Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:23

ΣΤ΄. Ακόμη, ο ίδιος στον λόγο του «Εις την πληγήν της χαλάζης» λέγει ρητώς τα εξής: «Παραλείπω να αναφέρω τα εκεί κολαστήρια, στα οποία παραδίδει η εδώ επιείκεια, καθώς είναι προτιμότερο να παιδαγωγηθεί και να καθαρθεί κανείς τώρα παρά να παραπεμφθεί στη βάσανο εκεί, όταν θα είναι καιρός κολάσεως και όχι καθάρσεως», αποδεικνύοντας φανερά ότι δεν υπάρχει καμία κάθαρση μετά την αναχώρηση από τον παρόντα βίο, παρά μόνο η αιώνια κόλαση. Ζ΄. Ακόμη, ο Κύριος στην παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περί του πλουσίου και του Λαζάρου, διδάσκοντας για την κατάληξη που περίμενε τον καθένα, λέγει ότι ο μεν Λάζαρος, ευθύς μετά τον θάνατό του, μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ, ο δε πλούσιος, αφού πέθανε, ενταφιάστηκε και η ψυχή του βρέθηκε στον άδη να υπάρχει μέσα σε βασάνους. Και έτσι, δια μεν του κόλπου του Αβραάμ φανέρωσε την ύψιστη κατάσταση στη μακάρια κατάληξη των φίλων του Θεού, δια δε του άδη και των βασάνων παρουσίασε την έσχατη κατάκριση και αιώνια καταδίκη των αμαρτωλών, μην αφήνοντας πλέον μεταξύ αυτών κάποιον άλλο τόπο που να περιλαμβάνει πρόσκαιρη βάσανο, παρά μόνο ένα χάσμα μέγα και αδιάβατο, το οποίο διαχωρίζει τους μεν από τους δε και το οποίο παριστά την άκρα και απόλυτη αντίθεση. Η΄. Ακόμη, η ψυχή, αφού απαλλάχθηκε από το σώμα και έγινε παντελώς ασώματη και άυλη, δεν είναι εύλογο να κολάζεται από σωματικό πυρ, εφόσον το σώμα της, το οποίο το πυρ επρόκειτο να καταλάβει, έχει πλέον φθαρεί.

Ακόμη, οι όσιοι πατέρες μας, οι οποίοι έζησαν επί γης βίο ισάγγελο, πολλαχού και πολλάκις, μέσω οπτασιών, ενυπνίων και άλλων θαυμάτων, τόσο οι ίδιοι μυήθηκαν όσο και άλλους μύησαν σε όσα αφορούν την αιώνια κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, βλέποντάς τα και παρουσιάζοντάς τα με τον λόγο τους ως παρόντα και ήδη γινόμενα, όπως ακριβώς και η παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περιγράφει την κατάσταση του πλουσίου και του Λαζάρου, δεν διευκρίνισαν πουθενά τίποτα περί καθαρτηρίου πρόσκαιρου πυρός. 11. Ακόμη, το δόγμα της αποκαταστάσεως και του τέλους της αιώνιας κόλασης, το οποίο, όπως έχει λεχθεί, πήρε την αρχή του από τον Ωριγένη και επικράτησε σε ορισμένους στην Εκκλησία, μεταξύ των οποίων ο Δίδυμος και ο Ευάγριος, επειδή προέβαλλε τη φιλανθρωπία του Θεού και γινόταν εύκολα αποδεκτό από τους ράθυμους, όπως αναφέρει ο θεοφόρος Ιωάννης, ο αρχιτέκτονας της Ουράνιας Κλίμακας, εντούτοις αποκηρύχθηκε και αναθεματίστηκε από την αγία Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο, διότι προκαλούσε χαλάρωση στις ψυχές και καθιστούσε τους ράθυμους ακόμη πιο ράθυμους, αφού θα ανέμεναν κάποτε τη λύτρωση από τα βάσανα και την επαγγελλόμενη αποκατάσταση.

Σύντομη θεώρηση περί του μέλλοντος αιώνος, και τι είναι το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και ποιος είναι ο Λάζαρος και ο κόλπος του πατριάρχου Από εδώ, αφού υψώθηκαν πάνω από τα ορατά, στοχάστηκαν μεγαλοφυώς το τέλος των πάντων που οπωσδήποτε θα επέλθει, κατά το οποίο κανένα από τα όντα δεν θα φέρει πλέον ούτε θα φέρεται, ούτε θα υπάρχει απολύτως καμία κίνηση κανενός πράγματος, εφόσον μια άρρητη σταθερότητα θα έχει θέσει τέρμα στη φορά και την κίνηση των φερομένων και των κινουμένων. Επιθυμώντας νοερά να βρεθούν σε αυτήν την κατάσταση, μολονότι ακόμη περιβάλλονταν από την υποκείμενη στη φθορά σάρκα, διέβησαν με σύνεση το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, έχοντας εκουσίως αποξενωθεί από τη σχέση τους με τη σάρκα και τον κόσμο. Διότι, αληθινά, ένα φοβερό και μεγάλο χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων είναι η στοργή και η προσκόλληση προς το σώμα και τον κόσμο τούτο.

Τη στέρηση αυτών αποδεχόμενος γενναία και με χαρά ο Λάζαρος (όπως φανερώνουν η ασθένεια και η φτώχεια, δημιουργώντας του η μεν πρώτη την αποξένωση από τον κόσμο, η δε δεύτερη από το σώμα), αξιώθηκε να λάβει την ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ, αφήνοντας έξω από την άνεση τον πλούσιο που είχε προσκολληθεί σε αυτά, ο οποίος δεν ωφελήθηκε σε τίποτε άλλο από την κατά σάρκα ζωή του, παρά στο να κολάζεται αιώνια εξαιτίας της. Διότι ούτε την παρούσα ζωή έχει πλέον, την οποία ποθώντας ασπαζόταν ως τη μόνη, αν και από τη φύση της είναι ασυγκράτητη λόγω της ρευστότητάς της, ούτε δύναται να συμμετάσχει στη μέλλουσα, απέναντι στην οποία παρέμεινε εντελώς αδρανής και χωρίς κανέναν έρωτα γι' αυτήν· καθότι αυτή από τη φύση της ενώνεται μόνο με εκείνους που την αγάπησαν ολοκληρωτικά και, ένεκα του πόθου τους για αυτήν, υπέμειναν πρόθυμα με χαρά όλα τα οδυνηρά.

Ακούγοντας δε για τους κόλπους του Αβραάμ, θα εννοήσουμε τον Θεό, ο οποίος φανερώθηκε σε εμάς κατά σάρκα από το σπέρμα του Αβραάμ, Αυτόν που πραγματικά χωράει τα πάντα και επιμερίζει τον εαυτό Του αμέριστα σαν σε διάφορες νομές σε όλους όσους είναι άξιοι της χάριτος, αναλόγως με την ποιότητα και την ποσότητα της αρετής του καθενός, χωρίς να κατατέμνεται καθόλου μαζί με αυτούς που μετέχουν, εξαιτίας της κατά φύση άτμητης οντότητας της ενότητάς Του, έστω και αν πάλι, λόγω της διαφορετικής αξίας εκείνων που μετέχουν, φανερώνεται παραδόξως στις μετοχές διακριτά, μέσω μιας άρρητης ένωσης (όπως γνωρίζει ο Λόγος). Προς Αυτόν κανένας δεν θα μπορέσει να διαβεί, εάν χαίρεται με την τρυφή της σάρκας και ηδονίζεται περισσότερο με την απάτη του κόσμου παρά με τη δική Του μακάρια δόξα, ούτε θα σταθεί μαζί με Αυτόν που νίκησε τον κόσμο εκείνος που ηττήθηκε από τον κόσμο και κακώς αγάλλεται συνειδητά με αυτόν. Διότι η θεία δικαιοσύνη έκρινε πως δεν είναι άξιοι να μετάσχουν στα θεία και αιώνια αγαθά εκείνοι που περιορίζουν τον προορισμό του ανθρώπου σε αυτήν τη ζωή, και υπερηφανεύονται για τον πλούτο, την υγεία του σώματος και τα άλλα αξιώματα, θεωρώντας ότι μόνο αυτό συνιστά μακαριότητα, ενώ δεν υπολογίζουν καθόλου τα αγαθά της ψυχής. Δεν φρόντισαν καθόλου για αυτά, διότι έχοντας αγνοήσει, λόγω της μεγάλης τους προσήλωσης στα υλικά, πόσο ανώτερες είναι οι αρετές από τον πλούτο, την υγεία και τα άλλα πρόσκαιρα αγαθά.

«Αυτό», λέει, «είναι εκείνο που θα γίνει· κάνοντας δηλαδή μνεία στα πρώτα και στα τελευταία, ως όντα που παραμένουν τα ίδια και υπάρχουν αληθινά, ενώ για τα ενδιάμεσα και παρερχόμενα δεν έκανε καθόλου μνεία στο σημείο αυτό. Διότι, αφού ο δάσκαλος ανέλυσε, με τον πιο μεγαλοφυή δυνατό τρόπο, τη φύση κάποιων ζώων και λίθων, και, για να το πούμε απλά, μίλησε αόριστα για πολλά από αυτά που θεωρούνται ότι ανήκουν στα όντα, προσθέτει σε αυτά τα εξής: "Διότι ο υψηλός Λόγος παίζει με κάθε λογής μορφές, διαρρυθμίζοντας όπως θέλει τον δικό του κόσμο, από εδώ και από εκεί." Μήπως, λοιπόν, συμβαίνει όπως λέει ο ίδιος στον Λόγο του εις την Αγία Πεντηκοστή, αναλύοντας τα περί της θεότητας και της κτιστής φύσης; "Όσο το καθένα παραμένει στη δική του κατάσταση, το μεν πρώτο στο ύψος του, το δε δεύτερο στην ταπείνωσή του, η αγαθότητα παραμένει άμικτη και το φιλάνθρωπο ακοινώνητο, και υπάρχει ανάμεσά τους ένα χάσμα μεγάλο και αδιάβατο, το οποίο δεν χωρίζει τον πλούσιο από τον Λάζαρο και τους ποθητούς κόλπους του Αβραάμ, αλλά χωρίζει όλη τη γενητή και ρέουσα φύση από την αγένητη και σταθερή."»

Και το μαρτυρούν αυτό τόσο ο φτωχός Λάζαρος, όσο και ο πλούσιος που αναφέρεται μαζί του. Ο μεν πρώτος, στερημένος από κάθε υλική εξουσία, υγεία και περιουσία, λαμβάνει τη μακάρια ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ· ο δεύτερος, όντας στο έπακρο καταστολισμένος με αυτά τα υλικά αγαθά, αποκόπτεται από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, και καταδικάζεται να έχει ως μερίδιό του το κολαστικό πυρ. Και πάλι, ο Δαβίδ και ο Ιώβ, οι μεγάλοι αγωνιστές της αλήθειας, αφού δοκιμάστηκαν μέσα από βίους που απείχαν εκ διαμέτρου μεταξύ τους και ήταν απολύτως αντίθετοι, διέσωσαν την αρετή τους, η οποία αυξανόταν μέσα από τις αντίξοες καταστάσεις.

Δεν έχεις κανένα μερίδιο με εκείνον, αλλά βρίσκεσαι εκ διαμέτρου αντίθετος και πραγματικά σας χωρίζει μέγα χάσμα, από εκείνον που φορούσε κάθε μέρα πορφύρα και συμποσίαζε λαμπρά, ενώ παρέβλεπε τον Λάζαρο που βρισκόταν στην πύλη του, και ήταν πιο απάνθρωπος από τα σκυλιά, τα οποία έγλειφαν τις πληγές του και πολλές φορές την ημέρα έπιναν από τα πόδια του σαν από πηγή που έβρυθε από έλκη. Αντίθετα, εσύ περισσότερο από κάθε άλλον αναπαύεσαι στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή φιλοξένησες στο σπίτι σου και έθρεψες μόνο έναν πληγωμένο και πεινασμένο Λάζαρο και του προσέφερες πρόθυμα κάθε περιποίηση, αλλά επειδή ευεργέτησες ολόκληρα πλήθη, και μάλιστα της πιο τρυφερής και αδύναμης φύσης. Και πράγματι ενήργησες με φρόνηση, και όχι σαν τον άφρονα οικοδόμο του Ευαγγελίου, αφού γκρέμισες τις αποθήκες και μετέγγισες όσα υπήρχαν με θεοφιλή τρόπο στα στομάχια των φτωχών, και με ευσέβεια ανοικοδόμησες τα καλύτερα και πολύ ανώτερα σε αξία, εννοώ δηλαδή τα αιώνια και άφθαρτα, αποκτώντας φίλους όχι μόνο από τον Μαμωνά της αδικίας, που είναι το κάθε τι το περιττό και πάνω από το αναγκαίο, αλλά προσελκύοντάς τους ακόμη και από εκείνα που συντελούν μόνο στα απολύτως αναγκαία για τη ζωή.

Πόσους νομίζεις ότι είναι οι φτωχοί στα ιδρύματα, και μάλιστα γέροντες και από κάθε άποψη αξιοθρήνητοι, οι οποίοι, ενώ έχουν ανάγκη από αμέτρητα βοηθήματα για την κάθε είδους αρρώστια τους, δεν έχουν μερίδιο ούτε καν από ένα φτηνό ψωμί, τόσο όσο θα μπορούσε να τους καταπραΰνει την πείνα; Τέτοιους λοιπόν ανθρώπους εσύ κατακλέβεις από την πλευρά σου, λεηλατώντας τον κοινό οίκο, και ενώ θα έπρεπε από το σπίτι σου και από τα δικά σου αγαθά να ευεργετείς, επινοώντας παρηγοριά για τις συμφορές τους, όχι μόνο τους προσπερνάς και δεν τους μεταδίδεις τίποτα, αλλά αφαιρείς και από την υπάρχουσα τροφή και τρως από το ψωμί τους. Και δεν φοβάσαι τη δίψα του πλουσίου, την οιμωγή του μέσα από τις φλόγες και την καταδικαστική απόφαση του Αβραάμ εναντίον του, μολονότι γίνεσαι απέναντι σε αυτούς τους Λαζάρους πολύ πιο σκληρός από εκείνον τον πλούσιο; Διότι εκείνος μεν απλώς τον προσπερνούσε, χωρίς να θεωρεί τον άνθρωπο άξιο για καμία πρόνοια, εσύ όμως αυξάνεις το κακό και ενεργείς έτσι ώστε η πείνα τους να γίνει αγριότερη, το γήρας τους βαρύτερο και η αρρώστια τους πιο χαλεπή. Και αυτά τα κάνεις ποιος όντας, και σε ποιους; Ο πατέρας, ο κηδεμόνας, προς τα τέκνα, προς αυτούς που αποβλέπουν σε σένα.

Ας μας είναι αρκετό για σωφρονισμό εκείνο το παράδειγμα στα Ευαγγέλια σχετικά με τον πλούσιο, στην πύλη του οποίου είχε ριχτεί ο Λάζαρος. Εκείνος ο ταλαίπωρος πλούσιος, που έγινε πιο άθλιος από όλους τους φτωχούς, ας μην εξαλειφθεί από τη μνήμη μας, που στεκόταν στη μέση της φλόγας, έλιωνε, καταναλωνόταν και επικαλούνταν τον Λάζαρο, ζητώντας να γλείψει, σαν από πηγή, μια σταγόνα από το δάχτυλο του φτωχού που προηγουμένως σιχαινόταν, για ανακούφιση από αυτό που τον έκαιγε.

Διότι, ευρισκόμενος στον άδη, στρέφει το βλέμμα του στα ύψη και βλέπει τον Λάζαρο στους κόλπους του Αβραάμ. Έτσι αναγνώρισε τον άλλοτε φτωχό και συγκλονίζεται βλέποντας αυτόν που περιφρονούσε στον κόσμο όταν ζούσε μέσα στις απολαύσεις, χωρίς να φωνάζει: «Ελέησον, Κύριε». Τότε, γεμάτος έκπληξη, ο άρπαγας έλεγε μέσα του: «Αυτός είναι εκείνος που άλλοτε κειτόταν στις πύλες μου, τον οποίο δεν θεωρούσα άξιο ούτε για ψίχουλα;»

Από τη φλόγα πρόσφερες δροσιά στους οσίους. Αναλογιζόμενος το πλήθος των παραπτωμάτων μου και πληττόμενος από το κεντρί της συνειδήσεως, οδυνώμαι ο άθλιος σαν να βρίσκομαι μέσα σε φλόγα· σπλαχνίσου με, Λόγε του Θεού, με το έλεός σου. Παραβλέποντας τα κατορθώματα του Λαζάρου, μιμήθηκα τους τρόπους του άσπλαχνου πλουσίου, εύσπλαχνε Χριστέ· οδήγησέ με σε επιστροφή και σπλαχνίσου με, ώστε να σε δοξάζω σε όλους τους αιώνες.

Όταν αντικρίσει κάθε ένας από τους αμαρτωλούς τον όμοιό του, βασιλιάς τον βασιλιά, άρχοντας τον άρχοντα και ο πόρνος που δεν μετανόησε τον πόρνο που μετανόησε, φτωχός τον φτωχό και δούλος τον δούλο, και θυμηθεί ότι και εκείνος άνθρωπος ήταν, έχοντας την ίδια ψυχή, τα ίδια χέρια, τα ίδια μάτια και γενικά όλα τα άλλα εξίσου, και ζούσε μαζί του στον βίο και είχε όμοιο αξίωμα, τέχνη και ασχολία, αλλά δεν θέλησε να τον μιμηθεί, αμέσως εμφράσσεται το στόμα του και μένει αναπολόγητος, μη έχοντας απολύτως τίποτα να πει. Όταν λοιπόν οι κοσμικοί δουν κοσμικούς και οι αμαρτωλοί βασιλείς δουν άγιους βασιλείς εκ δεξιών, και όσοι βρίσκονται υπό τον ζυγό του βίου δουν άγιους πλούσιους και άγιους υπό ζυγό, και όλοι όσοι βρίσκονται στα βάσανα δουν τους ομοίους τους στη βασιλεία των ουρανών, τότε θα ντροπιαστούν και θα βρεθούν αναπολόγητοι, όπως ακριβώς εκείνος ο πλούσιος που είδε τον Λάζαρο στους κόλπους του Αβραάμ, ενώ ο ίδιος καταφλεγόταν στη φωτιά.

Διότι και αυτό παραβολή είναι, και όχι, όπως κάποιοι ανόητα θα νόμιζαν, γεγονός που έχει ήδη συμβεί. Διότι δεν έχει γίνει ακόμη η απόδοση ούτε των αγαθών στους δικαίους, ούτε των αντιθέτων στους αμαρτωλούς, αλλά ο Κύριος διαμόρφωσε έτσι τον λόγο, για να νουθετήσει τους ανελεήμονες για τα όσα τους επιφυλάσσονται, και από την άλλη να διδάξει όσους κακοπαθούν για το τι αγαθά θα απολαύσουν για όσα υπομένουν εδώ. Τον μεν πλούσιο, λοιπόν, τον συμπεριέλαβε ανώνυμα στην παραβολή, ως ανάξιο να ονομαστεί από τον Θεό, όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Τον δε φτωχό τον μνημονεύει ονομαστικά· διότι τα ονόματα των δικαίων καταγράφονται και στο βιβλίο της ζωής. Υπάρχει δε η άποψη, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα εκείνο τον καιρό, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο μνημόνευσε ο Κύριος παίρνοντάς τον στην παραβολή, ως πρόσωπο γνωστό και οικείο.

Τίποτε από αυτά δεν σκέφτηκε, αλλά υπέμενε καρτερικά με πολλή φιλοσοφία. Από πού είναι αυτό φανερό; Από το ότι οι άγγελοι τον υποδέχθηκαν όταν πέθανε. Διότι, εάν ήταν γογγυστής και βλάσφημος, δεν θα είχε αξιωθεί τέτοιας τιμής και τέτοιας τιμητικής συνοδείας από τους αγγέλους. Πέθανε δε και ο πλούσιος, και ετάφη. Πράγματι, διότι και όσο ζούσε, η ψυχή του ήταν θαμμένη, περιφέροντας τη σάρκα ως τάφο. Γι' αυτό και όταν πέθανε, δεν μεταφέρεται από αγγέλους, αλλά καταβιβάζεται στον άδη. Διότι, εκείνος που ποτέ δεν σκέφτηκε τίποτε το υψηλό ούτε το ουράνιο, είναι άξιος του κατώτατου τόπου· άλλωστε, λέγοντας ότι ετάφη, αυτό υπονόησε ο Κύριος, ότι και η ψυχή του έλαβε ως κλήρο τον κατώτατο και ζοφερό τόπο. «Και στον άδη, σηκώνοντας τα μάτια του, ενώ βρισκόταν σε βάσανα, βλέπει από μακριά τον Αβραάμ και τον Λάζαρο στους κόλπους του, και ο ίδιος φωνάζοντας είπε: Πάτερ Αβραάμ, ελέησέ με και στείλε τον Λάζαρο να βουτήξει το άκρο του δακτύλου του στο νερό και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι βασανίζομαι μέσα σε αυτήν τη φλόγα. Είπε δε ο Αβραάμ:»