Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 19:2

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΘ'. <Ιδού άνδρας που ονομαζόταν Ζακχαίος.> (A f. 252, B f. 173, C f. 146 b, D f. 62) Ο Ζακχαίος ήταν αρχιτελώνης, και σε αυτόν η φιλαργυρία βρισκόταν σε μεγάλη ένταση, όπως και ο σκοπός της πλεονεξίας· διότι αυτό είναι το επιτήδευμα των τελωνών. Αυτήν δε την ονομάζει ειδωλολατρία ο Παύλος, επειδή τάχα αρμόζει μόνο σε αυτούς που δεν γνωρίζουν τον Θεό. Για τον λόγο αυτό και πολύ εύλογα, ο Κύριος, επειδή οι τελώνες έχουν ενδυθεί στα πρόσωπά τους αναιδή θρασύτητα, τους κατέταξε μαζί με τις πόρνες, λέγοντας έτσι στους καθοδηγητές των Ιουδαίων: «Οι πόρνες και οι τελώνες σας προλαβαίνουν στη βασιλεία του Θεού.» Αλλά ο Ζακχαίος δεν παρέμεινε σε αυτά, αλλά αξιώθηκε την ευσπλαχνία του Χριστού· διότι αυτός είναι που καλεί κοντά αυτούς που βρίσκονται μακριά, και φωτίζει τους εσκοτισμένους. Ποια όμως υπήρξε για τον Ζακχαίο η οδός της επιστροφής, ελάτε να δούμε.— (B f. 173 b) Επιθύμησε να δει τον Ιησού· διότι βλάστησε μέσα του το σπέρμα της σωτηρίας. Ο Χριστός το είδε αυτό με τα μάτια της θεότητας· σηκώνοντας λοιπόν το βλέμμα του, τον είδε και με τα μάτια της ανθρωπότητας· και επειδή σκοπός του ήταν να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, του δείχνει την πραότητά Του· και ενθαρρύνοντάς τον λέει: «Κατέβα γρήγορα»· διότι ζητούσε να τον δει, και τον εμπόδιζε ο όχλος, όχι τόσο των ανθρώπων, όσο των αμαρτημάτων.

ΤΗ ΔΕΚΑΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ, ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΛΩΝΗ ΖΑΚΧΑΙΟΥ, στην οποία γίνεται λόγος και κατά της φιλαργυρίας. Προηγουμένως μεν, όταν ο ευαγγελιστής Λουκάς εξιστορούσε τη θεραπεία αυτών που ήταν λεπροί και τυφλοί στο σώμα, είχαμε και εμείς αυτόν ως αφορμή για την πνευματική ομιλία προς την αγάπη σας. Σήμερα όμως θα λάβουμε ως θέμα μας τον Ζακχαίο, που κατοικούσε στην Ιεριχώ και ήταν τυφλός κατά την ψυχή, και τη δική του ψυχική ανάβλεψη. Είναι μεγάλο το θαύμα που συνέβη σε αυτόν και καθόλου κατώτερο από εκείνο που συνέβη σε αυτούς. Διότι και αυτός είχε σκοτεινούς τους εσωτερικούς οφθαλμούς της καρδιάς, όπως εκείνος ο τυφλός τους εξωτερικούς του προσώπου. Διότι, σύμφωνα με τη διήγηση, ούτε και αυτός μπορούσε να δει τον Ιησού, αλλά απαλλάχθηκε και αυτός από το νοητό σκοτάδι αναβλέποντας μόνο με τον λόγο Εκείνου ο Οποίος και εξαρχής μόνο με τον λόγο δημιούργησε το φως και καταύγασε ολόκληρη την αισθητή κτίση.

Διότι, όπως ακριβώς στην αρχή, αφού συγκέντρωσε όλο το φως της ημέρας σε έναν δίσκο και κατέστησε τον ήλιο βασιλιά της, δεν τον άφησε να παραμένει ακίνητος, αλλά τον έκανε να περιφέρεται, έτσι, αφού ένωσε το πλήρωμα της θεότητας με το σώμα και ανέδειξε τον εαυτό του ως αληθινό βασιλιά των πάντων, επίγειο και ουράνιο, ορατό και αόρατο, κτιστό κατά την ανθρωπότητα και αιώνιο, δεν ανέχθηκε να παραμένει σε έναν τόπο, αλλά ευδόκησε να περιέρχεται, μέχρις ότου κατεργαστεί σωτηρία μόνιμη και αδιάκοπη στο μέσο της γης, όπως ακριβώς προανήγγειλε ο Δαβίδ λέγοντας: «ο Θεός ημών προ αιώνων ειργάσατο σωτηρίαν εν μέσω της γης»· διότι αυτήν τη σωτηρία κατεργάστηκε ο Κύριος περιερχόμενος. Επειδή δε και ο ήλιος δεν περιφέρεται απλώς σε ολόκληρο τον ουρανό, αλλά στο ακριβές κέντρο του ζωδιακού κύκλου· έτσι λοιπόν και «ο ήλιος της δικαιοσύνης», ο Χριστός, περιερχόμενος το μέσο της οικουμένης που κατοικείται από έμβια όντα, για όσο χρειαζόταν, διέσχιζε τα μέρη της, και έτσι, αφού εισήλθε, διέσχιζε την Ιεριχώ. «Και ιδού», λέει, «ένας άνδρας που ονομαζόταν Ζακχαίος, και αυτός ήταν αρχιτελώνης· και ούτος ήταν πλούσιος και ζητούσε να δει τον Ιησού, αλλά δεν μπορούσε εξαιτίας του πλήθους, επειδή ήταν μικρός στο ανάστημα». Δεν ήταν μόνο μικρός, αλλά βρισκόταν και μακριά από τον Ιησού· διότι αν Τον πλησίαζε, έστω κι αν ήταν μικρός, δεν θα στερούνταν τη θέα Του.

Εγώ θεωρώ ότι αυτός, από τη θεία δύναμη του Ιησού, με άρρητο τρόπο και ελκυόταν και συγκρατιόταν. Διότι ελκυόταν μεν, επειδή είχε χρηστό χαρακτήρα και ψυχή κατάλληλη για την αρετή, γι' αυτό και επιθυμούσε και επιχειρούσε να δει τον Ιησού· συγκρατιόταν δε από τη θεία δύναμη, επειδή ήταν παγιδευμένος σε πράγματα αντίθετα προς την πολιτεία του Χριστού, δηλαδή στο επάγγελμα του τελώνη και στον πλούτο. Αυτά νομίζω ότι και ο ευαγγελιστής υποδεικνύει με λίγα λόγια σε όσους έχουν σύνεση, λέγοντας γι' αυτόν, ως άνθρωπο με θαυμάσιο χαρακτήρα, «ιδού ένας άνδρας που ονομαζόταν Ζακχαίος», αλλά προσθέτοντας στη συνέχεια, ως για άνθρωπο πιασμένο στις παγίδες της κακίας, «και αυτός ήταν αρχιτελώνης, και αυτός ήταν πλούσιος».

Αλλά βλέπετε όλοι τον Ζακχαίο, πώς αγάπησε και αναζήτησε και αγαπήθηκε και προσκλήθηκε και έγινε οικείος του Χριστού; Εάν λοιπόν κάποιος είναι τελώνης ή αρχιτελώνης που πλουτίζει από εκεί με κακό τρόπο και συγκεντρώνει πλούτο άδικα, ας μιμηθεί την οδό αυτού του αρχιτελώνη προς τη σωτηρία, και ας αποδώσει και ας μοιράσει καλά, όσα κακώς εθησαύρισε. Εάν πάλι κάποιος, έχοντας υποστεί αρπαγή των υπαρχόντων του ή με άλλον τρόπο έγινε φτωχός, ας είναι χαρούμενος και ευγνώμων· διότι κατέχει τη σωτήρια φτώχεια, ή μάλλον ας την καταστήσει ο ίδιος σωτήρια μέσω της ευχαριστίας, στην οποία και ο πλούσιος τελώνης αφού κατέφυγε πρόθυμα σώθηκε, όπως ακριβώς ακούσατε τώρα γι' αυτόν. Αυτά λοιπόν όσον αφορά την ιστορία.

Σου δείχνει, μαζί με αυτά, και τον ίδιο τον τελώνη, ο οποίος κυριευόταν σφοδρά από τον πυρετό της πλεονεξίας, να έχει ταχέως απαλλαγεί. Διότι τι υπάρχει πιο φιλοκερδές από τον τελώνη; Και όμως, ο άνθρωπος έγινε ακτήμονας, επειδή υπάκουσε στους νόμους του Ιατρού. Διότι τέτοιους έχει και τους μαθητές, ανθρώπους που ασθένησαν από τα ίδια νοσήματα με εμάς και θεραπεύτηκαν ταχέως. Και μας υποδεικνύει τον καθένα από αυτούς, ώστε να μην απελπιστούμε. Δες, λοιπόν, αυτόν τον τελώνη. Παρατήρησε πάλι και έναν άλλον αρχιτελώνη, ο οποίος υποσχέθηκε να επιστρέψει στο τετραπλάσιο όσα είχε αρπάξει και να δώσει τα μισά από όλα όσα κατείχε, προκειμένου να υποδεχθεί τον Ιησού. Αλλά μήπως εσύ φλέγεσαι και επιθυμείς σφοδρά τα χρήματα;

Τέτοιος ήταν και ο Ζακχαίος, που μόλις σας αναγνώσθηκε από το Ευαγγέλιο. Διότι παρατήρησέ τον να τρέχει, να φλέγεται από θείο πόθο, να ανεβαίνει στο δέντρο και να αναζητά με το βλέμμα του τον Ιησού, για να αντικρίσει τη ζωοφόρο πηγή. Και όταν αντίκρισε ο Ζακχαίος τον Κύριο, ανέπαυσε μεν την όρασή του, την δε καρδιά του την άναψε ακόμη περισσότερο από πόθο. Αφού εισήλθε, λέει, ο Ιησούς στην Ιεριχώ, την διέσχιζε. Και ιδού ένας άνδρας με το όνομα Ζακχαίος· και αυτός ήταν αρχιτελώνης, και ήταν πλούσιος· και επιθυμούσε να δει τον Ιησού, επειδή από εκεί επρόκειτο να περάσει. Παρατήρησε τον πόθο αυτού του ανθρώπου, αγαπητέ.

Έλυσε την έχθρα που είχε δημιουργηθεί μεταξύ ημών και του Θεού, και έδεσε τον αρχέκακο όφι, εξαιτίας του οποίου δημιουργήθηκε η έχθρα· έδεσε όλους τους δαίμονες που στρατεύονταν κατά των ανθρώπων, και έλυσε όλους τους ανθρώπους που ενοχλούνταν από αυτούς· έδεσε την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και έλυσε τον δεμένο στον σταυρό ληστή, εισάγοντάς τον στην τρυφή του παραδείσου· έδεσε τον αδελφοκτόνο Κάιν, τυλίγοντάς τον με τρόμο, και έλυσε τους τρόμους του παραλυτικού, ανορθώνοντας τα μέλη του· έλυσε τον Ισαάκ, ο οποίος είχε συμποδιστεί από τον Αβραάμ, και έδεσε αντί αυτού το κριάρι που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ· έδεσε τον Ιούδα που αγάπησε τα αργύρια, και έλυσε τον αρχιτελώνη Ζακχαίο που μοίρασε τα χρήματά του στους πένητες· έδεσε τους ιουδαϊκούς χοίρους παραδίδοντάς τους στους δαίμονες, και έλυσε τη δεμένη όνο και το πουλάρι, στέλνοντας τους μαθητές του· έδεσε την πικροφόρο συκιά, ξεραίνοντας τις ρίζες της, και έλυσε τη συγκύπτουσα γυναίκα, λέγοντάς της: Έχε θάρρος, θυγατέρα, έχεις λυθεί από την ασθένειά σου.

Κεφάλαιο ΙΘ'. Περί του Ζακχαίου. Περί εκείνου που πορεύτηκε για να λάβει για τον εαυτό του βασιλεία. Περί των δέκα δούλων που έλαβαν τις μνες. Περί του πώλου και της όνου. Περί του κλαυθμού του Ιησού για την Ιερουσαλήμ. Περί εκείνων που εκδιώχθηκαν από το ιερό, οι οποίοι πουλούσαν και αγόραζαν. Περί των αρχιερέων και των Γραμματέων που ρώτησαν τον Κύριο με ποια εξουσία τα κάνει αυτά. «Και αφού εισήλθε, διέσχιζε την Ιεριχώ. Και ιδού, ένας άνδρας που ονομαζόταν Ζακχαίος, ο οποίος ήταν αρχιτελώνης και ήταν πλούσιος, και ζητούσε να δει τον Ιησού, ποιος είναι, και δεν μπορούσε εξαιτίας του πλήθους, επειδή ήταν μικρός στο ανάστημα. Και αφού έτρεξε μπροστά, ανέβηκε σε μια συκομουριά για να τον δει, επειδή από εκεί επρόκειτο να περάσει. Και όταν έφτασε στον τόπο εκείνο, ο Ιησούς κοίταξε ψηλά, τον είδε και του είπε:

Το ότι βέβαια ο μεν τελώνης είναι κάτι το βδελυρό, ο δε αρχιτελώνης πολύ περισσότερο, ως άρχοντας στην κακία, κανείς δεν το αμφισβητεί· διότι για τους τελώνες η συντήρηση δεν προέρχεται από πουθενά αλλού, παρά από τα δάκρυα των φτωχών. Αλλά δεν παραβλέπεται αυτός ο αρχιτελώνης, αντίθετα προσφέρει κατάλυμα και λαμβάνει ως αντάλλαγμα τη σωτηρία. Επειδή ποθούσε να δει τον Ιησού, και γι' αυτό ανέβηκε στη συκομουριά, πριν προλάβει να Τον δει ο ίδιος, τον βλέπει ο Κύριος.