Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 19:17

Διότι, εάν εκείνος μεν ονομάζεται Υιός του Θεού, και εμείς ονομαζόμαστε υιοί του Υιού, τότε το επινόημά τους θα ήταν αληθοφανές· εάν όμως και εμείς ονομαζόμαστε υιοί του Θεού, του Οποίου και αυτός είναι Υιός, είναι προφανές ότι και εμείς μετέχουμε στον Πατέρα, ο οποίος λέει: «υιούς γέννησα και ύψωσα». Διότι, εάν δεν μετείχαμε σε αυτόν, δεν θα έλεγε: «γέννησα»· εάν όμως αυτός γέννησε, δεν είναι κάποιος άλλος, αλλά αυτός ο ίδιος είναι Πατέρας μας. Και δεν υπάρχει διαφορά, πάλι, εάν εκείνος έχει κάτι περισσότερο και έγινε πρώτος, ενώ εμείς έχουμε κάτι λιγότερο και γίναμε ύστερα, εφόσον όλοι μετέχουμε στον ίδιο και ονομαζόμαστε υιοί του ίδιου Πατέρα. Διότι το περισσότερο και το λιγότερο δεν φανερώνουν διαφορετική φύση, αφού αυτό το προσθέτει στον καθένα η πράξη της αρετής. Και άλλος μεν καθίσταται άρχοντας σε δέκα πόλεις, και άλλος σε πέντε· και άλλοι μεν κάθονται «σε δώδεκα θρόνους κρίνοντας τις δώδεκα φυλές του Ισραήλ», ενώ άλλοι ακούνε: «ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου» και «εύγε, δούλε αγαθέ και πιστέ». Εφόσον, λοιπόν, εκείνοι έχουν τέτοια φρονήματα, εύλογα φαντάζονται ότι ο Θεός δεν είναι πάντοτε Πατέρας ενός τέτοιου υιού, ούτε ότι ένας τέτοιος υιός υπάρχει πάντοτε, αλλά ότι είναι κτίσμα που έγινε εκ του μη όντος και ότι δεν υπήρχε πριν γεννηθεί. Διότι αυτός είναι διαφορετικός από τον αληθινό Υιό του Θεού.

Αλλ' όμως, η πονηρία εκείνων που τον εμπόδιζαν, τους μεν ίδιους τους καταδίκασε, τη δε θεία οικονομία δεν την εμπόδισε. Διότι, αφού ανέλαβε τη βασιλεία και μοίρασε στους δούλους ανάλογα με την αξία της εργασίας του καθενός από αυτούς, διέταξε να κληθούν, για να μάθει τι αποκόμισαν. Και στον μεν πρώτο, ο οποίος εργάστηκε και κέρδισε δέκα μνες, έδωσε εξουσία πάνω σε δέκα πόλεις· στον δε δεύτερο, ο οποίος απέφερε πέντε μνες, λέει: Ανάλαβε την εξουσία πάνω σε πέντε πόλεις. Από εκείνον δε που την έδεσε μέσα σε σουδάριο και την άφησε αναξιοποίητη, πρόσταξε να του αφαιρεθεί.

«Ποιος από εσάς είδε αυτόν τον οίκο στην προηγούμενη δόξα του; Και πώς τον βλέπετε τώρα, λέει, σαν να μην υπάρχει μπροστά σας; Ζω εγώ, λέει ο Κύριος, και η έσχατη δόξα αυτού του οίκου θα είναι μεγάλη, μεγαλύτερη από την πρώτη, λέει ο Κύριος Παντοκράτωρ». Διότι, σε σύγκριση με τον ναό που βρισκόταν στα Ιεροσόλυμα, ανεγέρθηκαν σε όλη την οικουμένη ναοί, δηλαδή εκκλησίες, πολύ μεγαλύτεροι και πλουσιότεροι, οι οποίοι έχουν το σεπτό θυσιαστήριο προς δόξαν Χριστού. «Πλάτυνε, λοιπόν», λέει, «τον τόπο της σκηνής σου και των αυλαιών σου. Διότι το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη, και θα κατοικήσεις σε ερειπωμένες πόλεις». Επειδή η Εκκλησία που προήλθε από τα έθνη έγινε μητέρα και τροφός πάρα πολλών αγίων και αγαθών ανδρών, και γέννησε πολλούς άρχοντες και ηγέτες λαών, ώστε να καθοδηγούν πολλά έθνη, εξαιτίας της ικανότητάς τους να διατυπώνουν τον αλάνθαστο λόγο της μυσταγωγίας και να μη στερούνται της ποιμαντικής τέχνης. Σε αυτούς και ο ίδιος ο Σωτήρας, επειδή ακριβώς κατόρθωσαν μια ένδοξη και ευδόκιμη ζωή, υπόσχεται ως κληρονομιά την καθοδήγηση λαών και στον μέλλοντα αιώνα. Διότι, κατά τη διανομή των ταλάντων, σε εκείνους που επιστρέφουν διπλάσιο αυτό που τους δόθηκε, λέει: «Να έχεις εξουσία πάνω σε δέκα πόλεις». Και σε άλλον πάλι: «Να έχεις εξουσία πάνω σε πέντε πόλεις». Επομένως, το σπέρμα σου θα κληρονομήσει έθνη.

Διότι αυτός που επιβουλεύτηκε εξολοκλήρου τη δόξα του Χριστού και τόλμησε να αδιαφορήσει για τα ποίμνια που του εμπιστεύθηκαν, με κανέναν τρόπο δεν θα διαφέρει από εκείνους που δεν Τον γνωρίζουν. Γι' αυτό, άλλωστε, είπε κάποτε ο Χριστός προς τον μακάριο Πέτρο: «Σίμων, γιε του Ιωνά, με αγαπάς; Ποίμαινε τα πρόβατά μου, βόσκε τα αρνιά μου». Αν λοιπόν αυτός που ποιμαίνει, αγαπά, τότε οπωσδήποτε μισεί εκείνος που το καταφρονεί. Και αν μισεί, τότε και τιμωρείται, και υποβάλλεται στην καταδίκη των απίστων· όπως ακριβώς συνέβη με εκείνον που έλαβε το τάλαντο για να το εμπορευτεί πνευματικά, και έπειτα δεν έπραξε αυτό, αλλά μάλλον παρουσίασε το δοθέν χωρίς να το έχει πολλαπλασιάσει. Όμως εκείνοι που έλαβαν τα πέντε ή και ακόμη περισσότερα, αφού κόπιασαν και εργάστηκαν φιλότιμα, τιμήθηκαν με τα πιο λαμπρά αξιώματα. Διότι ο ένας άκουσε: «Γίνε άρχοντας πάνω σε δέκα πόλεις»· και ο άλλος σε πέντε. Ενώ ο υβριστής και οκνηρός δούλος, υπέμεινε την έσχατη καταδίκη. Είναι λοιπόν πάντοτε επικίνδυνη η ραθυμία, όσον αφορά τη μυσταγωγία· γι' αυτό και ο μακάριος Πέτρος γράφει σε κάποιους: «Ποιμάνετε το ποίμνιο του Θεού που είναι ανάμεσά σας, ώστε όταν φανερωθεί ο Αρχιποίμενας των πάντων, να λάβετε τον μισθό». Γνωρίζοντας δε ότι η ραθυμία είναι πύλη της απώλειας, είπε ο Παύλος: «Αλίμονό μου, αν δεν κηρύττω το Ευαγγέλιο». Και ότι σε αυτούς που οκνούν στη μυσταγωγία επικρέμαται πικρή, οδυνηρή και δυσδιάφευκτη κόλαση, το αποδεικνύει αμέσως ο Σωτήρας, προσθέτοντας στα πρώτα άλλα δύο παραδείγματα στη σειρά.

Τότε λοιπόν, και εκείνος που στον παρόντα βίο είναι «λιγοστός, θα γίνει χιλιάδες», σύμφωνα με τις σωτήριες επαγγελίες, μέσω των οποίων υπόσχεται ότι θα τους καταστήσει άρχοντες, λέγοντάς τους τότε: «έχε εξουσία επάνω σε πέντε πόλεις», και: «έχε εξουσία επάνω σε δέκα πόλεις». Έτσι, λοιπόν, θα γίνουν «σε χιλιάδες», σαν να καθίσταται κάποιος χιλίαρχος όσων πρόκειται να σωθούν, αλλά και εκείνος που τώρα είναι «ελάχιστος, θα γίνει» τότε «μέγα έθνος»· όπως, για παράδειγμα, ο Παύλος, ο οποίος είπε: «Σε εμένα δε, τον ελαχιστότερο από όλους τους αγίους, δόθηκε αυτή η χάρη». Αυτός θα είναι τότε άρχων κάποιου μεγάλου ουράνιου έθνους που λογίζεται ενώπιον του Θεού. Όλα αυτά, λέγει, θα συμβούν, όταν «εγώ ο Κύριος, κατά» τον ορισμένο από εμένα «καιρό, θα τους συνάξω». Διότι, έστω και αν τα της επαγγελίας δεν έχουν κατά κύριο λόγο εκπληρωθεί ακόμη, εντούτοις θα έλθει ο άπαξ καθορισμένος «καιρός», κατά τον οποίο όλα αυτά θα γίνουν μέσω της δικής μου συνάξεως: «Διότι τότε θα αποστείλει τους αγγέλους του και θα επισυνάξουν προς αυτόν όλους τους αγίους από τα άκρα των ουρανών έως τα άκρα τους».

Έχε εξουσία πάνω σε δέκα πόλεις. Διότι αυτές είναι βασιλείες, ταιριαστές προαγωγές, που χαρίζουν εξουσία σε ανθρώπους και ηγεμονία επί των ακόμη ατελέστερων ψυχών σε εκείνους που έδωσαν επιτυχή δείγματα δοκιμασίας στα λίγα, επαξίως αυτών που διαχειρίστηκαν κατά τον πρώτο βίο. Θα μπορούσες δε να μάθεις τη γνησιότητα των εν λόγω δούλων, καθώς και την πιστότητα της διαχείρισής τους, αντιλαμβανόμενος τα ίδια τους τα έργα· διότι σε όλη τη γη εξήλθε ο φθόγγος τους, και στα πέρατα της οικουμένης τα λόγια τους. Διότι, μέσω ακριβώς εκείνων των γνωρίμων του Σωτήρα, και μέσω όσων μετέπειτα ανέλαβαν τον ίδιο με εκείνους ζήλο, η Εκκλησία που ξεχώρισε από όλα τα έθνη για τον Θεό, σε σύντομο χρονικό διάστημα γέμισε ολόκληρη την οικουμένη. Αλλά και με διαφορετικό τρόπο θα εργαστούν εκείνοι στους οποίους εμπιστεύτηκαν τον σωτήριο ευαγγελικό λόγο, εκπληρώνοντας τις διδασκαλίες του λόγου μέσα από έργα και πράξεις, καθώς και μέσα από θεοπρεπή βίο και πολιτεία. Από αυτούς, εκείνους που εργάστηκαν ποικιλοτρόπως, ο δίκαιος κριτής θα τους ανταμείψει με διάφορες τιμές, αποδίδοντας στον καθένα την αρμόζουσα αμοιβή σε αγαθά· σε εκείνον όμως που έκρυψε τους λόγους και τους κράτησε δεμένους κοντά του, και δεν εργάστηκε καθόλου, δηλαδή στον πονηρό και οκνηρό δούλο, θα επιφέρει τα επίχειρα της πονηρίας του. —Το πάνω σε δέκα ή πέντε πόλεις δηλώνει κάποια αρχή και εξουσία που πρόκειται να δοθεί στους αγίους πάνω σε κατώτερους και σε εκείνους που είναι άξιοι να καθοδηγούνται.

Έπειτα πάλι ο Τελώνης, και η έπαρση του Φαρισαίου. Και η διανομή των μνών, ίσων σε αριθμό με τους δέκα. Οι κακοί γεωργοί και φονείς του δεσπότη.

Αποφεύγετε, λοιπόν, άνδρες Χριστιανοί, μέτοχοι της επουράνιας κλήσεως, κάθε τέτοια σκέψη που αρμόζει σε ληστές και κακούργους, και μην θεωρήσετε ως μακαριότητα απλώς το να αποφύγετε την τιμωρία, αλλά να ποθήσετε τις δωρεές και τα στεφάνια, τα οποία ο Θεός ετοίμασε για τους αθλητές της δικαιοσύνης. Επιθυμήσατε το βάπτισμα άδολα· λάβετε το τάλαντο και προσθέστε την εργασία· διότι έτσι, σύμφωνα με την παραβολή, θα γίνετε άρχοντες δέκα πόλεων. Εκείνος όμως που συνετάφη διά του βαπτίσματος και έκρυψε το τάλαντο στη γη, εξάπαντος θα ακούσει εκείνα που λέχθηκαν προς τον οκνηρό και ράθυμο δούλο. Ο νεοφώτιστος, εάν συνάψει ορθά την πίστη με την εντολή, δεν έχει τίποτε περισσότερο από το να είναι ακατηγόρητος. Ήταν ένας δεσμώτης, υπόλογος για αναρίθμητα εγκλήματα, που φοβόταν το δικαστήριο και έτρεμε την ώρα της λογοδοσίας.

Έπειτα, τι θα προκύψει από αυτά; Αντί για τους κόπους θα ετοιμαστούν οι αναπαύσεις, αντί για τους άθλους τα στεφάνια, αντί για τις ύβρεις οι τιμές και οι δόξες, αντί για τις εξουδενώσεις οι έπαινοι και οι ευδοξίες, αντί για τις συγχωρήσεις οι αφέσεις και οι χαρές, αντί για την υποταγή η εξουσία "πάνω σε δέκα πόλεις", αντί για τις στερήσεις γονέων και συγγενών οι κληρονομιές και οι συγκληρονομιές του Κυρίου μας Ιησού Χριστού, αντί για την κοπή του ιδίου θελήματος η συμβίωση με τον πρωτομάρτυρα Στέφανο. Και τα μεν είναι πρόσκαιρα και ελαφρότατα και περνούν σαν σκιά, τα δε είναι αιώνια και αθάνατα και δεν έχουν τέλος. Εάν θέλετε να επιτύχετε τη βασιλεία των ουρανών, εάν θέλετε να απολαύσετε την αθάνατη ζωή, εάν θέλετε να επιτύχετε την υιοθεσία, εάν θέλετε να γίνετε κάτοικοι του Παραδείσου, εάν θέλετε να εισαχθείτε στους κόλπους του Αβραάμ, εάν θέλετε να εντρυφήσετε στον αχειροποίητο νυμφώνα, ή να αποκτήσετε οτιδήποτε από τα άλλα αγαθά, είναι στο χέρι σας και μπορείτε να τα κατακτήσετε, βρίσκονται στην εξουσία σας και είναι ολόετοιμα. Εάν όμως επιθυμείτε την άλλη μερίδα, το ατελεύτητο πυρ, το ιοβόλο σκουλήκι, τη φλόγα της Γέεννας, τον τριγμό των οδόντων, τη στάση των εριφίων, την καταδικαστική απόφαση των καταραμένων, ή ό,τι άλλο μπορεί να ειπωθεί, αυτά θα καταλήξουν σε εσάς. Το οποίο ας μη γίνει. Αλλά δεν θα συμβεί, μακάρι να μη γίνει, εάν ζήσουμε ενάρετα, όπως έχει ειπωθεί, τέκνα μου, εάν τακτοποιήσουμε σωστά τη ζωή μας και εάν δείξουμε καλή διαγωγή.

Παρουσιάστηκε λοιπόν ο πρώτος λέγοντας: Κύριε, η μνα σου απέδωσε δέκα μνες. Και του είπε: Εύγε, αγαθέ δούλε, επειδή αποδείχθηκες πιστός στο ελάχιστο, λάβε εξουσία πάνω σε δέκα πόλεις. Ήρθε έπειτα ο δεύτερος λέγοντας: Κύριε, η μνα σου απέφερε πέντε μνες. Είπε δε και σε τούτον: Και εσύ ανέλαβε εξουσία πάνω σε πέντε πόλεις. Και ήρθε άλλος λέγοντας: Κύριε, ιδού η μνα σου, την οποία είχα φυλαγμένη μέσα σε ένα μαντήλι. Διότι σε φοβόμουν, επειδή είσαι άνθρωπος αυστηρός, παίρνεις ό,τι δεν έβαλες και θερίζεις ό,τι δεν έσπειρες.

Προς τον κύριο Γρηγόριο Καματηρό. «Πω πω», θα έλεγες ίσως, «ένα γραμματάκι προς εμάς από την Αχρίδα και από γλώσσα αρχιεπισκοπική, κάτι που προηγουμένως βέβαια δεν συνήθιζε να συμβαίνει καθόλου. Προφανώς είναι μεγάλος ο λόγος για τον οποίο μου στέλνει επιστολή τώρα· διότι δεν θα αγνοούσε ο αρχιεπίσκοπος ότι για τον άνδρα, γύρω από τον οποίο βουίζει ένα σμήνος βασιλικών υποθέσεων, και τα γράμματα από άλλους αποτελούν ενόχληση όχι μικρότερη από το να γράφει ο ίδιος στους άλλους. Από πού λοιπόν προέρχεται αυτό το πρωτοφανές πράγμα που είναι για εμάς και άκαιρο;» Από πού; Από τη δική σου δεξιότητα σε κάθε αγαθό, καθώς εσύ, επειδή ο Θεός σου έδωσε τη δυνατότητα να έχεις μεγάλη δύναμη κοντά στον βασιλιά, δεν χρησιμοποιείς αδέξια το θείο δώρο, αλλά αναδεικνύεις τον εαυτό σου άξιο και για ακόμη μεγαλύτερη δύναμη· αφού διαχειρίστηκες το μέχρι τώρα δοσμένο σε σένα με τρόπο αντάξιο του Θεού και, επιδεικνύοντας τη δραστηριότητά σου με τα τάλαντα που σου εμπιστεύτηκαν, δείχνεις ότι συνεπώς αρμόζει και σε σένα το «να έχεις εξουσία πάνω σε δέκα πόλεις», το οποίο λέγεται από τον δίκαιο Δεσπότη και διανομέα προς τους αξίους.