Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:13

«Οι ουρανοί διηγούνται τη δόξα του Θεού»· διότι τους άκουσε ο ευαγγελιστής Λουκάς και είπε: «Και ξαφνικά εμφανίστηκε μαζί με τον άγγελο πλήθος ουράνιας στρατιάς, που υμνούσαν τον Θεό και έλεγαν: Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Είδες τους ουρανούς να διηγούνται τη δόξα του Θεού.

Στον Ψαλμό 18, 2, Αστέριος. Ως λογικούς ουρανούς που διηγούνται τη δόξα του Θεού, εννοεί και τους αγγέλους του Θεού και τους αγίους ανθρώπους. Και ο προφήτης Ιεζεκιήλ άκουσε τους αγγέλους και τους αρχαγγέλους, καθώς και τα Χερουβείμ και τα Σεραφείμ, να λέγουν: «Ευλογημένη η δόξα του Κυρίου από τον τόπο του». Επίσης και ο προφήτης Ησαΐας τους άκουσε να κράζουν και να λέγουν: «Άγιος, άγιος, άγιος ο Κύριος Σαβαώθ· πλήρης ο ουρανός και η γη από τη δόξα του». Και στο ευαγγέλιο λέγει ο Λουκάς: «Και ξαφνικά βρέθηκε μαζί με τον άγγελο πλήθος ουράνιας στρατιάς, που αινούσαν τον Θεό και έλεγαν: Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Και δεν είπε «διηγήθηκαν», αλλά «διηγούνται»· διότι δεν άρχισαν και μετά σιώπησαν, αλλά αφότου άρχισαν, με ακατάπαυστα στόματα διηγούνται τη δόξα του Θεού. Αλλά και όλοι οι άγιοι το ίδιο πράττουν, μιμούμενοι επί της γης την πολιτεία των αγγέλων.

Και όταν αναφέρουν ότι εμφανίστηκε πλήθος άλλης επουράνιας στρατιάς να λέγει: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη». «Διότι ποιος μέσα στις νεφέλες θα εξισωθεί με τον Κύριο;» Έστω και αν έγινε άνθρωπος, λέγει, ο Μονογενής, και υπέβαλε τον εαυτό του σε εκούσια κένωση, και έλαβε τη μορφή του δούλου· αλλά και πάλι είναι ασύγκριτος, ανώτερος από όλους και από τις ουράνιες δυνάμεις· διότι αυτές ανήκουν στην τάξη των υπηρετών, ενώ αυτός είναι ο Δεσπότης και Κύριος των πάντων. Αλλά βέβαια ούτε ανάμεσα στους υιούς του Θεού υπάρχει κάποιος όμοιος με αυτόν. Και τούτο το μαρτυρούν οι ίδιοι λέγοντας ότι: «Από το πλήρωμά του όλοι εμείς λάβαμε».

Ενώ λοιπόν πάρα πολλοί άγιοι είχαν μέσα τους τον Λόγο του Θεού, για κανέναν από εκείνους δεν έχει γραφτεί ότι «Ο Λόγος έγινε σάρκα και κατοίκησε ανάμεσά μας», και για κανέναν από τους αγίους προφήτες δεν θα βρούμε τις άνω δυνάμεις να πανηγυρίζουν· διότι, πες μου, με τη γέννηση ποιου «πλήθος ουράνιας στρατιάς» ανέπεμψε ευχαριστήριους ύμνους για εμάς; Μόνο για τον Εμμανουήλ είπαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία»· ενώ λοιπόν, όπως είπα, ο Θεός κατοίκησε σε πολλούς αγίους, μία φορά κατά τη συντέλεια των αιώνων λέγεται ότι ο Λόγος του Θεού ήλθε στον κόσμο, μία φορά έγινε άνθρωπος, και για έναν λέει ο προφήτης: «Ιδού, η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό, και θα καλέσουν το όνομα αυτού Εμμανουήλ»· ένας και μόνος «μας εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου, γινόμενος κατάρα για εμάς»· έναν Υιό έδωσε για εμάς ο Πατέρας· ένας Υιός έδωσε τη δική του ψυχή για εμάς· ένας σταυρώθηκε και αναστήθηκε, καταπατώντας το κράτος του θανάτου. Επομένως, αναγνωρίζουμε τον Λόγο του Θεού ότι έλαβε πραγματικά σάρκα, δηλαδή ότι ενώθηκε με τη σάρκα· και δεν λέμε ότι ο Εμμανουήλ είναι θεοφόρος άνθρωπος, αλλά ομολογούμε ότι, όντας Θεός εκ φύσεως, αφού έλαβε μορφή δούλου, έγινε και υιός ανθρώπου· και ο ίδιος είναι ταυτόχρονα Θεός και άνθρωπος.

Τι υπαινίσσεται λοιπόν με αυτό; Ότι ο τάφος Του πρέπει να γίνει θυσιαστήριο, και το θυσιαστήριο τάφος· μη σημαίνοντας τίποτε άλλο, παρά το ότι η γη γίνεται ουρανός και ο ουρανός γη. Διότι ο ίδιος ο Κύριος συμφιλίωσε τα επουράνια με τα επίγεια· και για τον λόγο αυτόν οι άγγελοι από τον ουρανό κατέβηκαν στη γη. Πότε όμως συνέβη αυτό; Όταν εμφανίστηκε πλήθος αγγέλων από τον ουρανό και αναφώνησε λέγοντας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη»· η γη δε έγινε ουρανός, όταν, αφού πέθανε ο Χριστός, ανέβασε τις ψυχές των αγίων στους ουρανούς· διότι «όταν υψωθώ», λέγει, «θα ελκύσω τους πάντες προς τον εαυτό μου». Είδες πώς το ένα βρέθηκε μέσα στο άλλο; Στους ουρανούς η γη και πάνω στη γη ειρήνη, οι ουρανοί;

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Εκείνοι δε, αναγνωρίζοντας αμέσως και με απόλυτη ακρίβεια τον βοηθό και Κύριό τους, πλησίασαν περιχαρείς και τον διακονούσαν, όπως ακριβώς διδάσκει η ιερή γραφή του Ευαγγελίου, αναφέροντας: «και προσήλθαν άγγελοι και τον διακονούσαν», τότε που και «πλήθος ουράνιας στρατιάς υμνώντας τον Θεό» έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Αυτούς μεν, λοιπόν, ως οικείους αγγέλους που είχαν ανάγκη τη συμμαχία του, με αυτόν τον τρόπο τους αναλάμβανε υπό την προστασία του. Εκείνους δε, που από παλιά περιφέρονταν στους τόπους όπου ζουν οι άνθρωποι, καταδυναστεύοντας αόρατα και ορατά τους κατοίκους της γης, δηλαδή τους αλιτήριους δαίμονες και τα γένη των άγριων και σκληρών πνευμάτων, καθώς και εκείνον που πρωτοστατούσε στην κακία μεταξύ τους, τον φοβερό εκείνο και αλάστορα, κατατροπώνοντάς τους με μεγάλη και ένθεη δύναμη, τους υπέτασσε, σε σημείο που κάποιοι από αυτούς, έχοντας επίγνωση, να λέγουν: «Άσε μας, τι σχέση υπάρχει ανάμεσα σε εμάς και σε σένα, Υιέ του Θεού; Ήλθες προ καιρού για να μας βασανίσεις;»

Και ξαφνικά εμφανίστηκε μαζί με τον άγγελο ένα πλήθος ουράνιας στρατιάς, που υμνούσαν τον Θεό και έλεγαν: «Δόξα εν υψίστοις στον Θεό, και επί γης ειρήνη, ευδοκία στους ανθρώπους». Και όταν οι άγγελοι αναχώρησαν από αυτούς για τον ουρανό, οι βοσκοί είπαν μεταξύ τους: «Ας μεταβούμε, λοιπόν, μέχρι τη Βηθλεέμ και ας δούμε αυτό το γεγονός που συνέβη, το οποίο μας φανέρωσε ο Κύριος». Και ήλθαν βιαστικά, και βρήκαν τη Μαρία και τον Ιωσήφ, και το βρέφος να κείτεται στη φάτνη. Όταν το είδαν, έκαναν γνωστό τον λόγο που τους είχε ειπωθεί για το παιδί αυτό. Και όλοι όσοι άκουσαν, θαύμασαν για όσα τους ειπώθηκαν από τους βοσκούς». Αυτά μεν αναφέρει ο Λουκάς, αλλά και ο Ματθαίος, εξιστορώντας τα σχετικά με τη γέννηση του Σωτήρα μας, γράφει με τον ακόλουθο τρόπο: «Όταν γεννήθηκε ο Ιησούς στη Βηθλεέμ της Ιουδαίας στις ημέρες του βασιλιά Ηρώδη, ιδού, έφτασαν μάγοι από την Ανατολή στην Ιερουσαλήμ λέγοντας: Πού είναι ο τεχθείς βασιλιάς των Ιουδαίων; Διότι είδαμε το άστρο του στην Ανατολή και ήλθαμε να τον προσκυνήσουμε. Όταν άκουσε αυτά ο βασιλιάς Ηρώδης ταράχθηκε, και όλη η Ιερουσαλήμ μαζί του. Και αφού συγκέντρωσε όλους τους αρχιερείς και τους γραμματείς του λαού, τους ρωτούσε να μάθει πού γεννιέται ο Χριστός.

Διότι, όσο πλεονάζει επί της γης η δόξα του Θεού, επαυξανόμενη μέσω εκείνων που σώζονται εκ πίστεως, τόσο περισσότερο οι υπερκόσμιες δυνάμεις, αγαλλιώμενες για τη σωτηρία μας, ανυμνούν και δοξολογούν τον Θεό, όπως ακριβώς διακηρύττει η επουράνια στρατιά ενώπιον των ποιμένων, όταν οι άγγελοι είδαν πάνω στη γη την ειρήνη, η οποία φανερώθηκε στον βίο μας υπέρ της ευδοκίας προς τους ανθρώπους, λέγοντας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ».

Εκείνη, λοιπόν, που αφιέρωσε τον εαυτό της στον αδελφιδό και δέχθηκε την ομορφιά του αγαπημένου στη δική της μορφή, ας ακούσουμε, μέσα από τη συνέχεια όσων έχουν λεχθεί, ποιών αγαθών αξιώνεται από Αυτόν που δοξάζει όσους Τον δοξάζουν· διότι ο Λόγος λέει προς τη νύμφη: «Είσαι καλή, η πλησίον μου, σαν την ευδοκία, ωραία σαν την Ιερουσαλήμ, εκθαμβωτική σαν παρατεταγμένες στρατιές». Το ότι, βεβαίως, αναπέμπεται δόξα από την ουράνια στρατιά στον Θεό τον εν υψίστοις για την ευδοκία μεταξύ των ανθρώπων, εις επήκοον των ποιμένων, όταν είδαν να γεννιέται πάνω στη γη η ειρήνη, και το ότι η Ιερουσαλήμ ονομάζεται πόλη του μεγάλου Βασιλέως από τον Δεσπότη πάσης κτίσεως, είναι φανερό σε καθέναν που έχει εντρυφήσει στους ευαγγελικούς λόγους, ώστε μέσα από αυτά να μην αγνοεί τι είδους ομορφιά μαρτυρεί ο Λόγος για τη νύμφη μέσω της σύγκρισής της με την Ιερουσαλήμ και την ευδοκία.

Διότι, όπως αναφέρει, παρουσιάστηκε πλήθος ουράνιας στρατιάς που υμνούσαν τον Θεό. Και ο Δανιήλ ορά μυριάδες μυριάδων να παρίστανται και χιλιάδες χιλιάδων βλέπει να λειτουργούν. Και οι προφήτες το ίδιο μαρτυρούν, ονομάζοντας τον Κύριο των πάντων «Κύριο των στρατιών» και «Κύριο των δυνάμεων». Και προς τον Ιησού του Ναυή, ο δυνατός στον πόλεμο λέει: «Εγώ είμαι ο αρχιστράτηγος της δυνάμεως». Εάν, λοιπόν, έχουμε κατανοήσει ποια είναι η αγαθή συμμαχία και ποιος είναι ο ηγέτης αυτών των συμμάχων, ας συνάψουμε συνθήκη ειρήνης μαζί του, ας προστρέξουμε στην εξουσία του, ας γίνουμε φίλοι με εκείνον που κατέχει τόση δύναμη. Το ποιος είναι δε ο τρόπος της οικειώσεως με αυτόν, μας το διδάσκει εκείνος που συνάπτει αυτή τη φιλία, ο μέγας Απόστολος, στα όσα λέει: «Αφού, λοιπόν, δικαιωθήκαμε εκ πίστεως, ας έχουμε ειρήνη με τον Θεό», και πάλι: «Υπέρ του Χριστού, λοιπόν, εκτελούμε χρέη πρεσβευτή, σαν να σας παρακαλεί ο Θεός μέσω ημών· σας ικετεύουμε στο όνομα του Χριστού, συμφιλιωθείτε με τον Θεό». Διότι, για όσο διάστημα ήμασταν από τη φύση μας τέκνα οργής, κάνοντας τα μη πρέποντα, είχαμε ταχθεί με το μέρος εκείνων που αντιτάσσονταν στη δεξιά του Υψίστου· αποβάλλοντας, όμως, την ασέβεια και τις κοσμικές επιθυμίες με το να ζούμε όσια, δίκαια και ευσεβώς, μέσω αυτής της ειρήνης θα ενωθούμε με την αληθινή ειρήνη. Διότι έτσι λέει γι’ αυτόν ο Απόστολος, ότι «Αυτός είναι η ειρήνη μας». Αυτός ο λόγος αποτελεί το τέλος και το επιστέγασμα όλων όσων συνέβησαν μέσα στον χρόνο.

Αλλά ιδού, παρουσιάστηκαν σε εμάς τρεις, ένας από καθένα από τα τρία τάγματα μέσα στο χριστώνυμο πλήρωμα: από τους αποστόλους, ο κορυφαίος Πέτρος, από τους ιεράρχες, ο Διονύσιος, ο ερμηνευτής κάθε ένθεης ιεραρχίας, από τους αναχωρητές, ο Ισαάκ, ο μύστης και μυσταγωγός της ησυχαστικής πολιτείας, και όπως ακριβώς έχει γραφτεί για τους ποιμένες κατά τη γέννηση του Χριστού, ότι αμέσως μαζί με τα λόγια του αγγέλου εμφανίστηκε να συμμαρτυρεί «πλήθος ουράνιας στρατιάς», έτσι και μαζί με τα λόγια του Αποστόλου εμφανίστηκε πλήθος αποστόλων που συμφωνούν, καθώς και οσίων και ιερέων για καθέναν από τους υπόλοιπους. Αυτό λοιπόν το πλήθος, με απόλυτη ομοφωνία, ύψωσε φωνή λέγοντας ότι υπάρχει ένα φως που εμφανίζεται στους αγίους, το οποίο είναι διαφορετικό από τη γνώση που προέρχεται από όλα τα κτιστά, και είναι τόσο πιο ιερό, καθόσον αποτελεί «δόξα της φύσεως του Θεού» και γίνεται ορατό μόνο σε εκείνους που έχουν γίνει θεοειδείς, και απέχει τόσο πολύ από το να είναι φανταστικό ή παρόμοιο με τα αισθητά φώτα ή να έχει πλαστεί συμβολικά κατά τα πρότυπά τους, ώστε αυτό το ίδιο να αποτελεί την υπόσταση και την ωραιότητα του μέλλοντος αιώνος, ως το μόνο φως αληθινό, αιώνιο, άτρεπτο, ανέσπερο και αναλλοίωτο, δια του οποίου και εμείς γινόμαστε φως, γεννήματα του τέλειου φωτός. Αυτούς λοιπόν τους τόσο σπουδαίους, αποκαλώντας τους «αυτούς που απορρέουν και εισπνέουν», τους διασύρεις, φιλόσοφε, και ισχυρίζεσαι ότι σφάλλουν ως προς την ουσία του Θεού, αυτούς τους θεόπτες, τους θεόσοφους, τους θεοκήρυκες;

Εάν μελετήσω προσεκτικά τη γέννησή του, εκπλήσσομαι, διότι, προτού ακόμη το παιδί εξέλθει κατά τους νόμους της φύσεως, επιτελεί θαυμαστά σημεία. Διότι δεν είναι άραγε το μέγιστο σημείο το να παραμείνει η παρθένος, και μετά τη γέννηση, παρθένος, και ο ουρανός, ενώ σιωπά, να ομιλεί μέσω του αστέρα; Και σε όσους διψούν να δουν τον τεχθέντα, αποστέλλει έναν αστέρα ως συνοδοιπόρο και τους υποδεικνύει το ποθούμενο βρέφος. Και ο μεν Ματθαίος μνημονεύει μάγους που ήλθαν από την ανατολή, ενώ ο Λουκάς κάνει μνεία σε άγγελο· διότι αναφέρει: Και υπήρχαν ποιμένες που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο και φύλασσαν σκοπιές της νυκτός για το ποίμνιό τους. Και άγγελος Κυρίου εμφανίσθηκε σε αυτούς, και δόξα Κυρίου τους περιέλαμψε, και κυριεύθηκαν από μέγα φόβο. Και τους είπε ο άγγελος: Μη φοβάσθε· διότι, ιδού, σας φέρνω το χαρμόσυνο άγγελμα μιας μεγάλης χαράς, η οποία θα αφορά ολόκληρο τον λαό, ότι γεννήθηκε για εμάς σήμερα Χριστός Κύριος στην πόλη του Δαβίδ. Και ξαφνικά εμφανίσθηκε μαζί με τον άγγελο πλήθος ουράνιας στρατιάς, που υμνούσαν τον Θεό και έλεγαν: Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.

Ένα βρέφος θηλάζει στις αγκάλες της μητέρας του και τρέφει τα σύμπαντα, προσφερόμενο παντοτινά προς βρώση. Ράβδος εβλάστησε άνθος και άπλωσε ρίζα στο βάθος, αστέρας προβάλλει αστέρα και η φάτνη ασπάζεται το νεογέννητο. Σπάργανα τυλίγουν το πυρ και δεν κατακαίονται· τα ζώα δέχονται πάνω τους τη ζωή και το σπήλαιο υποδέχεται το φως. Τρέχει πρώτη η Βαβυλώνα φέρνοντας δώρα από την Περσία, και η Αιθιοπία σπεύδει για να υποδεχθεί στα χέρια της τον Θεό. Υμνωδούν οι άγγελοι και ψάλλουν οι ποιμένες, οι άνθρωποι προσφέρουν δόξα στον Θεό, διακηρύσσοντας την ειρήνη επί της γης. Από φόβο κατέχεται η Σαλώμη και με τη φωνή της εξευμενίζει τον Κριτή· ομολόγησε τον τεχθέντα ως Δεσπότη και ελευθερώθηκε από την πληγή της. Στα χέρια της βαστάζει τον Άχραντο και γνώρισε τη σωτήρια χαρά. Οι ψυχές των δικαίων αγάλλονται και οι χοροί των θνητών ευφραίνονται, η έρημη πόλη αναγνωρίστηκε, επειδή κατοίκησε σε αυτήν ο Βασιλέας. Όπως η γέννηση είναι άρρητη, έτσι και η μητέρα είναι αμίαντη· και εξαιτίας όλων αυτών φανερώνεται εις τους αιώνες ένα ανεκδιήγητο πέλαγος, το οποίο είναι βαθύτερο από κάθε ανθρώπινη έρευνα.

Αλλά τηρήστε σιγή και ακούστε με προσοχή. Διότι, εάν στο θέατρο, όταν τραγουδούν σατανικοί χοροί, επικρατεί πολλή ησυχία ώστε να δεχθούν τα ολέθρια εκείνα μέλη· και αυτά συμβαίνουν ενώ ο μεν χορός συγκροτείται από άνδρες μίμους και χορευτές, και χοροστατεί σε αυτούς κάποιος βέβηλος και κιθαρωδός, το δε μέλος τυγχάνει σατανικό και ολέθριο, και αυτός που υμνείται είναι ένας μιαρός και πονηρός δαίμονας· εδώ, όπου ο μεν χορός αποτελείται από αγίους άνδρες, ο δε χοροστάτης είναι ο Προφήτης, το δε μέλος δεν προέρχεται από σατανική ενέργεια, αλλά από πνευματική χάρη, και αυτός που υμνείται δεν είναι δαίμονας, αλλά ο Θεός· πώς δεν πρέπει να τηρούμε πολλή ησυχία και να ακούμε με ιερό δέος; Διότι έχουμε γίνει συγχορευτές των άνω δυνάμεων. Επειδή και οι άνω χοροί, και τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ, αυτό το έργο έχουν, το να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό. Από αυτούς τους χορούς εμφανίστηκαν και επί της γης, ψάλλοντας μαζί με τους ποιμένες που αγρυπνούσαν στο ύπαιθρο. Ας ακούσουμε, λοιπόν, και αυτήν την ωδή. Εκείνοι, λοιπόν, που υμνούν τον επίγειο βασιλιά, του μιλούν για την εξουσία του, για τα τρόπαιά του, για τις νίκες του, και αναφέρουν τα έθνη που νικήθηκαν, αποκαλώντας τους πορθητές, και νικητές βαρβάρων, και όλα τα παρόμοια.

Ένας άλλος από τους αγγέλους δίδασκε τον Ιωσήφ πώς αληθινά εκπληρώθηκαν όσα με θεϊκό τρόπο είχαν υποσχεθεί στον προπάτορα Δαβίδ, ενώ άλλος έφερνε το χαρμόσυνο άγγελμα στους ποιμένες, οι οποίοι είχαν καθαρθεί μέσω της απομάκρυνσής τους από το πλήθος και της ησυχίας, και μαζί με αυτόν «πλήθος ουράνιας στρατιάς» παρέδιδε στους ανθρώπους επί της γης εκείνη την πολυΰμνητη δοξολογία. Ας στρέψω όμως το βλέμμα μου και προς τις ύψιστες φωτοφάνειες των ιερών Λογίων. Διότι βλέπω ότι και ο ίδιος ο Ιησούς, η υπερούσια αιτία των υπερουράνιων ουσιών, ο οποίος ήλθε στην καθ' ημάς κατάσταση χωρίς να υποστεί καμία μεταβολή, δεν αθετεί την ανθρωποπρεπή ευταξία που ο ίδιος καθόρισε και επέλεξε, αλλά ευπειθώς υποτάσσεται στις διαταγές του Πατρός και Θεού που δίδονται δια μέσου των αγγέλων. Έτσι, μέσω αυτών αναγγέλλεται στον Ιωσήφ η αναχώρηση του Υιού προς την Αίγυπτο που οικονόμησε ο Πατέρας, και πάλι η επιστροφή Του από την Αίγυπτο προς την Ιουδαία, και μέσω των αγγέλων Τον βλέπουμε να τάσσεται υπό τις πατρικές νομοθεσίες. Παραλείπω να αναφέρω σε σένα, που γνωρίζεις καλά όσα έχουν φανερωθεί στις ιερατικές μας παραδόσεις, και για τον άγγελο που ενίσχυσε τον Ιησού, ή ότι και ο ίδιος ο Ιησούς, έχοντας κατέλθει στην εκφαντορική τάξη για τη δική μας σωτήρια ευεργεσία, έχει αναγορευθεί «Άγγελος μεγάλης βουλής».

Ονόμασε δε δικαιολογημένα τον Κύριο πρωτότοκο Υιό της Παρθένου, παρότι δεν γεννήθηκε κανένας δεύτερος· διότι πρωτότοκος ονομάζεται ο πρώτος που γεννιέται, ακόμη και αν δεν γεννήθηκε δεύτερος. Ανακλίνεται δε σε φάτνη, ίσως αφενός για να μας διδάξει εξ αρχής την ταπεινότητα, αφετέρου δε για να δείξει συμβολικά ότι ήλθε σε αυτόν τον κόσμο, ο οποίος είναι ο τόπος εμάς που έχουμε εξομοιωθεί με τα άλογα ζώα. Διότι όπως η φάτνη είναι ο οικείος τόπος των άλογων ζώων, έτσι και αυτός ο κόσμος είναι δικός μας· η φάτνη, λοιπόν, είναι ο κόσμος και εμείς τα άλογα ζώα. Και για να μας λυτρώσει από την αλογία, για τον λόγο αυτό ήλθε εδώ. «Και υπήρχαν στην ίδια περιοχή ποιμένες που διέμεναν στο ύπαιθρο και φύλαγαν σκοπιές τη νύχτα για το κοπάδι τους, και ιδού, άγγελος Κυρίου στάθηκε μπροστά τους· και δόξα Κυρίου τους περιέλαμψε, και κυριεύθηκαν από μεγάλο φόβο. Και ο άγγελος τους είπε: Μη φοβάστε· διότι, ιδού, σας φέρνω το χαρμόσυνο άγγελμα μιας μεγάλης χαράς, η οποία θα είναι για όλον τον λαό, ότι γεννήθηκε σήμερα για εσάς Σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ. Και αυτό θα είναι για εσάς το σημάδι: Θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο να κείτεται στη φάτνη. Και ξαφνικά βρέθηκε μαζί με τον άγγελο πλήθος ουράνιας στρατιάς, οι οποίοι δοξολογούσαν τον Θεό και έλεγαν:»