Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 18:8

«Τρύπησαν τα χέρια μου και τα πόδια μου» —και έψαλλε τα πάθη του Χριστού ως ήδη γενόμενα. «Σώσον με, Κύριε, διότι εξέλιπε ο όσιος.» Και για ποιον λόγο, ψάλλοντας τον ψαλμό περί της ογδόης, θρηνούσε για την έκλειψη των οσίων; Αλλά (το έκανε) πάρα πολύ σωστά· διότι, επειδή η ογδόη και η ανάσταση των νεκρών διακηρύσσουν τη συντέλεια του κόσμου, η συντέλεια του κόσμου συμβαίνει ακριβώς τότε που οι όσιοι και οι ευσεβείς θα έχουν εκλείψει. Και μάρτυρας σε αυτό είναι ο Χριστός, λέγοντας: «Άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη επί της γης;» Και ο Απόστολος: «Εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία», όταν θα αποστατήσουν από την πίστη προσέχοντας σε πνεύματα πλάνης και σε διδασκαλίες δαιμόνων.

Περί της συγχωρήσεως των αμαρτημάτων του πλησίον. Και: «Ποιος που έχει δούλο», λέγει, «να οργώνει, δεν τον προστάζει όταν επιστρέψει από το χωράφι;» Έπειτα, οι δέκα λεπροί. Προλέγει περί της παρουσίας Του. Περί του να προσεύχεται κανείς πάντοτε. Είπε την παραβολή της χήρας και του άδικου άρχοντα. Τότε λέγει: «Άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη;» Η παραβολή του Φαρισαίου και του τελώνου.

Γι' αυτόν τον λόγο, άλλωστε, είπε ο Κύριος την παραβολή για τη χήρα, η οποία με την επιμονή της έκαμψε τον άνομο κριτή, ώστε και εμείς μέσω της επιμονής μας να λαμβάνουμε τα αιτήματά μας. Διότι από αυτό αποδεικνύεται και η πίστη μας και η αγάπη μας προς τον Θεό, όταν, παρόλο που δεν λαμβάνουμε γρήγορα την εκπλήρωση των αιτημάτων μας, εμείς παραμένουμε ευχαριστώντας Τον. Ας Τον ευχαριστούμε, λοιπόν, διαρκώς, για να αξιωθούμε να επιτύχουμε τα αιώνια αγαθά Του· διότι σε Αυτόν πρέπει η δόξα στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

Όταν όμως κάποιοι αμαρτάνουν ενάντια στην ίδια τη δόξα του Θεού, συσσωρεύοντας πολέμους και θλίψεις σε όσους ιερουργούν το θείο κήρυγμα, τότε προσερχόμαστε στον Θεό, ζητώντας τη δική του βοήθεια, και καταβοώντας εναντίον εκείνων που μάχονται τη δόξα του. Όπως ακριβώς βεβαίως έκανε και ο μέγας Μωυσής· διότι είπε: «Εξεγέρθητι, Κύριε· ας διασκορπιστούν οι εχθροί σου· ας τραπούν σε φυγή όλοι όσοι μισούν το όνομά σου.» Και αυτό επίσης που ειπώθηκε από τους αγίους αποστόλους, θα μπορούσε να αποδείξει ότι δεν είναι χωρίς όφελος για το θείο κήρυγμα το να εξασθενήσει κάπως το χέρι αυτών που διώκουν: «Επίβλεψε, λέει, στις απειλές τους», δηλαδή ματαίωσε τις επιθέσεις τους· «και δώσε στους δούλους σου να κηρύττουν με παρρησία τον λόγο σου.» Διότι, επειδή κάποιοι επρόκειτο να καπηλευτούν τους λόγους της ορθότητας και να απομακρύνουν πολλούς από την υγιή πίστη, το προανήγγειλε λέγοντας: <Πλην όμως, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, άραγε θα βρει την πίστη πάνω στη γη;> (A f. 256, B f. 168, C f. 145, D f. 59) Δεν το αγνοούσε αυτό. Πώς θα μπορούσε; Διότι είναι Θεός που γνωρίζει τα πάντα.

Κάποιοι προσπάθησαν να ερμηνεύσουν αυτή την παραβολή με πιο εκζητημένο τρόπο, λέγοντας ότι η χήρα είναι η ψυχή που απώθησε τον διάβολο. Και ότι αντίδικός της είναι ο ίδιος (ο διάβολος), εναντίον του οποίου προσέρχεται στον Θεό, τον κριτή της αδικίας, δηλαδή σε Αυτόν που καταδικάζει την αδικία, ο οποίος δεν έχει Θεό να φοβηθεί ούτε υπολογίζει πρόσωπο ανθρώπου, και ο οποίος σπλαχνίζεται την ψυχή που παραμένει διαρκώς κοντά του. Αλλά αυτά κάποιοι τα εξέλαβαν με τρόπο τολμηρό και εσφαλμένο. Ο Κύριος όμως, επειδή στον καιρό της συντέλειας, απέναντι στους κινδύνους εκείνης της εποχής, πρέπει να χρησιμοποιείται με ένταση η προσευχή, προσθέτει: «Άραγε, όταν έλθει, θα βρει την πίστη;», παρουσιάζοντας το πόσο σπάνια θα είναι με τη μορφή ερώτησης. Διότι συνηθίζει, για ό,τι είναι σπάνιο, να χρησιμοποιεί τον ερωτηματικό τρόπο. Όπως και εδώ, δηλώνει ότι θα είναι λίγοι εκείνοι που θα διαφυλάξουν την πίστη. Και θα τη βρει σε λίγους πάνω στη γη, όταν έλθει μέσα στις νεφέλες. (A f. 236 b) Και για να μάθεις πόση ζημιά προκαλεί το να κατακρίνει κανείς τους άλλους και να μη μετανοεί για τα δικά του σφάλματα, θα σου το αποδείξουμε από τα ίδια τα Ευαγγέλια.

Όπως ο Κύριος, όταν αναφερόταν στη χήρα που καταπιεζόταν από τον αντίδικό της και προσήλθε στον άδικο κριτή αναζητώντας από αυτόν δικαίωση, και η οποία, λόγω της πιεστικής επιμονής της ύστερα από μακρά αναμονή, πέτυχε τη δικαίωσή της, μας διδάσκει να μην αποκάμνουμε στις δεήσεις. Διότι, σημειώνει, τους έλεγε και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν. Παραγγέλλει την προσευχή με επίμονη προσμονή, και ύστερα από αυτά ο Κύριος προσθέτει: Δείτε τι λέει ο άδικος κριτής. Πόσο μάλλον ο ουράνιος Πατέρας σας θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν ημέρα και νύχτα; Ναι, σας λέω, θα τους αποδώσει γρήγορα δικαιοσύνη.

Στον παρόντα καιρό είναι δυνατόν και να απορεί κανείς και να μην απορεί· να απορεί μεν, διότι στη δική μας γενεά εκπληρώνονται τα πάντα, και να μην απορεί· διότι είναι ανάγκη να εκπληρωθούν. Διότι καθημερινά αυξάνεται πλέον ανάμεσά μας, προερχόμενη από ανθρώπινους λογισμούς και διανοήματα, μια σοφιστική αντίληψη, η οποία προχωρά προς το χειρότερο και εγκαταλείπει την αποστολική διδασκαλία, όπως ακριβώς προείπε ο αγιώτατος απόστολος, ότι «κάποιοι θα αποστατήσουν από την υγιαίνουσα διδασκαλία, δίνοντας προσοχή σε μύθους και διδασκαλίες δαιμονίων» και τα εξής. Διότι, εάν υπάρχει κάτι που αφορά την αναζήτηση και την επινόηση πονηρών οδών, με αυτά καταγίνονται περισσότερο οι άνθρωποι, παρά με την εκπλήρωση της εντολής που λέει να αναζητούμε τα καλά και ευπρόσδεκτα και ότι «ο λόγος πρέπει να είναι αρτυμένος με αλάτι, ώστε να μεταδώσει χάρη σε αυτούς που ακούν». Και αν αναρωτηθούμε για όλα αυτά, από πού δηλαδή συμβαίνει κάθε μέρα να ανανεώνονται ανάμεσά μας τα φαύλα, θα είμαστε και εμείς σαν απαίδευτοι και σαν να μην προσέχουμε τους θείους και προφητικούς λόγους. Διότι πρέπει αυτά να εκπληρωθούν. Διότι σε όλα τα σημεία της πίστεως πρέπει να εκπληρωθεί το λεχθέν: «άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη επί της γης;». Διότι πού έφτασε «η διάνοια των ανθρώπων, η οποία ρέπει προς το πονηρό από τη νεότητά της»; Ποια μέρη της πίστεως δεν απώλεσε;

Υπήρχε κάποιος κριτής που δεν φοβόταν τον Θεό. Προσθέτει, λοιπόν, και την παραβολή για τον κριτή της αδικίας, για να δείξει ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν. Και το να πει: «Άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη πάνω στη γη;», φανερώνει την έκλειψη της πίστεως, ότι δηλαδή δεν πρόκειται να βρεθεί κανένας πιστός ή, αν βρεθεί, θα είναι κάποιος σπάνια, κατά τον χρόνο της δεύτερης θεοφάνειάς Του. Αυτό ακριβώς αποτελεί μέγα τεκμήριο του καιρού της αποστασίας, κατά τον οποίο σπάνιος θα είναι αυτός που θα βρεθεί πιστός. Ίσως δε να μην υπάρξει ούτε ένας, διότι άλλοι μεν θα παραληφθούν, άλλοι δε θα εγκαταλειφθούν για να παραδοθούν στους αετούς. Έτσι, όταν πλέον θα έχει εκλείψει η πίστη από τους ανθρώπους, Εκείνος θα εμφανιστεί για να λάβει εκδίκηση υπέρ των αγίων Του, οι οποίοι θανατώθηκαν από τους ασεβείς. Θα λάβει δε την εκδίκηση τάχιστα, διότι βοούν προς Αυτόν νύχτα και μέρα. Και το να βοούν προς Αυτόν, το δίδαξε μέσω της παραβολής του κριτή της αδικίας.

Διότι συμβαίνει πολλές φορές να εκλείπει κατά τους καιρούς των διωγμών, όταν οι πολλοί από το σώμα της Εκκλησίας, εξαιτίας της αδυναμίας της πίστεως, απαρνούνται την πίστη. Και ίσως αυτά να παραπέμπουν στον καιρό της αποστασίας, για τον οποίο καιρό δίδασκε ο Απόστολος λέγοντας: «Εάν δεν έλθει πρώτα η αποστασία, και δεν αποκαλυφθεί ο άνθρωπος της αμαρτίας, ο Υιός της απώλειας». Αυτόν δε τον καιρό φανέρωνε ο Σωτήρας λέγοντας: «Άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη πάνω στη γη;» Και πάλι: «Επειδή θα πληθυνθεί η ανομία, θα ψυχρανθεί η αγάπη των πολλών». Διότι τότε το σώμα της Εκκλησίας θα είναι γηρασμένο και ασθενές.

Η μεγαλύτερη, όμως, χάρη είναι η ταχύτητα της ευεργεσίας που ζητούμε. Διότι την εκδήλωση φιλανθρωπίας προς τη χήρα την παραχώρησε ακόμη και ο άδικος κριτής στο Ευαγγέλιο, αλλά έπειτα από πολλή ικεσία και επιμονή. Από εσάς, όμως, ας επιδειχθεί ταχύτητα, για να μην ταλαιπωρείται εκείνη επί μακρόν από τις μέριμνες και τις κακοπάθειες της ξενιτιάς· αν και γνωρίζω πάρα πολύ καλά ότι η θεοσέβειά σου θα καταστήσει σε αυτήν οικεία ακόμη και την ξένη χώρα.

Είδες τη χήρα στο Ευαγγέλιο, η οποία παρουσίαζε μεν το μέγεθος της αδικίας σε έναν κριτή που δεν ήταν φιλάνθρωπος, αλλά η μεγάλη της αφοσίωση και καρτερία στην παράκληση, αφού νίκησε τον χαρακτήρα του δικαστή, τον παρακινεί να τιμωρήσει αυτόν που την αδίκησε. Μην απελπίζεσαι, λοιπόν, ούτε και εσύ όταν προσεύχεσαι· διότι, εάν η δική της αναίδεια στην παράκληση έκαμψε τη γνώμη ενός ανελέητου άρχοντα, πώς είναι δυνατόν εμείς να απελπιζόμαστε ως προς τον ζήλο μας προς τον Θεό, του οποίου το έλεος γνωρίζει να προφθάνει πολλές φορές εκείνους που ζητούν; Αλλά και ο ίδιος ο Κύριος, αποδεχόμενος την επιμονή μας στις προσευχές και προτρέποντάς μας να επιδεικνύουμε αυτή την προθυμία, λέγει: «Ακούστε τι λέγει ο άδικος κριτής· πόσο μάλλον θα αποδώσει δικαιοσύνη ο ουράνιος Πατέρας μας σε όσους βοούν προς αυτόν νύχτα και ημέρα; Ναι, σας λέω, θα τους αποδώσει δικαιοσύνη το συντομότερο». Και ο Απόστολος επίσης, επιδεικνύοντας μεγάλο ζήλο και αγωνιζόμενος να φθάσουν οι μαθητές της ευσέβειας σε τέλεια προκοπή, καθιστώντας παράλληλα φανερό σε όλους τον σκοπό της αλήθειας, λέγει: «Νουθετώντας κάθε άνθρωπο και διδάσκοντας με κάθε σοφία, ώστε να παρουσιάσουμε κάθε άνθρωπο τέλειο εν Χριστώ, για το οποίο και κοπιάζω αγωνιζόμενος».

δʹ. Μετά από αυτά, νομίζω ότι εδώ προστάζει να μην κάνουμε τις προσευχές μας μακροσκελείς· μακροσκελείς όμως όχι ως προς τον χρόνο, αλλά ως προς το πλήθος και το μήκος των όσων λέγονται. Διότι πρέπει να επιμένουμε ζητώντας τα ίδια πράγματα· «να προσκαρτερείτε», λέει, «στην προσευχή». Και ο Ίδιος εξάλλου, μέσω εκείνου του παραδείγματος με τη χήρα, η οποία έκαμψε τον ανελέητο και σκληρό άρχοντα με τη συνέχεια της παρακλήσεώς της, και με το παράδειγμα του φίλου, ο οποίος έφτασε μέσα στη νύχτα και σήκωσε αυτόν που κοιμόταν από το κρεβάτι του, όχι εξαιτίας της φιλίας αλλά εξαιτίας της επιμονής του, δεν νομοθέτησε τίποτε άλλο για όλους παρά το να Τον παρακαλούμε συνεχώς. Δεν προστάζει βέβαια να συνθέτουμε προσευχή από χιλιάδες στίχους και να προσερχόμαστε σε Αυτόν απλώς για να την απαγγείλουμε. Διότι αυτό υπονόησε λέγοντας: «Νομίζουν ότι με την πολυλογία τους θα εισακουστούν». «Διότι γνωρίζει», λέει, «εκείνα που έχετε ανάγκη». Και εάν γνωρίζει, λέει, εκείνα που έχουμε ανάγκη, για ποιον λόγο πρέπει να προσευχόμαστε; Όχι για να Τον διδάξεις, αλλά για να Τον κάμψεις· για να οικειωθείς μαζί Του με τη συνέχεια της παρακλήσεως, για να ταπεινωθείς, για να θυμηθείς τις αμαρτίες σου. «Έτσι λοιπόν να προσεύχεστε εσείς», λέει: «Πάτερ ημών ο εν τοις ουρανοίς». Δες πώς αμέσως ανύψωσε τον ακροατή, και του υπενθύμισε όλη την ευεργεσία από τα προοίμια.

Θα έλθει και της δικής σου νίκης ο καιρός, όταν νικήσεις δείχνοντας ανεξικακία μαζί με τον Χριστό. Διότι και ο Κύριος δεν φιλονίκησε ούτε κραύγασε, ούτε άκουσε κανείς στις πλατείες τη φωνή του. Και ο Απόστολος λέει ότι είναι έτοιμος να τιμωρήσει κάθε παρακοή, όταν θα έχει ολοκληρωθεί η υπακοή εκείνων που υπάκουσαν. Εφόσον δε ο Θεός μακροθυμεί, να μακροθυμείς και εσύ· διότι, αφού σήμερα πάσχει ο Χριστός, όταν πάσχεις εσύ, πρέπει για χάρη του Χριστού να υπομένει και ο διάκονος του Χριστού. Βόησε προς αυτόν, και θα αποδώσει δικαιοσύνη γρήγορα· θα θέσει τέρμα στην πονηρία των αμαρτωλών, και θα κατευθύνει τον δίκαιο ο Θεός, που είναι κριτής δίκαιος, ισχυρός και μακρόθυμος· διότι δείχνει μακροθυμία με σκοπό να επιστρέψουμε σε αυτόν. Σε αυτόν ανήκει η δόξα στους αιώνες.

Σας λέγω ότι θα τους αποδώσει δικαιοσύνη γρήγορα. Ας μάθουμε, αδελφοί, την κρυμμένη σοφία που βρίσκεται στα λόγια του Πνεύματος, ερευνώντας την ανάλογα με τη δύναμή μας, όχι σε όλο της το μέγεθος, αλλά στο μέτρο του εφικτού για εμάς. Εκείνοι μεν που βγάζουν τα προς το ζην από τη θάλασσα, καταδυόμενοι στον ίδιο της τον βυθό, μεταφέρουν τους πολύτιμους λίθους σε όσους βρίσκονται στη στεριά· εμείς δε, αφού περιηγηθούμε στο πέλαγος των θείων Γραφών, ας καταδυθούμε στον ίδιο τον βυθό της πνευματικής σοφίας, όσο είναι δυνατόν, για να σας μεταφέρουμε έναν αγαθό θησαυρό, που στολίζει τις ψυχές καλύτερα από ό,τι τα λιθοκόλλητα στέμματα τα κεφάλια των βασιλέων. Διότι η δική τους ομορφιά τερματίζεται μαζί με αυτόν τον βίο· ενώ εκείνος που στεφανώνει την ψυχή με τα λόγια του Πνεύματος, και τώρα διανύει τον χρόνο της ζωής του με απόλυτη ασφάλεια, και μετά το τέλος του βίου προσέρχεται με θάρρος στο βήμα του Χριστού, γεμάτος από αρετή και καθαρός από κάθε κακία. Ποιον θησαυρό, λοιπόν, σας φέρνουμε από τον βυθό των Γραφών, χωρίς να αγγίζουμε το ίδιο το βάθος της σοφίας, αλλά κατεβαίνοντας τόσο, όσο μας είναι εφικτό; Ο Χριστός, προτρέποντας τους ανθρώπους προς την προσευχή και θέλοντας να καταδείξει στις ψυχές μας την ωφέλεια που προέρχεται από αυτήν, εισάγει κάποιον κριτή πονηρό και σκαιό, ο οποίος έχει αποβάλει κάθε ντροπή από τα μάτια του και έχει εκδιώξει τον φόβο του Θεού από την ψυχή του.

ΤΙΤΛΟΣ ΚΘ΄. — Περί της εκδικήσεως του Θεού που γίνεται υπέρ των αδικουμένων· ότι πρέπει να αναθέτουμε στον Θεό τα της εκδικήσεως. «Ο Θεός των εκδικήσεων είναι ο Κύριος, ο Θεός των εκδικήσεων φανερώθηκε.» «Ο Κύριος πράττει ελεημοσύνες και αποδίδει το δίκαιο σε όλους τους αδικουμένους.» «Γνωρίζω ότι ο Κύριος θα εκτελέσει την κρίση των φτωχών, και την απόδοση της δικαιοσύνης.» «Μην πεις: Θα εκδικηθώ τον εχθρό, αλλά υπόμεινε τον Κύριο, για να σε βοηθήσει.» «Σκόλοπας πικρίας και αγκάθι οδύνης από εκείνους που τους περικυκλώνουν. Και θα αποδώσω κρίση σε όλους όσοι τους ατιμάζουν.» «Σε κάποια πόλη υπήρχε ένας κριτής που δεν φοβόταν τον Θεό, και δεν ντρεπόταν τους ανθρώπους. Υπήρχε δε και μια χήρα σε εκείνη την πόλη, και πήγαινε σε αυτόν λέγοντας: Εκδίκησέ με από τον αντίδικό μου. Και για αρκετό καιρό δεν ήθελε. Μετά από αυτά όμως είπε μέσα του: Αν και δεν φοβάμαι τον Θεό και δεν ντρέπομαι τους ανθρώπους, επειδή όμως αυτή η χήρα μού προξενεί κόπο, θα την εκδικήσω, για να μην έρχεται διαρκώς και με ταλαιπωρεί. Είπε δε ο Κύριος: Ακούστε τι λέει ο κριτής της αδικίας. Ο δε Θεός δεν θα εκτελέσει την εκδίκηση των εκλεκτών του, οι οποίοι βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα, και ενώ δείχνει μακροθυμία απέναντί τους; Σας λέω ότι θα εκτελέσει την εκδίκησή τους γρήγορα.» «Μην εκδικείστε οι ίδιοι, αλλά δώστε τόπο στην οργή.»

ΤΙΤΛΟΣ ΛΣΤ΄. — Περί επιμονής· και ότι η επιμονή φέρνει αποτέλεσμα. «Η συνεχής σταγόνα σκάβει την πέτρα.» «Ποιος από εσάς θα έχει φίλο, και θα πάει σε αυτόν τα μεσάνυχτα, και θα του πει: Φίλε, δάνεισέ μου τρία ψωμιά, επειδή ένας φίλος μου ήρθε σε μένα από ταξίδι, και δεν έχω τι να του παραθέσω· και εκείνος απαντώντας από μέσα, του πει: Μη με ενοχλείς· ήδη η πόρτα είναι κλειστή, και τα παιδιά μου είναι μαζί μου στο κρεβάτι, δεν μπορώ να σηκωθώ να σου δώσω. Σας λέω: αν και δεν θα του δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της φορτικότητάς του θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται.» «Υπήρχε κάποιος κριτής σε κάποια πόλη, που δεν φοβόταν τον Θεό και δεν ντρεπόταν άνθρωπο· υπήρχε δε και μία χήρα σε εκείνη την πόλη, και ερχόταν σε αυτόν λέγοντας: Απόδωσέ μου το δίκιο από τον αντίδικό μου. Και δεν ήθελε για πολύ καιρό. Μετά από αυτά όμως είπε μέσα του: Αν και δεν φοβάμαι τον Θεό, ούτε άνθρωπο ντρέπομαι, τουλάχιστον επειδή με ενοχλεί αυτή η χήρα, θα της αποδώσω το δίκιο, για να μην έρχεται διαρκώς και με ταλαιπωρεί. Είπε δε ο Κύριος: Ακούσατε τι λέει ο άδικος κριτής; Ο δε Θεός δεν θα αποδώσει άραγε δικαιοσύνη στους εκλεκτούς του που βοούν προς αυτόν ημέρα και νύχτα, και ας μακροθυμεί απέναντί τους; Ναι, σας λέω, ότι θα αποδώσει τη δικαιοσύνη τους ταχύτατα.» ΤΙΤΛΟΣ ΛΖ΄. — Περί πιστού ανθρώπου· και ότι είναι σπάνιο να βρει κανείς πιστό άνδρα. «Πιστό άνδρα, είναι δύσκολο να βρεις.» «

Και αυτό πολλές φορές η πείρα το απέδειξε: ότι αφότου ονομαστήκαμε χριστιανοί, πολλοί πατριάρχες, και βασιλείς μαζί με αυτούς, έγιναν αιρετικοί, και μαζί τους παρασύρθηκαν και μερικοί από τους υποτακτικούς τους· η πίστη όμως παρέμεινε ασάλευτη. Τι να πω για τις νίκες και τα τρόπαιά της; Ότι πολλές φορές ταυτόχρονα και βασιλείς, και τύραννοι, και σατράπες, και τοπάρχες, και σοφοί και ρήτορες, τόσο εχθροί της όσο και οικείοι, έπνευσαν εναντίον της με κάθε ορμή, αλλά αυτοί μεν έγιναν σαν την κοπριά στη γη, και διαλύθηκαν σαν τον καπνό, ενώ εκείνη στέκεται ακλόνητη· διότι η δική μας ομολογία στο Σύμβολο της Πίστεως, και η φωνή του Δανιήλ, και του Γαβριήλ, δεν θα διαψευσθούν· και είναι αψευδής εκείνος που είπε: άραγε, όταν έλθει ο Υιός του Θεού, θα βρει την πίστη; Ώστε και τώρα, αν κάποιος από εμάς θελήσει να αποκηρύξει την ευσέβεια, αυτός μεν θα αποκόψει τον εαυτό του από το πλήρωμα των ορθοδόξων, όμως αυτήν την πίστη μας θα την κρατήσουν σφιχτά, μέχρι την παρουσία του Χριστού, Ρωμαίοι, Ίβηρες, Κόλχοι, Αλβανοί, Αλανοί, Αβασγοί, Ζίκχοι, Πόντιοι, Ρώσοι, Δάκες, Ιάζυγες, Μυσοί, Τριβαλλοί, Αλβανίτες, Νησιώτες, Σύροι, και Μελχίτες, εβδομήντα πέντε μητροπόλεις των Αιθιόπων, και όχι μικρό τμήμα των Ινδών. Ή προς τι να απαριθμώ πλήθη εθνών, τη στιγμή που η ευσέβειά μας δεν συνίσταται σε ονόματα, σε ρήματα, και σε πλοκές λόγων, αλλά σε πράξεις, ή μάλλον βρίσκεται πάνω από όλα τα πράγματα;

Διότι τους έλεγε και παραβολή για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν, και τα εξής. Το να μην αποκάμνουν υποδηλώνει την επί μακρόν προσμονή στην προσευχή. Και μετά από αυτά ο Κύριος λέγει: Δείτε τι λέει ο άδικος κριτής. Πόσο μάλλον ο ουράνιος Πατέρας σας θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα; Ναι, σας λέω, θα αποδώσει την δικαιοσύνη ταχέως.

Εάν, λοιπόν, έγινες θρόνος του Θεού και επέβη σε σένα ο ουράνιος ηνίοχος και η ψυχή σου έγινε όλη πνευματικός οφθαλμός και όλη φως, και εάν τράφηκες με εκείνη την τροφή του Πνεύματος και εάν ποτίστηκες από το ζωντανό νερό και εάν ντύθηκες τα ενδύματα του άρρητου φωτός, εάν ο εσωτερικός σου άνθρωπος έχει αποκτήσει εμπειρία και πλήρη βεβαιότητα όλων αυτών, ιδού, ζεις την όντως αιώνια ζωή από τώρα, με την ψυχή σου να αναπαύεται μαζί με τον Κύριο. Ιδού, τα απέκτησες και τα έλαβες αυτά από τον Κύριο εν αληθεία, για να ζεις αληθινή ζωή. Εάν όμως δεν έχεις συνείδηση κανενός από αυτά μέσα σου, κλάψε και λυπήσου και θρήνησε, διότι δεν έχεις ακόμη επιτύχει τον αιώνιο και πνευματικό πλούτο και δεν έχεις ακόμη δεχθεί την όντως ζωή. Να πονάς, λοιπόν, για τη φτώχεια σου, παρακαλώντας τον Κύριο νύχτα και μέρα, επειδή βρίσκεσαι στη φοβερή πενία της αμαρτίας. Είθε τουλάχιστον να είχε κανείς πόνο για τη δική του φτώχεια, και να μην περνούσαμε τη ζωή μας με αμεριμνησία, σαν να ήμασταν χορτασμένοι. Διότι αυτός που πονάει και αναζητεί και ζητά από τον Κύριο αδιάλειπτα, γρήγορα θα επιτύχει τη λύτρωση και τον επουράνιο πλούτο, όπως ακριβώς έλεγε ο Κύριος αναπτύσσοντας τον λόγο για τον άδικο κριτή και τη χήρα: «Πόσο μάλλον ο Θεός θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα; Ναι, σας λέω, θα τους αποδώσει δικαιοσύνη γρήγορα». Σε Αυτόν ανήκει η δόξα και το κράτος στους αιώνες. Αμήν.

Διότι, αν για τα σώματα που φθείρονται και πεθαίνουν πάλι, έδειξε τέτοια ευσπλαχνία και έκανε πρόθυμα και με αγαθότητα στον καθένα αυτό που ζητούσε, πόσο μάλλον στην αθάνατη, αδιάλυτη και άφθαρτη ψυχή, η οποία ασθενεί από την άγνοια (της κακίας της απιστίας και της αφοβίας και των υπόλοιπων παθών της αμαρτίας), αλλά προσέρχεται στον Κύριο και επιζητεί τη βοήθειά Του και προσβλέπει στο έλεός Του και επιθυμεί να δεχθεί από Αυτόν τη χάρη του Πνεύματος για τη λύτρωση και τη σωτηρία της και την απαλλαγή από κάθε κακία και κάθε πάθος, δεν θα δωρίσει ταχύτερα και πιο πρόθυμα τη λύτρωση της ιάσεως; Σύμφωνα με τον δικό Του λόγο: «πόσο μάλλον ο ουράνιος Πατέρας θα αποδώσει δικαιοσύνη σε αυτούς που βοούν προς αυτόν ημέρα και νύχτα», και προσθέτει λέγοντας: «ναι, σας λέω, θα αποδώσει τη δικαιοσύνη τους γρήγορα». Και πάλι σε άλλο σημείο προτρέπει: «ζητάτε, και θα σας δοθεί· ψάχνετε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί. Διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε αυτόν που χτυπά θα ανοιχτεί», και συνεχίζοντας προσθέτει: «πόσο μάλλον ο Πατέρας σας ο ουράνιος θα δώσει Πνεύμα Άγιο σε αυτούς που Του το ζητούν», «αλήθεια σας λέω, ακόμα και αν δεν του το δώσει επειδή είναι φίλος του, σίγουρα εξαιτίας της αναιδούς επιμονής του θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται».

Όταν όμως δει ο Κύριος ότι η ψυχή συγκεντρώνει τον εαυτό της όσο μπορεί, αναζητώντας πάντοτε τον Κύριο και προσδοκώντας Τον νύχτα και μέρα και βοώντας προς Αυτόν, όπως ακριβώς έδωσε την εντολή να προσευχόμαστε αδιαλείπτως για το καθετί, θα αποδώσει το δίκαιό της όπως υποσχέθηκε, αφού την καθαρίσει από την κακία που υπάρχει μέσα της, και θα την παραστήσει στον εαυτό Του ως νύμφη άμωμη και άσπιλη. Αν, λοιπόν, πιστεύεις ότι αυτά είναι αληθινά, όπως και είναι, πρόσεχε τον εαυτό σου, αν βρήκε η ψυχή σου το φως που την οδηγεί και την αληθινή βρώση και πόση, που είναι ο Κύριος. Εάν όμως δεν τα έχεις, αναζήτησέ τα νύχτα και μέρα, για να τα λάβεις. Όταν, λοιπόν, βλέπεις τον ήλιο, αναζήτησε τον αληθινό Ήλιο· διότι είσαι τυφλός. Όταν κοιτάζεις το φως, στρέψε το βλέμμα στην ψυχή σου, για να δεις αν βρήκες το αληθινό και αγαθό φως· διότι όλα τα ορατά πράγματα είναι σκιά των αληθινών πραγμάτων της ψυχής. Διότι υπάρχει πέρα από τον ορατό και ένας άλλος άνθρωπος εσωτερικός, καθώς και μάτια τα οποία τύφλωσε ο σατανάς, και αυτιά τα οποία κούφανε· και ήλθε ο Ιησούς για να κάνει αυτόν τον εσωτερικό άνθρωπο υγιή. Στον οποίο ανήκει η δόξα και η δύναμη μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα στους αιώνες. Αμήν.

Ο Πατέρας μου ο επουράνιος δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που κραυγάζουν προς αυτόν νύχτα και μέρα; Ναι, σας λέω, θα αποδώσει γρήγορα τη δικαιοσύνη τους. Και το: Ζητάτε, και θα σας δοθεί. Και πάλι: Ακόμη και αν δεν του δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της φορτικής επιμονής του, θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται, προτρέποντας να είναι η αίτησή μας επίμονη και διαρκής, επειδή βεβαίως ήρθε και για τους αμαρτωλούς, για να τους επιστρέψει στον εαυτό του. Αρκεί μόνο εμείς, αφού απομακρυνθούμε από τις κακές προλήψεις, να αφοσιωθούμε στον Κύριο. Και αυτός δεν μας παραβλέπει, αλλά θα είναι έτοιμος να παράσχει τη βοήθειά του.

Διότι, εάν αυτός ο επαίτης για τον υλικό άρτο γίνεται αναιδής, κρούοντας τη θύρα και ζητώντας, και, εάν δεν λάβει, εισέρχεται πιο μέσα και ζητά με μεγαλύτερη αναίδεια άρτο ή ένδυμα ή υπόδημα για την ανάπαυση του σώματός του, και δεν απομακρύνεται έως ότου τα λάβει, ακόμη και αν τον διώκουν, πόσο μάλλον εμείς, που ζητούμε να λάβουμε τον αληθινό και επουράνιο άρτο για την ενδυνάμωση της ψυχής, και που επιποθούμε να ενδυθούμε τα ουράνια ενδύματα του φωτός και επιθυμούμε να υποδηθούμε τα νοερά υποδήματα του Πνεύματος για την ανάπαυση της αθάνατης ψυχής. Πόσο οφείλουμε χωρίς να αποκάμνουμε και αδιάλειπτα, με πίστη και αγάπη, να μακροθυμούμε πάντοτε και να κρούουμε την πνευματική θύρα του Θεού και να ζητούμε με κάθε υπομονή να αξιωθούμε της αιωνίου ζωής, όπως ακριβώς και ο Κύριος έλεγε "παραβολή" "για την ανάγκη να προσεύχονται πάντοτε και να μην αποκάμνουν", και αφού ανέπτυξε τον λόγο, προσθέτει λέγοντας: πόσο μάλλον ο Πατέρας μας ο ουράνιος "θα αποδώσει δικαιοσύνη" σε αυτούς "που βοούν" προς αυτόν "νύχτα και ημέρα"· και πάλι λέγοντας για τον φίλο: και αν "δεν του δώσει επειδή είναι φίλος του", "τουλάχιστον εξαιτίας της αναίδειάς του" θα εγερθεί και "θα του δώσει όσα έχει ανάγκη"· και προσθέτει: "ζητείτε, και θα σας δοθεί· ερευνάτε, και θα βρείτε· κρούετε, και θα σας ανοιχθεί. Διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ερευνά βρίσκει, και σε αυτόν που κρούει θα ανοιχθεί".

Αυτό, λοιπόν, ζητά από τον άνθρωπο ο Θεός, εφόσον έχει την ελευθερία να διαλογίζεται περί της ζωής: το να αγαπήσει και να επικαλεστεί τον μόνο αληθινό ιατρό, και να μην συνθηκολογήσει με την κακία, αλλά κατά το δυνατόν να πολιτεύεται με αγαθά έργα. Αυτήν την αφορμή μόνο ζητά από τους ανθρώπους ο Θεός. Διότι το να ενδυναμώσει την ψυχή και να την ιατρεύσει από τον πυρετό της αμαρτίας και να την λυτρώσει από τη δουλεία και την ενέργεια των παθών, είναι δικό Του έργο και σε Αυτόν μόνο εναπόκειται, «διότι το κράτος», όπως λέει, «ανήκει στον Θεό, και δικό Σου, Κύριε, είναι το έλεος». Διότι Αυτός γνωρίζει καλά σε ποια κακά βρίσκεται η ψυχή και πώς εμποδίζεται από το να πράττει τα έργα της ζωής και πώς έχει ριφθεί στη βαριά νόσο των παθών της ατιμίας. Περιμένει μόνο, μέσω του νου και της αγάπης, να επιδιώξει η ψυχή να Του γίνει αρεστή. Διότι τη δύναμη Αυτός την χορηγεί «εν τάχει», όπως έχει ειπωθεί: πόσο μάλλον «θα αποδώσει δικαιοσύνη σε όσους βοούν προς Αυτόν νύχτα και ημέρα».

Αν λοιπόν έγινες θρόνος του Θεού και επιβιβάστηκε σε εσένα ο ουράνιος ηνίοχος και έγινε η ψυχή σου ολόκληρη πνευματικός οφθαλμός και ολόκληρη φως, και αν τράφηκες από εκείνη την τροφή του Πνεύματος και αν ποτίστηκες από το ζωντανό ύδωρ και από τον ένθεο και πνευματικό οίνο που ευφραίνει την καρδιά, και αν έχεις ενδύσει την ψυχή σου με τα ενδύματα του άρρητου φωτός, αν ο εσωτερικός σου άνθρωπος έχει αποκτήσει εμπειρία και βεβαιότητα για όλα αυτά, ιδού, ζεις την όντως αιώνια ζωή από τώρα, με την ψυχή σου να αναπαύεται μαζί με τον Κύριο. Αν όμως δεν τα απέκτησες και δεν τα έλαβες αυτά από τον Θεό αληθινά, ώστε να ζήσεις αληθινή ζωή, κλαίγε και λυπήσου και οδύρου, διότι δεν έχεις ακόμη επιτύχει τον αιώνιο και πνευματικό πλούτο, και τέτοια ζωή δεν έχεις ακόμη δεχθεί. Να έχεις δε πάντοτε πόνο για τη φτώχεια σου, παρακαλώντας τον Κύριο, επειδή στέκεσαι ακόμη στη φοβερή πενία της αμαρτίας. Είθε μάλιστα να είχε κανείς έστω πόνο για τη δική του φτώχεια, και να μη ζει με αμεριμνησία σαν να είναι χορτασμένος. Διότι εκείνος που έχει πόνο και αναζητά και παρακαλεί τον Κύριο αδιαλείπτως, γρήγορα θα επιτύχει τη λύτρωση και τον ουράνιο πλούτο, καθώς έλεγε και ο Κύριος όταν ανέπτυσσε τον λόγο για τον άδικο κριτή και τη χήρα: «Πόσο μάλλον ο Θεός θα αποδώσει δικαιοσύνη σε εκείνους που βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα; Ναι, σας λέω, θα αποδώσει τη δικαιοσύνη τους γρήγορα».

σύμφωνα με τον λόγο του: «πόσο μάλλον ο Πατέρας μας ο επουράνιος θα αποδώσει δικαιοσύνη σε όσους βοούν προς αυτόν νύχτα και μέρα» και προσθέτει: «ναι, σας λέω, θα αποδώσει τη δικαιοσύνη τους γρήγορα», και πάλι προτρέπει: «ζητάτε, και θα σας δοθεί· ψάχνετε, και θα βρείτε· χτυπάτε, και θα σας ανοιχτεί. Διότι καθένας που ζητά λαμβάνει, και αυτός που ψάχνει βρίσκει, και σε αυτόν που χτυπά θα ανοιχτεί». Και προχωρώντας προσθέτει: «πόσο μάλλον ο Πατέρας ο επουράνιος θα δώσει Άγιο Πνεύμα σε αυτούς που του το ζητούν», και πάλι: «αλήθεια σας λέω, ακόμη κι αν δεν του δώσει επειδή είναι φίλος του, τουλάχιστον εξαιτίας της επιμονής του θα σηκωθεί και θα του δώσει όσα χρειάζεται».

Αλλά, έστω κι αν κατ' αυτόν τον τρόπο ηττώμαστε συχνά εξαιτίας της ασθενούς φύσεως και εξαιτίας της επίμονης ροπής της διανοίας προς τα πονηρά εκ νεότητος, ωστόσο πάλι ας μην αποθαρρυνόμαστε να επαναφέρουμε τους εαυτούς μας. Και ο Κύριος, βλέποντας τους κόπους, «θα αποδώσει το δίκαιό» μας, και αντί για τον πόλεμο που υφιστάμεθα θα μας ανταμείψει με αιώνιες αμοιβές, και αντί για όσα υπομένουμε θα μας στεφανώσει με στεφάνι δικαιοσύνης. Είθε να μας κατατάξει μαζί με τους αγίους και να μας αξιώσει της βασιλείας του, στον οποίο ανήκει κάθε τιμή και προσκύνηση, μαζί με τον Πατέρα και το Άγιο Πνεύμα, νυν και αεί και στους αιώνες των αιώνων. Αμήν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΗ'. Περί του να προσεύχεται κανείς πάντοτε. Περί του κριτή της αδικίας. Περί του Φαρισαίου και του τελώνη. Περί των παιδιών, ότι σε αυτά ανήκει η βασιλεία του Θεού. Περί εκείνου που ρώτησε τον Ιησού. Περί του λεπρού. «Τους έλεγε δε και μια παραβολή, για το ότι πρέπει πάντοτε να προσεύχονται και να μην αποκάμνουν, λέγοντας: Ήταν κάποιος κριτής σε μια πόλη, ο οποίος τον Θεό δεν φοβόταν και άνθρωπο δεν ντρεπόταν. Υπήρχε δε και κάποια χήρα στην πόλη εκείνη, και πήγαινε σε αυτόν λέγοντας: Απόδωσέ μου δικαιοσύνη απέναντι στον αντίδικό μου. Και για ένα διάστημα δεν ήθελε. Μετά από αυτά όμως είπε μέσα του: Αν και τον Θεό δεν φοβάμαι και άνθρωπο δεν ντρέπομαι, τουλάχιστον επειδή με ενοχλεί αυτή η χήρα, θα της αποδώσω δικαιοσύνη, για να μην έρχεται συνέχεια και με εξαντλεί. Είπε δε ο Κύριος: Ακούστε τι λέει ο κριτής της αδικίας· ο δε Θεός δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη στους εκλεκτούς του, που βοούν προς αυτόν ημέρα και νύχτα, και ας δείχνει μακροθυμία απέναντί τους; Σας λέω ότι θα τους αποδώσει δικαιοσύνη πολύ γρήγορα.»

Όμως, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, άραγε θα βρει την πίστη πάνω στη γη;» Επειδή αναφέρθηκε σε θλίψεις και κινδύνους, παραθέτει και τη θεραπεία αυτών, που είναι η προσευχή, και όχι απλώς η προσευχή, αλλά η επίμονη και προσεκτική. Διότι, λέει, όλα αυτά πρόκειται να συμβούν στους ανθρώπους εκείνης της εποχής, αλλά μεγάλος βοηθός απέναντι σε αυτά είναι η προσευχή, την οποία πρέπει να κάνουμε επίμονα και συνεχώς, αναλογιζόμενοι πώς η συνεχής παραμονή της χήρας έκαμψε τον άδικο κριτή.

Διότι παρατέθηκαν, για να μην αγνοούνται. Όμως, αφού ο Κύριος μας δίδαξε αυτά σχετικά με την ανάγκη της προσευχής και μας υπέδειξε ότι, αν αυτός ο άνομος και γεμάτος από κάθε κακία κριτής σπλαχνίστηκε εξαιτίας της επίμονης δέησης, πόσο μάλλον ο Θεός, ο αρχηγός κάθε δικαιοσύνης, δεν θα αποδώσει δικαιοσύνη γρήγορα, αν και μακροθυμεί και φαίνεται να μην ακούει αυτούς που τον παρακαλούν νύχτα και μέρα; Αφού λοιπόν δίδαξε αυτά και μας έδειξε ότι στον καιρό της συντέλειας πρέπει να καταφεύγουμε στην προσευχή για τους κινδύνους που πρόκειται να επέλθουν τότε, προσθέτει: «Άραγε, όταν έλθει ο Υιός του ανθρώπου, θα βρει την πίστη πάνω στη γη;», υποδηλώνοντας υπό μορφή ερώτησης το πόσο σπάνιοι θα είναι οι πιστοί που θα βρεθούν τότε. Διότι τόσο πολύ θα επικρατήσει τότε ο υιός της ανομίας, ώστε να πλανήσει, αν είναι δυνατόν, ακόμη και τους εκλεκτούς. Συνηθίζει δε, για ό,τι βρίσκεται σπάνια, να χρησιμοποιεί τον ερωτηματικό τρόπο, όπως και στο: «Ποιος άραγε είναι ο πιστός και φρόνιμος δούλος;». Και εδώ, λοιπόν, υποδηλώνοντας το ίδιο πράγμα, και ότι θα είναι λίγοι και ελάχιστοι εκείνοι που θα διαφυλάξουν την πίστη προς τον Θεό και μεταξύ τους, χρησιμοποίησε αυτήν την ερώτηση. Εύλογα δε συνέδεσε τον λόγο περί της πίστεως με την προτροπή για προσευχή.