Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 16:8

Και πάλι ο Κύριος λέει: «Γίνεσθε φρόνιμοι σαν τα φίδια». Και φρόνιμος είναι ο οικονόμος της αδικίας. Ή μήπως είναι φανερό ότι η έννοια της φρονήσεως είναι διπλή; Διότι η μία αποτελεί τη διαφύλαξη του ιδίου συμφέροντος μαζί με την επιβουλή εναντίον του πλησίον, όπως η φρόνηση του φιδιού, το οποίο προστατεύει το κεφάλι του. Αυτή μοιάζει να είναι μία κακεντρέχεια της συμπεριφοράς, η οποία εφευρίσκει με οξύνοια το προσωπικό όφελος και παρασύρει τους πιο ακέραιους· τέτοια είναι η φρόνηση του οικονόμου της αδικίας. Η αληθινή φρόνηση, όμως, είναι η διάκριση μεταξύ εκείνων που πρέπει να πράττουμε και εκείνων που δεν πρέπει να πράττουμε. Εκείνος που την ακολουθεί ποτέ δεν θα απομακρυνθεί από τα έργα της αρετής, και ποτέ δεν θα περιπέσει στον όλεθρο της κακίας. Αυτός, λοιπόν, που κατανοεί τους λόγους της φρονήσεως γνωρίζει ποιοι είναι σοφιστικοί και απατηλοί, και ποιοι είναι εκείνοι που μας υποδεικνύουν τα βέλτιστα σχετικά με τα όσα πρέπει να πράττουμε στον βίο· και ως έμπειρος τραπεζίτης, θα κρατήσει το γνήσιο και θα απέχει από κάθε είδους πονηρό. Αυτή η φρόνηση χαρίζεται σε εκείνον που οικοδομεί την οικία του, ώστε να θέσει το θεμέλιό της πάνω στην πέτρα, δηλαδή να στηρίζεται στην πίστη στον Χριστό, ώστε να παραμένει ασάλευτη στις βροχές, στους ανέμους και στις ορμές των ποταμών.

Μπορεί δε να σημαίνει τον μεγάλο και φρόνιμο νου, ο οποίος εκλαμβάνεται αντί του πανούργου. Όπως: «Ο όφις ήταν φρονιμότερος από τα θηρία της γης»· και «ο οικονόμος της αδικίας έπραξε φρονίμως»· και «Οι υιοί του αιώνος τούτου είναι φρονιμότεροι από τους υιούς του φωτός, στη γενεά τους».

Προηγουμένως, με ένα γενικό όνομα, αποκάλεσε σοφούς αυτούς τους οποίους τώρα, κάνοντας υποδιαίρεση, ονομάζει άφρονες και ανόητους. Είναι φανερό ότι τους ονόμασε μεν σοφούς, χρησιμοποιώντας το όνομα αυτό εξαιτίας της δικής τους οίησης. Όπως ακριβώς ονομάζει θεούς αυτούς που δεν είναι εκ φύσεως θεοί, ακολουθώντας τη συνήθεια των πλανεμένων, έτσι αποκάλεσε σοφούς και τους άφρονες και ανόητους. Είναι δυνατόν, λοιπόν, εννοιολογικά να διαχωρίσουμε τον άφρονα από τον ανόητο. Διότι άφρων είναι ο στερημένος φρονήσεως και εκείνος που δεν αντιμετωπίζει με διορατικότητα τα κοινά και ανθρώπινα πράγματα. Έτσι και η κοινή συνήθεια αποκαλεί φρονίμους εκείνους που διακρίνουν το ωφέλιμο και το βλαβερό στις υποθέσεις του βίου· όπως ακριβώς έχει ειπωθεί και στο Ευαγγέλιο: «Ότι οι υιοί του αιώνος τούτου είναι φρονιμότεροι από τους υιούς του φωτός στη γενεά τη δική τους». Διότι δεν είναι απλώς φρονιμότεροι, αλλά ως προς τη διεξαγωγή αυτής της εν σαρκί ζωής.

Μέτρο, λοιπόν, είναι ο κόρος, και αναφέρεται στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, εξ ου και ο Σωτήρας επαινεί τον φρόνιμο οικονόμο, ο οποίος μετέγραψε για τους οφειλέτες στα δικά τους χρεόγραφα τόσους κόρους αντί για τόσους, και αντί για τόσους βάτους ελαίου κατέγραψε τόσους.

Την ίδια ακριβώς ημέρα της Πεντηκοστής κηδεύθηκε. Ήταν δε τότε, κατά τους Αιγυπτίους, η εικοστή πρώτη του μηνός Παχών, κατά δε τους Έλληνες η εικοστή τρίτη του μηνός Αρτεμισίου, και κατά τους Ρωμαίους δεκαεπτά ημέρες προ των καλενδών του Ιουνίου. Μέχρι εδώ, φιλοκαλότατε, αρκούμενοι σε όλα όσα προαναφέρθηκαν, εκθέσαμε την υπόθεση των ερμηνευτών. Έπειτα, στη συνέχεια, για τα υπόλοιπα ζητήματα που προαναφέραμε, σύμφωνα με τις υποσχέσεις μας, με τις δικές σου ευχές, άνθρωπε του Θεού, ας στρέψουμε τον νου μας στο να φανερώσουμε τα σχετικά με τους σταθμούς, τα μέτρα και τους αριθμούς που αναφέρονται στις θείες Γραφές: από πού ονομάστηκε το καθένα και για ποιον λόγο κλήθηκε έτσι, από πού έλαβε την αφορμή της ονομασίας του, και ποια είναι η ποιότητα, το βάρος και η αξία του καθενός από αυτά. Ο κόρος είναι μέτρο. Απαντάται δε στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, εκεί όπου ο Σωτήρας επαινεί τον φρόνιμο οικονόμο, ο οποίος για τους χρεωφειλέτες, αντί για τόσους κόρους στα δικά τους χειρόγραφα μετέγραψε τόσους, και αντί για τόσους βάδους ελαίου έγραψε τόσους.

Το δε φέγγος αποτελεί αγαθό σκοπό. Διότι τέτοιες είναι οι κολάσεις. Ένας είναι ο όρος του δημιουργού: το να διαμορφώνει την υποκείμενη ύλη όπως βούλεται και όπως επιδέχεται η τέχνη του· όπως ακριβώς ο Θεός είναι αγαθός και σοφός, αλλά όχι όπως εμείς, έτσι είναι και δημιουργός, επειδή είναι απλός και ασύνθετος· διότι εμείς, όντας σύνθετοι, δεν είμαστε έτσι. «Εδικαιώθη η σοφία από τα τέκνα αυτής», εννοώντας ως τέκνα της τους σοφούς. Και πάλι ο ίδιος ο Σωτήρας τούς λέει το εξής: «Σοφότεροι είναι οι υιοί του αιώνος τούτου από τους υιούς του φωτός, στη γενεά τους», ονομάζοντας υιούς του φωτός εκείνους που έχουν φωτιστεί από τη γνώση. Και στο, «Ήμασταν εκ φύσεως τέκνα οργής», δεν αναφέρεται σε αυτό που είναι κατά φύσιν, αλλά στο ότι αληθινά όσοι αμαρτάνουν τυγχάνουν υπόλογοι της οργής.

Έτερος δε ερμηνευτής λέγει: Διαχειριζόμενος τα πράγματά του με κρίση. Δηλαδή, θα απολαύσει μεγάλη ευημερία και δεν θα υποστεί τίποτα το δυσάρεστο, εφόσον αναδείχθηκε άριστος οικονόμος. Αντιθέτως, εκείνος που είναι σκληρός και απάνθρωπος και δεν ελεεί, είναι παντελώς ανίκανος ως οικονόμος. Διότι τι θα μπορούσε να είναι χειρότερο από το να λυπάται τα χρήματα, ενώ πρόκειται να κινδυνεύσει η ψυχή του, και να παραμελεί εκείνη; Για τον λόγο αυτό άλλωστε ο Χριστός επαίνεσε και εκείνον τον οικονόμο, ο οποίος, όταν επρόκειτο να βρεθεί σε κίνδυνο, ακύρωσε τα γραμμάτια και προέβη σε περικοπή των χρεών.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΣΤ΄. Περί του οικονόμου της αδικίας. Περί του ότι ούτε μια κεραία από τον νόμο δεν θα παρέλθει. Περί της μη αποπομπής της γυναίκας. Περί του πλουσίου και του Λαζάρου. «Έλεγε δε και προς τους μαθητές του: Ήταν κάποιος πλούσιος άνθρωπος, ο οποίος είχε έναν οικονόμο, και αυτός καταγγέλθηκε σε αυτόν ότι σπαταλούσε τα υπάρχοντά του. Και αφού τον φώναξε, του είπε: Τι είναι αυτό που ακούω για εσένα; Δώσε λόγο για την οικονομία σου, διότι δεν θα μπορείς πλέον να είσαι οικονόμος. Είπε τότε μέσα του ο οικονόμος: Τι να κάνω, τώρα που ο κύριός μου μου αφαιρεί την οικονομία; Να σκάβω δεν έχω τη δύναμη, να ζητιανεύω ντρέπομαι. Βρήκα τι θα κάνω, ώστε, όταν απομακρυνθώ από τη θέση του οικονόμου, να με δεχθούν στα σπίτια τους. Και αφού προσκάλεσε έναν προς έναν τους χρεοφειλέτες του κυρίου του, έλεγε στον πρώτο: Πόσα οφείλεις στον κύριό μου; Εκείνος δε είπε: Εκατό βάτους λάδι. Και του είπε: Πάρε το γραμμάτιό σου, κάθισε και γράψε γρήγορα πενήντα. Έπειτα είπε σε άλλον: Εσύ πόσα οφείλεις; Εκείνος δε είπε: Εκατό κόρους σιτάρι. Και του λέει: Πάρε το γραμμάτιό σου και γράψε ογδόντα. Και επαίνεσε ο κύριος τον οικονόμο της αδικίας, διότι οι υιοί αυτού του αιώνα είναι πιο συνετοί από τους υιούς του φωτός στη δική τους γενεά. Και εγώ σας λέω, κάντε για τον εαυτό σας φίλους από τον μαμωνά της αδικίας, ώστε, όταν εκλείψετε, να σας δεχθούν στις αιώνιες σκηνές.»

Κάθε παραβολή δηλώνει πλαγίως και εικονικώς τη φύση ορισμένων πραγμάτων, χωρίς να μοιάζει σε όλα με εκείνα τα πράγματα για τα οποία χρησιμοποιήθηκε. Γι' αυτό, δεν πρέπει να εξετάζουμε με λεπτομέρεια όλα τα μέρη των παραβολών, αλλά, αποκομίζοντας ό,τι ταιριάζει στο προκείμενο θέμα, να αφήνουμε τα υπόλοιπα, ως στοιχεία που απλώς συνυπάρχουν στην παραβολή και δεν συμβάλλουν καθόλου στο προκείμενο, όπως ακριβώς πρέπει να κάνουμε και στην προτεινόμενη παραβολή. Διότι, εάν επιχειρήσουμε να τα εξετάσουμε όλα λεπτομερώς, ποιος είναι ο οικονόμος, ποιος τον τοποθέτησε στην οικονομία, από ποιον διαβλήθηκε, ποιοι είναι οι χρεώστες, για ποια αιτία ο ένας χρωστάει λάδι και ο άλλος σιτάρι, και γιατί λέγεται ότι χρωστούν από εκατό, και απλώς εάν εξετάζαμε με υπερβολική περιέργεια όλα τα υπόλοιπα, θα κάναμε τον λόγο σκοτεινό, και επιπλέον ίσως θα δίναμε γελοίες εξηγήσεις εξαιτίας της δυσκολίας του αδιεξόδου. Πρέπει, λοιπόν, να ωφεληθούμε από την παρούσα παραβολή στον βαθμό που ενδείκνυται. Τι εννοώ με αυτό: ο Κύριος εδώ θέλει να μας διδάξει σχετικά με το να διαχειριζόμαστε σωστά τον πλούτο που μας έχει δοθεί.

Αλλά ας συναισθανθούμε, έστω και αργά, πού οδηγούμαστε, και ότι εκείνη την ημέρα ούτε να κοπιάσουμε μπορούμε· διότι τότε δεν είναι καιρός για εργασία· ούτε είναι πρέπον να επαιτούμε· διότι μωρές ονομάζονται οι παρθένες που επαιτούν. Τι απομένει, λοιπόν; Το να κάνουμε τους αδελφούς συμμέτοχους αυτών των χρημάτων, ώστε, όταν εκλείψουμε από εδώ, δηλαδή όταν αναχωρήσουμε από αυτόν τον βίο, να μας δεχθούν οι πένητες στις αιώνιες σκηνές· διότι στους εν Χριστώ πένητες έχουν κληρωθεί οι αιώνιες σκηνές, στις οποίες μπορούν να δεχθούν όσους συμφιλιώθηκαν μαζί τους εδώ μέσω της προσφοράς των χρημάτων, τα οποία, όντας Δεσποτικά, έπρεπε εξ αρχής να δοθούν στους πένητες. Διότι αυτοί είναι οι οφειλέτες σύμφωνα με το ρητό: «Όλη την ημέρα ελεεί και δανείζει ο δίκαιος»· και πάλι: «Εκείνος που ελεεί τον πτωχό δανείζει τον Θεό». Έπρεπε, λοιπόν, κατά προτεραιότητα να δοθούν τα πάντα σε αυτούς τους καλούς οφειλέτες, οι οποίοι τα αποδίδουν εκατονταπλάσια. Πλην όμως, επειδή αποδεικνυόμαστε οικονόμοι της αδικίας, παρακρατώντας αδίκως εκείνα που έχουν οριστεί για άλλους, ας μην παραμείνουμε εντελώς σε αυτή την απανθρωπία, αλλά ας τα μεταδώσουμε στους πένητες, ώστε να γίνουμε δεκτοί από αυτούς στις αιώνιες σκηνές. Αν εκλάβουμε, λοιπόν, κατ' αυτόν τον τρόπο την παραβολή, τίποτα το περιττό, ή περίεργο, ή ονειροκριτικό δεν θα συναντήσουμε στην εξήγηση. Φαίνεται, όμως, να σημαίνει κάτι αλλόκοτο το χωρίο: «Οι υιοί του αιώνος τούτου είναι φρονιμότεροι», και τα εξής. Δεν είναι όμως δυσνόητο, ούτε παράξενο.

Αυτό, λοιπόν, λέγει: ότι οι άνθρωποι, όταν καθίστανται διαχειριστές ανθρώπινων υποθέσεων, φροντίζουν με κάθε τρόπο ώστε, μετά την απομάκρυνσή τους από τη διαχείριση, να έχουν κάποια εξασφάλιση. Όταν όμως τάσσονται ως υιοί του φωτός, δηλαδή όταν τους εμπιστεύονται την πνευματική διαχείριση των χρημάτων, δεν μηχανεύονται τίποτα για να ωφεληθούν μετέπειτα. Υιοί, λοιπόν, αυτού του αιώνα είναι εκείνοι στους οποίους έχουν εμπιστευθεί τις ανθρώπινες υποθέσεις, και οι οποίοι στη γενεά τους, δηλαδή σε τούτο τον βίο, διαχειρίζονται τα του εαυτού τους με σύνεση. Ενώ υιοί του φωτός είναι εκείνοι που έλαβαν χρήματα για να τα διαχειριστούν θεοφιλώς.