Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 19:5

ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΙΘ'. <Ιδού άνδρας που ονομαζόταν Ζακχαίος.> (A f. 252, B f. 173, C f. 146 b, D f. 62) Ο Ζακχαίος ήταν αρχιτελώνης, και σε αυτόν η φιλαργυρία βρισκόταν σε μεγάλη ένταση, όπως και ο σκοπός της πλεονεξίας· διότι αυτό είναι το επιτήδευμα των τελωνών. Αυτήν δε την ονομάζει ειδωλολατρία ο Παύλος, επειδή τάχα αρμόζει μόνο σε αυτούς που δεν γνωρίζουν τον Θεό. Για τον λόγο αυτό και πολύ εύλογα, ο Κύριος, επειδή οι τελώνες έχουν ενδυθεί στα πρόσωπά τους αναιδή θρασύτητα, τους κατέταξε μαζί με τις πόρνες, λέγοντας έτσι στους καθοδηγητές των Ιουδαίων: «Οι πόρνες και οι τελώνες σας προλαβαίνουν στη βασιλεία του Θεού.» Αλλά ο Ζακχαίος δεν παρέμεινε σε αυτά, αλλά αξιώθηκε την ευσπλαχνία του Χριστού· διότι αυτός είναι που καλεί κοντά αυτούς που βρίσκονται μακριά, και φωτίζει τους εσκοτισμένους. Ποια όμως υπήρξε για τον Ζακχαίο η οδός της επιστροφής, ελάτε να δούμε.— (B f. 173 b) Επιθύμησε να δει τον Ιησού· διότι βλάστησε μέσα του το σπέρμα της σωτηρίας. Ο Χριστός το είδε αυτό με τα μάτια της θεότητας· σηκώνοντας λοιπόν το βλέμμα του, τον είδε και με τα μάτια της ανθρωπότητας· και επειδή σκοπός του ήταν να σωθούν όλοι οι άνθρωποι, του δείχνει την πραότητά Του· και ενθαρρύνοντάς τον λέει: «Κατέβα γρήγορα»· διότι ζητούσε να τον δει, και τον εμπόδιζε ο όχλος, όχι τόσο των ανθρώπων, όσο των αμαρτημάτων.

Τον γνώριζε, λοιπόν, ότι ήταν έτοιμος προς υπακοή, θερμός στην πίστη, και ικανός να μεταβληθεί εύκολα από την κακία στην αρετή· γι' αυτό και τον καλεί, και πηγαίνει για να τον κερδίσει. Εκείνος δε, «αφού κατέβηκε γρήγορα, τον υποδέχθηκε με χαρά,» όχι μόνο επειδή τον είδε όπως επιθυμούσε, αλλά επειδή και προσκλήθηκε από αυτόν, και επειδή τον φιλοξένησε, πράγμα που ποτέ δεν θα περίμενε. <Ζακχαίε, κατέβα γρήγορα· διότι σήμερα πρέπει να μείνω στο σπίτι σου.> (A f. 252 b, B f. 174) Αυτή είναι θεία πρόγνωση, διότι γνώριζε πολύ καλά το τι επρόκειτο να συμβεί· είδε ανθρώπινη ψυχή να στρέφεται με μεγάλη προθυμία προς την επιλογή του να ζήσει με αγιότητα· και τον μετέφερε στην ευσέβεια. Διότι, λέει, υποδέχθηκε τον Ιησού με χαρά· επειδή αξιώθηκε αυτών που δεν περίμενε. Αλλά ίσως κάποιος θα μπορούσε να πει το εξής στον Σωτήρα όλων μας Χριστό: Καταλύεις στο σπίτι του Ζακχαίου και στον αρχιτελώνη, ο οποίος δεν έχει ακόμη αποπλύνει τους τρόπους της φιλοχρηματίας;

Διδάσκουν, λοιπόν, ότι αυτός υπέδειξε τρία γένη ανθρώπων με τον εξής τρόπο: το μεν υλικό γένος, όταν απάντησε σε εκείνον που του είπε «θα σε ακολουθήσω» με το «ο Υιός του Ανθρώπου δεν έχει πού να γείρει το κεφάλι του»· το δε ψυχικό γένος, όταν είπε σε εκείνον που του ζήτησε «θα σε ακολουθήσω, αλλά επίτρεψέ μου πρώτα να αποχαιρετήσω τους δικούς μου» το εξής: «κανείς που βάζει το χέρι του στο άροτρο και βλέπει προς τα πίσω δεν είναι κατάλληλος για τη βασιλεία των ουρανών» (διότι λένε ότι αυτός ανήκει στους μέσους· και ομοίως, για εκείνον που ομολόγησε ότι είχε τηρήσει τα περισσότερα μέρη της δικαιοσύνης, αλλά έπειτα δεν θέλησε να τον ακολουθήσει, αλλά νικήθηκε από τον πλούτο με αποτέλεσμα να μην γίνει τέλειος, υποστηρίζουν ότι και αυτός ανήκε στο ψυχικό γένος)· το δε πνευματικό γένος, όταν είπε: «άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς· εσύ όμως πήγαινε και κήρυττε τη βασιλεία του Θεού», και στην περίπτωση του τελώνη Ζακχαίου, όταν είπε: «κατέβα γρήγορα, διότι σήμερα πρέπει να μείνω στον οίκο σου»· διότι για αυτούς διακηρύσσουν ότι ανήκαν στο πνευματικό γένος. Επίσης, για την παραβολή του προζυμιού, το οποίο λέγεται ότι η γυναίκα έκρυψε μέσα σε τρία σάτα αλευριού, υποστηρίζουν ότι υποδηλώνει τα τρία γένη. Διότι διδάσκουν ότι η γυναίκα ονομάζεται Σοφία, ενώ τα τρία σάτα αλευριού είναι τα τρία γένη των ανθρώπων: το πνευματικό, το ψυχικό και το χοϊκό· και για το προζύμι διδάσκουν ότι εννοείται ο ίδιος ο Σωτήρας.

ΤΗ ΔΕΚΑΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ, ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΛΩΝΗ ΖΑΚΧΑΙΟΥ, στην οποία γίνεται λόγος και κατά της φιλαργυρίας. Προηγουμένως μεν, όταν ο ευαγγελιστής Λουκάς εξιστορούσε τη θεραπεία αυτών που ήταν λεπροί και τυφλοί στο σώμα, είχαμε και εμείς αυτόν ως αφορμή για την πνευματική ομιλία προς την αγάπη σας. Σήμερα όμως θα λάβουμε ως θέμα μας τον Ζακχαίο, που κατοικούσε στην Ιεριχώ και ήταν τυφλός κατά την ψυχή, και τη δική του ψυχική ανάβλεψη. Είναι μεγάλο το θαύμα που συνέβη σε αυτόν και καθόλου κατώτερο από εκείνο που συνέβη σε αυτούς. Διότι και αυτός είχε σκοτεινούς τους εσωτερικούς οφθαλμούς της καρδιάς, όπως εκείνος ο τυφλός τους εξωτερικούς του προσώπου. Διότι, σύμφωνα με τη διήγηση, ούτε και αυτός μπορούσε να δει τον Ιησού, αλλά απαλλάχθηκε και αυτός από το νοητό σκοτάδι αναβλέποντας μόνο με τον λόγο Εκείνου ο Οποίος και εξαρχής μόνο με τον λόγο δημιούργησε το φως και καταύγασε ολόκληρη την αισθητή κτίση.

Διότι όπως ακριβώς τότε, πριν πει ο Θεός, «ας γίνει φως και έγινε φως», υπήρχε σκοτάδι πάνω από την άβυσσο, έτσι και τώρα, πριν πει ο Κύριος στον Ζακχαίο, «σήμερα πρέπει να μείνω στο σπίτι σου», το φοβερό σκοτάδι της φιλαργυρίας καθόταν βαριά και κάλυπτε την ψυχή του, καθώς η διάνοιά του ήταν εντελώς θαμμένη μαζί με τον χρυσό σε σκοτεινά μέρη, εκεί όπου θησαυρίζεται ο χρυσός και ο άργυρος από τους φιλάργυρους. Διότι «όπου είναι ο θησαυρός σου, εκεί είναι και ο νους σου», λέει ο Κύριος.

Φθάνει στον Ζακχαίο, και τον βλέπει πρώτος, και του μιλά με πολλή φιλία, και του υπόσχεται την παρουσία Του και την παραμονή Του στο σπίτι του. Διότι, λέγει, «όταν ήλθε ο Ιησούς στον τόπο» —εκεί δηλαδή όπου η συκομορέα, εξαιτίας του ένθεου πόθου, έφερε τον Ζακχαίο σαν κάποιον ουράνιο καρπό— «σήκωσε τα μάτια Του, τον είδε και του είπε: Ζακχαίε, κατέβα γρήγορα· διότι σήμερα πρέπει να μείνω στο σπίτι σου». Μου φαίνεται ότι δεν ήταν εύκολο να αναγνωρίσει κανείς τον Ιησού ανάμεσα στο πλήθος μόνο από την όψη, αν δεν Τον είχε δει προηγουμένως· διότι περπατούσε με λιτότητα και δεν είχε τίποτε διαφορετικό από τους πολλούς. Αλλά ούτε και από ψηλά ήταν εύκολο, τις περισσότερες φορές, να πετύχει κανείς τη θέα του προσώπου Του, επειδή Αυτός είχε συνήθως το πρόσωπό Του στραμμένο προς τα κάτω. Γι’ αυτό Εκείνος που γνωρίζει τις καρδιές των ανθρώπων και είδε τον εγκάρδιο πόθο του Ζακχαίου, σηκώνει τα μάτια Του, τον προσφωνεί και τον καλεί με το όνομά του, αυτόν τον οποίο προηγουμένως δεν είχε δει κατά την αίσθηση· για να του φανερώσει φιλανθρώπως την όψη Του, να γνωρίσει φιλοφρόνως τον εαυτό Του σε εκείνον που Τον ποθούσε, και να δείξει ότι ο Ζακχαίος δεν ήταν μόνο εκείνος που ποθούσε, αλλά και εκείνος που ποθούνταν.

Αλλά βλέπετε όλοι τον Ζακχαίο, πώς αγάπησε και αναζήτησε και αγαπήθηκε και προσκλήθηκε και έγινε οικείος του Χριστού; Εάν λοιπόν κάποιος είναι τελώνης ή αρχιτελώνης που πλουτίζει από εκεί με κακό τρόπο και συγκεντρώνει πλούτο άδικα, ας μιμηθεί την οδό αυτού του αρχιτελώνη προς τη σωτηρία, και ας αποδώσει και ας μοιράσει καλά, όσα κακώς εθησαύρισε. Εάν πάλι κάποιος, έχοντας υποστεί αρπαγή των υπαρχόντων του ή με άλλον τρόπο έγινε φτωχός, ας είναι χαρούμενος και ευγνώμων· διότι κατέχει τη σωτήρια φτώχεια, ή μάλλον ας την καταστήσει ο ίδιος σωτήρια μέσω της ευχαριστίας, στην οποία και ο πλούσιος τελώνης αφού κατέφυγε πρόθυμα σώθηκε, όπως ακριβώς ακούσατε τώρα γι' αυτόν. Αυτά λοιπόν όσον αφορά την ιστορία.

Και για εκείνον, ομοίως, ο οποίος ομολόγησε ότι έχει τηρήσει τα περισσότερα μέρη της δικαιοσύνης, αλλά έπειτα δεν θέλησε να ακολουθήσει, αλλά νικήθηκε από τον πλούτο, ώστε να μην γίνει τέλειος, υποστηρίζουν ότι και αυτός προερχόταν από το ψυχικό γένος. Για δε το πνευματικό, όταν είπε: «Άφησε τους νεκρούς να θάψουν τους δικούς τους νεκρούς, εσύ δε πήγαινε και κήρυττε τη βασιλεία του Θεού»· και όταν είπε στον τελώνη Ζακχαίο: «Κατέβα γρήγορα, διότι σήμερα πρέπει να μείνω στο σπίτι σου»· αυτούς λοιπόν διακηρύσσουν ότι προέρχονται από το πνευματικό γένος. Και για την παραβολή του προζυμιού, το οποίο λέγεται ότι η γυναίκα έκρυψε μέσα σε τρία μέτρα αλευριού, λένε ότι φανερώνει τα τρία γένη· διότι διδάσκουν ότι η μεν γυναίκα συμβολίζει τη Σοφία, τα τρία μέτρα αλευριού τα τρία γένη των ανθρώπων, δηλαδή το πνευματικό, το ψυχικό και το χοϊκό· ενώ για το προζύμι διδάσκουν ότι ειπώθηκε για τον ίδιο τον Σωτήρα. Επίσης, λένε ότι ο Παύλος ρητά έχει μιλήσει για χοϊκούς, ψυχικούς και πνευματικούς: όταν από τη μία λέει, «όποιος είναι ο χοϊκός, τέτοιοι είναι και οι χοϊκοί»· και από την άλλη, «ο ψυχικός άνθρωπος δεν δέχεται τα του πνεύματος»· και αλλού, «ο πνευματικός ανακρίνει τα πάντα». Το δε «ο ψυχικός δεν δέχεται τα του πνεύματος», λένε ότι έχει ειπωθεί για τον Δημιουργό, ο οποίος, επειδή ήταν ψυχικός, δεν γνώρισε ούτε τη μητέρα του που ήταν πνευματική, ούτε το σπέρμα της, ούτε τους Αιώνες που βρίσκονται στο Πλήρωμα.

Σε μια τέτοια συκιά ανέβηκε ο Ζακχαίος για να δει τον Ιησού· στον οποίο Εκείνος είπε: «Κατέβα γρήγορα». [Εκεί ο όφις τυλίγεται σε σπείρες, εκεί φώλιασε, εκεί έχει κρυφτεί. Κατέβα γρήγορα.] Εύστοχα δε ο ευαγγελιστής αναφέρθηκε σε συκομορέα στην περίπτωση του Ζακχαίου, για να υποδηλώσει ότι η πλατιά και ευρύχωρη οδός είναι συνυφασμένη με τη μωρία, από την οποία γεννιέται ο χείριστος όλεθρος. Ήλθε στη συκιά ο Κύριος. Αυτή η συκιά αποτελούσε εικόνα της πλατιάς και ευρύχωρης οδού· διότι το φυτό της συκιάς είναι πλατύφυλλο, και η αμαρτία προκαλεί κνησμό, οδηγώντας στην απώλεια μέσα από την πλατιά και ευρύχωρη οδό. Γλυκύτατος είναι ο καρπός της συκιάς· γλυκιά είναι η ηδονή, κατακρημνίζοντας στο ολίσθημα της αμαρτίας όσους την πλησιάζουν. Απόφευγε τη γεύση της, αγαπητέ· διότι είναι γλυκιά κατά τη γεύση, αλλά πικρή μετά την πράξη. Διότι μέλι στάζει από τα χείλη της πόρνης γυναίκας, και προσωρινά λιπαίνει τον φάρυγγα· ύστερα όμως θα το βρεις πιο πικρό από χολή, και πιο κοφτερό από δίκοπο μαχαίρι. Πόρνη είναι η ηδονή, γλυκά σου μιλάει στην αρχή, εισάγοντας κρυφά μέσα στην ομιλία της την πίκρα του θανάτου.

Έπειτα, ευφραινόμενη η γη για όλα αυτά τα γεγονότα, φώναζε προς όλη την ομόδουλη κτίση: Ελάτε, συναχθείτε όλοι οι απόγονοί μου, και δείτε πάνω στη γη αυτόν που δοξάζεται στους ουρανούς· ελάτε, δείτε να βαστάζεται σε αγκάλες γυναίκας αυτόν που κάθεται πάνω στα Χερουβίμ· ελάτε, δείτε να τρέφεται με γάλα αυτόν που χορηγεί το γάλα στα θηλυκά· ελάτε, δείτε να χωράει σε κοιλιά Παρθένου αυτόν που δεν τον χωρούν οι ουρανοί· ελάτε, δείτε να λαμβάνει τροφή από μητέρα αυτόν που τρέφει τα πέρατα της οικουμένης· ελάτε, δείτε να παραδίδεται σε δασκάλους αυτόν που εκπαιδεύει τους δασκάλους· ελάτε, δείτε να δοκιμάζεται από ανθρώπους αυτόν που δοξάζεται από τους αγγέλους· ελάτε, δείτε να εισέρχεται στον οίκο του Ζακχαίου αυτόν που κάθεται υπεράνω των ουρανών· ελάτε, δείτε να συνομιλεί με τη Χαναναία αυτόν που ανυμνείται από τη λειτουργία των Χερουβίμ· ελάτε, δείτε να προσεγγίζεται από αμαρτωλή γυναίκα αυτόν που κάθεται στα δεξιά του Πατρός· ελάτε, δείτε αυτόν του οποίου τα κράσπεδα αγγίζει η ασθενής γυναίκα, να προσκυνείται από την ασώματη φύση των δυνάμεων· ελάτε, δείτε να έχει γεννηθεί ως άνθρωπος, αυτόν που είναι ο ποιητής των αιώνων· ελάτε, δείτε να γίνεται νήπιο αυτόν που υπάρχει προ καταβολής κόσμου· ελάτε, δείτε να δοκιμάζεται από αρχιερείς αυτόν που δορυφορείται από τους αγγέλους· ελάτε, όλα τα κτίσματα βλέποντας τον Κτίστη· και εφόσον η ζωή βρίσκεται πάνω στη γη, όλοι ζήστε· ελάτε, όλοι γίνετε θεοφόροι· ελάτε, μικροί μαζί με τους μεγάλους συναχθείτε, οι φτωχοί με τους πλούσιους, οι δούλοι με τους κυρίους, οι αμαρτωλοί με τους δικαίους, τα ερπετά και τα τετράποδα μαζί με τα πετεινά, και δείτε αυτόν που χάρισε τη ζωή.

Επειδή, λοιπόν, άκουσε τον Χριστό να λέει: «Σήμερα πρέπει να μείνω στον οίκο σου», φτερωμένος από τη χαρά του, λέει: «Τα μισά από τα υπάρχοντά μου τα δίνω στους φτωχούς, και αν απέσπασα κάτι από κάποιον με συκοφαντία, το αποδίδω στο τετραπλάσιο». Και προς αυτόν ο Ιησούς λέει: «Σήμερα έγινε σωτηρία στον οίκο τούτο».

Σου δείχνει, μαζί με αυτά, και τον ίδιο τον τελώνη, ο οποίος κυριευόταν σφοδρά από τον πυρετό της πλεονεξίας, να έχει ταχέως απαλλαγεί. Διότι τι υπάρχει πιο φιλοκερδές από τον τελώνη; Και όμως, ο άνθρωπος έγινε ακτήμονας, επειδή υπάκουσε στους νόμους του Ιατρού. Διότι τέτοιους έχει και τους μαθητές, ανθρώπους που ασθένησαν από τα ίδια νοσήματα με εμάς και θεραπεύτηκαν ταχέως. Και μας υποδεικνύει τον καθένα από αυτούς, ώστε να μην απελπιστούμε. Δες, λοιπόν, αυτόν τον τελώνη. Παρατήρησε πάλι και έναν άλλον αρχιτελώνη, ο οποίος υποσχέθηκε να επιστρέψει στο τετραπλάσιο όσα είχε αρπάξει και να δώσει τα μισά από όλα όσα κατείχε, προκειμένου να υποδεχθεί τον Ιησού. Αλλά μήπως εσύ φλέγεσαι και επιθυμείς σφοδρά τα χρήματα;

Και ο μεν Ζακχαίος, έχοντας άγνοια, το έπραττε αυτό, παρακινούμενος από θείο ζήλο και φλεγόμενος από πνευματικό έρωτα έτρεχε προς τη συκομουριά· ο δε Κύριος, διαβλέποντας κάτι το μυστικό, του έλεγε: «Κατέβα· γνωρίζω την ψυχή σου, γνωρίζω τον όσιο έρωτά σου· κατέβα· θυμήσου ότι ο Αδάμ, όταν γυμνώθηκε, κρύφτηκε κάτω από τη συκιά· εσύ όμως, που θέλεις να σωθείς, μην ανεβαίνεις σε συκομουριά. Πρέπει εγώ να ξηράνω αυτό το συκόμορο, και να φυτέψω άλλο, τον Σταυρό. Εκείνο είναι αγαθό δέντρο, σε εκείνο να ανεβαίνεις με το βήμα της ψυχής. Διότι από εκεί είσαι έτοιμος να ανυψωθείς στους ουρανούς· σε αυτό εδώ το δέντρο όμως, και ο όφις περιπλέκεται στα φύλλα, σε αυτό κρύβεται, σε αυτό έφτιαξε τη φωλιά του· σπεύσε, κατέβα, προτού να ψιθυρίσει στην ψυχή σου, όπως έκανε και στην Εύα πείθοντάς την να γευτεί τη γλυκιά ηδονή· σπεύσε, κατέβα· ενόσω στέκομαι εγώ εδώ, κατέβα· διότι, καθώς εγώ τον κοιτάζω, εκείνος έχει φιμωθεί».

Σπεύσε, κατέβα, δεν θέλω να σε αφήσω επάνω στη συκομορέα, δεν θέλω να χαθείς· διότι είσαι δικό μου πρόβατο και σε εμένα προσέτρεξες. Σπεύσε, κατέβα, και προπορεύσου στον οίκο σου· πρέπει να αναπαυθώ εκεί. Διότι όπου υπάρχει πίστη, εκεί αναπαύομαι· όπου υπάρχει αγάπη, εκεί μεταβαίνω.

Έλυσε την έχθρα που είχε δημιουργηθεί μεταξύ ημών και του Θεού, και έδεσε τον αρχέκακο όφι, εξαιτίας του οποίου δημιουργήθηκε η έχθρα· έδεσε όλους τους δαίμονες που στρατεύονταν κατά των ανθρώπων, και έλυσε όλους τους ανθρώπους που ενοχλούνταν από αυτούς· έδεσε την πύρινη ρομφαία που στρεφόταν εναντίον μας, και έλυσε τον δεμένο στον σταυρό ληστή, εισάγοντάς τον στην τρυφή του παραδείσου· έδεσε τον αδελφοκτόνο Κάιν, τυλίγοντάς τον με τρόμο, και έλυσε τους τρόμους του παραλυτικού, ανορθώνοντας τα μέλη του· έλυσε τον Ισαάκ, ο οποίος είχε συμποδιστεί από τον Αβραάμ, και έδεσε αντί αυτού το κριάρι που είχε πιαστεί στο φυτό Σαβέκ· έδεσε τον Ιούδα που αγάπησε τα αργύρια, και έλυσε τον αρχιτελώνη Ζακχαίο που μοίρασε τα χρήματά του στους πένητες· έδεσε τους ιουδαϊκούς χοίρους παραδίδοντάς τους στους δαίμονες, και έλυσε τη δεμένη όνο και το πουλάρι, στέλνοντας τους μαθητές του· έδεσε την πικροφόρο συκιά, ξεραίνοντας τις ρίζες της, και έλυσε τη συγκύπτουσα γυναίκα, λέγοντάς της: Έχε θάρρος, θυγατέρα, έχεις λυθεί από την ασθένειά σου.

Τι σημαίνει στο Ευαγγέλιο ο Ζακχαίος ο τελώνης και τι σημαίνουν τα όσα αναφέρονται σε αυτόν; Ο Ζακχαίος ο τελώνης είναι εκείνος που εκμεταλλεύεται την κτίση του Θεού για τη δική του απόλαυση. Ακούει όμως τον Λόγο να διέρχεται και ανεβαίνει σε μια συκομουριά, όταν ο λόγος της μετανοίας γεννηθεί μέσα του· διότι αυτός τον πείθει να υψωθεί πάνω από το σαρκικό φρόνημα· διότι αυτό συμβολίζει η συκομουριά. Από εκεί, πράγματι, θα μπορέσει να δει εύκολα τον Λόγο και να τον ακούσει να λέει: «κατέβα γρήγορα», δηλαδή: «εάν επιθυμείς να με δεχθείς ολόκληρο στον οίκο σου, μην νομίσεις ότι αρκεί μόνο να υψωθείς πάνω από το σαρκικό φρόνημα, αλλά πορεύσου μαζί μου και μέσω των αρετών». Το δε «αποδίδω στο τετραπλάσιο» δηλώνει τούτο: είτε ότι χρησιμοποιεί την καθεμία από τις τέσσερις γενικές αρετές για την κατόρθωση των αγαθών έργων, είτε ότι αποβάλλει από τον εαυτό του την έμπρακτη ενέργεια, τη συγκατάθεση, τις προλήψεις των αναμνήσεων και τις ψιλές φαντασίες. Την μεν ενέργεια την αποβάλλει δια της εγκράτειας, τη δε συγκατάθεση δια της προσοχής και της περιφρούρησης από τους λογισμούς, τις δε προλήψεις δια της επιμελούς αναγνώσεως, και τις φαντασίες δια της εκτενούς προσευχής. Ή (το τετραπλάσιο) εννοεί την πρακτική, τη φυσική, τη θεολογική και την ευκτική κατάσταση· διότι η ευκτική (η προσευχή) είναι ανώτερη της θεολογίας· επειδή η μεν θεολογία θεολογεί το Θείο μέσα από τα δημιουργήματα, ενώ η ευκτική ενώνει την ψυχή με τον Θεό με τρόπο άγνωστο και απόρρητο.

Κεφάλαιο ΙΘ'. Περί του Ζακχαίου. Περί εκείνου που πορεύτηκε για να λάβει για τον εαυτό του βασιλεία. Περί των δέκα δούλων που έλαβαν τις μνες. Περί του πώλου και της όνου. Περί του κλαυθμού του Ιησού για την Ιερουσαλήμ. Περί εκείνων που εκδιώχθηκαν από το ιερό, οι οποίοι πουλούσαν και αγόραζαν. Περί των αρχιερέων και των Γραμματέων που ρώτησαν τον Κύριο με ποια εξουσία τα κάνει αυτά. «Και αφού εισήλθε, διέσχιζε την Ιεριχώ. Και ιδού, ένας άνδρας που ονομαζόταν Ζακχαίος, ο οποίος ήταν αρχιτελώνης και ήταν πλούσιος, και ζητούσε να δει τον Ιησού, ποιος είναι, και δεν μπορούσε εξαιτίας του πλήθους, επειδή ήταν μικρός στο ανάστημα. Και αφού έτρεξε μπροστά, ανέβηκε σε μια συκομουριά για να τον δει, επειδή από εκεί επρόκειτο να περάσει. Και όταν έφτασε στον τόπο εκείνο, ο Ιησούς κοίταξε ψηλά, τον είδε και του είπε:

Ζακχαίε, σπεύσε και κατέβα, διότι σήμερα πρέπει να μείνω στον οίκο σου. Και έσπευσε και κατέβηκε, και τον υποδέχθηκε με χαρά, και όλοι, βλέποντάς το, γόγγυζαν λέγοντας ότι εισήλθε για να καταλύσει σε αμαρτωλό άνδρα.

Το ότι βέβαια ο μεν τελώνης είναι κάτι το βδελυρό, ο δε αρχιτελώνης πολύ περισσότερο, ως άρχοντας στην κακία, κανείς δεν το αμφισβητεί· διότι για τους τελώνες η συντήρηση δεν προέρχεται από πουθενά αλλού, παρά από τα δάκρυα των φτωχών. Αλλά δεν παραβλέπεται αυτός ο αρχιτελώνης, αντίθετα προσφέρει κατάλυμα και λαμβάνει ως αντάλλαγμα τη σωτηρία. Επειδή ποθούσε να δει τον Ιησού, και γι' αυτό ανέβηκε στη συκομουριά, πριν προλάβει να Τον δει ο ίδιος, τον βλέπει ο Κύριος.

Αλλά ένας τέτοιος άνθρωπος, ο οποίος ποτέ δεν έχει δει τον Ιησού να βαδίζει, αλλά παραμένει αναίσθητος σε κάθε πράξη που αρμόζει στον Χριστό, μέσω της μεταμέλειας έρχεται συχνά σε συναίσθηση, και ανεβαίνει σε μια συκομουριά, νεκρώνοντας και καθιστώντας ανενεργή κάθε ηδονή και γλυκύτητα, η οποία υποδηλώνεται από τη συκιά, και έτσι, αφού γίνει ανώτερος από τον ίδιο του τον εαυτό και αφού ετοιμάσει στην καρδιά του πνευματικές αναβάσεις, θεάται από τον Ιησού και Τον βλέπει, και του λέει ο Κύριος: Σπεύσε να κατέβεις, δηλαδή: Ανέβηκες μέσω της μετάνοιας σε έναν υψηλότερο βίο, κατέβα μέσω της ταπεινοφροσύνης, για να μην σε υποσκελίσει η υψηλοφροσύνη. Σπεύσε, ταπεινώσου.