Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:28

βʹ. Δεν τα είπα αυτά κατηγορώντας γενικά τους πλουσίους, ούτε επαινώντας γενικά τους φτωχούς· διότι ούτε ο πλούτος είναι κακό, αλλά η κακή χρήση του πλούτου· ούτε η φτώχεια είναι καλό, αλλά η καλή χρήση της φτώχειας. Τιμωρούνταν εκείνος ο πλούσιος στην ιστορία του Λαζάρου, όχι επειδή ήταν πλούσιος, αλλά επειδή ήταν σκληρός και απάνθρωπος. Επαινείτο εκείνος ο φτωχός που βρισκόταν στους κόλπους του Αβραάμ, όχι επειδή ήταν φτωχός, αλλά επειδή υπέμεινε τη φτώχεια με ευχαριστία. Διότι από τα πράγματα (και προσέξτε με ακρίβεια αυτά τα λόγια· διότι θα μπορέσουν να σας ενσταλάξουν αρκετή φιλοσοφία, και να αποβάλουν κάθε διεφθαρμένο λογισμό, και να σας κάνουν να έχετε ορθή κρίση για τα όντα), από τα πράγματα λοιπόν, άλλα μεν είναι από τη φύση τους καλά, και άλλα το αντίθετο· και άλλα δεν είναι ούτε καλά ούτε κακά, αλλά κατέχουν μια μεσαία θέση. Καλό είναι η ευσέβεια από τη φύση της, κακό η ασέβεια· καλό η αρετή, κακό η πονηρία. Ο πλούτος όμως και η φτώχεια από μόνα τους δεν είναι ούτε το ένα ούτε το άλλο· αλλά ανάλογα με την προαίρεση εκείνων που τα χρησιμοποιούν, γίνονται είτε το ένα είτε το άλλο. Διότι, αν μεν χρησιμοποιήσεις τον πλούτο για φιλανθρωπία, το πράγμα έχει γίνει για σένα αφορμή καλού· αν όμως τον χρησιμοποιήσεις για αρπαγές και πλεονεξίες και ύβρη, έτρεψες τη χρήση του προς το αντίθετο. Αλλά δεν είναι υπαίτιος ο πλούτος, παρά εκείνος που χρησιμοποίησε τον πλούτο για ύβρη.

Αλλά πάντως σε λυπεί, αδελφέ Κυριακέ, ότι εκείνοι που μας εξόρισαν εμφανίζονται δημόσια στην αγορά και τους ακολουθεί πλήθος σωματοφυλάκων. Αλλά και πάλι, θυμήσου τον πλούσιο και τον Λάζαρο. Ποιος από τους δύο θλίβηκε στον παρόντα αιώνα; Και ποιος απολάμβανε; Τι τον έβλαψε εκείνον η φτώχεια; Δεν μεταφέρθηκε στους κόλπους του Αβραάμ ως αθλητής και νικητής; Τι ωφέλησε όμως τον άλλον ο πλούτος, αυτόν που αναπαυόταν ντυμένος με πορφύρα και βύσσο; Πού είναι οι ραβδούχοι; Πού είναι οι σωματοφύλακες; Πού είναι τα άλογα με τα χρυσά χαλινάρια; Πού είναι οι παράσιτοι και το βασιλικό τραπέζι; Δεν οδηγήθηκε δεμένος σαν ληστής στο μνήμα, παίρνοντας την ψυχή του γυμνή από τον κόσμο; Και φωνάζει μάταια: Πάτερ Αβραάμ, στείλε τον Λάζαρο να βρέξει την άκρη του δακτύλου του και να δροσίσει τη γλώσσα μου, διότι βασανίζομαι φρικτά. Γιατί αποκαλείς πατέρα τον Αβραάμ, του οποίου τον βίο δεν μιμήθηκες; Εκείνος φιλοξενούσε κάθε άνθρωπο στο σπίτι του, ενώ εσύ δεν φρόντισες ούτε έναν φτωχό. Δεν είναι για να πενθεί κανείς και να κλαίει, που αυτός ο οποίος είχε τόσο μεγάλο πλούτο δεν στάθηκε άξιος ούτε για μία σταγόνα νερού; Διότι, επειδή δεν έδωσε ούτε ψίχουλα στον φτωχό, δεν λαμβάνει τώρα ούτε μια σταγόνα νερό. Τον χειμώνα δεν έσπειρε έλεος, ήλθε το θέρος και δεν θέρισε.

Τίποτα δεν είναι τόσο φιλοπόλεμο και φιλόνεικο όσο η γαστέρα. Εσείς που ζείτε μέσα στην τρυφή, αφαιρέστε κάτι από τη σάρκα και δώστε το στο πνεύμα. Βρίσκεται κοντά ο φτωχός; Βοήθησέ τον στην ασθένεια. Σε αυτόν πρόσφερε κάτι από τα περιττά σου. Γιατί να ταλαιπωρείσαι εσύ από δυσπεψία και αυτός να πεινάει; Και εσύ να κραιπαλάς και αυτός να πάσχει από υδρωπικία; Και εσύ να επιβαρύνεις τον κορεσμό σου με νέο κορεσμό, και αυτός να καταρρέει από την αρρώστια; Μην παραβλέψεις τον δικό σου Λάζαρο εδώ, για να μη σε καταστήσει τον πλούσιο της άλλης ζωής.

Ακόμη, οι όσιοι πατέρες μας, οι οποίοι έζησαν επί γης βίο ισάγγελο, πολλαχού και πολλάκις, μέσω οπτασιών, ενυπνίων και άλλων θαυμάτων, τόσο οι ίδιοι μυήθηκαν όσο και άλλους μύησαν σε όσα αφορούν την αιώνια κόλαση και τους ασεβείς και αμαρτωλούς σε αυτήν, βλέποντάς τα και παρουσιάζοντάς τα με τον λόγο τους ως παρόντα και ήδη γινόμενα, όπως ακριβώς και η παραβολή του κατά Λουκάν Ευαγγελίου περιγράφει την κατάσταση του πλουσίου και του Λαζάρου, δεν διευκρίνισαν πουθενά τίποτα περί καθαρτηρίου πρόσκαιρου πυρός. 11. Ακόμη, το δόγμα της αποκαταστάσεως και του τέλους της αιώνιας κόλασης, το οποίο, όπως έχει λεχθεί, πήρε την αρχή του από τον Ωριγένη και επικράτησε σε ορισμένους στην Εκκλησία, μεταξύ των οποίων ο Δίδυμος και ο Ευάγριος, επειδή προέβαλλε τη φιλανθρωπία του Θεού και γινόταν εύκολα αποδεκτό από τους ράθυμους, όπως αναφέρει ο θεοφόρος Ιωάννης, ο αρχιτέκτονας της Ουράνιας Κλίμακας, εντούτοις αποκηρύχθηκε και αναθεματίστηκε από την αγία Πέμπτη Οικουμενική Σύνοδο, διότι προκαλούσε χαλάρωση στις ψυχές και καθιστούσε τους ράθυμους ακόμη πιο ράθυμους, αφού θα ανέμεναν κάποτε τη λύτρωση από τα βάσανα και την επαγγελλόμενη αποκατάσταση.

Και το μαρτυρούν αυτό τόσο ο φτωχός Λάζαρος, όσο και ο πλούσιος που αναφέρεται μαζί του. Ο μεν πρώτος, στερημένος από κάθε υλική εξουσία, υγεία και περιουσία, λαμβάνει τη μακάρια ανάπαυση στους κόλπους του Αβραάμ· ο δεύτερος, όντας στο έπακρο καταστολισμένος με αυτά τα υλικά αγαθά, αποκόπτεται από τους οσίους εξαιτίας του χάσματος, και καταδικάζεται να έχει ως μερίδιό του το κολαστικό πυρ. Και πάλι, ο Δαβίδ και ο Ιώβ, οι μεγάλοι αγωνιστές της αλήθειας, αφού δοκιμάστηκαν μέσα από βίους που απείχαν εκ διαμέτρου μεταξύ τους και ήταν απολύτως αντίθετοι, διέσωσαν την αρετή τους, η οποία αυξανόταν μέσα από τις αντίξοες καταστάσεις.

Εξάλλου, εφόσον ζουν όλοι όσοι έζησαν με ευσέβεια, έστω κι αν απέλθουν από αυτόν τον κόσμο, όπως λέει ο Λόγος και Υιός του Θεού: «διότι ο Θεός δεν είναι Θεός νεκρών, αλλά ζώντων», οπωσδήποτε ζουν καθ' εαυτούς και υπάρχει σε αυτούς κάποια αίσθηση —διότι η αίσθηση δεν ανήκει στους νεκρούς, αλλά στους ζωντανούς— και αν υπάρχει αίσθηση, υπάρχει και μνήμη όσων έπραξαν στο παρελθόν. Εύλογα, λοιπόν, ο Λόγος απέδειξε ότι η ψυχή μετά τον θάνατο θυμάται τα όσα έπραξε μαζί με το σώμα στην παρούσα ζωή και αντιλαμβάνεται νοερά τα όσα γίνονται υπέρ αυτής εδώ στη γη από κάποιους, και μάρτυρας αυτού είναι ο πλούσιος που κατακαιγόταν μέσα στη φλόγα, ο οποίος θυμόταν τους αδελφούς του και παρακαλούσε τον Αβραάμ για εκείνους.

Ο Ωριγένης λέγει τα εξής: Σχετικά με τον Λάζαρο και τον πλούσιο μπορεί να διατυπωθεί απορία, καθώς οι μεν πιο απλοϊκοί νομίζουν ότι αυτά έχουν λεχθεί με την έννοια ότι και οι δύο λαμβάνουν, μαζί με τα σώματά τους, την ανταπόδοση για όσα έπραξαν στη ζωή, ενώ οι πιο προσεκτικοί, επειδή μετά την ανάσταση κανείς δεν απομένει στη ζωή, θεωρούν ότι αυτά δεν συνέβησαν κατά την ανάσταση (διότι λέγει ο πλούσιος: «Έχω πέντε αδελφούς, και για να μην έλθουν σε αυτόν τον τόπο του βασάνου, στείλε τον Λάζαρο να τους αναγγείλει τα όσα συμβαίνουν εδώ»), και εξαιτίας αυτών αναζητούν να ερμηνεύσουν τη γλώσσα και τον δάκτυλο και τους κόλπους του Αβραάμ και την παράκληση. Και ίσως το σχήμα της ψυχής κατά την απαλλαγή της από το σώμα, όντας ομοιοειδές με το παχύ και γήινο σώμα, μπορεί να εκληφθεί κατ' αυτόν τον τρόπο. Αν λοιπόν αναφέρεται ποτέ ότι εμφανίστηκε κάποιος από τους κεκοιμημένους, έχει οραθεί όμοιος με το σχήμα που είχε όταν έφερε τη σάρκα. Έπειτα, αλλά και ο Σαμουήλ όταν εμφανίστηκε, όπως είναι φανερό, όντας ορατός, αποδεικνύει ότι περιβαλλόταν από σώμα, προπαντός εάν αναγκαστούμε από τις αποδείξεις να αποφανθούμε ότι και η ουσία της ψυχής είναι ασώματη. Αλλά και ο κολαζόμενος πλούσιος και ο φτωχός που αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ, εφόσον αναφέρεται πριν από την παρουσία του Σωτήρος και πριν από τη συντέλεια του αιώνος, και γι' αυτό πριν από την ανάσταση, ότι ο μεν κολάζεται στον Άδη και ο δε αναπαύεται στους κόλπους του Αβραάμ, διδάσκουν ότι και κατά την απαλλαγή της η ψυχή χρησιμοποιεί σώμα.

Από τη φλόγα πρόσφερες δροσιά στους οσίους. Αναλογιζόμενος το πλήθος των παραπτωμάτων μου και πληττόμενος από το κεντρί της συνειδήσεως, οδυνώμαι ο άθλιος σαν να βρίσκομαι μέσα σε φλόγα· σπλαχνίσου με, Λόγε του Θεού, με το έλεός σου. Παραβλέποντας τα κατορθώματα του Λαζάρου, μιμήθηκα τους τρόπους του άσπλαχνου πλουσίου, εύσπλαχνε Χριστέ· οδήγησέ με σε επιστροφή και σπλαχνίσου με, ώστε να σε δοξάζω σε όλους τους αιώνες.

Διότι και αυτό παραβολή είναι, και όχι, όπως κάποιοι ανόητα θα νόμιζαν, γεγονός που έχει ήδη συμβεί. Διότι δεν έχει γίνει ακόμη η απόδοση ούτε των αγαθών στους δικαίους, ούτε των αντιθέτων στους αμαρτωλούς, αλλά ο Κύριος διαμόρφωσε έτσι τον λόγο, για να νουθετήσει τους ανελεήμονες για τα όσα τους επιφυλάσσονται, και από την άλλη να διδάξει όσους κακοπαθούν για το τι αγαθά θα απολαύσουν για όσα υπομένουν εδώ. Τον μεν πλούσιο, λοιπόν, τον συμπεριέλαβε ανώνυμα στην παραβολή, ως ανάξιο να ονομαστεί από τον Θεό, όπως ακριβώς λέει και μέσω του προφήτη: «δεν θα μνημονεύσω τα ονόματά τους με τα χείλη μου». Τον δε φτωχό τον μνημονεύει ονομαστικά· διότι τα ονόματα των δικαίων καταγράφονται και στο βιβλίο της ζωής. Υπάρχει δε η άποψη, όπως διασώζει η παράδοση των Εβραίων, ότι υπήρχε κάποιος Λάζαρος στα Ιεροσόλυμα εκείνο τον καιρό, ο οποίος βρισκόταν σε έσχατη φτώχεια και αρρώστια, τον οποίο μνημόνευσε ο Κύριος παίρνοντάς τον στην παραβολή, ως πρόσωπο γνωστό και οικείο.

Ως κόλπους του Αβραάμ εννοεί την περιοχή των αγαθών που αποταμιεύονται για τους δικαίους, για όσους κατέληξαν από την τρικυμία στα ουράνια λιμάνια. Διότι και στη θάλασσα συνηθίζουμε να αποκαλούμε κόλπους τις τοποθεσίες που μοιάζουν με λιμάνια και προσφέρουν ανάπαυση. Σημείωσε δε και τούτο, ότι κατά την ημέρα εκείνη ο αδικών θα δει τον αδικούμενο, σε ποια δόξα βρίσκεται, και αυτός με τη σειρά του εκείνον σε ποια καταδίκη, όπως ακριβώς εδώ ο πλούσιος είδε τον Λάζαρο, και αυτός πάλι τον πλούσιο. «Είπε δε: Σε παρακαλώ λοιπόν, πατέρα, να τον στείλεις στο σπίτι του πατέρα μου· διότι έχω πέντε αδελφούς, προκειμένου να τους διαμαρτυρηθεί, για να μην έλθουν και αυτοί σε τούτον τον τόπο των βασάνων.»