Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 17:21

Όσα προαναφέρθηκαν αποδείχθηκε στη ζωή ότι δεν είναι τίποτε άλλο παρά πλάνη· η δε οδός της αληθείας θα έχει ως σκοπό της τον όντως όντα Θεό. Προς δε τη γνώση και την απλανή κατανόηση αυτής δεν έχουμε ανάγκη από άλλους, αλλά από τους ίδιους τους εαυτούς μας· ούτε, όπως ακριβώς ο ίδιος ο Θεός είναι υπεράνω πάντων, έτσι και η οδός προς Αυτόν βρίσκεται μακριά ή έξω από εμάς· αντίθετα, βρίσκεται μέσα μας, και από εμάς τους ίδιους είναι δυνατόν να βρούμε την αρχή, όπως ακριβώς δίδασκε και ο Μωυσής λέγοντας: «Το ρήμα της πίστεως βρίσκεται μέσα στην καρδιά σου». Αυτό ακριβώς σημαίνοντας και βεβαιώνοντας ο Σωτήρας έλεγε: «Η βασιλεία του Θεού είναι εντός σας». Διότι, έχοντας μέσα μας την πίστη και τη βασιλεία του Θεού, μπορούμε ταχέως να θεωρήσουμε και να κατανοήσουμε τον Βασιλέα των πάντων, τον σωτήριο Λόγο του Πατρός. Και ας μην προφασίζονται οι Έλληνες που λατρεύουν τα είδωλα· ούτε κανείς άλλος ας απατά απλώς τον εαυτό του, ότι δήθεν δεν διαθέτει μια τέτοια οδό, βρίσκοντας εξαιτίας αυτού πρόφαση για την αθεΐα του. Διότι όλοι έχουμε εισέλθει σε αυτήν την οδό και την κατέχουμε, έστω κι αν δεν θέλουν όλοι να την ακολουθήσουν, αλλά παρεκκλίνοντας προτιμούν να την παρακάμπτουν εξαιτίας των ηδονών του βίου που τους ελκύουν από έξω. Και αν κάποιος ρωτούσε ποια μπορεί να είναι αυτή η οδός· απαντώ βεβαίως ότι είναι η ψυχή του καθενός και ο νους που βρίσκεται μέσα σε αυτήν.

Επομένως, αφού έχουμε αρχίσει και έχουμε ήδη εισέλθει στην οδό της αρετής, ας εντείνουμε την προσπάθειά μας περισσότερο, για να φθάσουμε σε όσα βρίσκονται μπροστά μας. Και κανένας ας μην στρέφεται προς τα πίσω, όπως η γυναίκα του Λωτ, προπάντων διότι ο Κύριος έχει πει: «Κανείς που βάζει το χέρι του στο άροτρο και στρέφεται προς τα πίσω, δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών». Το να στραφεί δε κανείς προς τα πίσω δεν είναι τίποτε άλλο παρά το να μετανιώσει και να φρονεί και πάλι τα κοσμικά. Μη φοβάστε λοιπόν ακούγοντας για την αρετή, ούτε να σας ξενίζει το όνομά της. Διότι δεν βρίσκεται μακριά από εμάς ούτε συγκροτείται έξω από εμάς, αλλά το έργο βρίσκεται μέσα μας και η υπόθεση είναι εύκολη, αρκεί μόνο να το θελήσουμε. Οι μεν Έλληνες ξενιτεύονται και περνούν τη θάλασσα για να μάθουν γράμματα· εμείς όμως δεν έχουμε καμία ανάγκη να ξενιτευτούμε για τη βασιλεία των ουρανών, ούτε να διαπλεύσουμε τη θάλασσα για την αρετή. Διότι ο Κύριος πρόλαβε και είπε: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας». Επομένως, η αρετή έχει ανάγκη μόνο από τη θέλησή μας, εφόσον βρίσκεται μέσα μας και συγκροτείται από εμάς. Διότι η αρετή συγκροτείται όταν το νοερό μέρος της ψυχής διατηρείται στη φυσική του κατάσταση.

Διότι, όπως έχει ήδη πει ο Κύριος: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας». 5. Επομένως, η αρετή έχει ανάγκη μόνο από τη θέλησή μας, επειδή βρίσκεται μέσα μας και συγκροτείται από εμάς. Διότι η αρετή συγκροτείται, όταν η ψυχή διατηρεί το νοερό της μέρος σύμφωνα με τη φύση της. 6. Και βρίσκεται σύμφωνα με τη φύση της, όταν παραμένει όπως δημιουργήθηκε· δημιουργήθηκε δε πολύ καλή και ευθεία. Γι' αυτό ο Ιησούς του Ναυή, δίνοντας παραγγελία, έλεγε στον λαό: «Κατευθύνετε την καρδιά σας προς τον Κύριο, τον Θεό του Ισραήλ». 7. Και ο Ιωάννης: «Κάντε ευθείες τις οδούς σας». Διότι το να είναι η ψυχή ευθεία, αυτό σημαίνει το να βρίσκεται το νοερό της μέρος στη φυσική του κατάσταση, όπως ακριβώς πλάστηκε. Αντίθετα, όταν παρεκκλίνει και διαστραφεί από το σύμφωνο με τη φύση, τότε αυτό ονομάζεται κακία της ψυχής. 8. Επομένως, το πράγμα δεν είναι δύσκολο. Διότι, εάν παραμείνουμε όπως δημιουργηθήκαμε, βρισκόμαστε μέσα στην αρετή· εάν όμως σκεφτόμαστε τα φαύλα, κρινόμαστε ως κακοί. 9. Εάν λοιπόν έπρεπε να αποκτήσουμε το πράγμα αυτό από έξω, θα ήταν όντως δύσκολο· επειδή όμως βρίσκεται μέσα μας, ας φυλάξουμε τους εαυτούς μας από ρυπαρούς λογισμούς, και λαμβάνοντας την ψυχή ως παρακαταθήκη, ας τη διατηρήσουμε για τον Κύριο, ώστε να αναγνωρίσει το ίδιο του το δημιούργημα, βρίσκοντας την ψυχή ακριβώς όπως την εποίησε. 1. Ας είναι λοιπόν ο αγώνας μας τέτοιος, ώστε να μην μας τυραννά ο θυμός μήτε να μας κυριεύει η επιθυμία. Διότι είναι γεγραμμένο ότι «οργή ανδρός δεν κατεργάζεται τη δικαιοσύνη του Θεού· και η επιθυμία, αφού συλλάβει, γεννά την αμαρτία· και η αμαρτία, όταν ολοκληρωθεί, γεννά τον θάνατο». 2.

Την ημέρα της κρίσεως και της δίκαιης ανταπόδοσης για τα αμαρτήματα του καθενός την ονόμασε ημέρα επισκοπής, με την οποία τους απειλεί λέγοντας ότι η θλίψη σας θα έλθει από μακριά. Ας κατανοήσουμε δε τι εννοεί λέγοντας «από μακριά», ως εξής. Η σωτηρία μας δεν έρχεται από μακριά, αλλά βρίσκεται κοντά μας· διότι λέει: «Εγώ είμαι Θεός που πλησιάζω»· και «Θα τους πλησιάσω περισσότερο από ό,τι ο χιτώνας στο σώμα τους»· και πάλι: «Η εντολή αυτή που σου δίνω σήμερα δεν είναι δυσβάσταχτη, ούτε βρίσκεται μακριά από εσένα. Δεν βρίσκεται ψηλά στον ουρανό, ώστε να λες: "Ποιος θα ανεβεί για εμάς στον ουρανό και θα την πάρει για εμάς;" Ούτε βρίσκεται πέρα από τη θάλασσα, ώστε να λες: "Ποιος θα διασχίσει για εμάς τη θάλασσα απέναντι και θα την πάρει για εμάς, ώστε, αφού την ακούσουμε, να την εφαρμόσουμε;" Κοντά σου είναι ο λόγος, στο στόμα σου και στην καρδιά σου». Και ο Κύριός μας, επίσης, λέει: «Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας». Τα ανώτερα, λοιπόν, και εκείνα μέσω των οποίων επέρχεται η σωτηρία, βρίσκονται κοντά μας και μέσα μας· τα αντίθετα, όμως, έρχονται σε εμάς από μακριά, καθώς βρίσκονται έξω από εμάς.

Ματθ. 18, 1 Και ως «βασιλεία των ουρανών» κυρίως στο παρόν θεωρούμε και λέμε ότι είναι είτε η κλήση στον αγιασμό είτε το μέτρο της πίστης και της αγιότητας· διότι κάτι τέτοιο υποδηλώνει και ο Σωτήρας λέγοντας: «η βασιλεία» των ουρανών «βρίσκεται εντός σας».

Διότι τέτοιον μας τον έδειξε η λαμπρότητα των αποτελεσμάτων του. Αλλά δεν πίστεψες σε αυτόν, ασύνετε Φαρισαίε, δεν θα δεχθείς τη δικαίωση που προέρχεται από αυτόν. Έπειτα πώς ρωτάς πότε έρχεται η βασιλεία του Θεού; Περιγελάς λοιπόν το τόσο σεπτό και αληθινά αξιοθαύμαστο μυστήριο. Επειδή ακριβώς ο Σωτήρας των πάντων στους λόγους του προς όλους αναφερόταν παντού στη βασιλεία του Θεού, γι' αυτό χαμογελούν ειρωνικά οι άθλιοι· ή ίσως έχοντας στο μυαλό τους ότι θα υπομείνει τον θάνατο πάνω στο ξύλο, παγιδευμένος σε αυτόν από τις δικές τους κακοτροπίες, ειρωνεύονται και λένε: «Πότε έρχεται η βασιλεία του Θεού;» αντί να πουν: Πριν από τη βασιλεία που κηρύττεις, θα σε βρει ο σταυρός και ο θάνατος. Πώς αντιδρά λοιπόν σε αυτά ο Χριστός; Αποδεικνύει πάλι την ανεξικακία του και την απαράμιλλη φιλανθρωπία του· διότι όταν τον λοιδορούσαν, δεν ανταπέδιδε τις λοιδορίες, όταν έπασχε, δεν απειλούσε. Επομένως, δεν τους ελέγχει με δριμύτητα, αλλά, επειδή είναι πονηροί, δεν τους θεωρεί άξιους να λάβουν την αρμόζουσα απάντηση σε όσα ρώτησαν· παρά λέει μόνο εκείνο προς ωφέλεια κάθε ανθρώπου: «Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας»· δεν έρχεται με τρόπο που να μπορεί να παρατηρηθεί.

Μεγάλο και εκτενή λόγο έκανε για τον άγιο Βαπτιστή. Διότι απέκρουσε μεν την αντίληψη από την οποία ήταν φυσικό κάπως να αδικηθεί. Λέγοντας δε ότι έχει κάτι περισσότερο από προφήτη, τον παρουσίαζε ήδη ως αξιοθαύμαστο και εξαιρετικά αγαπητό στους ακροατές. Έπειτα, εκτός από αυτά, λέει ότι δεν έχει εγερθεί μεγαλύτερος μεταξύ των γεννημένων από γυναίκες. Έχοντάς τον λοιπόν αναδείξει σαν μια εικόνα της αρετής που υπάρχει στους γεννημένους από γυναίκες, η οποία κατέχει το ανώτατο σημείο, του αντιπαραθέτει το ανώτερο αγαθό, δηλαδή εκείνον που μόλις έχει αγγίξει τη βασιλεία, και έχει αναγεννηθεί σε υιό του Θεού μέσω του Πνεύματος· ώστε, από το γεγονός ότι εκείνος, έχοντας το λιγότερο, θαυμάζεται, να φανούν εξαιρετικά αξιόλογοι οι μέτοχοι της βασιλείας, και να βαδίσουν με προθυμία κάποιοι προς το να την αρπάξουν, αναμετρώντας από την τιμή του Ιωάννη την ανυπέρβλητη ομορφιά της. Διότι αυτό που ανταγωνίζεται κάτι μικρό σε ποσότητα, δεν θα αποκομίσει τη δόξα του μεγάλου, αλλά αν κάτι συγκρίνεται με κάτι μεγάλο, με το μεγαλύτερο μέτρο νικά και υπερέχει. Και λέμε ότι η βασιλεία των ουρανών είναι η δωρεά του Πνεύματος, σύμφωνα με τα λόγια του Χριστού: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας.» Επομένως, μεγαλύτερος από κάθε γεννημένο από γυναίκα είναι αυτός που έχει τιμηθεί με την αναγέννηση του Πνεύματος.

Κεφάλαιο δε κάθε αγαθής προσπάθειας και κορυφαίο όλων των κατορθωμάτων είναι η προσκαρτέρηση στην προσευχή, μέσω της οποίας μπορούμε να αποκτούμε καθημερινά και τις υπόλοιπες αρετές, ζητώντας τες από τον Θεό. Επειδή μόνο προς τον Θεό υπάρχει η αγαθότητα, και συντελείται στους αξίους, μέσω της θείας επισκέψεως, κάποια μυστική κοινωνία πνευματικής ενέργειας και συνάφεια της διαθέσεως και αυτού του νου με άρρητη αγάπη προς τον Κύριο κατά την προσευχή. Και προς έναν ουράνιο έρωτα και φλογερό πόθο ελκύεται καθημερινά, από την πνευματική αγάπη προς τον Θεό, εκείνος που αναγκάζει τον εαυτό του να προσκαρτερεί στις προσευχές, καθώς έχει ειπωθεί: έδωσες ευφροσύνη στην καρδιά μου. Και ο Κύριος είπε: η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας.

Αφού αποτινάξεις, λοιπόν, την προσκόλληση στα υλικά πάθη, αφιέρωσε τον νου σου σε εκείνη την ένθεη εργασία· και δεν υπάρχει ανάγκη να μεταφέρεις το σώμα από τόπο σε τόπο και να διακόπτεις τον αγώνα σου με μετακινήσεις, χωρίς εύλογη αιτία και την άδεια των προϊσταμένων· διότι η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται μέσα σας.

Υπάρχει, λοιπόν, σε αυτόν τον λόγο να μάθει κανείς και κάτι υψηλότερο από τα δόγματα: ότι τις καταβολές όλων των αγαθών Εκείνος που εποίησε τον άνθρωπο κατ' εικόνα Του, τις εναπέθεσε στη φύση του πλάσματος, ώστε κανένα από τα καλά να μην εισέρχεται σε εμάς από έξω, αλλά να εξαρτάται από εμάς αυτό που θέλουμε, σαν να αντλούμε το αγαθό από τη φύση μας όπως από κάποιο ταμείο. Διότι από το μέρος διδασκόμαστε για το όλον, ότι δεν είναι δυνατόν με άλλον τρόπο να επιτύχει κανείς κάτι από αυτά που επιθυμεί, εάν δεν χαρίσει ο ίδιος στον εαυτό του το αγαθό. Γι' αυτό λέει κάπου ο Κύριος προς εκείνους που τον άκουγαν, ότι «Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας»· και ότι «Καθένας που ζητάει, λαμβάνει, και όποιος ψάχνει, βρίσκει, και σε όποιον χτυπά, θα του ανοιχτεί»· ώστε και το να λάβουμε αυτό που ποθούμε, και το να βρούμε αυτό που ζητούμε, και το να βρεθούμε μέσα σε αυτά που επιθυμούμε, εναπόκειται σε εμάς όταν το θελήσουμε, και εξαρτάται από τη δική μας βούληση. Με αυτό, κατά λογική ακολουθία, συναποδεικνύεται και το αντίθετο, ότι δηλαδή και η ροπή προς το χειρότερο δεν προκύπτει από καμία εξωτερική καταναγκαστική ανάγκη, αλλά υφίσταται ταυτόχρονα με την επιλογή του κακού, λαμβάνοντας ύπαρξη τότε ακριβώς που θα το επιλέξουμε. Διότι το κακό αυτό καθαυτό, με δική του αυτόνομη υπόσταση έξω από την προαίρεση, δεν βρίσκεται να υπάρχει πουθενά.

Διότι δεν μου φαίνεται ότι προβάλλεται ο Θεός ως ένα θέαμα πρόσωπο με πρόσωπο σε εκείνον που έχει καθαρίσει τον οφθαλμό της ψυχής του· αλλά μάλλον αυτό μας υποδεικνύει το μεγαλείο του ρητού, το οποίο ο Λόγος παρουσιάζει και σε άλλους πιο απερίφραστα, λέγοντας ότι η βασιλεία του Θεού βρίσκεται μέσα σας· ώστε να διδαχθούμε ότι εκείνος που έχει αποκαθάρει την καρδιά του από κάθε προσκόλληση στην κτίση και από κάθε εμπαθή διάθεση, αντικρίζει στο δικό του κάλλος την εικόνα της θείας φύσης. Και μου φαίνεται ότι, μέσα από τα λίγα που είπε, ο Λόγος περιέχει την εξής συμβουλή: Ω άνθρωποι, όσοι από εσάς έχετε κάποια επιθυμία για τη θεωρία του όντως αγαθού, όταν ακούτε ότι η θεία μεγαλοπρέπεια έχει υψωθεί πάνω από τους ουρανούς, και ότι η δόξα της είναι ανερμήνευτη, το κάλλος της άφραστο και η φύση της αχώρητη, μην περιπίπτετε στην απελπισία θεωρώντας ότι δεν μπορείτε να αντικρίσετε το ποθούμενο. Διότι το μέτρο της κατανόησης του Θεού, το οποίο μπορείς να χωρέσεις, βρίσκεται μέσα σου. Αφού με αυτόν τον τρόπο ο Πλάστης σου εμφύτευσε ευθύς εξαρχής ως ουσιώδες γνώρισμα στη φύση σου ένα τέτοιο αγαθό.

Η δε ανθρώπινη προσπάθεια σε αυτό μόνο θα συνίστατο: στο να καθαρίσει απλώς τον ρύπο που προστίθεται σε αυτήν από την κακία και να διαφωτίσει το κρυμμένο μέσα στην ψυχή κάλλος. Το δε δόγμα αυτό νομίζω ότι διδάσκει και στο Ευαγγέλιο ο Κύριος, λέγοντας προς εκείνους που έχουν τη δύναμη να ακούσουν τη σοφία που λαλείται μυστηριωδώς, ότι «Η βασιλεία του Θεού είναι εντός υμών». Διότι, νομίζω, με τον λόγο αυτόν υποδεικνύεται ότι το αγαθό του Θεού δεν έχει διαχωριστεί από τη φύση μας, ούτε έχει εξοριστεί κάπου μακριά από εκείνους που έχουν την προαίρεση να το αναζητήσουν, αλλά βρίσκεται πάντοτε μέσα στον καθένα, αγνοούμενο μεν και λανθάνον όταν «συμπνίγεται από τις μέριμνες και τις ηδονές του βίου», αλλά ανευρισκόμενο και πάλι, όταν στρέψουμε τη διάνοιά μας προς αυτό. Εάν δε πρέπει να επιβεβαιώσουμε τον λόγο αυτόν και μέσα από άλλα παραδείγματα, νομίζω ότι το ίδιο μας υποδεικνύει ο Κύριος και στην αναζήτηση της χαμένης δραχμής, καθώς κανένα όφελος δεν υπάρχει από τις υπόλοιπες αρετές, τις οποίες ο λόγος ονόμασε δραχμές, ακόμη κι αν τυχαίνει να είναι όλες παρούσες, εάν απουσιάζει εκείνη η μία από τη χηρεύουσα ψυχή. Γι' αυτόν τον λόγο, πρώτα προστάζει να ανάψουν λύχνο, υποδηλώνοντας ίσως τον λόγο που διαφωτίζει τα κρυμμένα· έπειτα, να αναζητήσει κανείς τη χαμένη δραχμή στην ίδια του την οικία, δηλαδή μέσα στον ίδιο του τον εαυτό. Μέσω δε της δραχμής που αναζητείται, υπαινίσσεται οπωσδήποτε την εικόνα του Βασιλέως, η οποία δεν έχει χαθεί παντελώς, αλλά παραμένει κρυμμένη κάτω από τις ακαθαρσίες.

Διότι, αφού λάβει από εκεί και έπειτα το Πνεύμα ως οδηγό και σύμμαχο, φλέγεται για την αγάπη του Κυρίου και ζέει από πόθο, μη βρίσκοντας κορεσμό στην προσευχή, αλλά αναπτόμενος διαρκώς από τον έρωτα του Αγαθού και αρδεύοντας με προθυμία την ψυχή του, καθώς έχει ειπωθεί: «Όσοι με τρώνε θα πεινάσουν ακόμη, και όσοι με πίνουν θα διψάσουν ακόμη»· και αλλού: «Έδωσες ευφροσύνη στην καρδιά μου». Και ο Κύριος λέει: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας».

Τι να πούμε όμως για εκείνον που λέει ότι γι' αυτόν τον λόγο ο Κύριος ανέβηκε στο όρος, έχοντας απομακρυνθεί από τους άλλους, και κατά την προσευχή φανέρωσε εκείνη την άρρητη λάμψη του φωτός, για να δείξει τον καρπό της ιερής ησυχίας και προσευχής, και προσθέτει: «διότι μητέρα της προσευχής είναι η ησυχία, η δε προσευχή είναι εμφάνιση της θείας δόξας· διότι, όταν κλείσουμε τις αισθήσεις και συνενωθούμε με τον εαυτό μας και με τον Θεό, και, ελευθερωμένοι από την εξωτερική περιφορά του κόσμου, βρεθούμε μέσα στον εαυτό μας, τότε καθαρά θα δούμε μέσα μας τη βασιλεία του Θεού· διότι “η βασιλεία των ουρανών”, η οποία είναι η βασιλεία του Θεού, “βρίσκεται μέσα μας”, όπως αποφάνθηκε ο Ιησούς ο Θεός». Άραγε λοιπόν, δεν θεωρεί και αυτός το φως τούτο ως κοινό θέαμα εκείνων που αληθινά εγκαρτερούν στην ησυχία και την προσευχή; Διότι αυτό το φως το ονομάζει βασιλεία του Θεού, όπως ακριβώς και ο Κύριος. Ο δε Ανδρέας, ο λαμπρότατος φωστήρας της Κρήτης, λέει: «Στο όρος ανεβάζει τους μαθητές ο Σωτήρας· τι προτιθέμενος να πράξει ή τι να διδάξει; Να υποδείξει την υπεραστράπτουσα δόξα και λαμπρότητα της δικής του θεότητας, στην οποία μεταστοιχείωσε τη φύση που είχε ακούσει το “χώμα είσαι και στο χώμα θα επιστρέψεις”· από την οποία, σύμφωνα με την αψευδή μυσταγωγία των θεολόγων, σαν από κάποια αστείρευτη πηγή, έρχεται σε εμάς, μέσω της απειρόδωρης εκχύσεως της ακήρατης θεώσεως, το μέγα δώρο». «

Αν πάλι, σύμφωνα με τον ψαλμωδό, «όλη η δόξα της θυγατέρας του βασιλιά βρίσκεται μέσα της», πώς εμείς θα την αναζητήσουμε κάπου έξω; Αν πάλι, σύμφωνα με τον Απόστολο, «ο Θεός έδωσε το Πνεύμα του να κράζει μέσα στις καρδιές μας: αββά ο Πατέρας», πώς εμείς δεν θα προσευχηθούμε μαζί με το Πνεύμα μέσα σε αυτές; Αν πάλι, σύμφωνα με τον Κύριο των προφητών και των αποστόλων, «η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα μας», πώς δεν θα βρεθεί έξω και από τη βασιλεία των ουρανών εκείνος που προσπαθεί επιμελώς να βγάλει τον νου του από το εσωτερικό του; «Η ορθή καρδιά», λέει ο Σολομών, «αναζητά αίσθηση», την οποία ο ίδιος αλλού ονόμασε «νοερή» και «θεία», για την οποία οι πατέρες, προτρέποντας τους πάντες, λένε: «Κάθε νοερός νους περιβάλλεται βέβαια και από νοερή αίσθηση, την οποία δεν πρέπει να σταματήσουμε να αναζητούμε, μολονότι υπάρχει μέσα μας και συγχρόνως δεν προέρχεται από εμάς».

Ζ΄. Του ιδίου στο χωρίο, «Ομοία είναι η βασιλεία των ουρανών με κόκκο σινάπεως». Τι είναι μεγαλύτερο από τη βασιλεία των ουρανών και τι μικρότερο από τον κόκκο του σινάπεως; Πώς παρομοίασε την αμέτρητη βασιλεία των ουρανών με τον ευμέτρητο και ελάχιστο κόκκο του σινάπεως; Αλλά, εάν κατανοήσουμε τι είναι η βασιλεία των ουρανών και τι είναι ο κόκκος του σινάπεως, θα διαπιστώσουμε πόσο ορθά και σοφά το ένα έχει παρομοιαστεί με το άλλο. Τι είναι η βασιλεία των ουρανών, αν όχι βεβαίως ο Χριστός; Διότι λέει για τον εαυτό Του: «Ιδού, η βασιλεία των ουρανών είναι εντός σας». Και τι είναι μεγαλύτερο από τον Χριστό ως προς τη θεότητα; Όπως ακούμε τον προφήτη να λέει: «Αυτός είναι ο Θεός μας, κανένας άλλος δεν θα συγκριθεί μαζί Του. Εξεύρε κάθε οδό γνώσεως και την έδωσε στον Ιακώβ τον δούλο Του και στον Ισραήλ τον αγαπημένο Του. Μετά από αυτά εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους». Μιλάει γι' αυτόν και ο Ησαΐας, εκφράζοντας την ίδια αλήθεια. Διότι τι λέει; «Ο κόπος της Αιγύπτου και τα εμπορεύματα των Αιθιόπων, και οι Σαβαίοι, άνδρες υψηλόσωμοι, θα διαβούν σε εσένα και θα γίνουν δούλοι σου· και θα σε ακολουθήσουν δεμένοι με χειροπέδες και θα σε προσκυνήσουν, διότι μέσα σου είναι ο Κύριος ο Θεός, και δεν υπάρχει Θεός εκτός από εσένα. Διότι εσύ είσαι ο Θεός, και δεν το γνωρίζαμε, ο Θεός του Ισραήλ, ο Σωτήρας».

Ας προφθάσουμε το πρόσωπό του με εξομολόγηση. Ω, τι δεσποτική ευσπλαχνία! Ω, τι προφητική παραίνεση που καλεί σε μετάνοια! Είδες, αγαπητέ, την αγαθότητα της δεσποτικής ευσπλαχνίας και την ιλαρότητα του προφητικού κηρύγματος; Πώς προτρέπει όλους εμάς σε μετάνοια και μας καλεί προς την ευσέβεια και τη σωτηρία, λέγοντας: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Ο Κύριος το πρόσταξε, ο προφήτης κάλεσε, ας υπακούσουμε εμείς. Διότι δεν μας κάλεσε σε φθαρτό γεύμα, θέλοντας να χορτάσει την επιθυμία της κοιλιάς. Έτσι μας καλεί μέσα από τη γλυκόφωνη λύρα: «Ελάτε, ας αγαλλιάσουμε στον Κύριο». Όλοι λοιπόν όσοι συνδεθήκαμε σφιχτά με τα δεσμά της αγάπης του και βαστάζουμε τον ζυγό της υπακοής, ας προσέλθουμε στον Δεσπότη, πραγματοποιώντας τον καθαρμό των κακών που πράξαμε κατά τη διάρκεια της ημέρας. Διότι ο παρών βίος είναι καιρός μετανοίας, ενώ η μέλλουσα παρουσία είναι καιρός απειλής και κρίσεως. Άκουσε τον ίδιο τον προφήτη να λέει: «Στον δε άδη, ποιος θα σε εξομολογηθεί;». Ας μην δεσμεύεται λοιπόν η διάνοιά μας από πολύπλοκα δεσμά, αλλά ας τον ικετεύσουμε με όλη μας την καρδιά· διότι είναι έτοιμος να ακούσει τη δέηση αυτών που ζητούν· αρκεί μόνο εσύ να μην αμελήσεις να του το ζητήσεις. Ο Θεός παρίσταται πιο έτοιμος από εσένα. Δεν έχεις ανάγκη από μακρά οδοιπορία, ούτε να διασχίσεις πελάγη· αλλά άκουσέ τον που λέει: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας».

Επομένως, η διαφορά μεταξύ των δύο δεν διαπιστώνεται μόνο από αυτά, αλλά ακόμη και αν συμβεί να εκπέσουν αμφότεροι, στερούμενος ο ένας την αρετή και ο άλλος τη βασιλεία, ο μεν πρώτος εύκολα θα μπορούσε να ανακτήσει τον εαυτό του, και γρήγορα, αφού εξαλείψει τις αμαρτίες του με προσευχές, δάκρυα, πένθος και περιποίηση των φτωχών, επιστρέφει πάλι με ευκολία στην προτέρα του αρχή· ο δε βασιλιάς, εάν εκπέσει, θα είχε ανάγκη από πολλούς συμμάχους, από πολλούς οπλίτες, ιππείς, ίππους, χρήματα και κινδύνους. Και ο μεν ένας εναποθέτει την ελπίδα της σωτηρίας του εξ ολοκλήρου σε άλλους, ενώ ο άλλος θα αποκτήσει αμέσως τη σωτηρία ως άμεσο επακόλουθο της βουλήσεως, του ζήλου και της μεταβολής του φρονήματός του. Διότι, όπως λέγει, «η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας».

Διότι η βασιλεία των ουρανών, η οποία είναι η βασιλεία του Θεού, βρίσκεται εντός σας, όπως διακήρυξε ο Ιησούς, ο Θεός μας. Με άλλον τρόπο, λοιπόν, προσεύχονταν οι δούλοι, και με άλλον ο Δεσπότης. Διότι οι δούλοι προσέρχονται στον Δεσπότη με φόβο και πόθο δια της δεήσεως, και η προσευχή γίνεται για τον νου πρόξενος της εκδημίας προς τον Θεό και της ενώσεως μαζί Του, τρέφοντάς τον και ενδυναμώνοντάς τον διαμέσου αυτής. Ο άγιος νους όμως, ο οποίος είναι ενωμένος καθ' υπόστασιν με τον Θεό Λόγο, πώς θα προσευχηθεί; Και πώς ο Δεσπότης θα παραστεί ως δεόμενος; Είναι προφανές ότι το πράττει οικειούμενος το δικό μας πρόσωπο, και παιδαγωγώντας μας, και ανοίγοντας τον δρόμο για την δια της προσευχής ανάβαση προς τον Θεό, και διδάσκοντας ότι η προσευχή καθίσταται πρόξενος της θείας δόξας, και δείχνοντας ότι δεν είναι αντίθεος, και τιμώντας τον Γεννήτορα ως αρχή και αιτία του Εαυτού Του, και παραχωρώντας στη σάρκα να ενεργεί σύμφωνα με την οικεία της φύση, προκειμένου διαμέσου αυτής να ενδυναμωθεί, να παιδευθεί και να φθάσει στην μύηση και την έξη των ανώτερων. Όχι μόνον αυτό, αλλά και για να δελεάσει τον τύραννο, ο οποίος παρατηρούσε προσεκτικά αν ήταν Θεός. Διότι αυτό διακήρυττε η δύναμη των θαυμάτων Του. Γι' αυτό παντού αναμειγνύει τα ανθρώπινα με τα θεία, σαν να κρύβει το αγκίστρι κάτω από κάποιο δόλωμα. Διότι έτσι, εκείνος που δελέασε τον άνθρωπο με την ελπίδα της θεότητας, δικαίως θα δελεαστεί από την πρόσληψη της σάρκας. Βλέποντάς Τον δηλαδή να απαστράπτει μετά από προσευχή, θυμήθηκε και τον Μωυσή, του οποίου το πρόσωπο είχε δοξαστεί.

Καθετί που έχει αρχή, επιδέχεται και τέλος. Και ό,τι επιδέχεται τέλος, είναι δεκτικό φθοράς. ΤΙΤΛΟΣ Θʹ. — Περί του αυτεξουσίου· ότι μας έχει δοθεί από τον Θεό, και εξαρτάται από εμάς το να σωθούμε ή να χαθούμε. «Βάζω σήμερα μάρτυρες απέναντί σας τον ουρανό και τη γη· τη ζωή και τον θάνατο έθεσα ενώπιόν σας, την ευλογία και την κατάρα.» «Είπα στην ψυχή μου: Εγώ είμαι η σωτηρία σου.» «Ο Κύριος από την αρχή δημιούργησε τον άνθρωπο, και τον άφησε στην εξουσία της δικής του ελεύθερης βούλησης. Έθεσε μπροστά σου φωτιά και νερό, για να απλώσεις το χέρι σου σε όποιο από τα δύο επιθυμείς. Μπροστά στον άνθρωπο βρίσκονται η ζωή και ο θάνατος, και ό,τι αυτός προαιρείται.» «Ιδού, η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας.» «Δεν γνωρίζετε ότι σε όποιον παραδίδετε τους εαυτούς σας ως δούλους προς υπακοή, γίνεστε δούλοι εκείνου τον οποίο υπακούτε;» Σε εσάς που επιθυμείτε να πράττετε το καλό, ο Θεός είναι έτοιμος να το προσφέρει.

Εγώ δε θα σας υπενθυμίσω και τις ίδιες τις λέξεις· αλλά αυτά μεν, για όσους αμφιβάλλουν περί της μεσότητος και της ακρότητος του καθενός εκ των προσώπων της Αγίας Τριάδος ως προς τα λοιπά, είναι αρκετά για τους ορθοδόξους. Έτσι είχαν τα λόγια που ειπώθηκαν τότε από εμάς προς το τέλος της θεολογίας· τώρα δε θα αναπτύξουμε τα εξής σε ακολουθία με όσα ειπώθηκαν. Ότι η γνώση της θεοσέβειας κατέχει από μόνη της τη γνωριμία της και επιδεικνύει τον εαυτό της λαμπρότερο από τον ήλιο· γι' αυτό και ο προφήτης Δαβίδ λέει: «οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού, και το στερέωμα αναγγέλλει τα έργα των χεριών του»· έπειτα προσθέτει: «δεν υπάρχουν λαλιές ούτε λόγια, των οποίων οι φωνές να μην ακούγονται, σε όλη τη γη εξήλθε ο ήχος τους και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους». Και ο θείος Παύλος βροντοφωνάζει: «διότι τα αόρατα αυτού γνωρίσματα από την κτίση του κόσμου καθοράνται νοούμενα μέσω των δημιουργημάτων του, τόσο η αιώνια θεότητά του όσο και η δύναμή του· διότι, όπως ακριβώς ο ίδιος ο Θεός είναι υπεράνω όλων, δεν συμβαίνει το ίδιο και με την οδό της θεογνωσίας προς αυτόν, να βρίσκεται δηλαδή μακριά ή έξω από εμάς· αλλά βρίσκεται μέσα μας, και από εμάς είναι δυνατόν να βρούμε αυτή την αρχή», όπως και ο Μωυσής δίδασκε λέγοντας: «ο λόγος της πίστεως βρίσκεται μέσα στην καρδιά σου», και ο Σωτήρας επιβεβαιώνοντας έλεγε: «η βασιλεία του Θεού είναι μέσα μας».

Ο νόμος τυπικά παραγγέλλει να εργαζόμαστε έξι ημέρες και την έβδομη να αναπαυόμαστε. Διότι έργο της ψυχής είναι η αγαθοεργία μέσω χρημάτων ή πραγμάτων. Ανάπαυση και κατάπαυσή της είναι το να πωλήσει κάποιος τα πάντα και να τα δώσει στους φτωχούς σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, και, αφού αναπαυθεί μέσω της ακτημοσύνης, να αφιερωθεί στη νοερή ελπίδα. Σε αυτήν την κατάπαυση μας προτρέπει με σπουδή να εισέλθουμε και ο Παύλος, λέγοντας: «Ας αγωνιστούμε να εισέλθουμε σε εκείνη την κατάπαυση». Αυτά δε τα είπαμε όχι για να αποκλείσουμε τα μέλλοντα, ούτε ορίζοντας ότι η καθολική ανταπόδοση βρίσκεται στην παρούσα ζωή, αλλά επειδή πρέπει πρώτα να έχουμε τη χάρη του Αγίου Πνεύματος να ενεργεί στην καρδιά, και έτσι, αναλόγως, να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Φανερώνοντας αυτό, ο Κύριος έλεγε: «Η βασιλεία των ουρανών βρίσκεται εντός σας». Το ίδιο έλεγε και ο Απόστολος: «Η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζονται» και πάλι: «Έτσι να τρέχετε, ώστε να το επιτύχετε» και πάλι: «Να δοκιμάζετε τους εαυτούς σας εάν βρίσκεστε στην πίστη. Ή μήπως δεν αναγνωρίζετε ότι ο Ιησούς Χριστός κατοικεί μέσα σας, εκτός εάν είστε αδόκιμοι;» Εκείνος που έχει γνωρίσει την αλήθεια δεν εναντιώνεται στις θλιβερές συμφορές, διότι γνωρίζει ότι αυτές οδηγούν τον άνθρωπο στον φόβο του Θεού.

Διότι τρέφεται προκόπτοντας στις αρετές και στις θεωρίες, μέχρις ότου, έχοντας υπερβεί όλα τα όντα, φτάσει στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού. Όταν βρεθεί σε αυτό, παύει κάθε προκοπή που επιτελείται μέσω ενδιαμέσων με σκοπό την πρόοδο και την αύξηση, καθώς τρέφεται πλέον άμεσα με το είδος εκείνο της άφθαρτης τροφής που υπερβαίνει τη νόηση –και ίσως γι' αυτό υπερβαίνει και την αύξηση–, προς διατήρηση της θεοειδούς τελειότητας που της δόθηκε και προς φανέρωση των άπειρων λαμπροτήτων της τροφής εκείνης. Σύμφωνα με αυτήν, δεχόμενη να εγκατοικήσει μέσα της το να υπάρχει πάντοτε καλώς και αναλλοίωτα, γίνεται Θεός κατά μέθεξη της θείας χάρης, αφού η ίδια έχει παύσει όλες τις ενέργειες του νου και των αισθήσεων, και έχει συναναπαύσει μαζί της και τις φυσικές ενέργειες του σώματος, το οποίο συνθεώνεται με αυτήν σύμφωνα με τη μέθεξη της θέωσης που του αναλογεί, ώστε να φανερώνεται μόνο ο Θεός και μέσα από την ψυχή και μέσα από το σώμα, επειδή τα φυσικά γνωρίσματά τους έχουν νικηθεί από την υπερβολή της δόξας. πθ'. Αναζητούν μερικοί από τους φιλομαθείς με ποιον τρόπο θα υφίσταται η διαφορά των αιώνιων μονών και των υποσχέσεων: άραγε κατά τοπική υπόσταση, ή κατά την έννοια της ιδιαίτερης πνευματικής ποιότητας και ποσότητας που χαρακτηρίζει κάθε μονή; Και σε άλλους μεν φαίνεται ορθό το πρώτο, σε άλλους δε το δεύτερο. Εκείνος όμως που έχει κατανοήσει τι σημαίνει το «η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας» και τι σημαίνει το «υπάρχουν πολλές μονές κοντά στον Πατέρα», θα ταχθεί μάλλον με το δεύτερο. ϟ'.

Μερικοί διερωτώνται ποια διαφορά έχει η βασιλεία των ουρανών από τη βασιλεία του Θεού· αν δηλαδή διαφέρουν μεταξύ τους καθ’ υπόστασιν ή κατ’ επίνοιαν. Προς αυτούς πρέπει να λεχθεί ότι διαφέρουν μεν, όχι όμως καθ’ υπόστασιν —διότι και οι δύο είναι μία καθ’ υπόστασιν— αλλά κατ’ επίνοιαν. Διότι η μεν βασιλεία των ουρανών είναι η κατάληψη της καθαρής προαιώνιας γνώσης των όντων μέσα στον Θεό σύμφωνα με τους λόγους τους, η δε βασιλεία του Θεού είναι η κατά χάριν μετάδοση των αγαθών που ανήκουν φυσικώς στον Θεό· και η μεν αναφέρεται στο τέλος των όντων, η δε υπάρχει κατ’ επίνοιαν μετά το τέλος των όντων. 91. Το «εξηγγίσθη η βασιλεία των ουρανών» δεν αποτελεί, όπως νομίζω, χρονική συστολή. Διότι δεν έρχεται μετά παρατηρήσεως· ούτε θα πουν: «ιδού εδώ, ιδού εκεί», αλλά αναφέρεται στην κατά διάθεση σχέση προς αυτήν από μέρους εκείνων που είναι άξιοί της. Διότι «η βασιλεία του Θεού», λέγει, «είναι εντός σας». 92. Η βασιλεία του Θεού και Πατρός υπάρχει δυνάμει μεν σε όλους όσοι πιστεύουν, ενεργεία δε σε όσους έχουν αποβάλει εντελώς από τη διάθεσή τους όλη την κατά φύσιν ζωή της ψυχής και του σώματος, και έχουν αποκτήσει μόνον τη ζωή του Πνεύματος και μπορούν να λένε: «δεν ζω πλέον εγώ, αλλά ζει μέσα μου ο Χριστός». 93.

Απόκριση. Ο μεν θείος και μέγας απόστολος, ορίζοντας τι είναι η πίστη, λέει ότι η πίστη είναι η υπόσταση αυτών που ελπίζουμε και η απόδειξη των πραγμάτων που δεν βλέπουμε. Εάν όμως κάποιος την όριζε ως ενδιάθετο αγαθό ή ως αληθινή γνώση που αποδεικνύει τα απόρρητα αγαθά, δεν θα απέκλινε από την αλήθεια. Ο δε Κύριος, διδάσκοντας για τα απόρρητα αγαθά και για εκείνα που ελπίζονται και δεν φαίνονται, λέει ότι η βασιλεία του Θεού βρίσκεται μέσα σας. Επομένως, η πίστη του Θεού ταυτίζεται με τη βασιλεία του Θεού, και διακρίνεται από τη βασιλεία μόνο κατ' επινόηση. Διότι η μεν πίστη είναι ανείδεη βασιλεία του Θεού, ενώ η βασιλεία είναι πίστη που έχει λάβει θεϊκή μορφή.

Τι είναι λοιπόν αυτό που θα αντικρίσει ο καθαρός στην καρδιά; Το έσχατο από τα επιθυμητά, το ύψιστο σημείο της μακαριότητας, η πηγή όλων των αγαθών, η αμείωτη και ακένωτη, το άρρητο φως, η απρόσιτη δόξα. Πώς λοιπόν θα μπορούσε να δει το ποθούμενο; Ο Θεός, που από τη φύση του είναι αόρατος, γίνεται ορατός από τις θείες ενέργειες και δυνάμεις γύρω από αυτόν, όσες υψώνουν τη διάνοιά μας προς το υψηλό και πνευματικό, και μας καθοδηγούν προς τη μεγαλειότητα της θείας κατανόησης, τα οποία δεν αποκαλύπτουν ποια είναι η ουσία του, αλλά μας φανερώνουν το μεγαλείο της αγαθότητάς του. Όμως δεν είναι μακάριο μόνο το να γνωρίζει κανείς κάτι για τον Θεό, διότι αυτό κατέστη δυνατό σε πολλούς και μέσω της κοσμικής σοφίας, αλλά μακάριο είναι το να έχει κανείς μέσα του τον Θεό, σύμφωνα με το κήρυγμα ότι η βασιλεία του Θεού βρίσκεται μέσα μας, διότι το μέτρο της κατανόησης που μπορούμε να χωρέσουμε βρίσκεται μέσα μας.

Αυτός δε είναι ο τόπος της βασιλείας των ουρανών, ο οποίος βρίσκεται προς την ανατολή του ήλιου της δικαιοσύνης, στη γη των πραέων, καθώς ο ίδιος ο Θεός λέει: «Η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας». Σε αυτόν λοιπόν τον παράδεισο έχει φυτευτεί από τον Θεό το ίδιο το δέντρο της ζωής και το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού. Ποια είναι λοιπόν αυτά;

ΜΑΚΑΡΙΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ Α΄. Κεφάλαιο κάθε αγαθής προσπάθειας και κορυφή των κατορθωμάτων είναι η καρτερία στην προσευχή, μέσω της οποίας αποκτούμε και τις υπόλοιπες αρετές, εφόσον Εκείνος που επικαλούμαστε μας απλώνει χέρι βοηθείας. Διότι κατά την προσευχή σε εκείνους που καθίστανται άξιοι, πραγματοποιείται η κοινωνία της μυστικής ενέργειας, και η συνάφεια της αγίας διάθεσης προς τον Θεό, καθώς και η ένωση του ίδιου του νου με τον Κύριο μέσω μιας ανέκφραστης αγάπης. «Έδωσες», λέει, «ευφροσύνη στην καρδιά μου»· και ο ίδιος ο Κύριος (λέει): «Η βασιλεία των ουρανών είναι εντός σας». Και το να είναι η βασιλεία εντός μας, τι άλλο θα μπορούσε να σημαίνει, παρά το να αποτυπώνεται καθαρά στις άξιες ψυχές η ουράνια ευφροσύνη του Πνεύματος; Διότι, αυτής της απόλαυσης και της χαράς και της πνευματικής ευφροσύνης, στην οποία θα μετέχουν οι άγιοι μέσα σε αιώνιο φως στη βασιλεία του Χριστού, τον αρραβώνα και τα προοίμια τα λαμβάνουν ήδη από εδώ οι άξιες ψυχές μέσω της ενεργούς κοινωνίας του Πνεύματος.

ΙΣΤ΄. Δεν είναι μικρός ο αγώνας που βρίσκεται μπροστά μας, το να συντρίψουμε τον θάνατο. Διότι λέγει: Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας. Βρίσκεται όμως, κατά κάποιον τρόπο, και ο ίδιος μέσα μας αυτός που μας πολεμά και μας αιχμαλωτίζει. Ας μην υποχωρεί, λοιπόν, σε καμία περίπτωση η ψυχή, μέχρις ότου νεκρώσει αυτόν που την αιχμαλωτίζει. Και τότε θα φύγει μακριά κάθε οδύνη και λύπη και στεναγμός, διότι θα αναβλύσει νερό σε γη διψασμένη, και η έρημος θα μεταβληθεί σε πλήθος υδάτων.

Μου άρεσε και εμένα μαζί με τον προφήτη Ησαΐα να λέω: ότι υπέμεινα σαν «εκείνη που γεννά», μέχρις ότου τους «ξεράνω» και τους καταστρέψω. Εάν, λοιπόν, γνωρίζεις για τον εαυτό σου ότι αναβλύζει μέσα σου η πηγή του Αγίου Πνεύματος, αυτό είναι το σημάδι ότι αυτά ξεράθηκαν και καταστράφηκαν, όπως ακριβώς είπε ο Σωτήρας μας, ότι «η βασιλεία» των ουρανών δεν είναι «εδώ ή εκεί», αλλά είναι «μέσα σας». Πάλι ο απόστολος λέει: «η βασιλεία του Θεού» δεν είναι «σε λόγια», «αλλά σε δύναμη». Διότι υπάρχουν μερικοί που μιλούν για τα της βασιλείας, αλλά δεν τα εφαρμόζουν, και υπάρχουν μερικοί που εφαρμόζουν τα της βασιλείας, αλλά δεν μιλούν γι' αυτά με προσοχή ούτε με γνώση. Εκείνοι όμως στους οποίους έχει γίνει πράξη ο λόγος του Σωτήρα, το «η βασιλεία είναι μέσα σας», είναι λίγοι και σπάνιοι και δυσεύρετοι· σε αυτούς επιφοίτησε το Άγιο «Πνεύμα» του Θεού και εκπληρώθηκε ο λόγος του ευαγγελιστή Ιωάννη: ότι σε όσους πίστεψαν στο όνομά του «τους έδωσε την εξουσία να γίνουν τέκνα Θεού», «οι οποίοι δεν γεννήθηκαν από αίματα ούτε από θέλημα» «ανδρός, αλλά από τον Θεό». Αυτοί είναι εκείνοι που απαλλάχτηκαν από την πικρή απόφαση που εκδόθηκε κατά του Αδάμ: ότι «είναι καταραμένη η γη στα έργα σου», αυτοί είναι εκείνοι που βίωσαν τη χαρά την οποία βίωσε η Μαρία: ότι «πνεύμα Θεού θα έρθει επάνω σου, και δύναμη Υψίστου θα σε επισκιάσει».

Δεν είναι μικρός, λοιπόν, ο αγώνας που βρίσκεται μπροστά μας, αδελφοί, το να διαρρήξουμε τον θάνατο και να μεταβούμε στη ζωή. Διότι λέγει: «η βασιλεία είναι μέσα σας», η ανάπαυση και η χαρά και η ευφροσύνη. Εντός μας όμως βρίσκεται και εκείνος που αιχμαλωτίζει και πολεμά, ο οποίος είναι ο θάνατος και η απώλεια της ψυχής. Ας μην επαναπαύεται λοιπόν η ψυχή, μέχρις ότου θάψει επιμελώς εκείνα που την αιχμαλωτίζουν. Τότε «απέδρασε η οδύνη, η λύπη και ο στεναγμός», επειδή ανέβλυσε νερό «σε γη διψασμένη» και η έρημος μεταβλήθηκε σε πλήθος υδάτων. Διότι, ιδού, υποσχέθηκε να γεμίσει την έρημη καρδιά με ζωντανό νερό, πρώτα μέσω του προφήτη: «εγώ θα δώσω νερό σε αυτούς που διψούν, σε αυτούς που πορεύονται σε άνυδρο τόπο», διότι εξαιτίας της προγονικής παρακοής η ψυχή βρέθηκε σε μεγάλο καύσωνα. Όταν όμως ήλθε ο Κύριος «καθ' εικόνα και ομοίωσή μας», για να μας γνωρίσει το ζωντανό νερό και να καταπαύσει τον καύσωνα της ψυχής από τον οποίο κατεχόταν, λέγει: «εκείνος που πίνει από το νερό που εγώ θα δώσω, δεν πρόκειται να διψάσει στον αιώνα». Διότι θα γίνει «πηγή νερού που θα αναβλύζει μέσα του». Δεν είναι μικρό πράγμα, αδελφοί, να αναζητήσουμε την παραγγελία του αποστόλου και να την γνωρίσουμε. «Εάν κάποιος φθείρει τον ναό του Θεού, θα τον φθείρει αυτόν ο Θεός· διότι ο ναός του Θεού είναι άγιος, και τέτοιοι είστε εσείς». Πώς λοιπόν θα γνωρίσουμε την παραγγελία του αποστόλου; Ο ίδιος λέγει: «γκρεμίζοντας λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται εναντίον της γνώσης του Θεού».

Διότι, όπως ακριβώς οι σωματικά τυφλοί δεν βλέπουν τον ήλιο που λάμπει παντού και βρίσκεται μπροστά στα μάτια τους, εξαιτίας της τύφλωσής τους, και όπως ο κωφός δεν ακούει τις φωνές και τις ομιλίες που ακούγονται κοντά του και απευθύνονται στον ίδιο, εξαιτίας της κώφωσής του, με τον ίδιο τρόπο και η ψυχή, έχοντας τυφλωθεί από την αμαρτία που εισήλθε μέσα της και έχοντας καλυφθεί από το σκοτάδι της πονηρίας, ούτε τον ήλιο της δικαιοσύνης βλέπει ούτε τη ζωντανή και θεία φωνή που βρίσκεται παντού ακούει. Και όπως ο νεκρός δεν αναπνέει τον αέρα που βρίσκεται δίπλα του και μέσα στον οποίο υπάρχει, επειδή δεν έχει ψυχή, και, ενώ κλαίνε γι' αυτόν όλοι οι αγαπημένοι του και οι γείτονες, αυτός δεν ακούει, έτσι και η ψυχή, έχοντας νεκρωθεί μακριά από τον Θεό και μην έχοντας το Άγιο Πνεύμα, δεν αναπνέει εκείνον τον αέρα της βασιλείας της θεότητας που βρίσκεται εδώ —όπως λέει ο Κύριος: «Η βασιλεία του Θεού είναι απλωμένη στη γη και οι άνθρωποι δεν τη βλέπουν», και πάλι: «Η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας»— και κλαίει γι' αυτήν ο Κύριος και το Άγιο Πνεύμα και όλοι οι άγγελοι για την απώλεια και τη νέκρωσή της, όμως αυτή δεν ακούει ούτε βλέπει. Όπως, αντίθετα, χαίρονται για την ψυχή που μετανοεί και ζωοποιείται· διότι λέει: «Γίνεται χαρά στον ουρανό για έναν αμαρτωλό που μετανοεί».

Γι' αυτό, λοιπόν, ας αγωνιστούμε για να επιτύχουμε το θείο Πνεύμα όσο βρισκόμαστε ακόμη σε τούτη τη ζωή, γνωρίζοντας ότι «εάν κάποιος δεν έχει το Πνεύμα του Χριστού, αυτός δεν ανήκει σε Αυτόν». Έτσι ας το επιδιώξουμε για να το κατακτήσουμε, έτσι ας τρέξουμε «όχι στα αβέβαια», αλλά έχοντας πειστεί σε Εκείνον που είπε ότι «η βασιλεία είναι μέσα σας». Και ποια είναι αυτή η βασιλεία, εάν όχι το πλήρωμα του θείου Πνεύματος μέσα στις ψυχές; Αυτού του πράγματος πρέπει από τώρα κιόλας να αξιωθούν οι αθλητές του Χριστού, ώστε να μην τους υπολείπεται τίποτα άλλο παρά μόνο η απολύτρωση των σωμάτων κατά την ανάσταση, για την οποία ο απόστολος έλεγε: «συμμορφούμενος με τον θάνατό Του, μήπως και φθάσουμε στην ανάσταση από τους νεκρούς». Διότι σε τίποτα δεν υστερούσε εκείνος που είχε τον Χριστό να λαλεί μέσα του και που είχε έλθει για να αναπληρώσει τα υστερήματά Του, παρά μόνο, όπως προείπα, στην εκ νεκρών ανάσταση του σώματος, για την οποία έλεγε: «όχι ότι το έλαβα ήδη ή ότι έχω ήδη τελειωθεί». Διότι δεν τα έλεγε αυτά ως ατελής, καθώς λέει: «όσοι είμαστε τέλειοι, αυτό ας φρονούμε». Εμείς, λοιπόν, ας απαρνηθούμε «τον έτερο νόμο που βρίσκεται στα μέλη μας, ο οποίος αντιστρατεύεται τον νόμο του νου μας και μας αιχμαλωτίζει στον νόμο της αμαρτίας που υπάρχει στα μέλη μας» και ας δεχτούμε τον πνευματικό νόμο του Θεού μέσα μας, ώστε να μην κλονίζονται τα βήματα της ψυχής μας, σύμφωνα με αυτόν που λέει: «ο νόμος του Θεού βρίσκεται στις καρδιές τους, και δεν θα κλονιστούν τα βήματά τους».

Διότι, είτε πριν λάβει κανείς τη χάρη του Πνεύματος είτε και μετά τη λήψη της, κανείς ποτέ δεν διέβη το σκοτάδι της ψυχής ούτε αντίκρισε το φως του Παναγίου Πνεύματος, χωρίς κόπους και πολλούς πόνους και ιδρώτες, βία, στενοχώρια και θλίψη. Διότι η βασιλεία των ουρανών βιάζεται και οι βιαστές την αρπάζουν, επειδή μέσα από πολλές θλίψεις πρέπει να εισέλθουμε στη βασιλεία των ουρανών. Η δε βασιλεία των ουρανών είναι η μετοχή στο Άγιο Πνεύμα· διότι αυτό σημαίνει το ρητό ότι η βασιλεία των ουρανών είναι εντός μας, το να αγωνιστούμε να λάβουμε και να έχουμε το Άγιο Πνεύμα μέσα μας.

Και πώς, αφού πούλησε τα πάντα, αγόρασε εκείνον που δεν βρήκε, που δεν είδε, που δεν κράτησε στα χέρια του, αλλά ούτε και έλαβε στον κόρφο του; Θα με διδάξεις οπωσδήποτε ότι, μόνο με την πίστη και την ελπίδα, θα διατεθεί σαν να τον έχει. Αλλά ο Δεσπότης δεν είπε, όπως εσύ υποθέτεις, να πουλήσει κανείς τα υπάρχοντά του με την ελπίδα να τον βρει ούτε με την ελπίδα να τον λάβει. Γιατί πλανάσθε; Γιατί στηρίζεστε σε μάταιες ελπίδες; Γιατί μάταια θέλετε να γίνετε αιτία απώλειας για τους άλλους που σας πιστεύουν και σφοδρής τιμωρίας για τον εαυτό σας; Αντιθέτως, σε προτρέπει πρώτα να βρεις τον μαργαρίτη, και αφού τον δεις ότι είναι ανεκτίμητος, τότε να πουλήσεις τα πάντα και να τον αγοράσεις. Εσύ όμως μιλάς για ελπίδες, και αποδεικνύεις τον εαυτό σου ως κάποιον που δεν θέλει να ζητήσει, που δεν θέλει να βρει, που δεν θέλει να πουλήσει τα υπάρχοντά του και να λάβει τη βασιλεία των ουρανών, η οποία βρίσκεται μέσα σου, αν το θέλεις, όπως είπε ο Δεσπότης. Ίσως όμως είσαι φτωχός και δεν έχεις αποκτήσει χρυσάφι, ούτε κτήματα, ούτε πλούτο, και ακούγοντας ότι ο ανεκτίμητος μαργαρίτης αγοράζεται με την πώληση όλων των υπαρχόντων, ίσως πεις: «Άραγε πώς, μη έχοντας περιουσία, θα μπορέσω εγώ να αποκτήσω αυτόν τον θείο και ωραίο μαργαρίτη;»

Μην πλανάσθε, αδελφοί, μην τολμήσετε καθόλου να αγγίξετε ή να πλησιάσετε τον απρόσιτο κατά τη φύση. Διότι όποιος δεν αποταχθεί τον κόσμο και τα του κόσμου, και δεν αρνηθεί την ίδια του την ψυχή και το σώμα, και δεν γίνει ολότελα νεκρός ως προς όλες τις αισθήσεις, μην κοιτάζοντας καθόλου με εμπάθεια τις ηδονές του βίου, μην επιθυμώντας καθόλου τα πράγματα του κόσμου και μην αντλώντας ηδονή από κάποια ανθρώπινα λόγια· όποιος δεν γίνει κωφός και τυφλός στα πράγματα και τα ήθη του κόσμου, στις πράξεις και στα λόγια, βλέποντας μεν όσα το μάτι από τη φύση του μπορεί να βλέπει, χωρίς όμως να αφήνει τίποτα να εισέλθει μέσα στην καρδιά και να αποτυπώνονται σε αυτήν οι τύποι και οι μορφές τους, και ακούγοντας όσα δέχεται η ανθρώπινη ακοή, παραμένοντας όμως σαν άψυχη και αναίσθητη πέτρα, χωρίς να θυμάται ούτε τον ήχο ούτε τη δύναμη των φωνών, αυτός δεν μπορεί να προσφέρει στον Θεό καθαρά τη μυστική και αναίμακτη θυσία, σε Εκείνον που κατά φύση είναι καθαρός. Διότι, όταν αισθανθεί ότι τα κάνει αυτά στ' αλήθεια, έχει χωριστεί από όλο τον κόσμο και τα του κόσμου, και θα καταλάβει και θα πιστέψει αυτά που πρόκειται πάλι να γράψω: τον σκοτεινό αέρα, που ο Δαβίδ ονομάζει τείχος, και οι Πατέρες ονόμασαν θάλασσα του βίου, τον υπερέβη, τον πέρασε, εισήλθε στο λιμάνι, στο οποίο όποιος βρεθεί βρίσκει κάθε αγαθό. Διότι εκεί είναι ο παράδεισος, εκεί είναι το δέντρο της ζωής· εκεί ο γλυκύς άρτος, εκεί το θείο πόμα· εκεί ο ανεξάντλητος πλούτος των χαρισμάτων· εκεί η βάτος καίγεται χωρίς να καταφλέγεται, και αμέσως λύνονται τα υποδήματα των ποδιών μου· εκεί η θάλασσα σχίζεται, και περνώ μόνος μου και βλέπω μέσα στα ύδατα τους εχθρούς να καταποντίζονται· εκεί βλέπω το ξύλο να ρίχνεται στην καρδιά μου, και όλα τα πικρά μεταβάλλονται· εκεί απόλαυσα τον καρπό της πέτρας που αναβλύζει μέλι, και η ψυχή μου έκτοτε δεν γνώρισε θλίψη· εκεί βρήκα τον Χριστό, τον χορηγό όλων αυτών, και τον ακολούθησα με όλη μου την ψυχή· εκεί έφαγα το μάννα και τον άρτο των αγγέλων, και δεν επιθύμησα πλέον τίποτα από τα ανθρώπινα· εκεί είδα την ξερή ράβδο του Ααρών να ανθίζει και θαύμασα τα θαυματουργικά έργα του Θεού· εκεί είδα τη στείρα ψυχή μου να καρποφορεί και πώς το ξερό δέντρο παράγει ωραίο καρπό· εκεί είδα τη βορβορώδη και άσωτη καρδιά μου καθαρή και αγνή και παρθένο, να ακούει το «Χαίρε, Κεχαριτωμένη, διότι ο Κύριος είναι μαζί σου και μέσα σου στους αιώνες»· εκεί άκουσα το «πλύσου στην κολυμβήθρα των δακρύων», και αφού το έπραξα πίστεψα και αμέσως ανέβλεψα· εκεί τάφηκα σε μνήμα με τέλεια ταπείνωση, και ήλθε ο Χριστός με αμέτρητο έλεος και σήκωσε από εκεί τον βαρύ λίθο των κακών μου και είπε: «Έλα έξω, σαν από τον τάφο του κόσμου»· εκεί είδα πώς έπαθε απαθώς ο Θεός μου, και πώς έγινε νεκρός ενώ είναι αθάνατος, και αναστήθηκε από το μνήμα χωρίς να λύσει τις σφραγίδες· εκεί είδα τη μέλλουσα ζωή και την αφθαρσία, την οποία ο Χριστός χαρίζει σε όσους τον αναζητούν, και βρήκα μέσα μου τη βασιλεία των ουρανών, η οποία είναι ο Πατήρ, ο Υιός και το Πνεύμα, θεότητα αδιαίρετη σε τρία πρόσωπα, την οποία όσοι δεν προτίμησαν αντί όλου του κόσμου, και δεν θεώρησαν δόξα, τιμή και πλούτο το να προσκυνούν, να λειτουργούν και να παρίστανται μόνο, αυτοί καθίστανται ανάξιοι και της άχραντης θέας και της τρυφής και της χαράς και όλων των καλών, τα οποία δεν πρόκειται να μεταλάβουν αν δεν μετανοήσουν, εάν δεν διδαχθούν όλα όσα είπαμε και δεν γίνουν όπως πρέπει και δεν πράξουν με προθυμία όλα όσα είπε ο Θεός μου. Και τότε μόλις, με πολύ φόβο και ευλάβεια, εάν ο Θεός το προστάξει, ας αγγίξει κάποιος τα άψαυστα· διότι δεν επιτρέπεται σε όλους να λειτουργούν τέτοια μυστήρια. Αλλά, ακόμη κι αν δεχθεί όλη τη χάρη του Πνεύματος και είναι καθαρός από αμαρτία εκ κοιλίας μητρός, αν δεν γίνει με προσταγή και εκλογή του Θεού, ο οποίος θα πληροφορεί την ψυχή του με θεία έλλαμψη και θα την πυρπολεί με τον πόθο της θείας αγάπης, δεν μου φαίνεται εύλογο να ιερουργεί τα θεία και να αγγίζει τα άψαυστα και φρικτά μυστήρια, στα οποία ανήκει δόξα και τιμή και κάθε προσκύνηση, τώρα και πάντοτε και εις τους αιώνας των αιώνων.

Κατήχηση ΜΑ΄ Για το να αναθεωρούμε τους βίους των Πατέρων, ώστε να ζηλεύουμε τα κατορθώματά τους Προς το να ζηλεύουμε τα κατορθώματά τους Αδελφοί και πατέρες, επειδή αυτές τις ημέρες αναγινώσκουμε τους βίους των αγίων Πατέρων μας, δεν είναι δυνατόν να ειπωθεί πόση ωφέλεια απολαμβάνουμε και πόση ευφροσύνη μεταλαμβάνουμε. Διότι τι γλυκύτερο υπάρχει, πες μου, από το να αναθεωρούμε τις αθάνατες πράξεις τους, τα θαύματα και τα νικητήρια τρόπαια κατά των δαιμόνων; Κατά τη γνώμη μου, ακόμη και οι λίθοι θα αισθάνονταν την ωφέλεια· πόσο μάλλον ο λογικός άνθρωπος. Από εδώ λοιπόν φωτίζεται ο νους του ανθρώπου, αποβάλλοντας το ζοφερό φρόνημα της σάρκας· από εδώ κατανύσσεται η ψυχή, αναπτερούμενη προς τον θείο έρωτα. Και, αν πρέπει να πούμε το αληθέστερο, αυτοί είναι ο Παράδεισος του Θεού στην Εδέμ· όχι στολισμένος και ωραιωμένος με υλικά φυτά, αλλά με τους καρπούς του Πνεύματος. Εκεί υπάρχει πνοή ζωής που ευωδιάζει· και εκεί ο όφις δεν πλήγωσε, αλλά πληγώθηκε· ούτε εξόρισε, αλλά εξορίστηκε, όπως του άξιζε. Και αν, σύμφωνα με τον λόγο του Κυρίου, «η βασιλεία των ουρανών είναι μέσα σας», δεν θα έσφαλλε κανείς αν τους αποκαλούσε και βασιλεία των ουρανών· διότι μέσα σε αυτούς αναπαύθηκε ο αγαθός Θεός μας και, σαν φιλόδωρος βασιλιάς, διανέμει στους δικούς Του θεράποντες τα χαρίσματα. Τι με νοιάζουν λοιπόν, μπροστά σε αυτά, τα κάτω βασίλεια, η κενή μικρή δόξα και η κοιλία που καταργείται;

Διότι για τον Φιλάνθρωπο, που θέλει να σωθούν όλοι και να γίνουν αγαθοί, η μεγαλύτερη αφορμή για έλεος είναι το να μη βλέπει κανέναν να μετέχει στην αγαθότητά Του, διότι ακριβώς εξαιτίας αυτού κάμπτεται σε ευσπλαχνία για να θεραπεύσει εκείνους που βρίσκονται σε τόσο άθλια κατάσταση. Και πράγματι θεράπευσε όλη τη λεπρωμένη φύση, με το να σαρκωθεί και να γευθεί θάνατο υπέρ κάθε ανθρώπου. Αλλά οι μεν Ιουδαίοι, μολονότι καθαρίστηκαν, στο μέτρο που αφορά τον Κύριο, από τις δικές τους ακαθαρσίες της λεπρώδους αμαρτίας, αποδείχθηκαν αγνώμονες, και δεν επέστρεψαν από την οδό της ματαιότητάς τους, ώστε να δώσουν δόξα στον Θεό που τους έσωσε, δηλαδή να πιστέψουν σε Αυτόν ότι, αν και Θεός, ανέχθηκε να υποστεί τα έσχατα. Διότι αυτή είναι η δόξα του Θεού: η σάρκα και ο σταυρός. Αυτοί λοιπόν δεν ομολόγησαν τον σαρκωθέντα και σταυρωθέντα Κύριο της δόξης. Αντίθετα, ο αλλογενής λαός των εθνών αναγνώρισε Αυτόν που τον καθάρισε και Τον δόξασε πιστεύοντας ότι ο Θεός είναι τόσο φιλάνθρωπος και δυνατός, ώστε και τα πιο ατιμωτικά να καταδεχθεί για εμάς, πράγμα που αποτελεί ίδιον της φιλανθρωπίας, και καταδεχόμενος αυτά να μην υποστεί καμία βλάβη στην ίδια Του τη φύση, πράγμα που αποτελεί ίδιον της δυνάμεως. «Ερωτηθείς δε από τους Φαρισαίους πότε έρχεται η βασιλεία του Θεού, τους αποκρίθηκε και είπε: Δεν έρχεται η βασιλεία του Θεού με εξωτερική παρατήρηση, ούτε θα πουν, Ιδού εδώ ή, Ιδού εκεί. Διότι ιδού, η βασιλεία του Θεού είναι μέσα σας».