Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:23

Ομιλία του εν αγίοις πατρός ημών Αστερίου επισκόπου Αμασείας, από το κατά Λουκάν ευαγγέλιο, για τον πλούσιο και τον Λάζαρο. Όχι μόνο με αποφαντικά και δογματικά θεσπίσματα εκπαιδεύει τους ανθρώπους ο Θεός και Σωτήρας μας, ώστε να μισούν την κακία και να αγαπούν την αρετή, αλλά και με τα εναργή υποδείγματα παραδίδει σαφή τα μαθήματα της αγαθής πολιτείας, με έργα και με λόγια ταυτόχρονα προάγοντάς μας στην κατανόηση της αγαθής και φιλόθεης ζωής. Έτσι λοιπόν και τώρα, αφού μας έχει προείπει σε πολλά σημεία, τόσο μέσω προφητικών και ευαγγελικών στομάτων όσο και με τη δική του φωνή, να αποστρεφόμαστε τον υπερήφανο και αλαζονικό πλούτο και να αγαπούμε το φιλάνθρωπο φρόνημα και τη δίκαιη πενία, προκειμένου να καταστήσει πιο βέβαιη τη συμβουλή για το καλό, τεκμηριώνει τον λόγο με πρακτικά παραδείγματα. Περιγράφει, λοιπόν, στη διήγηση τον πλούσιο και τον φτωχό, υποδεικνύοντας του μεν την επιδεικτική απόλαυση, του δε τη θλιμμένη ζωή, καθώς και πού κατέληξε το τέλος του βίου αμφοτέρων, ώστε, παρατηρώντας την αλήθεια από τα έργα των άλλων, να γίνουμε συνετοί κριτές των δικών μας πράξεων.

Διότι εσένα μεν θα σε ακολουθήσει η αμαρτία ως πικρό εφόδιο, καθώς θα πορεύεσαι την αναγκαία πορεία, ενώ η απόλαυση των αποκτημάτων σου θα εγκαταλειφθεί σε ανθρώπους που δεν γνωρίζεις. Και τότε θα θαυμάσεις τον Δαβίδ που λέει: θησαυρίζει και δεν γνωρίζει για ποιον τα συγκεντρώνει. Θα αναγνωρίσεις δε και τον πλούσιο, το αντίθετο του Λαζάρου, για τον οποίο μόλις μας αναγνώστηκε η περικοπή από τα ευαγγέλια, όχι ως μύθο που πλάστηκε για να προκαλέσει κατάπληξη, αλλά ως ακριβή προτύπωση που παραδόθηκε για το μέλλον.

Ερώτηση ΚΑ΄. Εάν λοιπόν κανείς, σύμφωνα με όσα είπες, δεν έχει εισέλθει ούτε στη Βασιλεία ούτε στη γέεννα, πώς ακούμε για τον πλούσιο της ιστορίας του Λαζάρου ότι, ευρισκόμενος στο πυρ και στις βασάνους, συνομιλούσε με τον Αβραάμ;

Ερώτηση 70. Τι συμβαίνει λοιπόν; Κανείς από όσους ταλαιπωρήθηκαν σε αυτόν τον βίο δεν εισέρχεται εκεί στη γέεννα, ούτε πάλι κανείς από όσους ευημέρησαν εδώ εισέρχεται εκεί στη βασιλεία των ουρανών; Απόκριση. Ναι. Διότι κάποιοι μεν από τους ανθρώπους αμάρτησαν βαριά και παιδεύτηκαν εδώ ελάχιστα, και υπόκεινται οπωσδήποτε στο να τιμωρηθούν εκεί, όπως διαπιστώνουμε στην περίπτωση των κατοίκων των Σοδόμων· άλλοι πάλι προσέφεραν στον Θεό πολλούς κόπους και γεύτηκαν εδώ μικρή ευημερία, και τους επιφυλάσσεται στο εξής η βασιλεία των ουρανών, όπως συμβαίνει με τον Αβραάμ, τον Νώε και τον Μελχισεδέκ. Άλλοι αμάρτησαν πολύ και δεν υπέστησαν κανένα κακό εδώ, όπως ο πλούσιος στην περίπτωση του Λαζάρου, και υπόκεινται εκεί στην πιο σκληρή κόλαση από όλες· άλλοι έζησαν για τον Θεό καθ' όλο τον χρόνο τους περιφερόμενοι με προβιές και κατσικίσια δέρματα, έχοντας απαρνηθεί κάθε επίγεια απόλαυση, οι οποίοι και αξιώνονται από τον Θεό μεγαλύτερες δωρεές από όλους· άλλοι δε αμάρτησαν απέναντι στον Θεό εν μέρει, και παιδεύτηκαν επάξια για όσα αμάρτησαν, και λυτρώθηκαν εκεί από την αιώνια κόλαση, όπως ο φτωχός Λάζαρος. Επομένως, μέσα από όσα ειπώθηκαν μάθαμε ότι κάποιοι από τους ανθρώπους κολάζονται και εκεί και εδώ· άλλοι μόνο εδώ· και άλλοι εδώ μεν καθόλου, εκεί όμως επώδυνα. Όπως ακριβώς συμβαίνει και το αντίθετο: ότι κάποιοι απολαμβάνουν και εδώ και εκεί· άλλοι εδώ μεν καθόλου, αλλά απολαμβάνουν εκεί.

Απόκριση. Για να μην απομείνει στον πλούσιο καμία πρόφαση δικαιολογίας, ότι δήθεν επρόκειτο να τον ευεργετήσει. Ερώτηση λδ΄. «Υψώνοντας δε τα μάτια του ο πλούσιος, βλέπει τον Λάζαρο στους κόλπους του Αβραάμ». Γιατί δεν βλέπει τον Λάζαρο πουθενά αλλού, παρά μόνο στους κόλπους του Αβραάμ;

Ερώτηση λε΄. Και γιατί ο πλούσιος δεν βλέπει τον Λάζαρο κοντά σε κάποιον άλλον δίκαιο, αλλά στους κόλπους του Αβραάμ; Απόκριση. Επειδή ο Αβραάμ ήταν φιλόξενος. Προκειμένου, λοιπόν, να ελεγχθεί η δική του μισοξενία, γι' αυτόν τον λόγο τον βλέπει μαζί με εκείνον. Διότι εκείνος φιλοξενούσε ακόμη και τους περαστικούς, ενώ αυτός παρέβλεπε ακόμη και εκείνον που κειτόταν μέσα.

Ας δώσουμε λοιπόν, αδελφοί, την ελευθερία στον πλούτο που επιθυμεί να ξεχειλίσει προς τους ενδεείς· ας μην προσπεράσουμε τους Λαζάρους που ακόμη και τώρα κείτονται μπροστά στα μάτια μας· ούτε να τους στερήσουμε τα ψίχουλα της τράπεζάς μας που τους αρκούν για να χορτάσουν, ούτε, μιμούμενοι εκείνον τον σκληρόκαρδο πλούσιο, να καταλήξουμε στην ίδια με αυτόν φλόγα της γέεννας.

Και αν μεν στρέψει το βλέμμα του στη γη επειδή ντρέπεται για τη συμφορά του, λέμε ότι είναι εργάτης της υποκρισίας· αν όμως μας κοιτάξει με παρρησία εξαιτίας του βαρύτατου κεντριού της πείνας, τον αποκαλούμε πάλι αναιδή και βίαιο. Και αν τύχει να καλύπτεται με γερά ενδύματα που του έδωσε κάποιος, τον αποδιώχνουμε ως άπληστο, και ορκιζόμαστε ότι προσποιείται τη φτώχεια· αν όμως σκεπάζεται με σάπια ράκη, τον διώχνουμε πάλι ως δυσώδη. Και ούτε το γεγονός ότι εκείνος αναμειγνύει το όνομα του Κτίστη στις ικεσίες του, ούτε ότι μας εξορκίζει συνεχώς να μην περιπέσουμε και εμείς σε τέτοια δεινά, δύναται να κάμψει την ανελέητη προαίρεσή μας. Εξαιτίας αυτών, φοβάμαι ένα πυρ της γέεννας βαρύτερο από εκείνο που υπέστη ο πλούσιος ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο. Για να μη συμβεί όμως αυτό, ας αποκτήσουμε το έλεος ασκώντας έλεος, ώστε να επιτύχουμε και τα αιώνια αγαθά εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα και το κράτος μαζί με τον άναρχο Πατέρα Του και το ζωοποιό Πνεύμα, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων.

Ή, επίσης, προβάλλονται από τον Θεό ως υπόδειγμα στους φυγόπονους εκείνοι που έχουν τη δύναμη να υπομείνουν τα δεινά μέχρι θανάτου· όπως ο Λάζαρος, ο οποίος, αν και ταλαιπωρούνταν από τέτοιες πληγές, πουθενά δεν έχει γραφεί ούτε ότι ζήτησε κάτι από τον πλούσιο, ούτε ότι δυσαρεστήθηκε με τη δοκιμασία του· γι' αυτό και έτυχε της αναπαύσεως στον κόλπο του Αβραάμ, επειδή απέλαβε τα κακά κατά τη διάρκεια της ζωής του. Βρίσκουμε, όμως, και άλλη αιτία για τις ασθένειες που συμβαίνουν στους αγίους, όπως στην περίπτωση του Αποστόλου.

Ας σκεφτούμε λοιπόν, αγαπητοί, κάτι φιλάνθρωπο για τους εαυτούς μας, και το βάρος του πλούτου, εάν βέβαια θέλουμε πραγματικά να το μετατρέψουμε σε δικό μας όφελος, ας το διανείμουμε σε πολλούς, οι οποίοι θα το σηκώσουν με μεγάλη χαρά, και θα το κλείσουν μέσα στους κόλπους του Δεσπότου, στα άσυλα ταμεία, όπου ο σκόρος δεν καταστρέφει, ούτε οι ληστές διαρρηγνύουν ούτε κλέβουν. Ας δώσουμε την ελευθερία στον πλούτο να ξεχειλίσει προς εκείνους που έχουν ανάγκη. Ας μην προσπεράσουμε τους Λαζάρους που και τώρα ακόμη κείτονται μπροστά στα μάτια μας, ούτε να τους στερήσουμε με φθόνο τα ψίχουλα της τράπεζάς μας που αρκούν για να χορτάσουν· ούτε, μιμούμενοι εκείνον τον σκληρό πλούσιο, να καταλήξουμε στην ίδια με εκείνον φλόγα της γεέννης. Διότι με πολλά λόγια θα παρακαλέσουμε τότε τον Αβραάμ, και με πολλά τον καθένα από εκείνους που έζησαν ενάρετα· αλλά κανένα κέρδος δεν θα προκύψει για εμάς από τις κραυγές. Διότι, αδελφός δεν μπορεί να λυτρώσει, θα λυτρώσει άραγε άλλος άνθρωπος; Αλλά ο καθένας από αυτούς θα μας πει υψώνοντας τη φωνή: Μην αναζητάς φιλανθρωπία, την οποία εσύ ο ίδιος δεν έδειξες στους άλλους· ούτε να θέλεις να λάβεις τόσο μεγάλα αγαθά, εσύ που τσιγκουνεύτηκες τα ελάχιστα. Απόλαυσε αυτά που συγκέντρωσες κατά τη διάρκεια της ζωής σου. Χύσε δάκρυα τώρα, επειδή τότε, βλέποντας τον αδελφό σου να δακρύζει, δεν τον ελέησες.

Και στον Άδη, υψώνοντας τα μάτια του, ενώ βρισκόταν σε βάσανα, βλέπει τον Αβραάμ, και τον Λάζαρο στους κόλπους του, και ο ίδιος φωνάζοντας είπε: «Πάτερ Αβραάμ, ελέησέ με, και στείλε τον Λάζαρο, για να βουτήξει το άκρο του δακτύλου του σε νερό και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι οδυνώμαι μέσα σε αυτήν τη φλόγα». Είπε δε ο Αβραάμ: «Τέκνο μου, θυμήσου ότι απέλαβες τα αγαθά σου κατά τη ζωή σου, και ο Λάζαρος ομοίως τα κακά. Τώρα όμως αυτός παρηγορείται εδώ, ενώ εσύ βασανίζεσαι». Και αν πρέπει να πούμε κάτι με συντομία για αυτά: διότι για τον πλούσιο, τα ενδύματά του ήταν εξαιρετικά λεπτά και πορφυρά, και ίσως διανθισμένα με χρυσό. Ο οίκος του ήταν περίλαμπρος, ανώτερος, νομίζω, και από κάθε θαυμασμό, ικανός να εξάψει μανία από τον φθόνο. Το πλήθος των καλοντυμένων υπηρετών δεν ήταν μικρό, οι τάπητες ήταν ποικιλόμορφοι και στρωμένοι ακόμη και στα ίδια τα δάπεδα. Υπήρχαν οινοχόοι, μάγειροι και αρτοποιοί, άριστοι και εκλεπτυσμένοι στο επάγγελμά τους, και τράπεζα πάντοτε ασφυκτικά γεμάτη από εδέσματα.

Ο Λάζαρος, βρισκόμενος σε εκείνες τις οδυνηρές καταστάσεις και κυριευμένος από τον θάνατο, συνέβη να μετοικήσει από τα ανθρώπινα και να μεταφερθεί από τους αγγέλους στους κόλπους του Αβραάμ. Αντίθετα, εκείνος που περιβαλλόταν άμετρα από τις απολαύσεις του πλούτου, που ήταν αξιοζήλευτος και καλότυχος χάρη στα εγκώμια των κολάκων, και του οποίου τα χρόνια θεωρούνταν συχνά ανώτερα από αυτά των άλλων, υποκύπτοντας στους νόμους της φύσης και περνώντας τη θηλιά του θανάτου, εγκλείστηκε σε βαθύ σκοτάδι· και αντί για τα επίγεια αγαθά, έλαβε ως αντάλλαγμα την καταδίκη στον άδη, προκειμένου να εκτίσει την ποινή για την έλλειψη στοργής.

ΣΤ'. Εκτός από όλα αυτά, θεωρώ ότι πρέπει να πω και εκείνο, ότι δηλαδή ο χαρακτήρας του καθενός μεταβάλλει με εξουσία τη φύση του κάθε πράγματος, προς ό,τι αν επιθυμεί, και το κάνει να συγκαταλέγεται είτε στα φαύλα είτε στα θαυμαστά. Και ό,τι ακριβώς θα έλεγε κανείς ότι είναι τα ωραία χρώματα από τις βαφές για εκείνα στα οποία εφαρμόζονται, αυτό ακριβώς είναι για τη φύση των πραγμάτων ο χαρακτήρας εκείνου που τα διαχειρίζεται. Επομένως, για εκείνον που διαχειρίζεται την πενία του με σωφροσύνη, χωρίς κανέναν δισταγμό θα πω ότι είναι ο άριστος όλων. Διότι, εάν αρκείται στα λίγα, και αυτό που είναι, τρόπον τινά, το πιο εύκολο να αποκτηθεί από όλα, το λαμβάνει με ιδρώτα, και αναπέμπει ευχαριστήριες προσευχές· πώς να μην είναι άξιος αυτού και πώς να μην του πρέπει τα μέγιστα να επαινείται, εφόσον, ενώ έχει την ανάγκη ως σύμβουλο προς τη φαυλότητα, εντούτοις τίμησε τόσο πολύ τον νόμο της εγκράτειας, ώστε να μην συλληφθεί να κακουργεί καθόλου; Ο δε διαπρεπής για την περιουσία των χρημάτων, πώς να μην καταδικαστεί, και μάλιστα πολύ δίκαια, εφόσον, ενώ θα μπορούσε να έχει ευμενή τον Θεό των όλων, με το να σπλαχνίζεται τους άλλους, και να προσφέρει κάτι μικρό σε αυτούς που βρίσκονται σε στέρηση, ώστε να ανακύψουν και κατά κάποιον τρόπο να αναδυθούν από την ακατάπαυστη συμφορά, αυτός κατέστησε τον πρόσκαιρο πλούτο υπηρέτη μόνο της δικής του ηδονής; Γι' αυτό, λοιπόν, ο μεν Λάζαρος βρέθηκε σε ανέλπιστες τρυφές, ο δε πλούσιος, ασυνήθιστα, σε φλόγα και σε μαστιγώσεις.

Δεν προσφέρω πλέον τους κόπους μου στη ματαιότητα, ώστε μετά την αναχώρησή μου άλλοι να τους κληρονομήσουν και εγώ να υποστώ την τιμωρία, αλλά προσφέρω τους κόπους μου στον αγαθό και οικτίρμονα Θεό, ο οποίος παρέχει ζωή μετά τον θάνατο, και έχει ετοιμάσει για όσους τον αγαπούν αυτά που μάτι δεν είδε και αυτί δεν άκουσε και σε καρδιά ανθρώπων δεν ανέβηκαν. Ω ναι, αγαπητέ, να έχεις θάρρος και ας κραταιώνεται η καρδιά σου και να προσμένεις τον Κύριο· και η έξοδός σου θα γίνει εν ειρήνη. Εκεί θα δεις τους Δικαίους να χαίρονται για τη σωτηρία σου· εκεί θα αναπαυθείς στους κόλπους του Αβραάμ μαζί με τον Λάζαρο. Διότι επέλεξες την πτωχεία, έδειξες υπομονή στη θλίψη, υπέμεινες ονειδισμούς, δεν αποστράφηκες την εξουδένωση· για τον λόγο αυτόν θα σε δεχθούν με ευφροσύνη στις αιώνιες σκηνές, από όπου απέδρασε κάθε οδύνη, λύπη και στεναγμός. Εκεί θα δεις τη ζωή και το αληθινό φως, την ελπίδα όλης της κτίσης, τον λυτρωτή των ψυχών μας, τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, τον βασιλέα της δόξης, και η καρδιά σου θα χαρεί, και τη χαρά σου κανείς δεν θα την αφαιρέσει από εσένα. Αυτός δε ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είθε να διαφυλάξει όλους μας άμεμπτους· στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες. Αμήν.

Και στον άδη, υψώνοντας τα μάτια του, ενώ βρισκόταν σε βάσανα, βλέπει τον Αβραάμ από μακριά και τον Λάζαρο στους κόλπους του. Και αυτός φώναξε και είπε: Πατέρα Αβραάμ, ελέησέ με και στείλε τον Λάζαρο, για να βρέξει την άκρη του δακτύλου του στο νερό και να δροσίσει τη γλώσσα μου μέσα σε αυτήν τη φλόγα, διότι υποφέρω.

Ότι δε η ψυχή είναι αθάνατη το δίδαξε ολοφάνερα ο Κύριος, μιλώντας και ο ίδιος προσωπικά και μέσω του Σολομώντα· ο ίδιος μεν, στην ιστορία του πλούσιου και του φτωχού Λαζάρου, δείχνοντας τον έναν να αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ μετά την απόθεση του σώματος, και τον άλλον να βρίσκεται σε βάσανα, παρουσιάζοντας τον Αβραάμ να συνομιλεί μαζί του· μέσω του Σολομώντα δε, στο βιβλίο που επιγράφεται Σοφία, όπου είναι γραμμένο: «Οι ψυχές των δικαίων βρίσκονται στο χέρι του Θεού, και δεν πρόκειται να τις αγγίξει βάσανο. Φάνηκε στα μάτια των άφρονων ότι πέθαναν, και θεωρήθηκε συμφορά η έξοδός τους και συντριβή η απομάκρυνσή τους από εμάς· αυτοί όμως βρίσκονται σε ειρήνη, και η ελπίδα τους είναι γεμάτη αθανασία». Επομένως, η ανάσταση αφορά το σώμα και όχι την ψυχή. Διότι κανείς δεν ανασταίνει αυτόν που στέκεται όρθιος, αλλά αυτόν που είναι πεσμένος, όπως ακριβώς δεν θεραπεύουν αυτόν που είναι υγιής, αλλά αυτόν που πάσχει.

ΙΒʹ. Οι σοφοί και οι φιλόσοφοι, και όσοι επιδεικνύετε σεμνότητα με τη γενειάδα και τον τρίβωνα, οι σοφιστές, οι γραμματιστές και οι κυνηγοί των δημόσιων χειροκροτημάτων, δεν γνωρίζω πώς θα μπορούσατε να ονομαστείτε σοφοί, εφόσον δεν κατέχετε τον πρώτο λόγο. Εσείς που μεριμνάτε για τον πλούτο, ακούστε εκείνον που λέει: «Εάν ο πλούτος ρέει, μην προσηλώνετε σε αυτόν την καρδιά σας»· να γνωρίζετε ότι εναποθέτετε το θάρρος σας σε αβέβαιο πράγμα. Ξεφόρτωσε κάτι από το πλοίο, για να ταξιδέψεις ελαφρύτερος. Ίσως έτσι αφαιρέσεις κάτι από τον εχθρό, στον οποίο πρόκειται να περιέλθουν τα αγαθά σου. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από την κοιλιά και δώστε το στο πνεύμα. Ο φτωχός βρίσκεται κοντά· βοήθησε την ασθένειά του· απόβαλε σε αυτόν κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία, ενώ αυτός πεινά; Και εσύ να κραιπαλάς, ενώ αυτός υποφέρει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό με κορεσμό, ενώ αυτός καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Και ο ίδιος ο Ιησούς στο υπερώο κοινωνεί το μυστήριο σε εκείνους που μυούνται στα υψηλότερα, για να καταδειχθεί τούτο: ότι αφενός πρέπει ο Θεός να κατέλθει κατά κάποιο τρόπο προς εμάς, πράγμα που γνωρίζω ότι συνέβη και παλαιότερα επί Μωυσή, και αφετέρου πρέπει εμείς να ανέλθουμε, και έτσι να υπάρξει κοινωνία του Θεού με τους ανθρώπους, καθώς συγκεράννυται η αξία τους. Όσο δε το καθένα παραμένει στη δική του κατάσταση, το μεν στο ύψος του, το δε στην ταπείνωσή του, η αγαθότητα παραμένει αμέτοχη και η φιλανθρωπία ακοινώνητη· και υπάρχει στη μέση χάσμα μεγάλο και αδιάβατο, το οποίο δεν χωρίζει μόνο τον πλούσιο από τον Λάζαρο και από τους ποθητούς κόλπους του Αβραάμ, αλλά την κτιστή και ρευστή φύση από την άκτιστη και αμετάβλητη.

ΛΔʹ. Γι' αυτό, ούτε κάθε είδους υγεία να θαυμάζουμε, ούτε την ασθένεια να αποστρεφόμαστε, ούτε να προσκολλάται η καρδιά μας στον ρευστό πλούτο περισσότερο από όσο πρέπει, παραδινόμενοι στη ρευστότητά του και σαν να αναλώνουμε μαζί του ένα μέρος της ψυχής μας. Ούτε να καταφερόμαστε εναντίον της φτώχειας, θεωρώντας την ως κάτι εντελώς αξιοκαταφρόνητο, καταδικαστέο και ως μισητή μοίρα. Αλλά να μάθουμε αφενός να περιφρονούμε την ασύνετη υγεία, της οποίας ο καρπός είναι η αμαρτία, και αφετέρου να τιμούμε την όσια ασθένεια, σεβόμενοι αυτούς που νίκησαν μέσα από τα παθήματά τους, μήπως τυχόν ανάμεσα στους ασθενείς κρύβεται κάποιος Ιώβ, πολύ πιο αξιοσέβαστος από τους υγιείς, έστω κι αν ξύνει το πύον των πληγών του, έστω κι αν ταλαιπωρείται νύχτα και μέρα στο ύπαιθρο, θλιβόμενος και από τις πληγές, και από τη γυναίκα του, και από τους φίλους του. Όπως επίσης να μάθουμε να απορρίπτουμε τον άδικο πλούτο, εξαιτίας του οποίου δίκαια βασανίζεται ο πλούσιος μέσα στις φλόγες και ζητιανεύει μια μικρή σταγόνα δροσιάς, και να επαινούμε τη γεμάτη ευγνωμοσύνη και φιλοσοφημένη φτώχεια, μέσω της οποίας ο Λάζαρος σώζεται και πλουτίζει απολαμβάνοντας την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ.

Ας σε πείσει ο πλούσιος και ο Λάζαρος· ο μεν πρώτος τιμωρήθηκε μόνο και μόνο επειδή ζούσε μέσα στην τρυφή, ενώ ο άλλος βασανιζόταν και από την έλλειψη τροφής και από τις πληγές (διότι και εκείνος, όπως εσύ, απωθούσε τον Λάζαρο)· ο δε δεύτερος, επειδή τα υπέμεινε όλα, τιμάται. Το πέρας του λόγου. Δέξου δε τον λόγο αυτόν με τρόμο.

Εγώ όμως, υποφέροντας και καταπονημένος από παντοειδή βάσανα, κλίνω τα γόνατα ενώπιόν σου. Στείλε μου γρήγορα τον Λάζαρο, για να δροσίσει με το υγρό του δάχτυλο την ξηραμένη από τη φλόγα γλώσσα μου, και το χάσμα ας μην με εμποδίζει πλέον, ούτε ο Αβραάμ ας με απορρίπτει μακριά από τους μεγάλους κόλπους του, εμένα τον πλούσιο στα πάθη. Αλλά είθε να απλώσεις το κραταιό σου χέρι και να προσφέρεις θεραπεία στις θλίψεις μου, και να δείξεις σε εμένα τη δύναμη όλων των θαυμάτων και των σημείων σου, όπως ακριβώς και στο παρελθόν.

Με καλείς, με καλείς. Προστρέχω. Φοβάμαι όμως το πυρ, το χάσμα, την καύση του πλουσίου. Ποιος θα με φέρει για να με παραδώσει στους κόλπους του Αβραάμ; Αλήθεια, πολλά υπέμεινα στον βίο· αυτά ελπίζω. Εάν με λυτρώσεις από εδώ, αυτά μου είναι υποφερτά. Εάν όμως δεν με λυτρώσεις, αλίμονο στον βίο! Αλίμονο στην έξοδο!

Εφόσον έχω έναν αγαθό Βασιλιά για τα δικά μου σφάλματα, ας μην γίνω εγώ ο ίδιος σκληρός απαιτητής απέναντι στους ομόδουλους οφειλέτες μου. Και ας περικόψω κρυφά ένα μέρος των χρεών με συνετή απόφαση, ώστε, όταν βρεθώ σε ανάγκη στο μέλλον, να βρω κάποια προστασία! Είθε να είμαι ο Λάζαρος εδώ, καθώς και στη μέλλουσα ζωή· ας είναι άλλος αλαζόνας εδώ, ενώ εκεί ατιμασμένος, υπομένοντας τις φλόγες αντί για τον κορεσμό.

Αν δεν υπάρχει ανάσταση, αλλά το τέλος του βίου είναι ο θάνατος, κατάργησέ μου τις κατηγορίες και τους ψόγους, δώσε ανεμπόδιστη την εξουσία στον δολοφόνο, άφησε τον μοιχό να επιβουλεύεται τους γάμους με θράσος, ας τρυφά εις βάρος των ξένων ο πλεονέκτης, κανείς ας μην ανακόπτει τον λοίδορο, ας ορκίζεται συνεχώς ψευδώς ο επίορκος, διότι ο θάνατος περιμένει και τον εύορκο, ας ψεύδεται άλλος όσο θέλει, διότι δεν υπάρχει κανένας καρπός της αλήθειας, κανείς ας μην ελεεί τον πένητα, διότι το έλεος είναι χωρίς αμοιβή. Αυτά τα φρονήματα προκαλούν σύγχυση χειρότερη από τον κατακλυσμό και αποβάλλουν κάθε σώφρονα λογική, ενώ παροξύνουν κάθε μανιακή και ληστρική σκέψη· διότι, αν δεν υπάρχει ανάσταση, δεν υπάρχει ούτε κρίση, και αν η κρίση έχει αναιρεθεί, αποβάλλεται μαζί της και ο φόβος του Θεού· και όπου ο φόβος δεν σωφρονίζει, εκεί χορεύει ο διάβολος μαζί με την αμαρτία. Και πολύ ταιριαστά για τέτοιου είδους ανθρώπους συνέγραψε ο Δαβίδ εκείνον τον ψαλμό: «Είπε ο άφρων στην καρδιά του: δεν υπάρχει Θεός. Διαφθάρηκαν και έγιναν βδελυροί στα έργα τους». Αν δεν υπάρχει ανάσταση, είναι μύθος ο Λάζαρος και ο πλούσιος και το φρικώδες χάσμα και η ασυγκράτητη φλόγωση του πυρός και η φλεγόμενη γλώσσα και η ποθητή σταγόνα του νερού και το δάχτυλο του φτωχού. Διότι είναι ολοφάνερο ότι όλα αυτά απεικονίζουν τη μελλοντική κατάσταση της αναστάσεως· επειδή η γλώσσα και το δάχτυλο δεν νοούνται ως μέλη της ασώματης ψυχής, αλλά ως μέρη του σώματος.

Πόσο καλά ήταν μέχρι το σημείο αυτό τα όσα διηγηθήκαμε. Πόσο μακάριο θα ήταν να καταλήξει ο λόγος σε αυτά. Αλλά μετά από αυτά, τι; Καλέστε τις γυναίκες που θρηνούν, λέει ο Ιερεμίας. Διότι δεν είναι δυνατόν διαφορετικά να καταπραϋνθεί η φλεγόμενη καρδιά που φουσκώνει από τον πόνο, εάν δεν ανακουφιστεί με στεναγμούς και δάκρυα. Τότε, η ελπίδα της επιστροφής παρηγορούσε για τον χωρισμό, τώρα όμως χωρίστηκε από εμάς με τον έσχατο χωρισμό. Ένα μεγάλο χάσμα έχει στηθεί ανάμεσα σε αυτόν και την Εκκλησία. Αυτός μεν αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ, αλλά εκείνος που θα μεταφέρει τη σταγόνα του νερού, για να δροσίσει τη γλώσσα εκείνων που οδυνώνται, δεν υπάρχει. Χάθηκε εκείνη η ομορφιά, σιωπά η φωνή, έκλεισαν τα χείλη, πέταξε μακριά η χάρη, η ευλογία έγινε πια μια απλή διήγηση. Κάποτε και ο Ηλίας ελύπησε τον ισραηλιτικό λαό, όταν αναλήφθηκε από τη γη προς τον Θεό. Όμως, τον χωρισμό τον παρηγορούσε ο Ελισσαίος, στολισμένος με τη μηλωτή του δασκάλου του. Τώρα, όμως, το τραύμα είναι αθεράπευτο, διότι και ο Ηλίας αναλήφθηκε και ο Ελισσαίος δεν έμεινε πίσω. Ακούσατε κάποιες σκυθρωπές και θρηνητικές φωνές του Ιερεμία, με τις οποίες θρήνησε την ερημωμένη πόλη των Ιεροσολύμων, ο οποίος αφού διηγήθηκε περιπαθώς διάφορα άλλα, λέει και τούτο: Οι οδοί της Σιών πενθούν. Αυτά βέβαια ειπώθηκαν τότε, τώρα όμως έχουν εκπληρωθεί.

Για τον λόγο αυτόν και ο μέγας Δαβίδ, αν και έβλεπε γύρω του το ύψιστο μέτρο της ανθρώπινης ευημερίας (εννοώ βεβαίως τη βασιλεία), γεμίζει με άφθονη πίκρα τη ζωή του στενάζοντας με θρήνους και πενθώντας για την παράταση της εν σαρκί παροικίας του· και λιώνοντας από την επιθυμία των ανώτερων αγαθών, λέει: «Αλίμονό μου, διότι η παροικία μου παρατάθηκε». Σε άλλο δε σημείο, ατενίζοντας προσηλωμένα το κάλλος των θείων σκηνωμάτων, λέει ότι εκλείπει από την επιθυμία, κρίνοντας ως προτιμότερο για τον εαυτό του το να ταχθεί στην τελευταία θέση εκεί, παρά να κατέχει τα πρωτεία στα παρόντα. Εάν δε κάποιος θα ήθελε να κατανοήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη δύναμη αυτού του μακαριζόμενου πένθους, ας εξετάσει ο ίδιος τη διήγηση για τον Λάζαρο και τον πλούσιο, μέσω της οποίας η διδασκαλία αυτή μας αποσαφηνίζεται πιο ξεκάθαρα.

Εφόσον, λοιπόν, η ψυχή ελκύει και πάλι προς τον εαυτό της το συγγενικό και οικείο της στοιχείο, ποια δυσκολία, πες μου, μπορεί να εμποδίσει τη θεία δύναμη ως προς την επανένωση των οικείων στοιχείων, τα οποία σπεύδουν προς το οικείο τους μέρος με κάποια ανέκφραστη ελκτική δύναμη της φύσης; Διότι το ότι παραμένουν στην ψυχή, ακόμη και μετά τη διάλυση, κάποια σημάδια της σωματικής μας σύστασης, το αποδεικνύει ο διάλογος στον Άδη, όπου, ενώ τα σώματα είχαν παραδοθεί στον τάφο, παρέμεινε στις ψυχές κάποιο σωματικό γνώρισμα, μέσω του οποίου και ο Λάζαρος αναγνωριζόταν και ο πλούσιος δεν παρέμενε άγνωστος. Επομένως, δεν είναι καθόλου παράλογο να πιστεύουμε ότι ο διαχωρισμός των σωμάτων που ανασταίνονται γίνεται από την κοινή ύλη προς το ιδιαίτερο και ατομικό στοιχείο, και μάλιστα για εκείνον που εξετάζει τη φύση μας με μεγαλύτερη επιμέλεια.

Η διδάσκαλος λοιπόν είπε: «Ο λόγος εκθέτει μεν το διήγημα με τρόπο πιο σωματικό, διασπείρει όμως πολλές αφορμές, μέσω των οποίων προσκαλεί τον προσεκτικό μελετητή σε μια λεπτότερη θεώρηση. Διότι, το να χωρίζει με μέγα χάσμα το κακό από το καλύτερο, το να παρουσιάζει αυτόν που οδυνάται να έχει ανάγκη από μια σταγόνα που φέρεται με το δάκτυλο, και το να προβάλλει τους κόλπους του πατριάρχη ως ανάπαυση για εκείνον που ταλαιπωρήθηκε σε τούτη τη ζωή, καθώς και το να διηγείται πριν από αυτά ότι πέθαναν και παραδόθηκαν σε ταφή, απομακρύνει κάθε άλλο παρά λίγο από την πρόχειρη κατανόηση εκείνον που δεν ακολουθεί ασύνετα τα λεγόμενα. Διότι, ποιούς οφθαλμούς σηκώνει στον άδη ο πλούσιος, εφόσον άφησε αυτούς της σάρκας στον τάφο; Και πώς αισθανόταν τη φλόγα το ασώματο ον; Ποιά γλώσσα επιθυμεί να δροσιστεί από τη σταγόνα, εφόσον δεν διέθετε πλέον τη σάρκινη; Και ποιό είναι το δάκτυλο που του μεταφέρει τη ρανίδα; Και αυτοί οι κόλποι της αναπαύσεως, τι είναι; Διότι, εφόσον τα σώματα βρίσκονται στους τάφους, και η ψυχή ούτε βρίσκεται μέσα σε σώμα ούτε συντίθεται από μέρη, θα ήταν αδύνατο να προσαρμόσουμε τη δομή του διηγήματος, κατά την πρόχειρη κατανόησή του, στην αλήθεια, εάν δεν αναγάγει κανείς το κάθε επιμέρους στοιχείο σε μια νοητή θεώρηση· ώστε να μη νομίζουμε ότι το χάσμα που εμποδίζει την επικοινωνία εκείνων που είναι ασυμβίβαστοι, αποτελεί χωρική απόσταση της γης· διότι για το ασώματο και νοερό στοιχείο, ποιός θα ήταν ο κόπος να διασχίσει το χάσμα, ακόμη κι αν ήταν το μέγιστο; Διότι το εκ φύσεως νοερό ον βρίσκεται αχρόνως εκεί που επιθυμεί». — Γ.

Όπως, λοιπόν, από κάποια καταχρηστική χρήση της γλώσσας ονομάζουμε κόλπο ένα συγκεκριμένο περίγραμμα του πελάγους, έτσι φαίνεται ότι ο λόγος υποδηλώνει τη φανέρωση εκείνων των αμέτρητων αγαθών με την ονομασία του κόλπου. Στον κόλπο αυτόν, όλοι όσοι διαπλέουν τον παρόντα βίο δια της αρετής, όταν αναχωρήσουν από εδώ, προσορμίζουν τις ψυχές τους σαν σε ένα ακατάκλυστο από τις τρικυμίες λιμάνι. Για τους υπόλοιπους, αντίθετα, η στέρηση των όσων τους φαίνονταν ως αγαθά γίνεται φλόγα που σιγοκαίει την ψυχή, η οποία αποζητά για παρηγοριά μια σταγόνα από το πέλαγος των αγαθών που κατακλύζουν τους οσίους, χωρίς ωστόσο να την αποκτά.

Το ότι, επομένως, αυτή [η ψυχή] που βρίσκεται σε ολόκληρο το πλήρωμα των στοιχείων βρίσκεται και στο καθένα από αυτά, δεν είναι καθόλου παράλογο. Και έτσι, αν κάποιος αποβλέπει στα στοιχεία στα οποία ενυπάρχουν δυνάμει τα επιμέρους μέλη του σώματος, και υποθέσει ότι η Γραφή εννοεί πως γύρω από αυτήν υπάρχει και δάχτυλο και οφθαλμός και γλώσσα και όλα τα υπόλοιπα μετά τη διάλυση της σωματικής σύνθεσης, δεν θα απομακρυνθεί από το λογικό. Εάν, λοιπόν, τα επιμέρους στοιχεία απομακρύνουν τον νου από τη σωματική αντίληψη της διήγησης, είναι προφανώς λογικό να μην θεωρούμε και τον Άδη, που μνημονεύθηκε τώρα, ως κάποιον τόπο που ονομάζεται έτσι, αλλά ως κάποια αόρατη και ασώματη κατάσταση ζωής, στην οποία διδασκόμαστε από τη Γραφή ότι διαβιοί η ψυχή. Αλλά διδασκόμαστε και ένα άλλο δόγμα στη διήγηση για τον πλούσιο και τον φτωχό, το οποίο έχει μεγάλη συνάφεια με όσα έχουν εξεταστεί. Παρουσίασε εκείνον τον εμπαθή και φιλόσαρκο, όταν αντιλήφθηκε το αναπόφευκτο της δικής του συμφοράς, να μεριμνά για τους συγγενείς του που ζούσαν πάνω στη γη· και, ενώ ο Αβραάμ του είπε ότι η ζωή όσων ζουν με το σώμα δεν στερείται θείας πρόνοιας, αλλά έχουν απρόσκοπτα στη διάθεσή τους την καθοδήγηση του Νόμου και των προφητών, εκείνος να εξακολουθεί να ικετεύει τον δίκαιο, ώστε το κήρυγμα να τους γίνει πιο πειστικό εξαιτίας του παράδοξου γεγονότος, αν δηλαδή τους αναγγελλόταν από κάποιον που είχε επανέλθει στη ζωή από τους νεκρούς. Γ. Ποιο είναι, λοιπόν, είπα εγώ, το δόγμα σε αυτά; —Μ.

Επειδή, λέγει, η μεν ψυχή του Λαζάρου είναι απασχολημένη με τα παρόντα και δεν στρέφεται προς τίποτε από όσα έχει αφήσει πίσω, ενώ ο πλούσιος παραμένει και μετά τον θάνατό του προσκολλημένος στη σαρκική ζωή σαν με κάποιου είδους ιξό, την οποία δεν απέβαλε καθαρά ούτε όταν έπαψε να ζει, αλλά εξακολουθεί να έχει ως μέριμνά του τη σάρκα και το αίμα (διότι με το να ικετεύει να απαλλαγούν από τα δεινά όσοι συμμερίζονται τη συγγένειά του, είναι προφανές ότι δεν έχει ακόμη ελευθερωθεί από τη σαρκική προσκόλληση)· από αυτά λοιπόν τα αφηγήματα, λέγει, θεωρούμε ότι ο Κύριος δογματίζει το εξής: ότι πρέπει κατεξοχήν όσοι ζουν στη σάρκα, μέσω της ενάρετης ζωής, να χωρίζονται κατά κάποιον τρόπο και να αποδεσμεύονται από τη σχέση τους με αυτήν, ώστε μετά τον θάνατο να μην έχουμε πάλι ανάγκη από άλλον θάνατο, ο οποίος θα αποκαθάρει τα υπολείμματα της σαρκικής κόλλας. Αντιθέτως, σαν να έχουν διαρραγεί τα δεσμά γύρω από την ψυχή, να γίνει για εκείνην ελαφρύς και άνετος ο δρόμος προς το αγαθό, χωρίς καμία σωματική οδύνη να την αποτραβά προς τον εαυτό της.

Αν αυτά τα επιβλέπει ο Θεός, όπως βεβαίως και τα επιβλέπει, ποιο τέλος του βίου αναμένετε, εσείς οι μισόπτωχοι; Πείτε μου· ή μήπως δεν γνωρίζετε ότι εξαιτίας τέτοιων ανθρώπων το ιερό Ευαγγέλιο ανακράζει και μαρτυρεί όλα τα φρικώδη και φοβερά παραδείγματα; Έτσι, είναι καταγεγραμμένο ότι οδύρεται βαριά και στενάζει εκείνος που έζησε μέσα στον βύσσο και τώρα συνέχεται μέσα στην άβυσσο των δεινών· ενώ κάποιος άλλος πάλι, με όμοιο χαρακτήρα, καταδικάστηκε σε απροσδόκητο θάνατο, καθώς το βράδυ σχεδίαζε την πρωινή του απόλαυση και τελικά δεν πρόλαβε να αντικρίσει την ακτίνα της αυγής. Ας μην είμαστε θνητοί ως προς την πίστη και αθάνατοι ως προς την απόλαυση· διότι αυτήν την αντίληψη έχουμε εμείς που θέλουμε να τα προσφέρουμε όλα στην κολακεία της σάρκας, σαν να είμαστε οικοδεσπότες δίχως διαδόχους, σαν να είμαστε παντοτινοί κύριοι των επίγειων αγαθών, μεριμνώντας το θέρος για τη σπορά και προσδοκώντας κατά τη σπορά την ευφροσύνη του θέρους· φυτεύοντας το πλατάνι και ελπίζοντας στη σκιά του υψηλού δέντρου· φυτεύοντας τον σπόρο του φοίνικα και αναμένοντας τη γλυκύτητα των καρπών του. Και αυτά μάλιστα τα κάνουμε συχνά όταν πια έχουμε ασπρισμένα μαλλιά, όταν έχει ήδη επέλθει το φθινόπωρο της ηλικίας μας, όταν είναι εγγύς ο χειμώνας του θανάτου, και δεν απομένει πλέον στη ζωή μας ένας κύκλος ετών, παρά μόνο τρεις ή τέσσερις ημέρες.

Ίσως ο Λάζαρος, όταν πέθανε, δεν αξιώθηκε ούτε καν ταφής, καθώς δεν είχε κανέναν να τον κηδεύσει· γι' αυτό στην περίπτωσή του δεν γίνεται καμία απολύτως μνεία για ταφή, ενώ εδώ προστίθεται ότι, αφού πέθανε ο πλούσιος, «και ετάφη»· συγχρόνως όμως και για να καταδειχθεί η ματαιοδοξία και η πολυτέλεια των πλουσίων που φτάνει μέχρι τον τάφο. Αλλά ένας τέτοιος τάφος τέτοιων πλουσίων γίνεται γι' αυτούς πύλη, αλίμονο!, του άδη και των βασάνων του κάτω κόσμου· διότι ετάφη, λέει, ο πλούσιος, «και στον άδη, σηκώνοντας τα μάτια του ενώ βρισκόταν μέσα σε βάσανα, βλέπει τον Αβραάμ από μακριά, και τον Λάζαρο στους κόλπους του». Κάποτε, κάτω, πεταμένον μπροστά στην πύλη του, χτυπημένον από την πείνα, να κυλιέται στη σκόνη του εδάφους και μη μπορώντας καν να κινηθεί, ο πλούσιος έβλεπε τον Λάζαρο, και τον παραβλέπε· τώρα, κειτόμενος κάτω ο ίδιος και βασανιζόμενος και μη δυνάμενος να αποφύγει τα βάσανα, σηκώνοντας το βλέμμα βλέπει ψηλά τον Λάζαρο, να διατρίβει σε σκηνές αναπαύσεως με πολλή άνεση και να κατοικεί στους κόλπους του Αβραάμ, και πλέον δεν θεωρεί σωστό να τον αγνοήσει, αλλά μάλλον παρακαλεί να μην παραβλεφθεί από αυτόν που ο ίδιος είχε παραβλέψει προηγουμένως· εκεί όπου υπήρχε τόπος ελέους, δεν το αναζήτησε ούτε φρόντισε γι' αυτό, ενώ εκεί όπου η δικαιοσύνη είναι αμείλικτη, μάταια ζητά το έλεος· διότι, όπως λέει, «φωνάζοντας είπε: πάτερ Αβραάμ, ελέησέ με και στείλε τον Λάζαρο, για να βουτήξει την άκρη του δακτύλου του στο νερό, και να δροσίσει τη γλώσσα μου· διότι οδυνώμαι μέσα σε τούτη τη φλόγα».

«Χάθηκε»: Του θανάτου προφανώς και του διαβόλου· διότι έγινε μέγας ήχος και θόρυβος όταν συντρίφθηκαν οι χάλκινες πύλες και οι σιδερένιοι μοχλοί και γκρεμίστηκαν τα αδαμάντινα τείχη. «Και ο Κύριος»: Ως ατελεύτητος και αδιάδοχος βασιλιάς. «Ετοίμασε»: Κατά τη συντέλεια προφανώς, όταν πρόκειται να κρίνει όλα τα έθνη. «Και αυτός θα κρίνει»: Διότι υπάρχει σε αυτόν δικαιοσύνη και ευθύτητα· διότι απροσωπόληπτα θα κρίνει τότε ο Θεός. «Και έγινε»: Καταφυγή και βοήθεια των δικαίων τότε ο Θεός γίνεται, εκείνων που έζησαν εδώ με υπομονή μέσα στην πενία και τη φτώχεια. Και αυτό το γνωρίσαμε από τον Λάζαρο και τον πλούσιο. «Και ας ελπίσουν»: Διότι για όσους έχουν γνωρίσει αληθινά το όνομα του Κυρίου, ο Θεός είναι αληθινά αψευδής ελπίδα και καταφυγή. «Ψάλατε στον Κύριο»: Δηλαδή, με ψαλμούς δοξάστε τον Θεό μέσα στην Εκκλησία· διότι σε αυτήν κατοικεί ο Θεός. «Αναγγείλατε»: Πείτε, λέει, στα έθνη τα έργα του και κηρύξτε σε αυτά τα θαυμάσιά του, ότι ήλθε αυτός που αναζητά το χαμένο και σώζει το πλανεμένο, ώστε να προτραπούν προς την κλήση της πίστεως. «Διότι εκζητώντας»: Διότι ο Θεός θα πάρει εκδίκηση από αυτούς που αιματοκύλισαν τα χέρια των εθνών στις ειδωλολατρικές θυσίες. «Δεν λησμόνησε»: Διότι δεν παραμέλησε όσους στερούνταν την πίστη, προφανώς τα έθνη, αλλά επιστρέφοντάς τους, τους έσωσε πλουτίζοντάς τους με τη χάρη. «Ελέησόν με»: Αυτά φωνάζει η Εκκλησία, διότι την ταπείνωσαν πολύ οι δαίμονες.

Ο Προκόπιος, προχωρώντας στο μέσο, απηύθυνε μια κοινή παραίνεση προς αυτούς που ήταν μεθυσμένοι: «Άνδρες, είστε αδελφοί. Γιατί αδικείτε ο ένας τον άλλον; Για ποιο λόγο αγνοείτε ότι αλληλοεξοντώνεστε με τα ξίφη σας; Και γιατί δεν γνωρίζετε ότι ο καθένας σας τοξεύεται από τα δικά του βέλη ή από τα βέλη του γείτονά του; Δώστε μου τα μάτια σας εσείς που είστε τυφλοί στην κρίση, ή μάλλον, εσείς που είστε χωλοί στη διάνοια, εμπιστευτείτε μου πρώτα τα πόδια σας. Γιατί συγκρίνετε το θείο με τα είδωλα και εξομοιώνετε τον Ποιητή των πάντων με τα κτήνη, και παραβάλλετε Εκείνον που εμφυσά ζωή στην κτίση με τα άψυχα, και κατατάσσετε τον φυτευτή της λογικής ανάμεσα στα άλογα ζώα; Γιατί, επίσης, εγκαταλείποντας την αρετή μεθάτε με τις ηδονές; Το χρυσάφι δεν είναι δικό μας, αλλά ανήκει στη γη που παραλάβαμε, και οφείλαμε να το καταπατούμε. Ο άργυρος είναι κτήμα του πηλού· και πώς θα μπορέσει ο πηλός να ευεργετήσει τη λογική ψυχή; Ο πλούτος των ενδυμάτων είναι τροφή για τους σκόρους και απάτη των οφθαλμών, που μάταια δημιουργεί ψευδαισθήσεις και παραπλανά τον άνθρωπο. Δεν ήταν ντυμένος με βύσσο ο πολυθρύλητος πλούσιος; Αλλά, τη βύσσο τη διαδέχθηκε το καμίνι και το χωνευτήρι των μελών και το φλεγόμενο τηγάνι της γλώσσας.»

Βʹ. Αλλά υπάρχουν μερικοί άνθρωποι γεμάτοι από τόση ανοησία, ώστε να θεωρούν ψευδείς τις θεόπνευστες Γραφές και να παρερμηνεύουν αλληγορικά τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι έχω ακούσει κάποιους φιλαμαρτήμονες, οι οποίοι κατέχονται από πολλή φιληδονία, να λέγουν τέτοια πράγματα, ότι δηλαδή ο Θεός τα απείλησε αυτά για να φοβίσει τους ανθρώπους· διότι, μη γένοιτο, δεν είναι δυνατόν να τιμωρήσει κάποιον, αφού είναι ελεήμων, και μάλιστα από εκείνους που τον έχουν επιγνώσει. Ακούστε, λοιπόν, εσείς οι άνθρωποι που έχετε χάσει τον νου σας, εσείς που πείθεστε στην υποβολή του μισόκαλου, ο οποίος χαίρεται με την απώλειά σας. Διότι, προκειμένου να μην φοβηθούμε και αλλάξουμε τη ζωή μας προς το ενάρετο, και αποφύγουμε τα βασανιστήρια της κολάσεως, γι' αυτόν τον λόγο μας οδήγησε σε αυτήν την αφοβία· ώστε, αμελώντας στην παρούσα ζωή, να ρίξουμε τους εαυτούς μας στον ίδιο τον πυθμένα του άδη. Πείτε μου, λοιπόν, εσείς που βγάζετε τον Θεό ψεύτη, εσείς που θεωρείτε τις άγιες Γραφές ως απλά και μόνο κενά λόγια, και όχι ως αλήθεια, τι νομίζετε, ω ανόητοι; Δεν κολάζεται εκείνος ο πλούσιος, ο οποίος περιφρόνησε τον Λάζαρο; Δεν αποβάλλονται από τον νυμφώνα οι μωρές παρθένες; Δεν αναχωρούν στο πυρ το ετοιμασμένο για τον διάβολο και τους αγγέλους του εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό; Δεν ρίπτεται στο πυρ, δεμένος χειροπόδαρα, εκείνος που φορούσε ρυπαρά ενδύματα; Δεν παραδίδεται στους βασανιστές εκείνος που απαίτησε τα εκατό δηνάρια;

Διότι πολλές φορές άκουσα πολλούς να λένε ότι, επειδή κατά τη διάρκεια της ημέρας περιφρόνησαν την αρωγή προς τους φτωχούς, μέσα στη νύχτα είδαν τους εαυτούς τους δεμένους με σχοινιά να σύρονται από τα χέρια των πενήτων, να κατασπαράσσονται και να υποφέρουν μύρια δεινά. Αλλά αυτά βέβαια είναι ύπνος και όνειρο, και πρόσκαιρη τιμωρία· εμείς όμως δεν φοβόμαστε, πες μου, μήπως τυχόν δούμε αυτόν τον πένητα που θρηνεί, φωνάζει και οδύρεται, στους κόλπους του Αβραάμ, όπως ακριβώς είδε κάποτε τον Λάζαρο εκείνος ο πλούσιος; Τα όσα ακολουθούν τα αφήνω στη συνείδησή σας, εκείνα τα πικρά και απαρηγόρητα κολαστήρια, το πώς ζήτησε νερό, πώς δεν έλαβε ούτε μια σταγόνα, πώς η γλώσσα του κατακαιγόταν, πώς, αν και ικέτευσε θερμά, δεν βρήκε καμία συγχώρεση, και πώς τιμωρούνταν αιώνια. Αλλά μακάρι να μη συμβεί ποτέ σε εμάς να τα μάθουμε αυτά εμπειρικά, αλλά, αφού τα ακούσαμε μέσα από τα λόγια, να αποφύγουμε την απειλή της πραγματοποίησής τους, και, αφού αναδειχθούμε άξιοι της φιλοφροσύνης του προπάτορα Αβραάμ, να εισέλθουμε στον ίδιο με εκείνον τόπο, με τη χάρη και τη φιλανθρωπία του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, μαζί με τον οποίο πρέπει στον Πατέρα η τιμή, η δόξα και το κράτος, συν τω Αγίω Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τους αιώνας των αιώνων. Αμήν.

Αλλά, κάνοντας και πάλι μια μικρή ανασκόπηση, θα υπενθυμίσω στον καθένα συνοπτικά τα δέοντα. Εσείς, οι σκληροί πλούσιοι που ευφραίνεστε καθημερινά, θυμηθείτε εκείνον τον ανελεήμονα πλούσιο, στον οποίο η ασπλαχνία δεν του επιτρέπει να διαβεί και να δει εκείνο το χάσμα, το οποίο του έσκαψε η ίδια η ασπλαχνία του, και φρίξτε· όσοι καυχιέστε μόνο για την παρθενία σας και είστε γεμάτοι από σκληρότητα, μην ξεχνάτε τις μωρές παρθένες· όσοι κλείνετε τα σπλάχνα σας απέναντι σε αυτούς που έχουν ανάγκη, να αναλογίζεστε πάντοτε εκείνους που θα σταθούν στα αριστερά και με πολλή ντροπή θα έχουν σκυμμένο το κεφάλι τους, ακούγοντας εκείνη την οδυνηρή φωνή να λέει: «Πηγαίνετε μακριά μου, καταραμένοι, στο αιώνιο πυρ», και φρίξτε· όσοι αρπάζετε τα ξένα, ακούστε Εκείνον που μιλάει μέσω του στόματος των αγίων: «Εκείνος που άδικα απλώνει τα χέρια του δεν θα μείνει ατιμώρητος»· και πάλι: «Εγώ ο Κύριος μισώ την αρπαγή που προέρχεται από αδικία»· και αλλού: «Μην επιθυμείτε την αρπαγή». Όσοι καταθλίβετε ορφανά και χήρες, αναλογιστείτε ποιος είναι ο προστάτης και εκδικητής τους· διότι ο Θεός, όπως είπε ο Δαβίδ, είναι ο πατέρας των ορφανών και ο κριτής των χηρών. Και οι παρθένοι που υπερηφανεύεστε εις βάρος των εγγάμων, θυμηθείτε τον Χριστό που είπε μέσω του στόματος του Παύλου: «Τίμιος είναι ο γάμος, και η κοίτη αμίαντη».

Πρόσεχε, λοιπόν, να μην περιφρονήσεις Εκείνον που πρόκειται να σε κρίνει· πρόσεχε, λοιπόν, μήπως επιμένοντας, καταστήσεις την ανομία σου μεγαλύτερη από την άφεση. Γι' αυτόν τον λόγο, το Παράκλητο και Αγαθό Πνεύμα προεξασφάλισε τα πάντα για όλους και υπενθύμισε τα πάντα: και πώς ο πόρνος εκδιώκεται με αισχύνη από τον βασιλικό γάμο, και πώς οι πέντε μωρές παρθένες αποκλείστηκαν έξω από την ουράνια χαρά εξαιτίας της σκληρότητάς τους, και πώς εκείνος ο πλούσιος, εξαιτίας της τρυφηλής ζωής και της ανελέητης διάθεσής του, κατέληξε σε εκείνον τον τόπο της βασάνου.

Βρισκόταν δίπλα στην πύλη σου, τώρα όμως βρίσκεται στους κόλπους του Αβραάμ· εσύ αναπαυόσουν κάτω από μεγάλες στέγες, τώρα όμως βρίσκεσαι στο πυρ της γεέννης. εʹ. Ας τα ακούσουν αυτά οι πλούσιοι· ή μάλλον όχι οι πλούσιοι, αλλά οι ανελεήμονες. Διότι δεν τιμωρήθηκε επειδή ήταν πλούσιος, αλλά επειδή δεν έδειξε έλεος. Διότι είναι δυνατόν, εκείνος που πλουτεί και ελεεί, να αξιωθεί κάθε αγαθό.