Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:23

Και βεβαίως πρέπει να προσέξουμε, και με κάθε προφύλαξη να φροντίσουμε, ώστε, μετατρέποντας παράλογα τον συνήγορο σε κατήγορο και τον εορταζόμενο σε κριτή, να μην μετανοούμε στο τέλος, με τρόπο ανωφελή και μάταιο. «Ανέβασαν» οι γονείς το παιδίον Ιησού «στα Ιεροσόλυμα, για να το παρουσιάσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Ποιος λόγος θα μπορούσε να φθάσει το ύψος των λεγομένων; Ποιος νους μπορεί να κατανοήσει και να συλλάβει το θαύμα; Ποια ακοή θα μπορέσει να χωρέσει το μεγαλείο αυτής της διήγησης; Ώ, των φοβερών ακουσμάτων! Ο προαιώνιος γίνεται πρόσφατος· ο άχρονος υποτάσσεται στον χρόνο· ο απερίληπτος υπόκειται σε περιορισμό· ο αιώνιος γίνεται νήπιο· και το μέγιστο, ο Υιός του Θεού και γίνεται και πιστεύεται ως Υιός ανθρώπου.

Επομένως, δεν πρέπει να εξετάζουμε το «πώς»· διότι όσο πιο ταπεινός είσαι εσύ από τον Θεό, τόσο πιο απόρρητη από τη δική σου γέννηση, και ακόμη περισσότερο, είναι η γέννηση του Θεού. «Ανέβασαν» οι γονείς το παιδίον Ιησού «στα Ιεροσόλυμα». Τι άραγε επρόκειτο να κάνουν; Μήπως για να αναλάβουν τη βασιλεία του Ισραήλ; Ή για να κατασκευάσουν όπλα, ή για να συγκεντρώσουν στρατό, ή για να αποκομίσουν μαζί με το παιδί κάτι άλλο από τα χαμαιπετή και τα πρόσκαιρα; Όχι, λέει· αλλά «για να το παραστήσουν στον Κύριο, όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Τι λες, άνθρωπε; Υπάρχει Θεός του αληθινού Θεού; Ή άλλος Κύριος του κατεξοχήν Κυρίου; Υπάρχει, λέει, και μη φοβηθείς· διότι αυτό δεν συμβαίνει κατά φύση, αλλά κατά χάρη και σύμφωνα με την ύψιστη θεία οικονομία. Διότι, όπως ακριβώς ο Θεός ονομάζεται Πατέρας εκείνων που δεν είναι κατεξοχήν υιοί· «Διότι εγώ, λέει, είπα, είστε θεοί, και όλοι υιοί του Υψίστου»· έτσι και για τον κατεξοχήν Υιό κατά φύση (αφού ο Υιός είναι ομοούσιος με τον Πατέρα), ονομάζεται Θεός κατά χάρη και οικονομία· «Διότι ανεβαίνω, λέει, προς τον Πατέρα μου και Πατέρα σας, και Θεό μου και Θεό σας». Γι' αυτόν τον λόγο «ο Υιός δεν επαισχύνεται να μας ονομάζει αδελφούς· Διότι θα αναγγείλω, λέει, το όνομά σου στους αδελφούς μου, στο μέσο της Εκκλησίας θα σε υμνήσω». «Όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Ω της οικονομίας! Ω της ανεξιχνίαστης σε εμάς οικονομίας και αγαθότητας του Λόγου!

Ο νομοθέτης βρίσκεται υπό τον νόμο· ο χορηγός των μωσαϊκών προσταγμάτων δεν αρνείται να υποκύψει στα προστάγματα. Αυτός που ελευθέρωσε τον άνθρωπο από την κατάρα του νόμου, ως άνθρωπος δεν διστάζει να υπηρετήσει τον νόμο. «Όπως είναι γεγραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Ποιος είναι αυτός που τον έγραψε, ποιος; Ο Κύριος. Δεν είναι άραγε ένας και ο αυτός, που δοξάζεται μαζί με τον Πατέρα και το Πνεύμα;

Ναι, λέγει· αλλά αυτό ανήκει στη Θεία Οικονομία, και έγινε για να μη θεωρηθεί από τους χριστομάχους ως αντίθεος. «Διότι, μη νομίσετε», λέγει, «ότι ήρθα να καταργήσω τον νόμο ή τους προφήτες· δεν ήρθα να καταργήσω, αλλά να εκπληρώσω». Και τι το παράξενο εάν Αυτός, που καταδέχθηκε τη γέννηση, τη φάτνη, τα σπάργανα και την περιτομή την όγδοη ημέρα, ανεβαίνει στα Ιεροσόλυμα για να παραστεί ενώπιον του Κυρίου σύμφωνα με τον νόμο; Αυτός, βέβαια, δεν επισκιάζεται τόσο πολύ από αυτά, ώστε και στον Στέφανο, όταν λιθοβολούνταν από τους Ιουδαίους, εμφανίζει τον Εαυτό Του να στέκεται εκ δεξιών του Πατρός, αν και έχει την εκ δεξιών Του καθέδρα μόνιμη και αμετάπτωτη. Διότι λέγει: «Είπε ο Κύριος στον Κύριό μου: Κάθισε εκ δεξιών μου, μέχρι να θέσω τους εχθρούς σου υποπόδιο των ποδιών σου». Αλλά εκείνο μεν ισχύει άνω και θεϊκώς, τούτο δε κάτω και οικονομικώς εξαιτίας της πρόσληψης της ανθρώπινης φύσης, και επειδή Αυτός υπήρξε Θεός και άνθρωπος, μία υπόσταση αποτελούμενη και από τα δύο· και μέσω αυτής της μίας υπόστασης είναι και τα δύο, και έτσι υπάρχει και γνωρίζεται· ώστε, με την κοινωνία των φύσεων και των οικείων σε αυτές ιδιωμάτων, να μας εξασφαλίσει τη σωτηρία με τον πιο εύκολο και σύντομο τρόπο. «Διότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο». Τι λοιπόν; Κάθε πρωτότοκος είναι άγιος;

Ώρα είναι λοιπόν για σένα, να αποκαλείς άγιους στον Κύριο και τον Ισμαήλ, και τον Ησαύ, και πριν από αυτούς τον Κάιν, καθώς και πολλούς άλλους από τους θεομίσητους και καταραμένους άνδρες, με τη δικαιολογία ότι αυτοί άνοιξαν πρώτοι τη μήτρα. Και για ποιο λόγο λέγεται για τον Ισμαήλ: «Δίωξε τη δούλη και τον υιό της»· και για τον Ησαύ, ότι: «Τον Ιακώβ αγάπησα, ενώ τον Ησαύ τον μίσησα»; Και για ποιο λόγο, αν ο Κάιν ήταν άγιος στον Κύριο, για τον φόνο του επιβάλλονταν επτά εκδικήσεις; Αν κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο, τι παραπάνω έχει ο Χριστός από τον Ρουβήν; Και τι περισσότερο έχει Αυτός σε σχέση με τον Αμνών; Διότι και αυτοί θα φαινόταν ότι, επειδή γεννήθηκαν πρώτοι, άνοιξαν κατά κάποιον τρόπο τη μήτρα. Αλλά πρόσεχε, μην ορμάς παρορμητικά στις Γραφές και μην απομακρύνεσαι πολύ από τον σκοπό. Διότι δεν είπε το εξής, αναφέρει, ότι «Κάθε πρωτότοκο θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο»· διότι αλλιώς με αυτόν τον τρόπο η αγιότητα θα μεταφερόταν και στην άλογη φύση· αλλά ότι «Κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα»· δηλαδή, όταν ο τοκετός προέλθει χωρίς πείρα γάμου· όταν η σύλληψη αυτού που γεννιέται δεν γίνει από αίματα, ούτε από θέλημα σαρκός, ούτε από θέλημα ανδρός, αλλά από το Άγιο Πνεύμα· όταν, χωρίς να έχει κρούσει κανείς από έξω, το ίδιο το βρέφος ανοίξει από μέσα· όταν, ενώ οι σφραγίδες και τα κλείστρα της παρθενίας διατηρούνται ασάλευτα, το γεννώμενο εξέλθει· κατ' αυτόν τον τρόπο «Κάθε αρσενικό που ανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο».

Διότι εκεί δεν άνοιξαν τις μήτρες τα βρέφη, αλλά η συνεύρεση του άνδρα με τη γυναίκα· «Διότι γνώρισε», λέει, «ο Αδάμ την Εύα τη γυναίκα του, και εκείνη συνέλαβε και γέννησε τον Κάιν». Εδώ όμως δεν συνέβη έτσι, αλλά το ίδιο το γεννηθέν βρέφος άνοιξε τις πύλες της μήτρας, χωρίς να έχει καμία ανάγκη από εξωτερική σαρκική συνεύρεση. «Διότι προτού», λέει, «να συνευρεθούν, βρέθηκε να έχει συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου». Μπορείς δε να εκλάβεις τη φράση και πιο συνεκδοχικά, εξυπακούοντας τη λέξη «της Παρθένου», ώστε το νόημα να διαμορφώνεται ως εξής: «Κάθε αρσενικό που διανοίγει παρθενική μήτρα, θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο». Αυτό ακριβώς συνέβη μόνο στην περίπτωση του Χριστού, χωρίς κανένας άλλος από όλους τους ανθρώπους να έχει συμμετάσχει σε τέτοιο γεγονός. Διότι μόνο Αυτός, γεννηθείς κατά σάρκα, άνοιξε παρθενική μήτρα· και πάλι τη διατήρησε παρθένο, όπως ακριβώς ήταν και πριν από τον τοκετό. «Και για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με τα λεγόμενα στον νόμο του Κυρίου: ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών». Τι σημαίνει όμως αυτό; Πρόσφερε άραγε και θυσίες σύμφωνα με τον νόμο; Και πώς λέει ο Παύλος, ότι «Τέτοιος αρχιερέας μας ταίριαζε, ο οποίος δεν έχει καθημερινή ανάγκη, όπως οι αρχιερείς, να προσφέρει θυσίες πρώτα για τις δικές του αμαρτίες και έπειτα για εκείνες του λαού. Διότι αυτό το έκανε μία φορά για πάντα, προσφέροντας τον ίδιο του τον εαυτό», δηλαδή θυσιάζοντάς τον μέσω του σταυρού;

Και για ποιον λόγο λέει ο Παύλος ότι «ο Χριστός μάς εξαγόρασε από την κατάρα του νόμου;» Μήπως αυτά δεν αναφέρονται στο βρέφος; Όχι, θα μπορούσε να απαντήσει ο ευαγγελιστής, και μάλιστα με πολλή παρρησία, αλλά για τη Μητέρα που γέννησε το βρέφος. Και αυτό είναι φανερό από τα προαναφερθέντα: «Διότι, όταν», λέει, «συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού της, ανέβασαν το παιδί στα Ιεροσόλυμα για να το παρουσιάσουν στον Κύριο, όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου»· αυτό αφορά το βρέφος· «και για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με το αναφερόμενο στον νόμο του Κυρίου, ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών»· αυτό αφορά την Παρθένο και τον μνήστορά της.

Ή μήπως χάρισα την όραση στον εκ γενετής τυφλό; Για ποιο λόγο θα διαπεράσει την ψυχή μου η ρομφαία; Επειδή κατέλυσα το Σάββατο; Επειδή παρέβην τον νόμο; Ιδού, εξαιτίας αυτού και τον Υιό περιέτεμα, και στην Ιερουσαλήμ έφθασα, και στον ναό παρευρίσκομαι, και τους νεοσσούς των τρυγονιών, οι οποίοι αποτελούν δείγμα μικρής και πενιχρότατης θυσίας, προσφέρω στη θεία τράπεζα. Τι είναι λοιπόν αυτό, μικρό ή μεγάλο, το οποίο αθέτησα από τον νόμο, ώστε να διαπεράσει ρομφαία την ψυχή μου; Πες το μου γρήγορα, για να μην υποπτευθούμε ότι έχεις παραλογιστεί και έχεις πλέον γεράσει από τον μακρόχρονο βίο.

Η αλήθεια τήρησε τους τύπους του νόμου. Για ποιον λόγο; Επειδή ήταν και νομοθέτης ως Θεός, και υπό τον νόμο ως άνθρωπος. Και τι λοιπόν προσέφερε; Ως πρωτότοκος και άρρεν, ένα ζεύγος τρυγονιών και δύο νεοσσούς περιστεριών, σύμφωνα με τα διατεταγμένα από τον νόμο.

Πότε λοιπόν βρέθηκε υπό τον νόμο, θα το εξηγήσει ο μακάριος ευαγγελιστής Λουκάς λέγοντας: «Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα για να τον παρουσιάσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο, και για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στον νόμο του Κυρίου, ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών». Ακούς πώς οδηγείται ενώπιον του Πατέρα ως άνθρωπος σαν εμάς ο σύνθρονος σε Αυτόν Θεός Λόγος, ο οποίος και μέσα από τη σκιά του νόμου καταγραφόταν ανάμεσα στα πρωτότοκα; Διότι άγια και ιερά στον Θεό ήταν και τα πρωτότοκα πριν από την ενανθρώπηση. Πρόσφεραν λοιπόν θυσία για αυτόν σύμφωνα με τον νόμο· και πλήρωσε επίσης το δίδραχμο στους φοροεισπράκτορες, μολονότι ο ίδιος δεν όφειλε να το πληρώσει, ακριβώς επειδή ήταν αληθινά Υιός. Γι' αυτό άλλωστε είπε προς τον μακάριο Πέτρο: «Οι βασιλείς της γης από ποιους εισπράττουν τέλη ή φόρο; Από τους υιούς τους ή από τους ξένους;» Και όταν ο Πέτρος απάντησε πολύ ορθά: «Από τους ξένους», είπε πάλι ο ίδιος: «Άρα οι υιοί είναι ελεύθεροι».

Αλλά ας ακούσουμε λοιπόν όσα αφορούν τη σημερινή ημέρα από τα ιερά ευαγγέλια. Διότι λέγει περί του Χριστού ο θαυμάσιος Λουκάς ότι, 〈όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ανέβασαν τον Ιησού στην Ιερουσαλήμ, για να τον παραστήσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο.〉 Ο Σαμουήλ, λοιπόν, και ο Ισαάκ, καθώς και ο Ιακώβ, ο Ιωσήφ και άλλοι που γεννήθηκαν από στείρωση παρά κάθε ελπίδα και διάνοιξαν τις άκαρπες μήτρες των μητέρων τους, ονομάστηκαν άγιοι στον Κύριο· ο Χριστός όμως, ο μόνος από μόνη, ο μονογενής του μόνου, που γεννήθηκε από Παρθένο και δεν διάνοιξε τις παρθενικές πύλες, δεν είναι απλώς άγιος στον Κύριο, αλλά Άγιος των αγίων και Κύριος των κυρίων και Θεός των θεών και πρωτότοκος των πρωτοτόκων, άρχοντας των αρχόντων και βασιλιάς των βασιλέων, και έτσι θα ονομαστεί και θα πιστευθεί και θα προσκυνηθεί, και τώρα μέσα στον ναό θα κηρυχθεί από τον Συμεών.

ΙΣΤ΄. Πώς από τη Βηθλεέμ ο μεν Ματθαίος εξιστορεί ότι ο Ιησούς μεταφέρεται από τους γονείς του στην Αίγυπτο, ενώ ο Λουκάς στην Ιερουσαλήμ, και από εκεί στη Ναζαρέτ. Α΄. Ο μεν Λουκάς, εξιστορώντας τον χρόνο της γεννήσεως του Σωτήρος μας, μνημονεύει τη βασιλεία του Αυγούστου και την απογραφή που έγινε επί των ημερών του· και αναφέρει ότι δεν βρήκαν καν κατάλυμα στη Βηθλεέμ, καθώς είχε συγκεντρωθεί, όπως ήταν φυσικό, πλήθος ανθρώπων στη Βηθλεέμ από το γένος του Δαβίδ εξαιτίας της απογραφής· γι' αυτό και ο Ιωσήφ δεν βρήκε διαθέσιμο οίκημα· εξού και αναφέρει ότι η Μαρία, αφού γέννησε, σπαργάνωσε το βρέφος και το απέθεσε σε φάτνη, επειδή δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα· και ήταν εύλογο, εφόσον είχαν συγκεντρωθεί πάρα πολλοί λόγω της απογραφής, να μη βρίσκουν κατάλυμα. Αλλά και λέει: «Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να περιτμηθεί (και τούτο πρέπει να γίνεται την όγδοη ημέρα μετά τον τοκετό), ανέβασαν το παιδί στα Ιεροσόλυμα, και αφού τέλεσαν γι' αυτό τα νενομισμένα, αναχώρησαν για τη Ναζαρέτ». Ενώ αυτά καταγράφονται από τον Λουκά, ο Ματθαίος δεν μνημόνευσε κανένα από αυτά, αλλά παραχωρώντας στον Λουκά τα προειρημένα, ο ίδιος διηγείται άλλα· και ποια ήταν αυτά, παρά η άφιξη των Μάγων από την Ανατολή;

Αλλά, για να μην εξετάζουμε τα πράγματα ένα προς ένα και τρομάξουμε το μάτι της ψυχής, όπως συμβαίνει με τη συνεχή επαφή και θέαση νεκρών, ας αφήσουμε εκείνους νεκρούς δίπλα στο νερό του γράμματος του Νόμου. Εμείς όμως ας ψάλουμε τον επινίκιο ύμνο στον φιλάνθρωπο Θεό και, αφού τραφούμε με την αληθινά ουράνια τροφή και ποτιστούμε με το νάμα από την αληθινή πέτρα, ας έλθουμε στο όρος του Θεού, το Χωρήβ, δηλαδή στην υψηλή διδασκαλία του Ευαγγελίου, ώστε να τείνουμε την εσωτερική μας ακοή στη φωνή των θείων σαλπίγγων, στα λόγια του μακαρίου Λουκά, ο οποίος σαν από τα άγια άδυτα της μυσταγωγίας του Πνεύματος βροντοφωνάζει: «Και όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους, ανέβασαν οι γονείς το παιδίον Ιησού για να το παραστήσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο· και για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με όσα έχουν ειπωθεί στον νόμο του Κυρίου, ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών. Και ιδού, υπήρχε κάποιος άνθρωπος στην Ιερουσαλήμ, ονόματι Συμεών, και ο άνθρωπος αυτός ήταν δίκαιος και ευλαβής, ο οποίος περίμενε την παράκληση του Ισραήλ· και Πνεύμα Άγιο ήταν επάνω του, και του είχε αποκαλυφθεί από το Πνεύμα το Άγιο, ότι δεν θα δει θάνατο, προτού δει τον Χριστό του Κυρίου εν σαρκί, και ήλθε υπό την καθοδήγηση του Πνεύματος στο ιερό». Τι σημαίνει άραγε το: «περιμένοντας την παράκληση του Ισραήλ»;

Και πάλι, «Κάθε άρρεν που διανοίγει μήτρα, θα κληθεί άγιο στον Κύριο». Όμως κανένα άρρεν δεν διανοίγει μήτρα, παρά μόνο η ένωση του άνδρα με τη γυναίκα. Συνεπώς, αυτό που έχει λεχθεί πρέπει να εννοηθεί για τον Κύριο. Συμβαίνει, άλλωστε, πολλοί από τους πρωτοτόκους να είναι ασεβείς και αμαρτωλοί. Πώς, λοιπόν, είναι αυτοί άγιοι στον Κύριο, και γι' αυτό τον λόγο και άμωμοι; Και γιατί όχι και κάθε θήλυ; Είναι σαφές, λοιπόν, ότι Αυτός και μόνο είναι άγιος και άμωμος, όπως λέει ο Δαβίδ: «Μητέρα Σιών θα πει, Άνθρωπος, και άνθρωπος γεννήθηκε σε αυτήν, και ο ίδιος ο Ύψιστος τη θεμελίωσε».

Γι' αυτούς τους λόγους, λοιπόν, ενετείλατο το θείο βάπτισμα και έθεσε σωτηριώδεις νόμους και κήρυξε σε όλους μετάνοια και μετέδωσε από το ίδιο του το σώμα και αίμα. Διότι δεν δέχεται το βάπτισμα απλώς η φύση, αλλά η υπόσταση καθενός από τους πιστούς, και σύμφωνα με τις θείες εντολές πολιτεύεται και γίνεται μέτοχος του θεουργού άρτου και του ποτηρίου. Μέσω αυτών, λοιπόν, ο Χριστός μας δικαίωσε υποστατικώς και μας επανέφερε στην υπακοή του υπέρτατου Πατέρα. Αυτή δε τη φύση, την οποία προσέλαβε από εμάς και ανακαίνισε, την παρουσίασε αγιασμένη και δικαιωμένη και σε όλα υπάκουη στον Πατέρα, μέσω όσων Εκείνος, έχοντας ενωθεί μαζί της καθ' υπόστασιν, έπραξε και έπαθε σύμφωνα με αυτήν. Στα γεγονότα αυτά συγκαταλέγεται και η δική Του, που εορτάζεται σήμερα από εμάς, ανάβαση ή αναβίβαση σε εκείνο το παλαιό ιερό για καθαρισμό, καθώς και η υπαπαντή του θεόληπτου Συμεών και η δοξολογία της Άννας, η οποία σε όλη της τη ζωή παρέμενε προσηλωμένη στο ιερό.

Διότι, μετά τη γέννηση του Σωτήρα από την Παρθένο και την οκταήμερη περιτομή του σύμφωνα με τον νόμο, όπως λέει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, «όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα για να τον παρουσιάσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου». Περιτέμνεται σύμφωνα με τον νόμο, αναβιβάζεται σύμφωνα με τον νόμο, παρίσταται σύμφωνα με τα γραμμένα στον νόμο του Κυρίου, προσφέρεται θυσία σύμφωνα με τα ειρημένα στον νόμο του Κυρίου.

Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους, τον ανέβασαν για να τον παραστήσουν στον Κύριο. Ποιων «αυτών»; Ο λόγος του νόμου αναφέρεται στους γονείς καθώς και σε όσους γεννιούνται από σαρκική συνεύρεση, ως έχοντες ανάγκη καθαρισμού· επειδή και ο ψαλμωδός λέει: «μέσα σε ανομίες συνελήφθηκα και μέσα σε αμαρτίες με κυοφόρησε η μητέρα μου»· όπου όμως δεν υπάρχουν δύο γονείς, αλλά μόνο μητέρα που γέννησε, και αυτή μάλιστα παρθένος, και γέννηση παιδιού που συνελήφθη ασπόρως, ασφαλώς δεν υπήρχε ανάγκη καθαρισμού, αλλά ήταν και αυτό έργο υπακοής, η οποία επανέφερε την παρακούσασα φύση και την απάλλαξε από την ευθύνη που προήλθε εξαιτίας της παρακοής. Όταν λοιπόν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους, τον ανέβασαν για να τον παραστήσουν στον Κύριο, να τον αφιερώσουν, να φανερώσουν ότι είναι πρωτότοκος, όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο».

Λόγος του Ησυχίου, πρεσβυτέρου Ιεροσολύμων, εις την Υπαπαντή του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Η εορτή μεν ονομάζεται εορτή του καθαρισμού, την οποία κανείς δεν θα έσφαλλε εάν την αποκαλούσε εορτή των εορτών, σάββατο των σαββάτων, και αγία των αγίων· διότι σε αυτήν ανακεφαλαιώνεται ολόκληρο το μυστήριο της ενσαρκώσεως του Χριστού, και διαγράφεται ολόκληρη η παράσταση του μονογενούς Υιού. Σε αυτήν, ο Χριστός βαστάχθηκε ως βρέφος και ομολογήθηκε ως Θεός, και προσφέρθηκε στις αγκάλες καθήμενος ως επί θρόνου ο δημιουργός της φύσεώς μας, και προσέφερε ως ζεύγος λογικών τρυγόνων τον Συμεών και την Άννα. Ας εντρυφήσουμε, αν συμφωνείτε, στις ίδιες τις ευαγγελικές λέξεις· διότι εκεί θα δούμε την παρουσία του Θεού. Έτσι, λοιπόν, μας εξέθεσε ο Λουκάς την ιστορία της εορτής: «Και όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα για να τον παραστήσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο, και για να προσφέρουν θυσία, σύμφωνα με το ειρημένο στον νόμο του Κυρίου, ένα ζεύγος τρυγόνων ή δύο νεοσσούς περιστεριών». Έπρεπε, λοιπόν, εκείνος που υποδουλώθηκε για εμάς να προσφέρει υπέρ ημών τα καθάρσια, και εκείνος που δεν λυπήθηκε το δικό του αίμα να μη λυπηθεί ένα ζεύγος τρυγόνων.

Μια γυναίκα εισήγαγε την παρθενία στη ζωή, χώρεσε στη γαστέρα της τον Θεό τον οποίο η κτίση δεν μπορεί να χωρέσει, γέννησε σαρκικά αυτόν που ανέπλασε το γένος μας. Πρώτη υποδέχθηκε τον Ιησού εκ νεκρών, πρώτη άρχισε το κήρυγμα της αναστάσεως, πρώτη ανήγγειλε τη χαρά στους μαθητές. «Γυναίκα η οποία», λέει, «εάν συλλάβει σπέρμα». Η Θεοτόκος όμως, αν και ήταν γυναίκα, δεν υπέστη τα της γυναικείας φύσεως· διότι η κοιλιά της δεν δέχθηκε σπέρμα ανδρός, ο αγρός της Μαρίας δεν γνώρισε άροτρο, ο παρθενικός αμπελώνας δεν δέχθηκε αξίνα, επομένως η προσφορά δεν έγινε για την ίδια, αλλά για ολόκληρο το γένος. Διότι για χάρη μας περιτέμνεται ο Χριστός, για εμάς βαπτίζεται, για εμάς τελούνται οι καθαρμοί του νόμου. Εάν δακρύσει, ξεπλένει τη φύση· εάν ραπιστεί, ελευθερώνει τη δική μας αιχμαλωσία· εάν βαστάξει τον σταυρό, μας ανακουφίζει από τον ζυγό της αμαρτίας· εάν εμπτυστεί, απαλλάσσει τον Αδάμ από το εμπτύσμα της κατάρας. «Όταν συμπληρώθηκαν», λέει, «οι ημέρες του καθαρισμού τους, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο». Αυτά ορίζει ο νόμος.

Και μου είπε ο Κύριος: «Αυτή η πύλη θα παραμείνει κλειστή, δεν θα ανοιχτεί, και κανείς δεν θα περάσει μέσα από αυτήν, επειδή ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ και θα εισέλθει και θα εξέλθει, και θα παραμείνει κλειστή». «Κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο». Αυτός όμως δεν είναι μόνο άγιος. Όσο λοιπόν υπερέχει στην αγιότητα, τόσο πλεονεκτεί και στη γέννηση και έχει ξεπεράσει την εντολή του νόμου. Πλην όμως, «για να προσφέρουν θυσία, σύμφωνα με όσα λέγονται στον νόμο του Κυρίου, ένα ζεύγος τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών». Ο Λουκάς, όχι επειδή κυριεύτηκε από άγνοια, αλλά επειδή οδηγήθηκε από σοφία, εξέθεσε τον νόμο ατελώς. Ο μεν νόμος έλεγε: «έναν αμνό και έναν νεοσσό»· εάν όμως αυτός που προσφέρει δεν είχε την οικονομική ευχέρεια, πρόσταζε «ένα ζεύγος τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών και σιμιγδάλι». Ο Λουκάς λοιπόν παρέλειψε την προσφορά του πλουσίου· διότι μνημόνευσε τον φτωχό, αυτόν που εκούσια πτώχευσε για εμάς. Δεν υπήρχε γι' αυτόν, λέει, κατάλυμα· από πού να αποκτούσε αμνό; Έχοντας σπαργανωθεί σε φάτνη, από πού να πρόσφερε πρόβατο; Μάλλον όμως, δεν χρειαζόταν αμνό· διότι ο ίδιος ήταν «ο αμνός του Θεού», το αληθινό πρόβατο. Ο ίδιος θυσίαζε τον εαυτό του υπέρ του κόσμου· γι' αυτό εξέθεσε τι πρόσταζε ο νόμος, και επισήμανε τι οικονομεί ο Χριστός.

Καθώς προείπαμε ότι σε όλα πρόκειται να εξισωθεί με τον Σωτήρα μας ο διάβολος και γιος της ανομίας· έτσι μας το φανερώνει και η απόδειξη, επειδή ο Σωτήρας του κόσμου, θέλοντας να σώσει το γένος των ανθρώπων, γεννήθηκε από την άχραντη και παρθένο Μαρία και με μορφή σάρκας καταπάτησε τον εχθρό με την ίδια τη δύναμη της θεότητάς Του· με τον ίδιο τρόπο και ο διάβολος θα προέλθει πάνω στη γη από μια μιαρή γυναίκα, και γεννιέται απατηλά από παρθένο. Διότι ο Θεός μας ήλθε σε εμάς σαρκικά σύμφωνα με τη δική μας σάρκα, την οποία ο ίδιος δημιούργησε στον Αδάμ και σε όλους τους απογόνους του Αδάμ, χωρίς αμαρτία, ενώ ο διάβολος, ακόμη και αν αναλάβει σάρκα, θα το κάνει φαινομενικά. Πώς, άλλωστε, θα μπορούσε να φορέσει σάρκα, την οποία όχι μόνο δεν δημιούργησε, αλλά και την πολεμά καθημερινά; Και νομίζω, αγαπητοί μου, ότι θα αναλάβει ως όργανο μια φανταστική ουσία σάρκας. Γι' αυτόν τον λόγο και γεννιέται από παρθένο σαν πνεύμα, και τότε θα εμφανιστεί στους υπόλοιπους ως σάρκα. Διότι γνωρίζουμε ότι μόνο η Παναγία γέννησε ως παρθένος, έχοντας γεννήσει αληθινά τον ένσαρκο Σωτήρα, επειδή ο Μωυσής λέει: «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο». Όμως σε καμία περίπτωση, αλλά όπως ακριβώς ο εχθρός δεν θα διανοίξει μήτρα, έτσι δεν θα αναλάβει και πραγματική σάρκα. Και θα περιτμηθεί, όπως ακριβώς περιτμήθηκε και ο Χριστός.

Εάν όμως ακόμη αμφιβάλλεις ότι η Παρθένος δεν έπραξε απολύτως σύμφωνα με τον νόμο, άκουσε τι λέει ο ευαγγελιστής: «Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, ανέβασαν το παιδί στα Ιεροσόλυμα για να το παρουσιάσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου: ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο στον Κύριο».

Ιδού λοιπόν, ο ίδιος ο ευαγγελιστής μάς πείθει: συμπλήρωσε τις σαράντα ημέρες σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Και τότε «ανέβασαν το παιδί στα Ιεροσόλυμα για να το παραστήσουν στον Κύριο», δηλαδή στον Πατέρα, αυτόν που ουδέποτε χωρίστηκε από τον Πατέρα· «το ανέβασαν για να το παραστήσουν στον Κύριο», τον Κύριο όλων των αιώνων· «το ανέβασαν για να το παραστήσουν», τον σύνθρονο του Πατέρα, ενώπιον του οποίου τα Χερουβίμ παρίστανται με φόβο· «το ανέβασαν», λέει ο ευαγγελιστής, «για να το παραστήσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα κληθεί άγιο στον Κύριο».

Τίνος καθαρισμού; Της Μαρίας και του Ιωσήφ· διότι ο νόμος διέταζε η νεοτόκος γυναίκα να καθαρίζεται, να τηρεί τις προβλεπόμενες ημέρες και να μην εξέρχεται από την οικία. Όταν λοιπόν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή (αν και η Παρθένος δεν είχε τέτοια ανάγκη, ωστόσο ο νόμος εκπληρωνόταν), τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα, για να τον παραστήσουν στον Κύριο, καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου. Εκεί όπου αναφέρεται ο σωματικός καθαρισμός, λέει, «σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή»· εκεί όπου αναφέρεται η παράσταση του αγίου βρέφους, λέει, «καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου»· όχι ότι και ο νόμος του Μωυσή δεν ήταν νόμος του Κυρίου· διότι όσα λέει ο προφήτης όταν ομιλεί με το Άγιο Πνεύμα, δεν τα λέει ο ίδιος, αλλά του τα υπαγορεύει ο Κύριος. Όμως, επειδή ο καθαρισμός είχε σωματικό χαρακτήρα, αναφέρει τον νόμο του Μωυσή· επειδή όμως παριστανόταν το πρωτότοκο, λέει, «σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου», τιμώντας αυτόν που γεννήθηκε: «Καθώς είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου: κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο, αφιερωμένο στον Κύριο».

Αν πάλι κάποιος, εκτός από τα άλλα, πει και τούτο, ότι το χωρίο «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο» έχει μεν ειπωθεί στον Νόμο για όσους σύμφωνα με τη φύση και τον νόμο ανοίγουν τη μήτρα, αλλά εύλογα η αναφορά του αφορούσε αποκλειστικά τον Χριστό, επειδή Αυτός μόνο είναι αληθινά άγιος, πάντως κάθε καλοπροαίρετος θα αποδεχθεί να εφαρμοστεί ο λόγος αυτός και για τους Ιουδαίους, επειδή και αυτοί αγιάζονταν κατά χάρη και αφιερώνονταν στον Θεό βάσει της εκλογής και της πρόσληψής τους. Ας δούμε όμως πώς το παιδίον Ιησούς προσέρχεται στον ναό και ποιος είναι αυτός που τον υποδέχεται εκεί καθώς φτάνει και τον αγγίζει με γηραλέα χέρια.

Αυτό ενέπνευσε και στους ευαγγελιστές τη συμφωνία τους για τον εαυτό του· αυτό και σε όλους τους αποστόλους, μεταξύ των οποίων και ο Ιάκωβος, ο οποίος τιμήθηκε με την ιδιότητα του αδελφού του Κυρίου, γράφει στην επιστολή του: «κάθε τέλειο δώρημα είναι άνωθεν, κατερχόμενο από τον Πατέρα των φώτων». Διότι είναι φανερό ότι το «παν και τέλειον» δώρημα είναι το Άγιο Πνεύμα· το οποίο, αν και ανήκει στη μοναδική και υπεράνω όλων φύση, εντούτοις εξαιτίας του πλήθους των διαφόρων χαρισμάτων που δίδονται μέσω αυτού, δικαίως ονομάζεται «παν»· με την ίδια λογική που και ο ένας Κύριος Ιησούς Χριστός ονομάζεται «κάθε άρσεν που διανοίγει μήτρα», εξαιτίας του πλήθους εκείνων που μέσω αυτού αναγεννώνται πνευματικά, και διανοίγουν την άλλοτε στείρα μήτρα της Εκκλησίας και δοξάζουν τους μαστούς της που παλαιότερα ήταν ξηροί από θηλασμό. Είναι φανερό, επίσης, ποιών φώτων είναι πατέρας ο Πατέρας, δηλαδή του Υιού και του Πνεύματος: ο ένας είναι αρχή των δύο, και όχι οι δύο του ενός· επειδή γενικότερα η μονάδα είναι αρχή της δυάδας, και όχι η δυάδα της μονάδας. Γι' αυτό και ο μέγας μεταξύ των θεολόγων Γρηγόριος λέγει: «Η μονάδα, αφού από την αρχή κινήθηκε προς τη δυάδα, στάθηκε στην τριάδα». Αυτό δίδαξε και τον Παύλο να λέγει: ένας Θεός ο Πατέρας, από τον οποίο προέρχονται τα πάντα, και ένας Κύριος Ιησούς Χριστός, δι' ου τα πάντα, και ένα Άγιο Πνεύμα, εν τω οποίω τα πάντα. Αυτά και όσα συμφωνούν με αυτά τα εξήγησε ο Θεός Λόγος, ο Μονογενής Υιός, όταν έζησε ανάμεσά μας.

Αλλά ανυμνεί αυτό που είναι διαχωρισμένο, ανυψωμένο πάνω από όλα τα άλλα και απομονωμένο. Είναι δε σύνηθες στην Αγία Γραφή αυτό το νόημα της λέξης, όπως στο «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο», δηλαδή διαχωρισμένο. Και πάλι στο βιβλίο των Κριτών: «Θα γεννήσεις υιό, και δεν θα περάσει σίδερο στο κεφάλι του, διότι το παιδί είναι αγιασμένο», και αναρίθμητα άλλα. Έτσι λοιπόν λέγεται ότι αγιάζεται και ο τόπος ή ο άρτος ή ο οίνος, τα οποία λέμε ότι διαχωρίζονται για τον Θεό και δεν παραδίδονται σε καμία κοινή χρήση.

Διότι τίποτα δεν στερείται τη λαμπρότητά του, επειδή έχει φύση απερίγραπτη και με κανέναν τρόπο δεν ανέχεται ούτε θέλει να περιορίζεται από κανέναν. Έρχεται για να εκπληρώσει τον παλαιό νόμο, τον οποίο θέσπισε μέσω του στόματος του Μωυσή, προαναγγέλλοντας την πανυπέρτατη δική του γέννηση. Ποιον δηλαδή; «Κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα», λέει, «θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο». Αυτό το διάταγμα, ή μάλλον προφητικό διάγγελμα, μόνος αυτός το εκπλήρωσε, επειδή και μόνος αυτός προήλθε από παρθενική μήτρα και δεν τη στέρησε από την παρθενία της ούτε, προερχόμενος από αυτήν, διέλυσε τον δεσμό της. Διότι μόνο για αυτόν είχε σαφώς προαγγελθεί, επειδή και μόνος αυτός γεννήθηκε αποκλειστικά από παρθένο, και μόνος αυτός γεννήθηκε από κοιλία χωρίς σπορά, και μόνος αυτός προήλθε από παρθενική μήτρα και τη διαφύλαξε παρθένο, χωρίς να φθείρει τη χάρη της γεννώμενος, χωρίς να μειώσει την αίγλη της τικτόμενος, χωρίς να χαλαρώσει τον δεσμό της προερχόμενος, γεγονότα που και αποδεικνύουν ότι αυτός που τίκτεται είναι Θεός και αναδεικνύουν κυρίως ως Θεοτόκο αυτήν που τον τίκτει. Πού φαίνεται πάλι ο μιαρός Νεστόριος, ο οποίος ούτε Θεό θέλει να ονομάσει αυτόν που γεννήθηκε ούτε ανέχεται να φρονεί ως Θεοτόκο αυτήν που γέννησε; Και πού θα φανεί ο βδελυρός Ευτυχής, ο οποίος αρνείται ότι ο Κύριος έχει σάρκα ομοούσια με εμάς;

Ας αποφύγουμε την κοινωνία μαζί τους, αδελφοί, σαν το δηλητήριο του φιδιού, το οποίο μαυρίζει όχι το σώμα, όπως αναφέρει κάπου ο Θεολόγος, αλλά τα βάθη της ψυχής. Έχοντας δε το ίδιο φρόνημα με την αποστολική και ανά την οικουμένη εκκλησία (διότι αυτή η εκκλησία του Βυζαντίου είναι αιρετικό τμήμα, καθώς συνηθίζει με πολλούς τρόπους να αποσχίζεται από τις άλλες), εικονίζουμε τον Κύριό μας Ιησού Χριστό με σωματική μορφή, ακολουθώντας τη σειρά που έχει παραδοθεί ανέκαθεν από την ίδια την επιφάνειά Του, μέσα από την αποστολική πράξη, αντιγράφοντας εικόνα από εικόνα, όπως ακριβώς κάνουμε και με τον ζωοποιό σταυρό, και όχι να αναπαριστούμε τον μεν σταυρό, που είναι το όπλο του Χριστού κατά του διαβόλου, ενώ να μην εικονίζουμε τον Χριστό, ο οποίος είναι ο οπλίτης και ο καθαιρέτης του σατανά. Πώς άλλωστε θα μπορούσε να ζωγραφιστεί ένα νικηφόρο και αληθινό όπλο, εάν δεν φανερώνεται ενώπιόν μας ο ίδιος ο οπλίτης; Έπειτα, προσκυνούμε την άγια εικόνα Του, διότι μέσω αυτής προσκυνούμε τον εικονιζόμενο Χριστό. Διότι προήλθε έχοντας λάβει μορφή από την κοιλιά της αγίας μητέρας Του, της Θεοτόκου· ειδάλλως, θα ήταν κάποιο έκτρωμα και όχι μορφοποιημένος άνθρωπος, ω θεομάχοι. Εάν λοιπόν το βρέφος προέρχεται μορφοποιημένο, όπως είναι αληθές, για το οποίο λέει ο προφήτης «κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο», είναι απόλυτη φυσική ανάγκη να μπορεί και να εικονίζεται.

Σε μένα δε φαίνεται ότι εδώ «ρήματα» (λόγια) ονομάζονται τα πράγματα (τα γεγονότα)· ώστε το λεγόμενο να είναι το εξής: «η δε Μαριάμ διατηρούσε μέσα της όλα αυτά τα ρήματα», δηλαδή αυτά τα γεγονότα, τα οποία τώρα εγώ λέγω και θεωρώ ότι είναι ρήματα· διότι το πράγμα, όταν ειπωθεί, γίνεται ρήμα (λόγος). Επέστρεψαν δε οι ποιμένες ευχαριστώντας τον Θεό για όλα· διότι δεν ήταν φθονεροί, όπως οι Ιουδαίοι. «Και όταν συμπληρώθηκαν οκτώ ημέρες για να περιτμηθεί, ονομάστηκε Ιησούς, το όνομα που δόθηκε από τον άγγελο πριν συλληφθεί στην κοιλιά. Και όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή, τον ανέβασαν στα Ιεροσόλυμα, για να τον παραστήσουν στον Κύριο· όπως είναι γραμμένο στον νόμο του Κυρίου, ότι Κάθε αρσενικό που διανοίγει μήτρα, θα ονομαστεί άγιο για τον Κύριο, και για να προσφέρουν θυσία σύμφωνα με το ειπωμένο στον νόμο του Κυρίου, ένα ζευγάρι τρυγόνια ή δύο νεοσσούς περιστεριών.» Επειδή ο νόμος έδωσε εντολές, όσοι τις παρέβαιναν βρίσκονταν υπό κατάρα. Ο Κύριος, λοιπόν, περιτέμνεται, ώστε, εκπληρώνοντας τον νόμο και σε αυτό και μην παραλείποντας τίποτα από όσα εκείνος έχει προστάξει, να μας απαλλάξει από την κατάρα· ας ντραπούν δε από αυτό εκείνοι που λένε ότι σαρκώθηκε κατά φαντασίαν (φαινομενικά). Διότι πώς περιτμήθηκε, εάν σαρκώθηκε κατά φαντασίαν;

Αυτά δε δεν τα λέμε δογματικά. Και συμπληρώθηκαν οι ημέρες του καθαρισμού τους σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή. Πολύ ορθά είπε «σύμφωνα με τον νόμο του Μωυσή»· διότι σύμφωνα με την αλήθεια, η Παρθένος δεν είχε ανάγκη να περιμένει τις ημέρες του καθαρισμού, οι οποίες ήταν σαράντα, για τη γέννηση άρρενος τέκνου. Διότι αναφέρεται στον νόμο: Γυναίκα η οποία θα συλλάβει σπέρμα και θα γεννήσει άρρεν· η δε Παρθένος δεν συνέλαβε σπέρμα, αλλά γέννησε εκ Πνεύματος Αγίου, οπότε δεν είχε ανάγκη, αλλά θέλοντας να εκπληρώσει τον νόμο, ανέβηκε στο ιερό. Γιατί όμως για το άρρεν ορίζονται επτά ημέρες, ενώ για το θήλυ διπλάσιες; Διότι λέει, γυναίκα εάν συλλάβει σπέρμα και γεννήσει άρρεν, θα είναι ακάθαρτη για επτά ημέρες· εάν όμως γεννήσει θήλυ, δύο φορές επτά. Επειδή αυτή που γέννησε το άρρεν, εισήγαγε στον κόσμο έναν δεύτερο Αδάμ· ενώ αυτή που γέννησε το θήλυ, γέννησε μια δεύτερη Εύα, το σαθρό σκεύος, το ασθενές αγγείο, το συντετριμμένο πήλινο δοχείο, τη βακτηρία της απάτης, την καθοδηγήτρια της παρακοής. Όταν δε ο νόμος λέει: «Κάθε τι που διανοίγει μήτρα, θα είναι άγιο στον Κύριο», αυτό εκπληρώθηκε κυριολεκτικά μόνο στο πρόσωπο του Χριστού· διότι αυτός διήνοιξε τη μήτρα της Παρθένου, επειδή στις άλλες μήτρες, ο άνδρας διανοίγει τη μήτρα.