησαν σε όσα αφορούν την αιώνια κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, βλέποντάς τα και παρουσιάζοντάς τα με τον λόγο τους ως παρόντα και ήδη γινόμενα, όπως ακριβώς και η παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περιγράφει την κατάσταση του πλουσίου και του Λαζάρου, δεν διευκρίνισαν πουθενά τίποτα περί καθαρτηρίου πρόσκαιρου πυρός. 11. Ακόμη, το δόγμα της αποκαταστάσεως και του τέλους της αιώνιας κόλασης, το οποίο, όπως έχει λεχθεί, πήρε την αρχή του από τον Ωριγένη και επικράτησε σε ορισμένους στην Εκκλησία, μεταξύ των οποίων ο Δίδυμος και ο Ευάγριος, επειδή προέβαλλε τη φιλανθρωπία του Θεού και γινόταν εύκολα αποδεκτό από τους ράθυμους, όπως αναφέρει ο θεοφόρος Ιωάννης, ο αρχιτέκτονας της Ουράνιας Κλίμακας, εντούτοις αποκηρύχθηκε και αναθεματίστηκε από την αγία Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο, διότι προκαλούσε χαλάρωση στις ψυχές και καθιστούσε τους ράθυμους ακόμη πιο ράθυμους, αφού θα ανέμεναν κάποτε τη λύτρωση από τα βάσανα και την επαγγελλόμενη αποκατάσταση.

Και το μαρτυρούν αυτό τόσο ο φτωχός Λάζαρος, όσο και ο πλούσιος που αναφέρεται μαζί του. Ο μεν πρώτος, στερημένος από κάθε υλική εξουσία, υγεία και περιουσία, λαμβάνει τη μακάρια ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ· ο δεύτερος, όντας στο έπακρο καταστολισμένος με αυτά τα υλικά αγαθά, αποκόπτεται από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, και καταδικάζεται να έχει ως μερίδιό του το κολαστικό πυρ. Και πάλι, ο Δαβίδ και ο Ιώβ, οι μεγάλοι αγωνιστές της αλήθειας, αφού δοκιμάστηκαν μέσα από βίους που απείχαν εκ διαμέτρου μεταξύ τους και ήταν απολύτως αντίθετοι, διέσωσαν την αρετή τους, η οποία αυξανόταν μέσα από τις αντίξοες καταστάσεις.

Δεν έχεις κανένα μερίδιο με εκείνον, αλλά βρίσκεσαι εκ διαμέτρου αντίθετος και πραγματικά σας χωρίζει μέγα χάσμα, από εκείνον που φορούσε κάθε μέρα πορφύρα και συμποσίαζε λαμπρά, ενώ παρέβλεπε τον Λάζαρο που βρισκόταν στην πύλη του, και ήταν πιο απάνθρωπος από τα σκυλιά, τα οποία έγλειφαν τις πληγές του και πολλές φορές την ημέρα έπιναν από τα πόδια του σαν από πηγή που έβρυθε από έλκη. Αντίθετα, εσύ περισσότερο από κάθε άλλον αναπαύεσαι στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή φιλοξένησες στο σπίτι σου και έθρεψες μόνο έναν πληγωμένο και πεινασμένο Λάζαρο και του προσέφερες πρόθυμα κάθε περιποίηση, αλλά επειδή ευεργέτησες ολόκληρα πλήθη, και μάλιστα της πιο τρυφερής και αδύναμης φύσης. Και πράγματι ενήργησες με φρόνηση, και όχι σαν τον άφρονα οικοδόμο του Ευαγγελίου, αφού γκρέμισες τις αποθήκες και μετέγγισες όσα υπήρχαν με θεοφιλή τρόπο στα στομάχια των φτωχών, και με ευσέβεια ανοικοδόμησες τα καλύτερα και πολύ ανώτερα σε αξία, εννοώ δηλαδή τα αιώνια και άφθαρτα, αποκτώντας φίλους όχι μόνο από τον Μαμωνά της αδικίας, που είναι το κάθε τι το περιττό και πάνω από το αναγκαίο, αλλά προσελκύοντάς τους ακόμη και από εκείνα που συντελούν μόνο στα απολύτως αναγκαία για τη ζωή.

Πόσους νομίζεις ότι είναι οι φτωχοί στα ιδρύματα, και μάλιστα γέροντες και από κάθε άποψη αξιοθρήνητοι, οι οποίοι, ενώ έχουν ανάγκη από αμέτρητα βοηθήματα για την κάθε είδους αρρώστια τους, δεν έχουν μερίδιο ούτε καν από ένα φτηνό ψωμί, τόσο όσο θα μπορούσε να τους καταπραΰνει την πείνα; Τέτοιους λοιπόν ανθρώπους εσύ κατακλέβεις από την πλευρά σου, λεηλατώντας τον κοινό οίκο, και ενώ θα έπρεπε από το σπίτι σου και από τα δικά σου αγαθά να ευεργετείς, επινοώντας παρηγοριά για τις συμφορές τους, όχι μόνο τους προσπερνάς και δεν τους μεταδίδεις τίποτα, αλλά αφαιρείς και από την υπάρχουσα τροφή και τρως από το ψωμί τους. Και δεν φοβάσαι τη δίψα του πλουσίου, την οιμωγή του μέσα από τις φλόγες και την καταδικαστική απόφαση του Αβραάμ εναντίον του, μολονότι γίνεσαι απέναντι σε αυτούς τους Λαζάρους πολύ πιο σκληρός από εκείνον τον πλούσιο; Διότι εκείνος μεν απλώς τον προσπερνούσε, χωρίς να θεωρεί τον άνθρωπο άξιο για καμία πρόνοια, εσύ όμως αυξάνεις το κακό και ενεργείς έτσι ώστε η πείνα τους να γίνει αγριότερη, το γήρας τους βαρύτερο και η αρρώστια τους πιο χαλεπή. Και αυτά τα κάνεις ποιος όντας, και σε ποιους; Ο πατέρας, ο κηδεμόνας, προς τα τέκνα, προς αυτούς που αποβλέπουν σε σένα.

Ας μας είναι αρκετό για σωφρονισμό εκείνο το παράδειγμα στα Ευαγγέλια σχετικά με τον πλούσιο, στην πύλη του οποίου είχε ριχτεί ο Λάζαρος. Εκείνος ο ταλαίπωρος πλούσιος, που έγινε πιο άθλιος από όλους τους φτωχούς, ας μην εξαλειφθεί από τη μνήμη μας, που στεκόταν στη μέση της φλόγας, έλιωνε, καταναλωνόταν και επικαλούνταν τον Λάζαρο, ζητώντας να γλείψει, σαν από πηγή, μια σταγόνα από το δάχτυλο του φτωχού που προηγουμένως σιχαινόταν, για ανακούφιση από αυτό που τον έκαιγε.

Διότι αυτό λέει και η θεόλεκτη Γραφή: κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος με πολλά χρήματα, ο οποίος ντυνόταν με εκλεκτή βύσσο και λαμπρή πορφύρα, ευφραινόμενος μέσα σε δόξα, διασκεδάζοντας, χωρίς να ανακράζει: «Ελέησον, Κύριε». Βλέποντας τότε τον Λάζαρο ο πλούσιος, όντας άσπλαχνος, με οργισμένη απανθρωπιά σιχαινόταν τον φτωχό που ήταν πληγωμένος από την ασθένεια και απάνθρωπα τον αποστρεφόταν αυτός που ήταν υγιής και τον παρέβλεπε ενώ εκείνος πονούσε και φθειρόταν από την πείνα, χωρίς ποτέ να τον ελεεί αυτός που δεν φοβόταν τον Θεό, υπερηφανευόμενος απέναντι στον αδελφό του ο σκληρόκαρδος και βλέποντάς τον ανελέητα μέσα στη φτώχεια του να είναι πάντοτε γυμνός, να κείτεται στην πύλη του σαν σπασμένο σκεύος και να κραυγάζει: «Ελέησον, Κύριε». Το υπερήφανο φρόνημα έκανε τον πλούσιο ανελέητο, απάνθρωπο και άφρονα. Διότι, έχοντας στηρίξει τις ελπίδες του στον πλούτο, υπερηφανευόταν και για τα χρήματά του καυχιόταν.

Από τη φλόγα πρόσφερες δροσιά στους οσίους. Αναλογιζόμενος το πλήθος των παραπτωμάτων μου και πληττόμενος από το κεντρί της συνειδήσεως, οδυνώμαι ο άθλιος σαν να βρίσκομαι μέσα σε φλόγα· σπλαχνίσου με, Λόγε του Θεού, με το έλεός σου. Παραβλέποντας τα κατορθώματα του Λαζάρου, μιμήθηκα τους τρόπους του άσπλαχνου πλουσίου, εύσπλαχνε Χριστέ· οδήγησέ με σε επιστροφή και σπλαχνίσου με, ώστε να σε δοξάζω σε όλους τους αιώνες.

Ιδού, λοιπόν, σχετικά με τη λύση του γάμου ο νόμος διέταξε αδιακρίτως, εξαιτίας της σκληροκαρδίας των Ιουδαίων, εγώ όμως, ασκώντας τους ακροατές προς το τελειότερο, απαγορεύω το αδικαιολόγητο διαζύγιο, μην ορίζοντας τα αντίθετα προς εκείνον τον νόμο, αλλά μάλλον στηρίζοντας το δικό του θέλημα. Διότι, επιθυμία του νόμου ήταν να μη γίνονται φόνοι μεταξύ άνδρα και γυναίκας. Αυτό κι εγώ νομοθετώ, με το να εκπαιδεύω τους συζύγους να φροντίζουν ο ένας τον άλλον και να προστατεύονται, σαν να είναι δικά τους μέλη, ώστε και ο νόμος βέβαια αυτό ήθελε. Επειδή όμως οι ακροατές ήταν ατελείς, όρισε τη διάλυση του γάμου, ώστε τουλάχιστον έτσι να υπάρξει προφύλαξη και να μην οργίζονται ο ένας εναντίον του άλλου, και ο άνδρας και η γυναίκα. Συνεπώς, ο Χριστός στήριξε όλα τα προστάγματα του νόμου. Ώστε πολύ σωστά είπε ότι, όπως λέει, είναι αδύνατον να πέσει ούτε μία κεραία του νόμου. Πώς άλλωστε θα ήταν δυνατόν να πέσει αυτός που μάλλον ανορθώνεται από τον Χριστό; «Κάποιος άνθρωπος ήταν πλούσιος, και ντυνόταν με πορφύρα και βύσσο, διασκεδάζοντας κάθε μέρα λαμπρά. Υπήρχε δε και κάποιος φτωχός με το όνομα Λάζαρος, ο οποίος ήταν ριγμένος στην πύλη του, γεμάτος πληγές, και επιθυμούσε να χορτάσει από τα ψίχουλα που έπεφταν από το τραπέζι του πλουσίου. Αλλά και οι σκύλοι έρχονταν και έγλειφαν τις πληγές του. Συνέβη δε να πεθάνει ο φτωχός, και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ. Πέθανε δε και ο πλούσιος και ετάφη». Αυτά είναι ακόλουθα με όσα προαναφέρθηκαν.

Διότι και αυτό παραβολή είναι, και όχι, όπως κάποιοι ανόητα θα νόμιζαν, γεγονός που έχει ήδη συμβεί. Διότι δεν έχει γίνει ακόμη η απόδοση ούτε των αγαθών στους δικαίους, ούτε των αντιθέτων στους αμαρτωλούς, αλλά ο Κύριος διαμόρφωσε έτσι τον λόγο, για να νουθετήσει τους ανελεήμονες για τα όσα τους επιφυλάσσονται, και από την άλλη να διδάξει όσους κακοπαθούν για το τι αγαθά θα απολαύσουν για όσα υπομένουν εδώ. Τον μεν πλούσιο, λοιπόν, τον συμπεριέλαβε ανώνυμα στην παραβολή, ως ανάξιο να ονομαστεί από τον Θεό, όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Τον δε φτωχό τον μνημονεύει ονομαστικά· διότι τα ονόματα των δικαίων καταγράφονται και στο βιβλίο της ζωής. Υπάρχει δε η άποψη, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα εκείνο τον καιρό, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο μνημόνευσε ο Κύριος παίρνοντάς τον στην παραβολή, ως πρόσωπο γνωστό και οικείο.

Ο μεν πλούσιος, λοιπόν, από παντού ευημερούσε, διότι ήταν ντυμένος με πορφύρα και βύσσο· και όχι μόνο αυτό, αλλά απολάμβανε και κάθε άλλη τρυφή. Διότι διασκέδαζε, λέγει, και όχι πότε ναι και πότε όχι, αλλά καθημερινά, και όχι μετρίως, αλλά λαμπρώς, δηλαδή άσωτα και πολυτελώς. Ο δε Λάζαρος ήταν και φτωχός, και άρρωστος, και αυτό σε δεινό βαθμό· διότι ήταν γεμάτος πληγές, λέγει. Επειδή είναι μεν δυνατόν να ασθενεί κάποιος, χωρίς όμως να είναι γεμάτος πληγές. Εδώ όμως υπάρχει επιδείνωση του κακού και, όντας ριγμένος στην πύλη του πλουσίου, αποτελούσε μία επιπλέον βάσανο το να βλέπει τους άλλους να ζουν σε υπερβολική τρυφή, ενώ ο ίδιος να λιμοκτονεί.