Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:26

Γιατί με πλουτίζεις με ένα κενό όνομα; Διότι, αν κάποιος είναι πλούσιος, δεν είναι φτωχός· και αν είναι φτωχός, δεν είναι πλούσιος. Επειδή είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ πλούτου και φτώχειας, όπως εσύ ο ίδιος μαρτυρείς, έχοντας ορίσει ένα μεγάλο χάσμα μεταξύ του πλουσίου και του φτωχού. Τα πρόσωπα είναι ύπουλα· ο πλούσιος αποστρέφεται τον φτωχό, και ο φτωχός κοιτάζει με καχυποψία τον πλούσιο. Οι καταστάσεις είναι αντίθετες, ο βίος ανισόρροπος· διότι ο ένας στενάζει από τα δεινά, ενώ ο άλλος χασκογελά με τις ηδονές. Αυτός εύχεται να βρει λίγο ψωμί, εκείνος παραφουσκώνει από την πολυφαγία. Αυτός δεν έχει ούτε ένα ποτήρι κρασί, εκείνος, κραιπαλώντας, ρεύεται από τη μέθη. Αυτός είναι ντυμένος με κουρέλια, εκείνος τέρπεται με ποικίλα ενδύματα. Αυτός κείτεται άγρυπνος στο χώμα, εκείνος ροχαλίζει πάνω στο στρώμα ονειροπολώντας την τρυφή. Αυτός ζητιανεύει ένα κέρμα, εκείνος είναι καταχωσμένος στον χρυσό. Διότι αυτός που θησαυρίζει και δεν διανέμει, μοιάζει με φτωχό που περιμένει πλούσια ταφή. Αλλά ούτε καν τις εποχές δεν απολαμβάνουν το ίδιο· διότι για τον φτωχό ο χειμώνας είναι σκληρός, επειδή δεν έχει κάτι να τον ζεστάνει, ενώ για τον πλούσιο το καλοκαίρι είναι οδυνηρό, επειδή λόγω της πλησμονής δεν αντέχει τη ζέστη. Πώς, λοιπόν, είναι δυνατόν ο ίδιος άνθρωπος να είναι ταυτόχρονα φτωχός και πλούσιος;

Ας φρίξουμε, λοιπόν, για αυτό το πράγμα, ας αποφύγουμε την αμαρτία. Αυτό έκανε άνω κάτω την οικουμένη, αυτό τα συνέχεε όλα, αυτό μας απομακρύνει από τη μακαριότατη δουλεία του Χριστού. Διότι λέει η Γραφή: δεν μπορείτε να δουλεύετε στον Θεό και στον μαμωνά. Επειδή ο μαμωνάς δίνει εντελώς αντίθετες εντολές από τον Χριστό. Διότι ο μεν Χριστός λέει: «Να δίνεις σε αυτούς που έχουν ανάγκη»· ο δε μαμωνάς: «Να αρπάζεις από αυτούς που έχουν ανάγκη». Ο Χριστός λέει: «Να συγχωρείς και αυτούς που σε επιβουλεύονται και σε αδικούν»· αυτός αντίθετα: «Να στήνεις παγίδες εναντίον εκείνων που δεν αδικούν σε τίποτα». Ο Χριστός λέει: «Να είσαι φιλάνθρωπος και ήμερος»· αυτός αντίθετα: «Να είσαι ωμός και σκληρός, και να θεωρείς ότι τα δάκρυα των φτωχών δεν είναι τίποτα», ώστε να καταστήσει αυστηρό για εμάς τον Κριτή κατά την ημέρα εκείνη. Διότι τότε θα σταθούν μπροστά στα μάτια μας όλα όσα έχουμε πράξει, καθώς και εκείνοι που αδικήθηκαν και απογυμνώθηκαν από εμάς, αποκλείοντάς μας κάθε απολογία. Εάν δηλαδή ο Λάζαρος, αν και δεν αδικήθηκε σε τίποτα από τον πλούσιο, αλλά επειδή απλώς δεν απόλαυσε τα αγαθά εκείνου, στάθηκε τότε ως πικρός κατήγορος και δεν τον άφησε να βρει καμία συγγνώμη, ποια απολογία, πες μου, θα βρουν εκείνοι οι οποίοι, εκτός από το ότι δεν προσφέρουν ελεημοσύνη από τα δικά τους, αρπάζουν και τα ξένα και καταστρέφουν τα σπίτια των ορφανών; Εάν εκείνοι που δεν έθρεψαν τον Χριστό όταν πεινούσε επισώρευσαν τόσο πυρ στο κεφάλι τους, εκείνοι που αρπάζουν όσα δεν τους ανήκουν καθόλου, που μηχανεύονται αμέτρητες δικαστικές διαμάχες και ιδιοποιούνται αδίκως τις περιουσίες των πάντων, ποια παρηγοριά θα απολαύσουν;

Διότι έτσι πνίγεται όλος ο σπόρος και τα πάντα γίνονται άκαρπα. Για να μη συμβεί λοιπόν αυτό, ας δούμε καθαρά για λίγο, ας αναβλέψουμε στον ουρανό, και ας στρέψουμε το βλέμμα μας προς τα μνήματα και τις σορούς των απελθόντων. Διότι και εμάς μας περιμένει το ίδιο τέλος, και αυτή η ανάγκη της αποδημίας πολλές φορές θα μας παρουσιαστεί πριν από το βράδυ. Ας προετοιμαζόμαστε λοιπόν για αυτήν την έξοδο. Διότι έχουμε ανάγκη από πολλά εφόδια· επειδή και πολύ είναι το καύμα εκεί, πολλή η ξηρασία, πολλή η ερημιά. Δεν υπάρχει πλέον δυνατότητα να καταλύσουμε σε πανδοχείο· δεν είναι δυνατόν να αγοράσει κανείς κάτι, εάν δεν τα έχει λάβει όλα από εδώ. Άκου λοιπόν τι λένε οι παρθένες: «Πηγαίνετε προς εκείνους που πωλούν»· αλλά, όταν απήλθαν, δεν βρήκαν. Άκου τι λέει ο Αβραάμ, ότι υπάρχει χάσμα μεταξύ ημών και υμών. Άκου τι λέει ο Ιεζεκιήλ για την ημέρα εκείνη, ότι ο Νώε, και ο Ιώβ, και ο Δανιήλ δεν πρόκειται να σώσουν τους υιούς τους. Αλλά μακάρι να μη συμβεί σε εμάς να ακούσουμε αυτά τα λόγια, αλλά αφού λάβουμε από εδώ τα επαρκή εφόδια της αιώνιας ζωής, να δούμε με παρρησία τον Κύριό μας Ιησού Χριστό, μαζί με τον οποίο στον Πατέρα, συνάμα με το άγιο Πνεύμα, ανήκει η δόξα, το κράτος, η τιμή, νυν και αεί και εις τους αιώνας των αιώνων.

Γι' αυτόν τον λόγο σου διαβάστηκαν αυτά, ώστε να μην βαδίσεις στα ίδια ίχνη του ανελέητου πλουσίου και πέσεις στην ίδια τιμωρία της γέεννας. Εσύ, όμως, ο φτωχός, μην ολιγωρείς, ούτε να αποκάμεις κλυδωνιζόμενος στην τρικυμία της φτώχειας. Να αποβλέπεις προς τον λαμπρότατο Λάζαρο· εκεί να έχεις προσηλωμένο το βλέμμα και τη νύχτα και την ημέρα, ώστε, κυβερνώντας τη ζωή σου με το πηδάλιο της υπομονής, να φτάσεις στο ίδιο λιμάνι της αναπαύσεως, εν Χριστώ Ιησού τω Κυρίω ημών, στον οποίο ανήκει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Γνωρίζετε βεβαίως τούτο, ότι και αν ακόμη είμαστε οι αγριότεροι όλων, με την ευημερία είναι φυσικό να γινόμαστε ημερότεροι και αγαθότεροι. Αλλά εκείνος ούτε από την ευημερία δεν έγινε καλύτερος, αλλά παρέμενε αποθηριωμένος, και μάλιστα με τους τρόπους του επισκίασε την ωμότητα και την απανθρωπιά κάθε θηρίου. Κι όμως, αυτός μεν που ζούσε μέσα στην πονηρία και την απανθρωπιά απολάμβανε κάθε ευημερία, ο δε δίκαιος και εργάτης της αρετής βρισκόταν στα έσχατα δεινά. Διότι, το ότι ο Λάζαρος ήταν δίκαιος, πάλι και εδώ το απέδειξε το τέλος του, και πριν από το τέλος, αυτή η ίδια η υπομονή του στη φτώχεια. Άραγε δεν σας φαίνεται σαν να βλέπετε παρόντα τα ίδια τα γεγονότα; Γεμάτο ήταν το πλοίο του πλουσίου από εμπορεύματα, και έπλεε με ούριο άνεμο. Αλλά μην απορείτε· διότι όδευε ολοταχώς προς ναυάγιο, επειδή δεν θέλησε να διαθέσει το φορτίο του με ευλάβεια. Θέλεις να σου πω και μία άλλη κακία του;

ιʹ. Επιπλέον, πέρα από αυτά, πρόσθετη οδύνη τού προκαλούσε το γεγονός ότι έβλεπε κάποιον άλλον να ευημερεί· όχι επειδή ήταν φθονερός και πονηρός, αλλά επειδή είναι στη φύση όλων μας να αντιλαμβανόμαστε με μεγαλύτερη ακρίβεια τις δικές μας συμφορές μέσα από την ευημερία των άλλων. Στην περίπτωση όμως του πλουσίου, υπήρχε και κάτι άλλο, ακόμη μεγαλύτερο, που μπορούσε να τον πληγώσει βαθιά. Διότι δεν αποκτούσε εντονότερη αίσθηση των δικών του δεινών μόνο συγκρίνοντας τη δική του δυστυχία με την ευημερία εκείνου, αλλά και αναλογιζόμενος ότι ο μεν ένας, που ζούσε με σκληρότητα και απανθρωπιά, προόδευε στα πάντα, ενώ αυτός, που ζούσε με αρετή και πραότητα, υπέφερε τα έσχατα δεινά· και εξαιτίας αυτού υπέμενε και πάλι απαρηγόρητη θλίψη. Διότι, εάν ο άνθρωπος εκείνος ήταν δίκαιος, εάν ήταν επιεικής, εάν ήταν αξιοθαύμαστος, εάν ήταν γεμάτος από κάθε αρετή, δεν θα τον λυπούσε. Τώρα όμως, επειδή ζούσε με την πονηρία και είχε φτάσει στο έσχατο σημείο της κακίας, επιδεικνύοντας τόση απανθρωπιά, τρέφοντας διαθέσεις χειρότερες και από εχθρού, προσπερνώντας τον αναιδέστατα και ανελέητα σαν να ήταν πέτρα, και παρόλα αυτά απολαμβάνοντας τόση ευπορία· αναλογίσου πόσο φυσικό ήταν να καταποντίζεται η ψυχή του φτωχού σαν από αλλεπάλληλα κύματα. Αναλογίσου σε τι κατάσταση ήταν φυσικό να βρίσκεται ο Λάζαρος, βλέποντας παρασίτους, κόλακες και υπηρέτες να ανεβαίνουν, να κατεβαίνουν, να βγαίνουν, να μπαίνουν, να τρέχουν πάνω κάτω, να θορυβούν, να μεθούν, να χοροπηδούν και να επιδεικνύουν κάθε άλλη ακολασία.

Διότι αυτός δεν υπέμεινε μόνον έναν και δύο και τρεις, αλλά πάρα πολλούς άθλους αρετής· την πενία εννοώ, την αρρώστια, την έλλειψη προστατών, το να υπομένει όλα εκείνα τα κακά ενώ βρισκόταν δίπλα σε οικία που μπορούσε να τα εξαλείψει, και το να μην αξιώνεται κανέναν λόγο παρηγορίας· το να βλέπει εκείνον που τον περιφρονούσε να απολαμβάνει τόση τρυφή, και όχι απλώς να απολαμβάνει την τρυφή, αλλά και να ζει μέσα στην πονηρία και να μην υφίσταται κανένα δεινό· το να μην έχει να αντικρίσει κανέναν άλλον Λάζαρο, το να μην μπορεί να φιλοσοφήσει τίποτα περί αναστάσεως, το να αποκτά, μαζί με τα προαναφερθέντα κακά, και κακή υπόληψη στους πολλούς εξαιτίας εκείνων των συμφορών του· το να βλέπει όχι για δύο ή τρεις ημέρες, αλλά καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής του, τον εαυτό του να βρίσκεται σε αυτά τα δεινά και τον πλούσιο στα αντίθετα.

Διότι, έπειτα από τόση περιποίηση, γυμνός και μόνος οδηγούνταν στον θάνατο, χωρίς να μπορεί να πάρει μαζί του τίποτε από εδώ από την τόση περιουσία του, αλλά οδηγούνταν έρημος και απροστάτευτος. Κανείς από αυτούς που τον υπηρετούσαν, κανείς από όσους θα μπορούσαν να τον βοηθήσουν δεν ήταν παρών για να τον απαλλάξει από την κόλαση και την τιμωρία, αλλά, αφού αποσπάστηκε από όλα εκείνα, παραδιδόταν μόνος του στο να υπομένει τις αφόρητες τιμωρίες. Πράγματι, «Κάθε σάρκα είναι σαν το χορτάρι, και κάθε δόξα ανθρώπου σαν το άνθος του χόρτου. Ξεράθηκε το χορτάρι, και το άνθος του έπεσε· το δε ρήμα του Κυρίου μένει στον αιώνα». Ήλθε ο θάνατος, και τα έσβησε όλα εκείνα· και αφού τον έπιασε σαν αιχμάλωτο, έτσι τον πήρε μαζί του, με σκυμμένο το κεφάλι, γεμάτο ντροπή, χωρίς καμία παρρησία, να τρέμει και να φοβάται, σαν να είχε απολαύσει όλη εκείνη την τρυφή μέσα σε όνειρα. Και στο εξής ο πλούσιος γινόταν ικέτης του φτωχού, και παρακαλούσε για το δικό του τραπέζι, εκείνου που κάποτε λιμοκτονούσε και βρισκόταν εκτεθειμένος στα στόματα των σκύλων. Και η κατάσταση αντιστράφηκε, και μάθαιναν πλέον όλοι ποιος ήταν πραγματικά ο πλούσιος και ποιος ήταν ο φτωχός, και ότι ο μεν Λάζαρος ήταν ο πλουσιότερος από όλους, ενώ αυτός ήταν ο φτωχότερος όλων.

δ΄. Ας σας αναπτύξουμε λοιπόν πάλι τη συνέχεια της παραβολής. Ποια είναι δε η συνέχεια; Όταν ο πλούσιος είπε: «Στείλε τον Λάζαρο για να στάξει με την άκρη του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου», ας ακούσουμε τι λέει ο Αβραάμ: «Παιδί μου, θυμήσου ότι εσύ απόλαυσες τα αγαθά σου στη ζωή σου, και ο Λάζαρος αντίστοιχα τα δεινά· και τώρα αυτός μεν παρηγορείται, ενώ εσύ βασανίζεσαι. Και επιπλέον όλων αυτών, έχει στηριχθεί ένα μεγάλο χάσμα μεταξύ ημών και υμών, έτσι ώστε εκείνοι που θέλουν να διαβούν από εκεί προς εμάς να μην μπορούν, ούτε να περνούν προς τα εκεί όσοι βρίσκονται εδώ».

Όταν, λοιπόν, δεις κάποιον να ζει μεν μέσα στην πονηρία, χωρίς όμως να υφίσταται κανένα δεινό εδώ, μην τον μακαρίσεις, αλλά δάκρυσε και θρήνησε, διότι πρόκειται να υποστεί όλα τα δεινά εκεί· όπως ακριβώς συνέβη και με αυτόν τον πλούσιο. Πάλι, όταν δεις κάποιον να επιμελείται την αρετή και να υπομένει αμέτρητους πειρασμούς, μακάρισέ τον και ζήλωσέ τον, αναλογιζόμενος ότι όλα του τα αμαρτήματα εξαλείφονται εδώ, και ότι πολλοί μισθοί ετοιμάζονται εκεί για την υπομονή του· όπως ακριβώς συνέβη και στην περίπτωση αυτού του Λαζάρου.

Διότι τα μεν εκεί τα κατέχουν, απολαμβάνοντας την ανταμοιβή· τα δε εδώ τα έχουν, συντηρούμενοι από τις ελπίδες εκείνων, μη έχοντας αίσθηση των παρόντων δεινών χάρη στην προσδοκία των μελλοντικών αγαθών. Αλλά ας ακούσουμε και τη συνέχεια. Επιπλέον όλων αυτών, λέει, μέγα χάσμα έχει εδραιωθεί ανάμεσα σε εμάς και σε εσάς. Ορθά λοιπόν είπε ο Δαβίδ, ότι αδελφός δεν μπορεί να λυτρώσει· δεν θα δώσει στον Θεό αντάλλαγμα εξιλέωσης για τον εαυτό του.

Ομιλία τέταρτη για τον πλούσιο και τον Λάζαρο· και ότι η συνείδηση συνηθίζει να μας υπενθυμίζει παλαιά αμαρτήματα, καθώς και για τον Ιωσήφ. αʹ. Είναι ανάγκη σήμερα να παρουσιάσουμε το τέλος της παραβολής του Λαζάρου. Διότι εσείς μεν ίσως νομίζετε ότι το έργο μας έχει ολοκληρωθεί πλήρως· εγώ όμως δεν πρόκειται να εκμεταλλευθώ την άγνοιά σας για να σας εξαπατήσω, ούτε θα αποχωρήσω προτού λάβω και αναδείξω κάθε εναπομείναν νόημα· επειδή και ο γεωργός, αφού τρυγηθεί ολόκληρο το αμπέλι, δεν αποχωρεί, προτού κόψει και τις τελευταίες ρώγες.

Εμπρός λοιπόν, επειδή έχουμε πλέον αποδώσει στους πατέρες τους επαίνους, όχι βέβαια αυτούς που τους αξίζουν, αλλά αυτούς που είναι κατά τη δύναμή μας, ας παραδώσουμε και σε εσάς το υπόλοιπο αυτής της διήγησης. Αλλά μην αποκάμετε, μέχρι να φτάσουμε στο τέλος, αναλαμβάνοντας τον λόγο από εκεί που τον αφήσαμε προηγουμένως. Και πού τον αφήσαμε; Στο χάσμα που χωρίζει τους δικαίους από τους αμαρτωλούς. Διότι, όταν ο πλούσιος είπε: «Στείλε τον Λάζαρο», ο Αβραάμ τού απάντησε: «Μεγάλο χάσμα έχει στηριχθεί ανάμεσα σε εμάς και σε εσάς, ώστε εκείνοι που θέλουν να περάσουν από εκεί προς εμάς να μην μπορούν, ούτε όσοι είναι από εδώ να περάσουν εκεί». Και αποδείξαμε με πολλά από όσα ειπώθηκαν ότι, μετά τη φιλανθρωπία του Θεού, πρέπει να στηρίζουμε τις ελπίδες της σωτηρίας μας στα δικά μας κατορθώματα, και όχι να απαριθμούμε πατέρες, παππούδες και προπάππους, ούτε συγγενείς, φίλους, οικείους και γείτονες· διότι «αδελφός δεν μπορεί να λυτρώσει· θα λυτρώσει άραγε άνθρωπος;». Απεναντίας, όσα κι αν παρακαλέσουν και καθικετεύσουν εκείνοι που αναχώρησαν από αυτή τη ζωή με αμαρτίες, όλα πλέον θα τα πουν άδικα και μάταια.

Διότι και οι πέντε παρθένες παρακάλεσαν τις συνομήλικές τους για λάδι, και δεν το πέτυχαν· και εκείνος που έκρυψε το τάλαντο στη γη, μολονότι απολογήθηκε εκτενώς, εντούτοις καταδικάστηκε· και εκείνοι που δεν τον έθρεψαν όταν πεινούσε, ούτε τον πότισαν όταν διψούσε, αν και νόμιζαν ότι μπορούν να προφασιστούν άγνοια, ούτε και αυτοί βρήκαν συγγνώμη και δικαιολογία. Άλλοι πάλι δεν μπόρεσαν καν να πουν το παραμικρό, όπως εκείνος που ήταν ντυμένος με ρυπαρά ενδύματα· διότι όταν ελέγχθηκε, σιωπούσε. Και όχι μόνο αυτός, αλλά και ένας άλλος που μνησικάκησε εναντίον του πλησίον του και του απαίτησε εκατό δηνάρια, και έπειτα, όταν ελέγχθηκε από τον κύριό του ακριβώς γι' αυτά εξαιτίας της σκληρότητας και της απανθρωπιάς του, δεν είχε τίποτα να πει. Επομένως είναι φανερό ότι τίποτα δεν πρόκειται να μας υπερασπιστεί εκεί, εάν δεν έχουμε αγαθά έργα· αλλά είτε ικετεύουμε και παρακαλούμε, είτε σιωπούμε, με τον ίδιο τρόπο θα πέσει πάνω μας η κόλαση και η τιμωρία. Άκου λοιπόν πώς και αυτός έθεσε δύο αιτήματα στον Αβραάμ, αλλά και στα δύο απέτυχε. Διότι αρχικά ικέτευε για τον εαυτό του λέγοντας: «Στείλε τον Λάζαρο»· ύστερα όμως, όχι πλέον για τον εαυτό του, αλλά για τους αδελφούς του· εντούτοις δεν εκπληρώθηκε κανένα από τα αιτήματά του. Διότι το μεν πρώτο ήταν αδύνατο, το δε δεύτερο, αυτό υπέρ των αδελφών του, ήταν περιττό. Εν πάση περιπτώσει, εάν επιθυμείτε, ας ακούσουμε και αυτά τα ίδια τα λόγια με πολλή προσοχή.

Ανάτρεξε στην παραβολή· εάν σε ταράζει το ναυάγιο των λογισμών, κατάφυγε στο λιμάνι, λάβε παρηγοριά από τη διήγηση, αναλογίσου τον Λάζαρο που καταφρονείται, αναλογίσου τον πλούσιο που ευημερεί και απολαμβάνει την τρυφή, και τίποτα από όσα συμβαίνουν στον βίο ας μην σε θορυβεί. Διότι, εάν διαθέτεις ακριβή και ορθό λογισμό, δεν σε καταποντίζουν τα κύματα, δεν βυθίζεται το πλοίο, εφόσον με τη διάκριση των λογισμών ξεχωρίζεις τη φύση των πραγμάτων. Τι μου λες; «Το σώμα μου ταλαιπωρείται»; Ας μη βλάπτεται η διάνοιά σου. «Ο τάδε είναι πλούσιος και πονηρός»; Και τι σημαίνει αυτό; Η κακία δεν είναι κάτι το αισθητό. Μην εξετάζεις τον άνθρωπο από τα εξωτερικά του, αλλά από τα εσωτερικά.

Και δες τι γίνεται: Πήγαν εκεί, και διαλύθηκε το θέατρο· έπεσαν τα προσωπεία, και φαίνονται πλέον τα αληθινά πρόσωπα. Πήγαν και οι δύο εκεί, και βλέπει ο πλούσιος, ενώ ο ίδιος κατακαίγεται, τον Λάζαρο στους κόλπους του Αβραάμ να ευημερεί, να απολαμβάνει, να τρυφά· και του λέει: «Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον Λάζαρο, για να στάξει με την άκρη του δαχτύλου του λίγο νερό στη γλώσσα μου, διότι κατακαίγομαι στις φλόγες». Τι απαντά λοιπόν ο Αβραάμ; «Τέκνο μου, έλαβες τα αγαθά σου, και ο Λάζαρος τα δεινά του· και τώρα αυτός παρηγορείται, ενώ εσύ οδυνάσαι. Επιπλέον, ένα αγεφύρωτο χάσμα έχει στηριχθεί ανάμεσα σε εμάς και σε εσάς, ώστε, εάν κάποιος θελήσει να περάσει από εδώ προς εσάς, να μην μπορεί». Προσέχετε· διότι είναι ωφέλιμος ο λόγος περί αυτών, ο οποίος αφενός προκαλεί φόβο, αφετέρου όμως καθαρίζει, προξενεί οδύνη, αλλά και διορθώνει. Αποδέξου τα όσα λέγονται. Όντας λοιπόν στα βασανιστήρια ο πλούσιος σήκωσε το βλέμμα του, και είδε τον Λάζαρο· είδε πράγματα πρωτόγνωρα. Στην πύλη σου βρισκόταν κάθε μέρα· δύο και τρεις φορές έμπαινες και έβγαινες, και δεν τον έβλεπες. Και τώρα που βρίσκεσαι στις φλόγες των βασανιστηρίων, τον βλέπεις από τέτοια απόσταση; Όταν ζούσες μέσα στον πλούτο, όταν περνούσε από το χέρι σου να τον δεις, δεν επεδίωξες να τον αντικρίσεις· γιατί τώρα βλέπεις τόσο καθαρά; Δεν βρισκόταν στην πύλη σου; Πώς δεν τον έβλεπες; Όταν ήταν κοντά σου δεν τον είδες, και τώρα τον βλέπεις από απόσταση, και μάλιστα ενώ μεσολαβεί ένα τόσο μεγάλο χάσμα; Και τι κάνει; Αποκαλεί τον Αβραάμ πατέρα. Γιατί αποκαλείς πατέρα εκείνον, του οποίου τη φιλοξενία δεν μιμήθηκες;

Αλλ' όμως, ούτε και έτσι ο πατριάρχης συγκατανεύει στο αίτημα, αλλά, ενώ τον αξιώνει απαντήσεως, του εξηγεί ότι ο ίδιος έγινε στον εαυτό του αίτιος αυτών των δεινών. Διότι του λέει ο πατριάρχης: «Τέκνο, θυμήσου ότι απήλαυσες τα αγαθά σου κατά τη ζωή σου, και ο Λάζαρος παρομοίως τα δεινά· τώρα όμως αυτός μεν παρηγορείται, εσύ δε υποφέρεις. Και εκτός όλων αυτών, μεταξύ υμών και ημών έχει στηριχθεί μέγα χάσμα, ώστε εκείνοι που θέλουν να διαβούν από εδώ προς εσάς να μην μπορούν, ούτε εκείνοι από εκεί να περάσουν προς εμάς». Φοβερά είναι αυτά τα λόγια, και ικανά να συγκλονίσουν όσους έχουν νου. Διότι, για να του εξηγήσει ότι του επιδεικνύει τη δική του ευσπλαχνία και κάμπτεται σε οίκτο, βλέποντας την ένταση της κολάσεώς του, αλλά δεν μπορεί να του προσφέρει τίποτε περισσότερο για παρηγοριά, σχεδόν σαν να απολογείται του λέει: «Θα ήθελα να σου απλώσω το χέρι και να ανακουφίσω τους πόνους σου, και να μετριάσω τη σφοδρότητα των τιμωριών, αλλά εσύ ο ίδιος εκ των προτέρων στέρησες τον εαυτό σου από αυτήν την παρηγοριά»· για αυτό του λέει: «Τέκνο, θυμήσου». Δες την αγαθότητα του πατριάρχου· τον αποκαλεί τέκνο. Αλλά αυτό μπορεί μεν να φανερώσει τη δική του πραότητα, καμία όμως βοήθεια δεν του παρέχει, επειδή προδίδεται από τον ίδιο του τον εαυτό.

Είδατε μέσα από τα ίδια τα γεγονότα το τέλος της ευρύχωρης και πλατιάς οδού, μάθατε για τη στενή πύλη και την τεθλιμμένη οδό, πόσο αγαθό τέλος υποδέχθηκε εκείνον που την επέλεξε· ακούστε, λοιπόν, και το πιο φοβερό: «Και εκτός από όλα αυτά», λέει, «ανάμεσα σε εμάς και σε εσάς έχει στηριχθεί μεγάλο χάσμα, έτσι ώστε όσοι θέλουν να διαβούν από εδώ προς τα εκεί να μην μπορούν, ούτε εκείνοι από εκεί να περνούν σε εμάς». Ας μην προσπεράσουμε απλώς, αγαπητοί, αυτό που ειπώθηκε, αλλά ας κατανοήσουμε την ακρίβεια των λεγομένων, και πόση τιμή και πρωτοκαθεδρία απολαμβάνει εκείνος που ήταν παραπεταμένος δίπλα στην πύλη, ο καταφρονεμένος, ο πένης, αυτός που πάλευε αδιάκοπα με την πείνα, που ήταν πολιορκημένος από τις πληγές, που ήταν εκτεθειμένος στα σκυλιά.

Διότι ευχαρίστως επανέρχομαι συνεχώς σε αυτά, ώστε κανείς από όσους βρίσκονται σε φτώχεια ή σε ασθένειες και σε πείνα να μην απελπιστεί, οικτίροντας τον εαυτό του, αλλά υπομένοντας τα πάντα με υπομονή και ευχαριστία, να τρέφεται ήδη με τις αγαθές ελπίδες, αναμένοντας εκείνες τις άρρητες αμοιβές και τις ανταποδόσεις των κόπων. «Και επιπλέον όλων αυτών». Τι σημαίνει, «Επιπλέον όλων αυτών»; Αφού είπε ότι εσύ μεν απέλαβες τα πάντα στην παρούσα ζωή, όσα θεωρούσες ότι είναι αγαθά, και ότι αυτός απέλαβε όσα εσύ νόμιζες ότι είναι κακά, πρόσθεσε και τούτο, για να τον διδάξει ότι ο καθένας έλαβε και το ανάλογο τέλος ως συνέπεια όλων όσων αναφέρθηκαν: εσένα μεν, μετά την απόλαυση των αγαθών που νόμιζες, σε δέχθηκε η θλίψη και η στενοχώρια και το άσβεστο πυρ, αυτόν δε, αφού πάλεψε στη διάρκεια όλης της ζωής του με όσα εσύ ο ίδιος θεωρούσες κακά, τον δέχθηκε η άνεση και η απόλαυση των αγαθών και ο κλήρος μαζί με τους αγίους.

Επειδή λοιπόν ο καθένας βρήκε την ανάλογη κατάληξη, και εσένα μεν η πλατιά πύλη και η ευρύχωρη οδός σε έκανε να καταλήξεις σε αυτήν τη στενοχώρια, αυτόν δε η στενή και τεθλιμμένη οδός τον οδήγησε σε αυτήν την ανάπαυση. Και επιπλέον όλων αυτών, μεταξύ ημών και υμών έχει στηριχθεί μέγα χάσμα.

Δες τον φτωχό, τον γεμάτο πληγές (διότι πάλι αυτά λέω), να συγκαταλέγεται με τον πατριάρχη και να συμπεριλαμβάνεται στη χορεία των δικαίων. Διότι «μεταξύ ημών και υμών», λέει. Είδες ποια κατάληξη διαδέχθηκε αυτόν που υπέμεινε με υπομονή και ευχαριστία εκείνη τη φοβερή αρρώστια και την πείνα; «Διότι μεταξύ ημών και υμών», λέει, «έχει στερεωθεί μέγα χάσμα». Μεγάλο, λέει, είναι αυτό που μας χωρίζει, και όχι απλώς χάσμα, αλλά μεγάλο. Διότι στ' αλήθεια είναι μεγάλη η απόσταση μεταξύ της αρετής και της κακίας, και πολλή η διαφορά· διότι η μία είναι πλατιά και ευρύχωρη, ενώ η άλλη στενή και τεθλιμμένη· η τρυφή είναι πλατιά και ευρύχωρη, ενώ η πενία και η ένδεια στενή και τεθλιμμένη. Όπως λοιπόν εδώ οι οδοί είναι αντίθετες, και αυτός που επιλέγει την παρθενία βαδίζει τη στενή και τεθλιμμένη οδό, καθώς και αυτός που επιδιώκει τη σωφροσύνη, και αυτός που ασπάζεται την ακτημοσύνη, και αυτός που περιφρονεί την κενοδοξία, ενώ αυτός που σπεύδει να βαδίσει την πλατιά και ευρύχωρη οδό παραδίδει τον εαυτό του στη μέθη, στην τρυφή, στη μανία των χρημάτων, στην ακολασία και στα επιβλαβή θεάματα, και είναι πολλή η διαφορά μεταξύ των δύο· έτσι ακριβώς και κατά τον καιρό της κολάσεως και της ανταποδόσεως, διαπιστώνει κανείς ότι είναι μεγάλη η απόσταση ανάμεσα στις αμοιβές. Διότι «μέγα χάσμα έχει στερεωθεί μεταξύ ημών», λέει, δηλαδή των δικαίων, των εναρέτων, αυτών που έλαβαν ως μερίδιο εκείνη την κατάληξη· «και υμών», δηλαδή αυτών που αναλώθηκαν στην πονηρία και την κακία.

Και τόσο μεγάλο είναι το χάσμα, ώστε ούτε κάποιος που βρίσκεται εδώ να μπορεί να διαβεί προς εσάς, ούτε από εκεί να περάσει προς εμάς. Είδες το μέγεθος του χάσματος; Είδες απόκριση βαρύτερη και από την ίδια τη γέεννα; Άραγε, όταν στην αρχή ακούσατε για την ευημερία του πλουσίου και την πολλή περιποίηση που απολάμβανε περιστοιχιζόμενος από όλους, προσηλωμένος κάθε μέρα στην τρυφή, δεν θεωρήσατε ότι είναι μακαριστός; Και αντίθετα, βλέποντας τον πένητα πεταμένο στην πύλη και παραδομένο σε εκείνες τις φοβερές πληγές, δεν οικτίρατε τη ζωή του; Αλλά ιδού που τώρα, από την κατάληξη των πραγμάτων, βλέπουμε να συμβαίνουν τα αντίθετα, και ο μεν να βρίσκεται στα πύρινα βάσανα μετά από εκείνη την τρυφή και τη μέθη, ο δε να αναπαύεται στους κόλπους του πατριάρχη μετά από εκείνη την έσχατη πενία και την πείνα. Αλλά, για να μην εκτείνουμε τον λόγο σε μεγάλο μάκρος, αρκεί να περιορίσουμε μέχρις εδώ τη διδασκαλία και να παρακαλέσω την αγάπη σας να μην επιδιώκετε την πλατιά πύλη, ούτε τον ευρύχωρο δρόμο, ούτε να αναζητάτε με κάθε τρόπο την άνεση. Αντιθέτως, αναλογιζόμενοι το τέλος της καθεμιάς πορείας, την πρώτη να την αποφεύγετε, φέρνοντας στον νου σας όσα βρήκαν αυτόν τον πλούσιο, και να επιδιώκετε τη στενή πύλη και τον τεθλιμμένο δρόμο, ώστε να μπορέσουμε, μετά τη θλίψη της παρούσας ζωής, να καταλήξουμε στον τόπο της αναπαύσεως. Αποφεύγετε, λοιπόν, σας παρακαλώ, τα σατανικά θεάματα και την επιβλαβή παρακολούθηση των ιπποδρομιών.

γ'. Όταν, λοιπόν, τέτοια κακά αναμένουν τους αμαρτωλούς, ποιο θα ήταν το όφελος γι' αυτούς, ακόμη κι αν στο σπίτι τους, ακόμη κι αν πάνω στο ίδιο τους το κρεβάτι τερμάτιζαν τη ζωή τους; Όπως ακριβώς και στους δικαίους δεν θα προέκυπτε καμία απολύτως βλάβη από το να αποβάλουν την παρούσα ζωή με ξίφος και με σίδερο και με φωτιά, όταν πρόκειται να αποδημήσουν προς τα αθάνατα αγαθά. Αληθώς, ο θάνατος των αμαρτωλών είναι πονηρός. Τέτοιος ήταν ο θάνατος εκείνου του πλουσίου που περιφρόνησε τον Λάζαρο, ο οποίος, αφού τερμάτισε τον βίο του στο σπίτι του και πάνω στο κρεβάτι του, με φυσικό θάνατο και με την παρουσία των οικείων του, όταν απήλθε στην άλλη ζωή κατακαιγόταν, μη μπορώντας να βρει εκεί ούτε την ελάχιστη παραμυθία από την ευημερία που είχε κατά τον παρόντα βίο. Αλλά δεν συνέβη το ίδιο με τον Λάζαρο· αντίθετα, κείμενος πάνω στο ίδιο το έδαφος, με παρόντες τους σκύλους που του έγλειφαν τις πληγές, αφού υπέστη βίαιο θάνατο (διότι τι θα μπορούσε να είναι πιο οδυνηρό από την πείνα;), όταν απήλθε εκεί, απήλαυσε τα αιώνια αγαθά, εντρυφώντας στους κόλπους του Αβραάμ. Σε τι τον έβλαψε, λοιπόν, το γεγονός ότι πέθανε βιαίως; Και σε τι ωφέλησε τον πλούσιο το ότι δεν πέθανε βιαίως;

Σκέψου δε το εξής: Ο γεωργός κοπιάζει καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, και ακριβώς όταν περιμένει την εκπλήρωση της ελπίδας του, χάνει πολλές φορές τον καρπό των πολλών του κόπων. Ο πλοίαρχος πάλι και ο στρατιώτης, μέχρι τα βαθιά τους γηρατειά, βρίσκονται μέσα σε πολέμους και κόπους, και πολλές φορές καθένας από αυτούς φεύγει με αδειανά χέρια, ο μεν ένας χάνοντας τον πλούτο των φορτίων του, ο δε άλλος στερούμενος, πριν καν έρθει η νίκη, και αυτήν ακόμη τη ζωή του. Ποια απολογία λοιπόν θα έχουμε, πες μου, εάν στα μεν βιωτικά πράγματα προτιμούμε τα επίπονα, ώστε να αναπαυθούμε για λίγο, ή ούτε καν για λίγο, διότι η ελπίδα είναι αβέβαιη· ενώ στα πνευματικά πράγματα πράττουμε το αντίθετο, και επισύρουμε στον εαυτό μας άφατη κόλαση εξαιτίας μιας μικρής ραθυμίας; Γι' αυτό παρακαλώ όλους σας, έστω και αργά, να συνέλθετε από αυτή την παραφροσύνη. Διότι κανείς δεν πρόκειται να μας λυτρώσει σε εκείνον τον καιρό, ούτε αδελφός, ούτε πατέρας, ούτε παιδιά, ούτε φίλοι, ούτε γείτονας, ούτε κανείς άλλος· αλλά εάν προδοθούμε από τα έργα μας, όλα θα χαθούν και εμείς θα καταστραφούμε οπωσδήποτε. Πόσο θρήνησε εκείνος ο πλούσιος, και παρακάλεσε τον πατριάρχη, και ζήτησε να σταλεί ο Λάζαρος; Άκουσε όμως τι του έλεγε ο Αβραάμ: «Υπάρχει μέγα χάσμα μεταξύ ημών και υμών, ώστε να μην επιτρέπεται να διαβούν ούτε εκείνοι που το επιθυμούν».

Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο και εκείνος ο πλούσιος βασανιζόταν σκληρά, τιμωρούμενος όχι μόνο για τη σκληρότητα που επέδειξε απέναντι στον Λάζαρο, αλλά και για την ευημερία, αφού, μολονότι την απολάμβανε συνεχώς μέσα σε τόση απανθρωπιά, ούτε καν χάρη σε αυτήν δεν έγινε καλύτερος.

Και ο Λάζαρος εκείνος, αφού περιέπεσε σε φυσική ασθένεια —κάτι που βέβαια δεν το έπαθε για τον Θεό—, επειδή υπέφερε ολοκληρωτικά και καρτέρησε και υπέμεινε γενναία την απουσία ανθρώπων για να τον περιποιηθούν, τη θλίψη από τις πληγές, από την πείνα, από την περιφρόνηση και την ωμότητα του πλουσίου, γνωρίζεις πόσο μεγάλα στεφάνια απόλαυσε. Καίτοι δεν βρίσκουμε να αναφέρουμε κανένα δικό του κατόρθωμα· όχι ότι ελέησε φτωχούς, όχι ότι συμπαραστάθηκε σε αδικημένους, όχι ότι έπραξε κάποιο τέτοιο αγαθό, παρά μόνο την κατάκλισή του στην πύλη του πλουσίου, και την αρρώστια, και τις γλώσσες των σκύλων, και την περιφρόνηση του πλουσίου εναντίον του, τα οποία όλα συνιστούσαν ακραία κακοπάθεια. Αλλά παρόλα αυτά, μολονότι δεν έπραξε τίποτε το γενναίο, επειδή απλώς υπέμεινε γενναία τη θλίψη εξαιτίας αυτών των δεινών, αξιώθηκε του ίδιου τόπου ανάπαυσης με τον πατριάρχη που είχε κατορθώσει τόσα πολλά.

βʹ. Δεν τα είπα αυτά κατηγορώντας γενικά τους πλουσίους, ούτε επαινώντας γενικά τους φτωχούς· διότι ούτε ο πλούτος είναι κακό, αλλά η κακή χρήση του πλούτου· ούτε η φτώχεια είναι καλό, αλλά η καλή χρήση της φτώχειας. Τιμωρούνταν εκείνος ο πλούσιος στην ιστορία του Λαζάρου, όχι επειδή ήταν πλούσιος, αλλά επειδή ήταν σκληρός και απάνθρωπος. Επαινείτο εκείνος ο φτωχός που βρισκόταν στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή ήταν φτωχός, αλλά επειδή υπέμεινε τη φτώχεια με ευχαριστία. Διότι από τα πράγματα (και προσέξτε με ακρίβεια αυτά τα λόγια· διότι θα μπορέσουν να σας ενσταλάξουν αρκετή φιλοσοφία, και να αποβάλουν κάθε διεφθαρμένο λογισμό, και να σας κάνουν να έχετε ορθή κρίση για τα όντα), από τα πράγματα λοιπόν, άλλα μεν είναι από τη φύση τους καλά, και άλλα το αντίθετο· και άλλα δεν είναι ούτε καλά ούτε κακά, αλλά κατέχουν μια μεσαία θέση. Καλό είναι η ευσέβεια από τη φύση της, κακό η ασέβεια· καλό η αρετή, κακό η πονηρία. Ο πλούτος όμως και η φτώχεια από μόνα τους δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο· αλλά ανάλογα με την προαίρεση εκείνων που τα χρησιμοποιούν, γίνονται είτε το ένα είτε το άλλο. Διότι, αν μεν χρησιμοποιήσεις τον πλούτο για φιλανθρωπία, το πράγμα έχει γίνει για σένα αφορμή καλού· αν όμως τον χρησιμοποιήσεις για αρπαγές και πλεονεξίες και ύβρη, έτρεψες τη χρήση του προς το αντίθετο. Αλλά δεν είναι υπαίτιος ο πλούτος, παρά εκείνος που χρησιμοποίησε τον πλούτο για ύβρη.

Αλλά με πράα φωνή και ιλαρό πρόσωπο αποκρίθηκε, λέγοντας: Τέκνο, απήλαυσες εσύ τα αγαθά σου επί της γης, και ο Λάζαρος τα κακά. Γι' αυτό, αυτός εδώ αναπαύεται, και εσύ οδυνάσαι. Όμως υπάρχει μέγα χάσμα ανάμεσα σε εσάς και σε εμάς, και ουδείς εξ ημών δύναται να το περάσει.

Αλλά πάντως σε λυπεί, αδελφέ Κυριακέ, ότι εκείνοι που μας εξόρισαν εμφανίζονται δημόσια στην αγορά και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων. Αλλά και πάλι, θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο. Ποιος από τους δύο θλίβηκε στον παρόντα αιώνα; Και ποιος απολάμβανε; Τι τον έβλαψε εκείνον η φτώχεια; Δεν μεταφέρθηκε στους κόλπους του Αβραάμ ως αθλητής και νικητής; Τι ωφέλησε όμως τον άλλον ο πλούτος, αυτόν που αναπαυόταν ντυμένος με πορφύρα και βύσσο; Πού είναι οι ραβδούχοι; Πού είναι οι σωματοφύλακες; Πού είναι τα άλογα με τα χρυσά χαλινάρια; Πού είναι οι παράσιτοι και το βασιλικό τραπέζι; Δεν οδηγήθηκε δεμένος σαν ληστής στο μνήμα, παίρνοντας την ψυχή του γυμνή από τον κόσμο; Και φωνάζει μάταια: Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον Λάζαρο να βρέξει την άκρη του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι βασανίζομαι φρικτά. Γιατί αποκαλείς πατέρα τον Αβραάμ, του οποίου τον βίο δεν μιμήθηκες; Εκείνος φιλοξενούσε κάθε άνθρωπο στο σπίτι του, ενώ εσύ δεν φρόντισες ούτε έναν φτωχό. Δεν είναι για να πενθεί κανείς και να κλαίει, που αυτός ο οποίος είχε τόσο μεγάλο πλούτο δεν στάθηκε άξιος ούτε για μία σταγόνα νερού; Διότι, επειδή δεν έδωσε ούτε ψίχουλα στον φτωχό, δεν λαμβάνει τώρα ούτε μια σταγόνα νερό. Τον χειμώνα δεν έσπειρε έλεος, ήλθε το θέρος και δεν θέρισε.

Έτσι, η γέεννα δεν δημιουργήθηκε για εμάς, αλλά για εκείνον και τους αγγέλους του· η δε βασιλεία έχει προετοιμαστεί για εμάς προ καταβολής αιώνος. Ας μην καταστήσουμε, λοιπόν, τους εαυτούς μας ανάξιους της εισόδου στον νυμφώνα. Διότι, όσο βρισκόμαστε εδώ, έστω και αν αμαρτήσουμε αναρίθμητες φορές, μπορούμε να τα ξεπλύνουμε όλα, επιδεικνύοντας μετάνοια αντάξια των αμαρτημάτων μας. Όταν όμως οδηγηθούμε εκεί, ούτε αν επιδείξουμε την πιο σφοδρή μετάνοια θα υπάρξει πλέον κανένα όφελος, αλλά έστω και αν τρίζουμε τα δόντια μας, και αν οδυρόμαστε, και αν ικετεύουμε χιλιάδες φορές, κανείς δεν θα στάξει ούτε με την άκρη του δακτύλου επάνω μας ενώ θα καιγόμαστε, αλλά θα ακούσουμε αυτά ακριβώς που άκουσε και εκείνος ο πλούσιος τότε, ότι: «Χάσμα μέγα έχει στηριχθεί μεταξύ ημών και υμών». Ας ανανήψουμε, λοιπόν, εδώ, παρακαλώ, και ας γνωρίσουμε τον Δεσπότη μας, όπως ακριβώς πρέπει να τον γνωρίσουμε. Διότι μόνο τότε πρέπει να χάσουμε την ελπίδα της μετάνοιας, όταν βρεθούμε στον άδη. Διότι μόνο εκεί το φάρμακο αυτό είναι ανίσχυρο. Όσο όμως βρισκόμαστε εδώ, έστω και αν εφαρμοστεί στα βαθιά γηρατειά, επιδεικνύει μεγάλη τη δύναμή του.

Τίποτα δεν είναι τόσο φιλοπόλεμο και φιλόνεικο όσο η γαστέρα. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από τη σάρκα και δώστε το στο πνεύμα. Βρίσκεται κοντά ο φτωχός; Βοήθησέ τον στην ασθένεια. Σε αυτόν πρόσφερε κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία και αυτός να πεινάει; Και εσύ να κραιπαλάς και αυτός να πάσχει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό σου με νέο κορεσμό, και αυτός να καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Ως προς το έβδομο, επειδή εμείς υποστηρίξαμε με βάση την ευαγγελική εκείνη παραβολή ότι, καθώς ο μεν Λάζαρος μεταφέρθηκε στον κόλπο του Αβραάμ, ο δε πλούσιος βρισκόταν στον άδη και στα βάσανα, δεν εμφαίνεται κάποιος τρίτος τόπος, ο οποίος να υποδέχεται για κάθαρση τις ψυχές εκείνων που έζησαν μέτριο βίο, παρά μόνο ένα χάσμα μεγάλο και αδιάβατο, το οποίο χωρίζει τους μεν από τους δε και υποδηλώνει την απόλυτη και άμεση αντίθεση, —εσείς απαντήσατε ότι η εν λόγω παραβολή δεν αναφέρεται στις ψυχές που μόλις έχουν αποδεσμευτεί από το σώμα, αλλά στα έσχατα τέλη των ανθρώπων, στα οποία το καθαρτήριο δεν έχει θέση, και γι' αυτόν τον λόγο δεν αναφέρεται εκεί κάποιος τρίτος τόπος, αυτός της μεταβατικής κάθαρσης.

ΣΤ΄. Ακόμη, ο ίδιος στον λόγο του «Εις την πληγήν της χαλάζης» λέγει ρητώς τα εξής: «Παραλείπω να αναφέρω τα εκεί κολαστήρια, στα οποία παραδίδει η εδώ επιείκεια, καθώς είναι προτιμότερο να παιδαγωγηθεί και να καθαρθεί κανείς τώρα παρά να παραπεμφθεί στη βάσανο εκεί, όταν θα είναι καιρός κολάσεως και όχι καθάρσεως», αποδεικνύοντας φανερά ότι δεν υπάρχει καμία κάθαρση μετά την αναχώρηση από τον παρόντα βίο, παρά μόνο η αιώνια κόλαση. Ζ΄. Ακόμη, ο Κύριος στην παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περί του πλουσίου και του Λαζάρου, διδάσκοντας για την κατάληξη που περίμενε τον καθένα, λέγει ότι ο μεν Λάζαρος, ευθύς μετά τον θάνατό του, μεταφέρθηκε από τους αγγέλους στον κόλπο του Αβραάμ, ο δε πλούσιος, αφού πέθανε, ενταφιάστηκε και η ψυχή του βρέθηκε στον άδη να υπάρχει μέσα σε βασάνους. Και έτσι, δια μεν του κόλπου του Αβραάμ φανέρωσε την ύψιστη κατάσταση στη μακάρια κατάληξη των φίλων του Θεού, δια δε του άδη και των βασάνων παρουσίασε την έσχατη κατάκριση και αιώνια καταδίκη των αμαρτωλών, μην αφήνοντας πλέον μεταξύ αυτών κάποιον άλλο τόπο που να περιλαμβάνει πρόσκαιρη βάσανο, παρά μόνο ένα χάσμα μέγα και αδιάβατο, το οποίο διαχωρίζει τους μεν από τους δε και το οποίο παριστά την άκρα και απόλυτη αντίθεση. Η΄. Ακόμη, η ψυχή, αφού απαλλάχθηκε από το σώμα και έγινε παντελώς ασώματη και άυλη, δεν είναι εύλογο να κολάζεται από σωματικό πυρ, εφόσον το σώμα της, το οποίο το πυρ επρόκειτο να καταλάβει, έχει πλέον φθαρεί.

Ακόμη, οι όσιοι πατέρες μας, οι οποίοι έζησαν επί γης βίο ισάγγελο, πολλαχού και πολλάκις, μέσω οπτασιών, ενυπνίων και άλλων θαυμάτων, τόσο οι ίδιοι μυήθηκαν όσο και άλλους μύησαν σε όσα αφορούν την αιώνια κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, βλέποντάς τα και παρουσιάζοντάς τα με τον λόγο τους ως παρόντα και ήδη γινόμενα, όπως ακριβώς και η παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περιγράφει την κατάσταση του πλουσίου και του Λαζάρου, δεν διευκρίνισαν πουθενά τίποτα περί καθαρτηρίου πρόσκαιρου πυρός. 11. Ακόμη, το δόγμα της αποκαταστάσεως και του τέλους της αιώνιας κόλασης, το οποίο, όπως έχει λεχθεί, πήρε την αρχή του από τον Ωριγένη και επικράτησε σε ορισμένους στην Εκκλησία, μεταξύ των οποίων ο Δίδυμος και ο Ευάγριος, επειδή προέβαλλε τη φιλανθρωπία του Θεού και γινόταν εύκολα αποδεκτό από τους ράθυμους, όπως αναφέρει ο θεοφόρος Ιωάννης, ο αρχιτέκτονας της Ουράνιας Κλίμακας, εντούτοις αποκηρύχθηκε και αναθεματίστηκε από την αγία Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο, διότι προκαλούσε χαλάρωση στις ψυχές και καθιστούσε τους ράθυμους ακόμη πιο ράθυμους, αφού θα ανέμεναν κάποτε τη λύτρωση από τα βάσανα και την επαγγελλόμενη αποκατάσταση.

Σύντομη θεώρηση περί του μέλλοντος αιώνος, και τι είναι το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, και ποιος είναι ο Λάζαρος και ο κόλπος του πατριάρχου Από εδώ, αφού υψώθηκαν πάνω από τα ορατά, στοχάστηκαν μεγαλοφυώς το τέλος των πάντων που οπωσδήποτε θα επέλθει, κατά το οποίο κανένα από τα όντα δεν θα φέρει πλέον ούτε θα φέρεται, ούτε θα υπάρχει απολύτως καμία κίνηση κανενός πράγματος, εφόσον μια άρρητη σταθερότητα θα έχει θέσει τέρμα στη φορά και την κίνηση των φερομένων και των κινουμένων. Επιθυμώντας νοερά να βρεθούν σε αυτήν την κατάσταση, μολονότι ακόμη περιβάλλονταν από την υποκείμενη στη φθορά σάρκα, διέβησαν με σύνεση το χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων, έχοντας εκουσίως αποξενωθεί από τη σχέση τους με τη σάρκα και τον κόσμο. Διότι, αληθινά, ένα φοβερό και μεγάλο χάσμα μεταξύ Θεού και ανθρώπων είναι η στοργή και η προσκόλληση προς το σώμα και τον κόσμο τούτο.

«Αυτό», λέει, «είναι εκείνο που θα γίνει· κάνοντας δηλαδή μνεία στα πρώτα και στα τελευταία, ως όντα που παραμένουν τα ίδια και υπάρχουν αληθινά, ενώ για τα ενδιάμεσα και παρερχόμενα δεν έκανε καθόλου μνεία στο σημείο αυτό. Διότι, αφού ο δάσκαλος ανέλυσε, με τον πιο μεγαλοφυή δυνατό τρόπο, τη φύση κάποιων ζώων και λίθων, και, για να το πούμε απλά, μίλησε αόριστα για πολλά από αυτά που θεωρούνται ότι ανήκουν στα όντα, προσθέτει σε αυτά τα εξής: "Διότι ο υψηλός Λόγος παίζει με κάθε λογής μορφές, διαρρυθμίζοντας όπως θέλει τον δικό του κόσμο, από εδώ και από εκεί." Μήπως, λοιπόν, συμβαίνει όπως λέει ο ίδιος στον Λόγο του εις την Αγία Πεντηκοστή, αναλύοντας τα περί της θεότητας και της κτιστής φύσης; "Όσο το καθένα παραμένει στη δική του κατάσταση, το μεν πρώτο στο ύψος του, το δε δεύτερο στην ταπείνωσή του, η αγαθότητα παραμένει άμικτη και το φιλάνθρωπο ακοινώνητο, και υπάρχει ανάμεσά τους ένα χάσμα μεγάλο και αδιάβατο, το οποίο δεν χωρίζει τον πλούσιο από τον Λάζαρο και τους ποθητούς κόλπους του Αβραάμ, αλλά χωρίζει όλη τη γενητή και ρέουσα φύση από την αγένητη και σταθερή."»

Και το μαρτυρούν αυτό τόσο ο φτωχός Λάζαρος, όσο και ο πλούσιος που αναφέρεται μαζί του. Ο μεν πρώτος, στερημένος από κάθε υλική εξουσία, υγεία και περιουσία, λαμβάνει τη μακάρια ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ· ο δεύτερος, όντας στο έπακρο καταστολισμένος με αυτά τα υλικά αγαθά, αποκόπτεται από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, και καταδικάζεται να έχει ως μερίδιό του το κολαστικό πυρ. Και πάλι, ο Δαβίδ και ο Ιώβ, οι μεγάλοι αγωνιστές της αλήθειας, αφού δοκιμάστηκαν μέσα από βίους που απείχαν εκ διαμέτρου μεταξύ τους και ήταν απολύτως αντίθετοι, διέσωσαν την αρετή τους, η οποία αυξανόταν μέσα από τις αντίξοες καταστάσεις.

Τι κακό θα μπορούσε να αφήσει ημιτελές ένας άνδρας που μισεί τους Ρωμαίους και έχει συσσωρεύσει μέσα του τόση απέχθεια εναντίον των Ελλήνων, τέτοια που ούτε ο ίδιος ο αρχαίος όφις, ο επιβουλέας του ανθρώπινου γένους, δεν συνέλαβε ούτε γέννησε ποτέ, επειδή από τους πιο καταραμένους Λατίνους παρομοιάζεται κυριολεκτικά με παράδεισο η γη που εμείς λάχαμε να κατοικούμε και να καρπωνόμαστε, και, όντας παράφορα ερωτευμένοι με τα δικά μας αγαθά, τρέφουν πάντα κακές διαθέσεις για το δικό μας γένος και είναι παντοτινοί κατασκευαστές κακών. Ακόμη και αν προσποιούνται ότι αγαπούν, εκμεταλλευόμενοι τις περιστάσεις, μισούν ως οι χείριστοι εχθροί. Και αν ο λόγος τους είναι προσηνής και ρέει πιο απαλά και αθόρυβα από το λάδι, και πάλι αυτοί είναι σαν βέλη και κοφτερότεροι από δίκοπο μαχαίρι. Έτσι, ανάμεσα σε εμάς και σε αυτούς έχει παγιωθεί ένα τεράστιο χάσμα διαφοράς, και είμαστε ασύνδετοι ως προς τα φρονήματα και απέχουμε εκ διαμέτρου, έστω και αν συγχρωτιζόμαστε σωματικά και πολλές φορές μοιραζόμαστε την ίδια κατοικία.

Δεν έχεις κανένα μερίδιο με εκείνον, αλλά βρίσκεσαι εκ διαμέτρου αντίθετος και πραγματικά σας χωρίζει μέγα χάσμα, από εκείνον που φορούσε κάθε μέρα πορφύρα και συμποσίαζε λαμπρά, ενώ παρέβλεπε τον Λάζαρο που βρισκόταν στην πύλη του, και ήταν πιο απάνθρωπος από τα σκυλιά, τα οποία έγλειφαν τις πληγές του και πολλές φορές την ημέρα έπιναν από τα πόδια του σαν από πηγή που έβρυθε από έλκη. Αντίθετα, εσύ περισσότερο από κάθε άλλον αναπαύεσαι στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή φιλοξένησες στο σπίτι σου και έθρεψες μόνο έναν πληγωμένο και πεινασμένο Λάζαρο και του προσέφερες πρόθυμα κάθε περιποίηση, αλλά επειδή ευεργέτησες ολόκληρα πλήθη, και μάλιστα της πιο τρυφερής και αδύναμης φύσης. Και πράγματι ενήργησες με φρόνηση, και όχι σαν τον άφρονα οικοδόμο του Ευαγγελίου, αφού γκρέμισες τις αποθήκες και μετέγγισες όσα υπήρχαν με θεοφιλή τρόπο στα στομάχια των φτωχών, και με ευσέβεια ανοικοδόμησες τα καλύτερα και πολύ ανώτερα σε αξία, εννοώ δηλαδή τα αιώνια και άφθαρτα, αποκτώντας φίλους όχι μόνο από τον Μαμωνά της αδικίας, που είναι το κάθε τι το περιττό και πάνω από το αναγκαίο, αλλά προσελκύοντάς τους ακόμη και από εκείνα που συντελούν μόνο στα απολύτως αναγκαία για τη ζωή.

Εξάλλου, εφόσον ζουν όλοι όσοι έζησαν με ευσέβεια, έστω κι αν απέλθουν από αυτόν τον κόσμο, όπως λέει ο Λόγος και Υιός του Θεού: «διότι ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων», οπωσδήποτε ζουν καθ' εαυτούς και υπάρχει σε αυτούς κάποια αίσθηση —διότι η αίσθηση δεν ανήκει στους νεκρούς, αλλά στους ζωντανούς— και αν υπάρχει αίσθηση, υπάρχει και μνήμη όσων έπραξαν στο παρελθόν. Εύλογα, λοιπόν, ο Λόγος απέδειξε ότι η ψυχή μετά τον θάνατο θυμάται τα όσα έπραξε μαζί με το σώμα στην παρούσα ζωή και αντιλαμβάνεται νοερά τα όσα γίνονται υπέρ αυτής εδώ στη γη από κάποιους, και μάρτυρας αυτού είναι ο πλούσιος που κατακαιγόταν μέσα στη φλόγα, ο οποίος θυμόταν τους αδελφούς του και παρακαλούσε τον Αβραάμ για εκείνους.