Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:1

Άκουσες προ ολίγου τον ευαγγελιστή Λουκά να λέει: «Εκείνες τις ημέρες εκδόθηκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο, να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη που έγινε, όταν ηγεμόνας της Συρίας ήταν ο Κυρήνιος. Και πορεύονταν όλοι να απογραφούν, ο καθένας στη δική του πόλη».

Ενώ αυτή η σύγχυση παρατεινόταν, μόλις ο Κύριος καταδέχθηκε να κατοικήσει επί της γης στο παρθενικό παλάτι, αμέσως έπαυσε μεν την πολυαρχία, εγκαθίδρυσε δε τη μοναρχία, ορίζοντας η εξουσία των Ρωμαίων να ηγεμονεύει επί πάντων, κατά μίμηση της επουράνιας πολιτείας. Διότι, όπως ακριβώς στον ουρανό κυριαρχεί μία, η βασιλεία του Θεού, και όλοι οι άγγελοι υποτάσσονται στο θέλημά Του, ενώ οι δαίμονες αποστάτησαν δίκην βαρβάρων· με τον ίδιο τρόπο και επί της γης, αν και τα ανυπότακτα έθνη είναι πολλά, ωστόσο κυριαρχεί μία, η βασιλεία των Ρωμαίων. Χάριν αυτής, λοιπόν, της ευταξίας, ο κυοφορούμενος Βασιλιάς προσέταξε να διενεργηθεί η πρώτη απογραφή επί Αυγούστου· εξού και ο Ίδιος παραχώρησε τον εαυτό Του να απογραφεί στη ρωμαϊκή εξουσία προς επιβεβαίωση των νόμων που θεσπίζονταν. Διότι τότε ισχύει ο νόμος του βασιλιά, όταν ο νομοθετών βασιλιάς εκπληρώσει πρώτος τον νόμο. Επειδή εκείνος που νομοθετεί και δεν τον εκπληρώνει είναι καταλυτής του, και όχι νομοθέτης. Εξαιτίας της προαναφερθείσας ευταξίας, λοιπόν, η απογραφή επί Αυγούστου ήταν η πρώτη που έγινε, ώστε και η λατρεία του νόμου να μετατεθεί και το έθνος των Ιουδαίων να χάσει την εξουσία του, προκειμένου να μην επιτρέπεται πλέον στους άτακτους Ιουδαίους, κάνοντας χρήση αυτονομίας, να φονεύουν τους αθώους, αλλά να υπακούουν στους νόμους υπό τον ζυγό της ανάγκης.

Το θράσος, λοιπόν, της προαιρέσεώς τους ελέγχει την αμάθειά τους, και το νέο επινόημα του κειμένου τους είναι ισοδύναμο της αρειανής αιρέσεως. Διότι, γράφοντας έτσι, έδειξαν αφενός πότε άρχισαν οι ίδιοι να πιστεύουν, και αφετέρου ότι επιθυμούν από τώρα και στο εξής να κηρύσσεται η πίστη τους. Και όπως, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Λουκά, «εκδόθηκε διάταγμα» για την απογραφή, και αυτό το διάταγμα δεν υπήρχε προηγουμένως, αλλά άρχισε να ισχύει από εκείνες τις ημέρες κατά τις οποίες θεσπίστηκε από αυτόν που το έγραψε, έτσι και αυτοί, γράφοντας «τώρα εκτέθηκε η πίστη», έδειξαν ότι το φρόνημα της αιρέσεώς τους είναι νεότερο και δεν υπήρχε προηγουμένως. Εάν δε προσθέτουν «της καθολικής», έπεσαν χωρίς να το καταλάβουν στην παράνοια εκείνων από τη Φρυγία, ώστε να λένε και αυτοί σαν εκείνους: «σε εμάς αποκαλύφθηκε πρώτα και από εμάς αρχίζει η πίστη των Χριστιανών». Και όπως εκείνοι επικαλούνται τη Μαξιμίλλα και τον Μοντανό, έτσι και αυτοί επιγράφουν ως «δεσπότη» τον Κωνστάντιο αντί του Χριστού. Εάν όμως, σύμφωνα με αυτούς, η πίστη έχει την αρχή της από τη σημερινή υπατεία, τι θα κάνουν οι πατέρες και οι μακάριοι μάρτυρες; Και τι θα κάνουν οι ίδιοι με αυτούς που κατηχήθηκαν από τους ίδιους και κοιμήθηκαν πριν από αυτή την υπατεία; Πώς θα τους αναστήσουν, ώστε να εξαλείψουν όσα νομίζουν ότι τους είχαν διδάξει, και να σπείρουν μέσα τους όσα έγραψαν τώρα ως δικές τους εφευρέσεις;

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Β΄. <Εγένετο δε εν ταις ημέραις εκείναις, κ.τ.λ.> (A f. 14 b, E f. 63 b, F f. 750, H f. 63 b) Χρήσιμα και αναγκαία επισήμανε ο ευαγγελιστής τον καιρό της γεννήσεως του Σωτήρος μας. Διότι, για να μάθουμε ότι δεν υπήρχε βασιλιάς από τη φυλή του Δαβίδ μεταξύ των Ισραηλιτών, αλλά ότι οι άρχοντές τους είχαν εκλείψει, εύλογα μνημονεύει τα θεσπίσματα του Καίσαρα, καθώς αυτός πλέον είχε υπό το σκήπτρο του, μαζί με τα άλλα έθνη, και την Ιουδαία· διότι έτσι διέταξε να γίνει η απογραφή. <Δια το είναι αυτόν εξ οίκου και πατριάς Δαβίδ.> (E f. 63 b, F f. 748 b) Το βιβλίο, λοιπόν, των ιερών Ευαγγελίων, φτάνοντας τη γενεαλογία μέχρι τον Ιωσήφ, ο οποίος καταγόταν από τον δαυιδικό οίκο, έδειξε μέσω αυτού ότι και η Παρθένος ανήκε στην ίδια φυλή του Δαβίδ, αφού ο θείος νόμος θέσπιζε οι γάμοι να γίνονται μεταξύ προσώπων της ίδιας φυλής. Από την άλλη πλευρά, ο ερμηνευτής των ουρανίων δογμάτων, ο μέγας απόστολος Παύλος, διασαφηνίζει φανερά την αλήθεια, μαρτυρώντας ότι ο Κύριος ανέτειλε από τη φυλή του Ιούδα.—(E f. 70, F f. 754 b) Όμως, αν και είναι διαφορετικές οι φύσεις που συνήλθαν σε αληθινή ενότητα, ένας είναι από τις δύο ο Θεός και Υιός, όχι σαν να καταργήθηκε η διαφορά των φύσεων εξαιτίας της ενώσεως· διότι πραγματοποιήθηκε ένωση δύο φύσεων· γι' αυτό ομολογούμε έναν Χριστό, έναν Υιό, έναν Κύριο.

Διότι για ποια άλλη αιτία θα μπορούσε κάποιος να πει ότι όλοι αυτοί θα γεννηθούν στην πόλη του Θεού, παρά εξαιτίας της γέννησης του άνδρα που γεννήθηκε μέσα σε αυτήν, και του Κυρίου που γεννήθηκε εκεί, δηλαδή στον ίδιο τον προαναφερθέντα άνδρα; Για όλα αυτά, στο τέλος του ψαλμού, προφητεύει κάθε κοινή ευφροσύνη και χορείες, ωδές και αίνους και πηγές θείων και ιερών λόγων. Όταν δε αναφέρει ότι όλα αυτά θα γίνουν κατά την καταγραφή των λαών, θεωρώ ότι υποδηλώνει τον καιρό της απογραφής των εθνών, η οποία εκπληρώθηκε κατά τη γέννηση του Σωτήρα μας Ιησού Χριστού. Διότι τότε εκδόθηκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη, όταν ο Κυρήνιος, αναλαμβάνοντας τη διοίκηση της Ιουδαίας, διενεργούσε τις απογραφές. Γι' αυτό άλλωστε επισημαίνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη», ώστε να δηλώνεται με ακρίβεια ο ίδιος εκείνος καιρός μέσω του παρόντος ψαλμού.

Το νόημα αυτού του χωρίου το απέδωσε σαφέστερα η πέμπτη έκδοση, στην οποία αναφέρεται: «Κατά την απογραφή των λαών, αυτός θα γεννηθεί εκεί». Διότι μνημόνευσε σαφέστατα την απογραφή, κατά την οποία γεννήθηκε ο Σωτήρας και Κύριός μας, όπως ακριβώς δηλώνει ο ευαγγελιστής λέγοντας: «Εκείνες τις ημέρες βγήκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή έγινε πρώτη, όταν ηγεμόνευε στη Συρία ο Κυρήνιος». Αλλά εκείνος μεν ο ψαλμός σήμανε τη γέννησή του, ενώ ο προκείμενος υποδεικνύει τον θάνατό του. Το δε «υπέρ Μαελέθ», ο Σύμμαχος το ερμήνευσε «δια χορού», ενώ ο Ακύλας «επί χορείας». Και μου φαίνεται ότι αινίσσεται τον λαό του Χριστού και τον εκκλησιαστικό χορό, στον οποίο ανυμνείται ο θάνατος του Σωτήρα μας. Επειδή δε και η γέννησή του ψάλλεται από αυτόν τον χορό, εύλογα και ο προηγούμενος από αυτόν ψαλμός, αφού προφήτευσε τη γέννησή του, πρόσθεσε λέγοντας: «Και ψάλλοντας σαν χοροί, όλες οι πηγές είναι σε σένα», δηλώνοντας τους χορούς μέσα στην Εκκλησία του Χριστού που ψάλλουν για αυτόν και ανυμνούν τα μυστήριά του. Τον δε ονομαζόμενο Αιμάν τον Εσδραΐτη, λένε ότι είναι ένας από τους υιούς του Ζαρά, του υιού του Ιούδα, και ότι ονομαζόταν από τους Εβραίους πατρωνυμικά Ζαραΐτης· και ότι ήταν συνολικά πέντε· και ότι αυτόν τον λόγο επιβεβαιώνει το πρώτο βιβλίο των Παραλειπομένων, το οποίο αναφέρει τα εξής: «Υιοί του Ιούδα ο Φαρές και ο Ζαρά· και υιοί του Ζαρά ο Ζαμβρί, και ο Αιθάμ και ο Αιμάν και ο Χαλχάλ και ο Δαρδά· όλοι πέντε».

Ας προχωρήσουμε λοιπόν τώρα, μετά την πρέπουσα προπαρασκευή της εκκλησιαστικής ιστορίας που έχουμε προτείνει, να ξεκινήσουμε σαν μια μορφή οδοιπορίας από την ένσαρκη εμφάνιση του Σωτήρα μας, αφού επικαλεστούμε τον Θεό, τον Πατέρα του Λόγου, και τον ίδιο τον Ιησού Χριστό που προαναφέραμε, τον Σωτήρα και Κύριό μας, τον ουράνιο Λόγο του Θεού, ως βοηθό μας και συνεργό για την αλήθεια της διήγησης. Ήταν λοιπόν αυτό το τεσσαρακοστό δεύτερο έτος της βασιλείας του Αυγούστου και το εικοστό όγδοο έτος από την υποταγή της Αιγύπτου και τον θάνατο του Αντωνίου και της Κλεοπάτρας –με την οποία τερματίστηκε η δυναστεία των Πτολεμαίων στην Αίγυπτο– όταν ο Σωτήρας και Κύριός μας Ιησούς Χριστός, κατά τη διάρκεια της τότε πρώτης απογραφής, ενώ ηγεμόνας της Συρίας ήταν ο Κυρήνιος, σύμφωνα με τις προφητείες για αυτόν, γεννήθηκε στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας. Αυτήν την απογραφή επί Κυρηνίου τη μνημονεύει και ο επισημότερος των Εβραίων ιστορικών, ο Φλάβιος Ιώσηπος, προσθέτοντας και άλλη μία αφήγηση για την αίρεση των Γαλιλαίων που αναφύηκε κατά τους ίδιους χρόνους, την οποία έχει μνημονεύσει και στα δικά μας κείμενα ο Λουκάς στις Πράξεις λέγοντας περίπου τα εξής: «Μετά από αυτόν, εμφανίστηκε ο Ιούδας ο Γαλιλαίος κατά τις ημέρες της απογραφής, και παρέσυρε λαό οπίσω του· και εκείνος χάθηκε, και όλοι όσοι τον πίστεψαν, διασκορπίστηκαν».

Γράφει, λοιπόν, ο Λουκάς, εξιστορώντας με αυτόν τον τρόπο: «Εκείνες δε τις ημέρες εκδόθηκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η πρώτη απογραφή έγινε όταν ηγεμόνευε στη Συρία ο Κυρήνιος. Και πήγαιναν όλοι να απογραφούν, ο καθένας στη δική του πόλη. Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ που ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαρία, τη μνηστή του, η οποία ήταν έγκυος. Και ενώ βρίσκονταν εκεί, συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο. Τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε σε μια φάτνη, διότι δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα. Και στην ίδια περιοχή υπήρχαν ποιμένες που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο και φύλαγαν σκοπιές τη νύχτα για το ποίμνιό τους. Και άγγελος Κυρίου παρουσιάστηκε μπροστά τους και δόξα Θεού τους περιέλαμψε, και κυριεύτηκαν από μεγάλο φόβο. Και τους είπε ο άγγελος: "Μη φοβάστε· διότι, ιδού, σας φέρνω το χαρμόσυνο άγγελμα μιας μεγάλης χαράς, η οποία θα είναι για όλο τον λαό, ότι δηλαδή γεννήθηκε σήμερα για εσάς σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ. Και αυτό θα είναι το σημάδι για εσάς: θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο και ξαπλωμένο σε μια φάτνη"».

Και σε μικρή πλάστιγγα ο μέγας ουράνιος θησαυρός ζυγίζεται· και η κλίση γέρνει πότε από εδώ και πότε από εκεί. Και ο Χριστός ενώθηκε με τους ανθρώπους, υποκείμενος στην καταβολή φόρου, όταν ο Καίσαρας απέγραφε όλη τη γη· και ο ίδιος ο Θεός πλήρωσε φόρο σε θνητό άνθρωπο, προκειμένου να χαρίσει στους θνητούς αυτήν την παρηγοριά για τη δουλεία τους.

Και το πώς καταγόταν από νομιζόμενο πατέρα, σας παραγγέλλω να το εξετάσετε. Όταν η απογραφή του αυτοκράτορα Αυγούστου κατέγραφε τους πάντες, άλλοι μεν απογράφονταν σε διάφορες πατρογονικές πόλεις, εκείνοι όμως έφτασαν γρήγορα στην προσφιλή γη του Δαβίδ, τη Βηθλεέμ, η οποία υποδέχθηκε στους κόλπους της τον μέγα Χριστό, και οι δύο, η αγαπημένη μνηστή και ο σεβαστός Ιωσήφ, προκειμένου να απογραφούν. Διότι ανήκαν στην ίδια γενιά. Έτσι, μέσα σε μία φάτνη, η Παρθένος Μητέρα γέννησε τον Βασιλέα ολόκληρου του κόσμου.

Ας δώσουμε κάτι μικρό εδώ, για να πλουτίσουμε εκεί. ΙΒʹ. Αυτά λοιπόν τα παραγγέλματα είναι κοινά προς όλους ανεξαιρέτως, και όχι μόνο προς όσους ασχολούνται με τα δημόσια πράγματα· διότι είναι κοινά και τα φάρμακα της κοινής αρρώστιας. Εσύ όμως, ο απογραφέας των φόρων μας, να μας απογράφεις δίκαια· να απογράφεις, όχι βέβαια με επιμέλεια τα δικά μου λόγια, από τα οποία δεν υπάρχει κανένα ή υπάρχει ελάχιστο κέρδος, ή αποσκοπούν μόνο στην τέρψη και την ευχαρίστηση της ακοής, αλλά να απογράφεις τον λαό μου με οσιότητα και φιλανθρωπία· δείχνοντας σεβασμό, αν μη τι άλλο, σε αυτόν τον ίδιο τον καιρό, διότι και ο Σωτήρας γεννιέται κατά τη διάρκεια απογραφής. Διότι «εκδόθηκε διάταγμα», λέει η Γραφή, «από τον Καίσαρα Αύγουστο, να απογραφεί όλη η οικουμένη»· και πράγματι απογραφόταν. «Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ στη Βηθλεέμ μαζί με τη Μαρία, τη μνηστευμένη του γυναίκα, για να απογραφεί, επειδή αυτός καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Και τότε ακριβώς γεννιέται ο Σωτήρας, το πιο αξιοθαύμαστο γεγονός, ο δημιουργός και δεσπότης των πάντων, σε ένα ευτελές και μικρό κατάλυμα.

ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΥΣΤΕΦΙΟ, ΝΑΥΑΡΧΟ 1286. Από πού, είπες, γίνεται φανερό ότι ο Χριστός προσήλθε εκουσίως στον θάνατο; Πρωτίστως, από το ότι ανέστησε νεκρούς με δεσποτική αυθεντία. Διότι Εκείνος που χάρισε τη ζωή στους νεκρούς δεν θα μπορούσε ασφαλώς να οδηγηθεί ακουσίως στο πάθος. Αλλά και αν ακόμη δεν ήθελε να κάνει χρήση της θεϊκής εξουσίας Του, μπορούσε τουλάχιστον, εφόσον το επιθυμούσε, να διαφύγει απολογούμενος. Είχε μάλιστα και τον Πιλάτο να συνεργεί μαζί Του προς τούτο, λέγοντας άλλοτε: «Δεν βρίσκω σε Αυτόν ούτε μία αιτία θανάτου», και άλλοτε: «Είμαι αθώος από το αίμα αυτό». Αν πάλι δεν ήθελε να απολογηθεί, μπορούσε να ασκήσει έφεση, όπως ο Παύλος. Διότι βρίσκονταν υπό την εξουσία των Ρωμαίων· αφού ήδη ο Αύγουστος, ο αυτοκράτορας των Ρωμαίων, έχοντας υποτάξει όλους —μεταξύ των οποίων βρίσκονταν και αυτοί—, είχε διατάξει να απογραφεί ολόκληρη η οικουμένη, πριν γεννηθεί κατά σάρκα ο Σωτήρας. Και ο Πιλάτος ήταν ο Ρωμαίος ηγεμόνας στην περιοχή τους, ο οποίος διοικούσε τις υποθέσεις, έστελνε στη Ρώμη όσους ασκούσαν έφεση και διασφάλιζε το απαραβίαστό τους· όπως ακριβώς και ο Φήστος ή, αν προτιμάς, ο χιλίαρχος, έσωσε τον Παύλο από τη σύνοδο που επιζητούσε να τον φονεύσει και τον απέστειλε στη Ρώμη, ενώπιον του Καίσαρα. Ο Χριστός όμως δεν έκανε τίποτε από αυτά· διότι δεν έκανε χρήση ούτε της εξουσίας Του ούτε της απολογίας ούτε της εφέσεως, ώστε να καταδείξει περίλαμπρα ότι ήλθε εδώ για να θανατώσει τον θάνατο.

Β΄. Εάν όμως κάποιος από τους φιλόνικους δεν αποδέχεται τα όσα ειπώθηκαν, είναι δυνατόν να αναφέρουμε και μια δεύτερη. Ποια είναι λοιπόν αυτή; Εκείνη που προκύπτει από την απογραφή η οποία αναφέρεται στα Ευαγγέλια. Διότι, λέει ο ευαγγελιστής, συνέβη κατά τις ημέρες εκείνες να εκδοθεί διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη.

Εάν δε εσύ ο ίδιος μαρτυρείς ότι η Παρθένος, αφού γέννησε, δεν υπέστη φθορά, πολύ περισσότερο να πιστεύεις ότι ο άφθαρτος Πατέρας, όταν γέννησε τον άφθαρτο Υιό, δεν υπέστη φθορά. Αλλά, αφού αφήσουμε τους ματαιολόγους, ας ανατρέξουμε στους θεολόγους κήρυκες. «Αφού, λοιπόν, γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας, κατά τις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη». Αναγκαία ο ευαγγελιστής σημειώνει και τον τόπο και τον χρόνο, ώστε εκείνος που δεν πιστεύει στην κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρα, αναζητώντας τον τόπο και τον χρόνο, να ανακαλύψει την αλήθεια του γεγονότος. Διότι τον μεν χρόνο θα τον βρει, εγκύπτοντας στους χρονογράφους της εποχής της εξουσίας του Ηρώδη, τον δε τόπο θα τον βρει, αναζητώντας τον μέσα από τα στοιχεία για τη Βηθλεέμ. Διότι, εάν στα κοσμικά συμβόλαια αναγράφονται οι ύπατοι, αριθμούνται οι μήνες, δηλώνονται οι ημέρες και προσδιορίζονται οι πόλεις, χάριν ακριβείας των όσων αναφέρονται· πόσο μάλλον έπρεπε, αφού γεννήθηκε η σωτηρία ολόκληρου του κόσμου, να γίνει γνωστή και στους μεταγενέστερους η ακρίβεια του τόπου και του χρόνου! Και ο μεν Ματθαίος διηγείται κατ' αυτόν τον τρόπο την κατά σάρκα γέννηση του Χριστού· ο δε Λουκάς, για την ακρίβεια των χρόνων, προσθέτει και την απογραφή που έλαβε χώρα τότε για πρώτη φορά.

Διότι λέγει τα εξής: Κατά το τεσσαρακοστό πρώτο έτος του Καίσαρα Αυγούστου, εκδόθηκε διάταγμα από τον Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη. Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαρία που είχε μνηστευθεί, η οποία ήταν έγκυος. Ο δε Λουκάς σημειώνει την πρώτη απογραφή που έγινε, αφενός μεν προσδιορίζοντας με ακρίβεια τον χρόνο, αφετέρου δε υποδηλώνοντας μέσα από το φανερό γεγονός ένα μέγιστο αφανές μυστήριο. Διότι αναφέρει ως πρώτη και βίαιη απογραφή τη δημιουργία του ανθρώπου.

Ομιλία στο «Εξήλθε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο» και στην απογραφή της αγίας Θεοτόκου. Α΄. Καθώς επρόκειτο, αγαπητοί, να γεννηθεί ο κοινός μας Σωτήρας Ιησούς Χριστός, εκδίδεται από τον Καίσαρα Αύγουστο καθολικό διάταγμα για όλη την οικουμένη.

Διότι, επειδή επρόκειτο να αναλάμψει καθολική χάρη σε όλη τη γη, τα δημόσια πράγματα συνδέονται κατά κάποιον τρόπο με την ευσέβεια· και εκδίδεται ένα πρόσταγμα σε όλη την οικουμένη, καθώς γεννιέται ο Σωτήρας. Εκδόθηκε, λοιπόν, διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη, προς προετοιμασία της συμφωνίας της ευσέβειας, για τη διάδοση του κηρύγματος και για την οδοποίηση της διδασκαλίας. Διότι πρωτύτερα οι τοπαρχίες ήταν πολυάριθμες, επειδή δεν υπήρχε το διάταγμα του Καίσαρα για το καθολικό κήρυγμα· επειδή, όμως, η πίστη της ευσέβειας επρόκειτο να διαδοθεί ως κήρυγμα σε όλη την οικουμένη, η οικουμένη συνενώνεται κάτω από ένα σύνθημα· και όχι μόνο η οικουμένη, αλλά συνδέονται και τα επίγεια με τα επουράνια, και η ευσέβεια διακηρύσσεται δημοσίως προς όφελος των ανθρώπων, ώστε σε κανέναν να μη διαφύγει η κατά Θεόν αλήθεια. Ο Καίσαρας Αύγουστος διατάζει, και ο Ιωσήφ υπακούει και παραλαμβάνει την Παρθένο. Όταν ρωτήσεις έναν Έλληνα ή ακόμη και τον ίδιο τον Ιουδαίο, για ποιο λόγο ο Αύγουστος τιμήθηκε με μακρόχρονη βασιλεία (διότι βασίλευσε πενήντα έξι έτη και τέσσερις μήνες), δεν δίνουν καμία απάντηση, αλλά νομίζουν ότι κατά τύχη του έλαχε αυτός ο μακρότατος χρόνος, αγνοώντας τις αιτίες των πραγμάτων και μην πιστεύοντας στη χάρη του Θεού. Διότι επί των ημερών του γεννήθηκε ο Ιησούς Χριστός.

Γ΄. Συνέβη λοιπόν εκείνες τις ημέρες, για να επανέλθουμε στο ανάγνωσμα, να εκδοθεί διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή αποτελεί σαφήνεια των πραγμάτων, την πρώτη αποκάλυψη της αλήθειας, ώστε να μην περιπλανάται το γένος των ανθρώπων· αυτή ήταν η πρώτη απογραφή.

Άκουσες προ ολίγου τον ευαγγελιστή Λουκά να λέγει: Εκδόθηκε διάταγμα από τον καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη που έγινε επί ηγεμονίας του Κυρηνίου στη Συρία. Απογράφονταν, λοιπόν, όλοι οι άνθρωποι, ο καθένας στη δική του πόλη.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. Περί της απογραφής. Περί του τοκετού της Μαρίας. Περί των ποιμένων. Περί του Συμεών. Περί της προφήτιδος Άννας. Περί του Ιησού που βρέθηκε ανάμεσα στους δασκάλους. «Εκείνες τις ημέρες, βγήκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη που έγινε όταν ηγεμόνας της Συρίας ήταν ο Κυρήνιος. Και πήγαιναν όλοι να απογραφούν, ο καθένας στη δική του πόλη. Ανέβηκε λοιπόν και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη του γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος. Ενώ βρίσκονταν εκεί, συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει. Και γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο, και τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε στη φάτνη, διότι δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα.»