Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 19:9

Σήμερα επήλθε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο, διότι και αυτός είναι υιός του Αβραάμ. Πώς λοιπόν κατάγεται από τον Αβραάμ αυτός που προέρχεται από τη χαναανιτική Ιεριχώ; Τι κοινό έχει ως προς την καταγωγή ο Αβραάμ με τους Χαναναίους; Ή μήπως είναι προφανές ότι, αν και δεν ήταν υιός του Αβραάμ κατά σάρκα, εντούτοις κατά το ήθος και τα έργα, μόλις πλησίασε τον Χριστό, έγινε και αναγνωρίστηκε ως τέκνο πολύ πιο γνήσιο από εκείνους που προήλθαν από τα ίδια τα σπλάχνα του πατριάρχη.

Έτσι, λοιπόν, ας κάνουμε ελεημοσύνη, προκειμένου να λάβουμε ανταπόδοση από τον Θεό· ανταποδίδει δε ο Θεός σε εκείνους που επαινεί, και κανέναν πλεονέκτη δεν επαινεί. Μην πλανάσθε· με κανέναν άλλον τρόπο δεν πρόκειται ο Χριστός να αποδεχθεί τις φιλότιμες προσφορές προς τους φτωχούς, εάν δεν αναιρεθούν οι πλεονεξίες εις βάρος των αδικημένων. Έτσι αποδέχθηκε ο Κύριος την ορθή στάση του Ζακχαίου, και είπε: «Σήμερα ήλθε σωτηρία σε τούτον τον οίκο»· διότι, αφού πήρε την απόφαση να αποδώσει στο τετραπλάσιο ό,τι τυχόν απέσπασε με συκοφαντία, με αυτόν τον τρόπο μοίρασε στους φτωχούς τα μισά από τα υπολειπόμενα χρήματα. Επειδή γνώριζε ότι επιθυμούσε να υποδεχθεί τον Χριστό.

Δεν είναι δυνατόν να προσφέρεις δώρα στον Θεό, εάν έχεις λυπήσει τον αδελφό σου. Διότι λέει: Εάν προσφέρεις το δώρο σου στο θυσιαστήριο, και εκεί θυμηθείς ότι ο αδελφός σου έχει κάτι εναντίον σου, πήγαινε πρώτα, συμφιλιώσου με τον αδελφό σου, και τότε έλα και πρόσφερε το δώρο σου. Να θυμάσαι τον τελώνη Ζακχαίο, ο οποίος, έχοντας προθυμοποιηθεί να αποδώσει στο τετραπλάσιο οτιδήποτε απέσπασε με συκοφαντία, μοίρασε έτσι τα μισά από τα χρήματα που του απέμειναν στους φτωχούς. Διότι γνώριζε ότι επιθυμεί να υποδεχθεί τον Χριστό, και ότι ο Χριστός δεν πρόκειται διαφορετικά να αποδεχθεί τις δωρεές προς τους φτωχούς, εάν δεν επανορθωθούν οι πλεονεξίες εις βάρος των αδικηθέντων. Και έτσι ο Κύριος αποδέχθηκε την ορθή στάση του Ζακχαίου και είπε: Σήμερα ήρθε η σωτηρία σε αυτόν τον οίκο. Και αυτά μεν απευθύνονται προς εκείνους που κάνουν ελεημοσύνες, αλλά δεν φροντίζουν για την απόδοση του δικαίου. Προς εκείνον όμως που προφυλάσσεται μεν από το να αδικεί, αλλά αμελεί να ελεεί, λέμε ότι κάθε δέντρο που δεν κάνει καρπό κόβεται και ρίχνεται στη φωτιά, και ποτέ ένα τέτοιο δέντρο δεν θα είναι αρεστό στον επουράνιο γεωργό, ο οποίος λέει ότι ήλθε ζητώντας καρπό στη συκιά και δεν βρήκε, και ο οποίος προστάζει να κοπεί, ώστε να μην καταλαμβάνει άσκοπα τον τόπο.

Ναι, λέει: το γνωρίζω αυτό, επειδή είμαι Θεός εκ φύσεως, και επιβλέπω τους δρόμους του καθενός πάνω στη γη, και εκτός αυτών έχω τη γνώση των μελλοντικών: τον κάλεσα σε μετάνοια, επειδή ήταν πρόθυμος για αυτό. <Τα μισά από τα υπάρχοντά μου, Κύριε, τα δίνω στους φτωχούς.> (A f. 252 b) Βλέπεις πώς ο αρχιτελώνης, ο φιλάργυρος, αμέσως έγινε ελεήμων και εραστής της φιλοπτωχίας, υποσχόμενος να διανείμει τον πλούτο του στους απόρους και να επανορθώσει σε όσους είχε αδικήσει, σύμφωνα με τον νόμο που προστάζει να αποζημιώσει με τέσσερα πρόβατα αντί για ένα, σύμφωνα με την κρίση του Δαβίδ για εκείνον που ειπώθηκε ότι είχε στερήσει την αμνάδα του φτωχού; «Και την αμνάδα, λέει, θα την επιστρέψει στο τετραπλάσιο.» <Σήμερα έγινε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο.> (A f. 254) Διότι όπου εισέλθει ο Χριστός, εκεί οπωσδήποτε υπάρχει και σωτηρία: χωρίς αναβολές και υποσχέσεις, αλλά «σήμερα» ο Χριστός ευαγγελίζεται τη σωτηρία στον Ζακχαίο: επειδή και αυτός έκανε αμέσως όσα υποσχέθηκε. Διότι δεν είπε: Θα δώσω τα μισά και σε όσους αδίκησα θα τα επιστρέψω στο τετραπλάσιο: διότι άκουσε τον Σολομώντα που λέει: «Μην πεις: Φύγε και έλα αύριο και θα σου δώσω» αλλά, «Ιδού, λέει, δίνω και επιστρέφω». Γι' αυτό και ο Χριστός λέει: Σήμερα, λέει, δίνεις, σήμερα είναι για σένα και η σωτηρία.

Ας λέγει και κάποιος από εμάς, εφόσον δεν έχει ακόμη καθαρθεί, αλλά παραμένει ακόμη εκατόνταρχος, εξουσιάζοντας πολλούς μέσα στην κακία, και στρατεύεται στον Καίσαρα, τον κοσμοκράτορα εκείνων που σύρονται προς τα κάτω: «Δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου». Όταν όμως αντικρίσει τον Ιησού, αν και είναι μικρός στο πνευματικό ανάστημα, όπως εκείνος ο Ζακχαίος, και υψωθεί πάνω στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης και υπερβαίνοντας το σώμα της ταπεινώσεως, τότε ας υποδεχθεί τον Λόγο, και ας ακούσει: «Σήμερα έγινε σωτηρία σε τούτον τον οίκο», και ας λάβει τη σωτηρία, και ας καρποφορήσει τα τελειότερα, σκορπίζοντας και διανέμοντας με καλό τρόπο όσα με κακό τρόπο απέκτησε ως τελώνης.

Και για τον λόγο αυτό πρέπει πρώτα να καθαρίσει κανείς τον εαυτό του, και έπειτα να συνομιλήσει με τον Καθαρό· αν δεν θέλουμε να πάθουμε ό,τι ο Μανωέ και να πούμε, όταν βρεθούμε μπροστά σε οπτασία του Θεού: «Χαθήκαμε, γυναίκα, είδαμε τον Θεό», ή, όπως ο Πέτρος, να αποπέμψουμε τον Ιησού από το πλοίο, ως ανάξιοι τέτοιας επίσκεψης· ή, όπως εκείνος ο εκατόνταρχος, να ζητήσουμε μεν τη θεραπεία, αλλά να μην υποδεχθούμε τον θεραπευτή. Ας πει και κάποιος από εμάς, εφόσον είναι εκατόνταρχος, και εξουσιάζει πολλούς στην κακία, και στρατεύεται ακόμη υπό τον Καίσαρα, τον κοσμοκράτορα αυτών που σέρνονται κάτω στη γη: «Δεν είμαι άξιος να εισέλθεις κάτω από τη στέγη μου». Όταν όμως δω τον Ιησού, αν και είμαι μικρός στην πνευματική ηλικία, όπως εκείνος ο Ζακχαίος, και υψωθώ πάνω στη συκομουριά, νεκρώνοντας τα μέλη τα επί της γης και μαραίνοντας το σώμα της ταπεινώσεως, τότε και τον Ιησού θα υποδεχθώ και θα ακούσω: «Σήμερα έγινε σωτηρία στον οίκο τούτο»· και θα επιτύχω τη σωτηρία και θα εμβαθύνω στα τελειότερα, σκορπίζοντας καλώς αυτά που κακώς συγκέντρωσα, είτε πρόκειται για χρήματα, είτε για δόγματα.

ΤΗ ΔΕΚΑΤΗ ΠΕΜΠΤΗ ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΟΥ ΛΟΥΚΑ, ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗ ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΑΙ ΤΗ ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΙΤΕΛΩΝΗ ΖΑΚΧΑΙΟΥ, στην οποία γίνεται λόγος και κατά της φιλαργυρίας. Προηγουμένως μεν, όταν ο ευαγγελιστής Λουκάς εξιστορούσε τη θεραπεία αυτών που ήταν λεπροί και τυφλοί στο σώμα, είχαμε και εμείς αυτόν ως αφορμή για την πνευματική ομιλία προς την αγάπη σας. Σήμερα όμως θα λάβουμε ως θέμα μας τον Ζακχαίο, που κατοικούσε στην Ιεριχώ και ήταν τυφλός κατά την ψυχή, και τη δική του ψυχική ανάβλεψη. Είναι μεγάλο το θαύμα που συνέβη σε αυτόν και καθόλου κατώτερο από εκείνο που συνέβη σε αυτούς. Διότι και αυτός είχε σκοτεινούς τους εσωτερικούς οφθαλμούς της καρδιάς, όπως εκείνος ο τυφλός τους εξωτερικούς του προσώπου. Διότι, σύμφωνα με τη διήγηση, ούτε και αυτός μπορούσε να δει τον Ιησού, αλλά απαλλάχθηκε και αυτός από το νοητό σκοτάδι αναβλέποντας μόνο με τον λόγο Εκείνου ο Οποίος και εξαρχής μόνο με τον λόγο δημιούργησε το φως και καταύγασε ολόκληρη την αισθητή κτίση.

Όπως ο Κύριος έλεγε προς τους Φαρισαίους, «δώστε όμως ως ελεημοσύνη τα υπάρχοντά σας, και τότε όλα θα είναι καθαρά για εσάς», έτσι και τώρα, επιδοκιμάζοντας τέτοια έργα και αντλώντας από αυτά την απολογία προς αυτούς που γόγγυζαν εναντίον του, λέει: «σήμερα έγινε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο, καθότι και ο Ζακχαίος είναι υιός του Αβραάμ», επειδή έγινε μόλις τώρα πιστός, δίκαιος, φιλόξενος και φιλόπτωχος· «διότι ο Υιός του ανθρώπου ήρθε να αναζητήσει και να σώσει το απολωλός», λέγοντας ξεκάθαρα προς αυτούς που γόγγυζαν, ότι μπήκα για να καταλύσω σε αμαρτωλό, αλλά για να τον μεταμορφώσω και να τον σώσω, αναδεικνύοντάς τον από φιλάργυρο φιλόθεο, από άδικο δίκαιο, από μισόξενο φιλόξενο, και από ασυμπαθή ελεήμονα, ακριβώς όπως βλέπετε ήδη να έχει γίνει.

Αλλά βλέπετε όλοι τον Ζακχαίο, πώς αγάπησε και αναζήτησε και αγαπήθηκε και προσκλήθηκε και έγινε οικείος του Χριστού; Εάν λοιπόν κάποιος είναι τελώνης ή αρχιτελώνης που πλουτίζει από εκεί με κακό τρόπο και συγκεντρώνει πλούτο άδικα, ας μιμηθεί την οδό αυτού του αρχιτελώνη προς τη σωτηρία, και ας αποδώσει και ας μοιράσει καλά, όσα κακώς εθησαύρισε. Εάν πάλι κάποιος, έχοντας υποστεί αρπαγή των υπαρχόντων του ή με άλλον τρόπο έγινε φτωχός, ας είναι χαρούμενος και ευγνώμων· διότι κατέχει τη σωτήρια φτώχεια, ή μάλλον ας την καταστήσει ο ίδιος σωτήρια μέσω της ευχαριστίας, στην οποία και ο πλούσιος τελώνης αφού κατέφυγε πρόθυμα σώθηκε, όπως ακριβώς ακούσατε τώρα γι' αυτόν. Αυτά λοιπόν όσον αφορά την ιστορία.

Επειδή, λοιπόν, άκουσε τον Χριστό να λέει: «Σήμερα πρέπει να μείνω στον οίκο σου», φτερωμένος από τη χαρά του, λέει: «Τα μισά από τα υπάρχοντά μου τα δίνω στους φτωχούς, και αν απέσπασα κάτι από κάποιον με συκοφαντία, το αποδίδω στο τετραπλάσιο». Και προς αυτόν ο Ιησούς λέει: «Σήμερα έγινε σωτηρία στον οίκο τούτο».

Εάν μετανοήσουν, λέει, δεν πρόκειται να ακούσουν αυτή τη φρικτή προσφώνηση. Αυτό βεβαίως λέω κι εγώ, αλλά μόνον εάν κάνουν καρπό άξιο της μετανοίας. Αλλά πότε θα κάνει καρπό μετανοίας εκείνος που λέει ότι σε αυτήν την υπηρεσία ωφελήθηκα τόσα νομίσματα και τόσες λίτρες ή τόσα κεντηνάρια; Διότι δεν λέει ότι άρπαξα ή πλεονέκτησα ή συκοφάντησα και συγκέντρωσα για τον εαυτό μου τόσα και τόσα και υπέστην όχι μικρή ψυχική βλάβη, αλλά ότι ωφελήθηκα τόσα και τόσα. Πώς λοιπόν θα μετανοήσει ποτέ αυτός που ονομάζει τη βλάβη της πλεονεξίας ωφέλεια; Για τον πλεονέκτη, καρπός άξιος της μετανοίας δεν είναι το να διανείμει μόνο από όσα απέκτησε με πλεονεξία, αλλά το να διανείμει μαζί με αυτά και τα μισά από τα υπάρχοντά του στους φτωχούς. «Ιδού», λέει ο Ζακχαίος, «τα μισά από τα υπάρχοντά μου, Κύριε, τα δίνω στους φτωχούς και, εάν συκοφάντησα κάποιον σε κάτι, του το αποδίδω στο τετραπλάσιο». Έδειξε όντως καρπό άξιο της μετανοίας. Και είπε ο Κύριος ότι «σήμερα έγινε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο». Ποιους άραγε συκοφάντησε ο Ζακχαίος καθόμενος στο τελωνείο του, δηλαδή στο εργαστήριό του, και μη ασχολούμενος με τίποτε άλλο παρά με το να αγοράζει και να πουλάει;

Είναι φανερό ότι, εάν εξαπάτησε κάποιον στο ζύγισμα ή πούλησε ή αγόρασε κάτι με δόλο, αυτό δικαιολογημένα το ονόμασε συκοφαντία. Διότι εκείνος ονόμασε συκοφαντία τη δική του εμπορική δραστηριότητα, εμείς όμως τις πλεονεξίες και τις αρπαγές και τις πραγματικές συκοφαντίες τις ονομάζουμε ωφέλεια, ώστε, όπως ακριβώς εκεί είπε «σωτηρία έγινε σε τούτον τον οίκο», να πει το αντίθετο εδώ, πράγμα το οποίο πρέπει και να αποσιωπήσουμε.

Μη δώσεις σε άλλους τα ξένα, αλλά σε αυτούς που αδικήθηκαν αποκατάστησε τα δικά τους, διότι ο Θεός δεν δέχεται ελεημοσύνη που προέρχεται από αρπαγή. Καλός κριτής και οικονόμος των υποθέσεών του στάθηκε ο τελώνης. «Και αν από κάποιον απέσπασα κάτι με συκοφαντία, το επιστρέφω στο τετραπλάσιο», λέει, όχι σε άλλους (διότι αυτό είναι χωρίς ανταμοιβή και μη αποδεκτό από τον Θεό) αλλά στους ίδιους που συκοφαντήθηκαν. «Σήμερα ήρθε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο, διότι και αυτός είναι υιός του Αβραάμ». Πώς λοιπόν προέρχεται από τον Αβραάμ αυτός που κατάγεται από την Ιεριχώ των Χαναναίων;

Στάθηκε, λοιπόν, ο Ζακχαίος και είπε προς τον Κύριο: «Ιδού, Κύριε, τα μισά από τα υπάρχοντά μου τα δίνω στους φτωχούς, και αν έχω αποσπάσει κάτι από κάποιον με συκοφαντία, το επιστρέφω στο τετραπλάσιο». Είπε δε προς αυτόν ο Ιησούς: «Σήμερα ήλθε σωτηρία σε αυτόν τον οίκο, διότι και αυτός είναι υιός του Αβραάμ· επειδή ο Υιός του ανθρώπου ήλθε για να αναζητήσει και να σώσει το χαμένο». Ο Κύριος αρπάζει αυτά τα ισχυρότατα από τα σκεύη του διαβόλου και γκρεμίζει τις πόλεις του. Διότι πρόσεξε πώς όχι μόνο έκανε μαθητές του τελώνες, αλλά αιχμαλωτίζει προς σωτηρίαν ακόμη και έναν αρχιτελώνη, τον Ζακχαίο.

Το ότι βέβαια ο μεν τελώνης είναι κάτι το βδελυρό, ο δε αρχιτελώνης πολύ περισσότερο, ως άρχοντας στην κακία, κανείς δεν το αμφισβητεί· διότι για τους τελώνες η συντήρηση δεν προέρχεται από πουθενά αλλού, παρά από τα δάκρυα των φτωχών. Αλλά δεν παραβλέπεται αυτός ο αρχιτελώνης, αντίθετα προσφέρει κατάλυμα και λαμβάνει ως αντάλλαγμα τη σωτηρία. Επειδή ποθούσε να δει τον Ιησού, και γι' αυτό ανέβηκε στη συκομουριά, πριν προλάβει να Τον δει ο ίδιος, τον βλέπει ο Κύριος.

Διότι άκουσε την προτροπή του Σολομώντα: «Μην πεις, φύγε και έλα πάλι, και αύριο θα σου δώσω». Ο Χριστός τού ευαγγελίζεται τη σωτηρία: Σήμερα, λέει, δίνεις, σήμερα ήρθε σε σένα η σωτηρία. Διότι, λέγοντας «σε αυτόν τον οίκο», υποδηλώνει οπωσδήποτε τον Ζακχαίο που δέχεται τη σωτηρία. Διότι μέσω του οίκου εννοείται ο Ζακχαίος, επειδή βέβαια δεν θα ονόμαζε ένα άψυχο οικοδόμημα υιό του Αβραάμ, αλλά είναι προφανές ότι εννοούσε τον έμψυχο οικοδεσπότη. Και τον ονόμασε υιό του Αβραάμ, ίσως αφενός επειδή πίστεψε και δικαιώθηκε εκ πίστεως, ίσως δε αφετέρου και επειδή υπήρξε μεγαλόψυχος και φιλόπτωχος με τα χρήματα, όπως ακριβώς ήταν εκείνος ο πατριάρχης. Παρατήρησε δε ότι τώρα αποκάλεσε τον Ζακχαίο υιό του Αβραάμ, επειδή είδε σε αυτόν την ομοιότητα του τρόπου ζωής. Διότι δεν είπε «καθότι και αυτός ήταν υιός του Αβραάμ», αλλά ότι είναι τώρα. Αφού πρωτύτερα, όταν ήταν αρχιτελώνης και φοροεισπράκτορας, μην έχοντας καμία ομοιότητα με τον δίκαιο, δεν ήταν υιός του.