Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:31

Έπειτα, στρεφόμενος τάχιστα προς το θείο βρέφος: «Τώρα», είπε, «απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, εν ειρήνη, σύμφωνα με τον λόγο σου· διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριόν σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών· φως για την αποκάλυψη των εθνών, και δόξα του λαού σου, του Ισραήλ.» Ω, τι ζέση! Ω, τι θέρμη! Επειδή, λέει, ω Δέσποτα, αυτό ήταν το θέλημά σου, και παρακινήθηκες από την ίδια σου τη φιλανθρωπία να ελεήσεις το πλάσμα σου, και εγώ δεν διαψεύστηκα στις ελπίδες μου, και η αποκάλυψη του θείου Πνεύματος παρέμεινε αψευδής· απόλυσέ με το γρηγορότερο· απόλυσέ με, σε ικετεύω. Μην με κρατάς για πολύ, Δέσποτα· μην καθυστερήσω να μεταφέρω αυτά τα χαρμόσυνα αγγέλματα στους προπάτορες· μην με προλάβουν τα βρέφη, Δέσποτα, τα οποία εξαιτίας σου υπέμειναν τη σφαγή από τον Ηρώδη.

Εισφερόταν λοιπόν ο Χριστός στον ναό, όντας ακόμη μικρό βρέφος που θήλαζε. Και ο μακάριος Συμεών, τιμημένος με προφητική χάρη, τον δέχεται στην αγκαλιά του, και γεμάτος από υπέρτατη χαρά ευλόγησε τον Θεό λέγοντας: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασες μπροστά σε όλους τους λαούς· φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου, του Ισραήλ». Διότι το μυστήριο του Χριστού είχε προετοιμαστεί ήδη και πριν από την ίδια τη δημιουργία του κόσμου· φανερώθηκε όμως στους έσχατους καιρούς, και έγινε φως για όσους βρίσκονταν στο σκοτάδι, για τους πλανεμένους και για όσους είχαν πέσει κάτω από την εξουσία του διαβόλου.

Διότι υπήρχαν, υπήρχαν και μέσα στον Ισραήλ αυτοί που διψούσαν για την έλευση του Σωτήρα, και επιθυμούσαν να δουν τον Σωτήρα και Λυτρωτή των πάντων. Τέτοιος ήταν ο δίκαιος Συμεών, ο οποίος, όταν πήρε στα χέρια του τον νεογέννητο Ιησού, έλεγε: «Νυν απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, εν ειρήνη, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών. Φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου, του Ισραήλ.» Επίσης και ο μακάριος Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, έχοντας γεμίσει από Άγιο Πνεύμα, δοξολογούσε φωνάζοντας: «Ευλογημένος ο Κύριος, ο Θεός του Ισραήλ, επειδή επισκέφθηκε και πρόσφερε λύτρωση στον λαό του, και ανέδειξε σε εμάς κέρας σωτηρίας μέσα από τον οίκο του Δαβίδ, του δούλου του, καθώς μίλησε διά στόματος των αγίων προφητών του απ' αιώνος, σωτηρία από τους εχθρούς μας και από τα χέρια όλων όσων μας μισούν· για να δείξει έλεος στους πατέρες μας και να θυμηθεί την αγία του διαθήκη. Τον όρκο που ορκίστηκε στον Αβραάμ, τον πατέρα μας: να μας δώσει τη χάρη, αφού ελευθερωθούμε από τα χέρια των εχθρών μας, να τον λατρεύουμε άφοβα με οσιότητα και δικαιοσύνη ενώπιόν του, όλες τις ημέρες της ζωής μας.» Βλέπεις πώς εκπληρώθηκε η αρχαία και αληθινή βουλή του Θεού και Πατέρα, η οποία είχε υποσχεθεί στους αγίους πατέρες. Εννοώ το να αναδειχθεί ως σωτηρία για τον κόσμο ο Εμμανουήλ, ο οποίος έγινε πνοή παρηγοριάς για τους αδικούμενους ανθρώπους.

«Αυτός είναι ο Κύριος, σε αυτόν ελπίσαμε και θα αγαλλιάσουμε. Και θα ευφρανθούμε για τη σωτηρία μας, διότι ο Θεός θα δώσει ανάπαυση σε τούτο το όρος». Θα αναγνωρίσετε, λέει, αυτόν που ποτίζει με ευφροσύνη και επιπλέον με κρασί, και χρίει με μύρο εκείνους που βρίσκονται στη νοητή Σιών. Και θα αναγνωρίσετε ότι είναι αληθινά Θεός, και εκ του Θεού Υιός κατά φύση, και έστω κι αν εμφανίστηκε με μορφή δούλου, έγινε αίτιος της σωτηρίας και της ζωής όλων έχοντας γίνει άνθρωπος, και αφού ομοιώθηκε σε όλα με τους ανθρώπους επί της γης, εκτός μόνο από την αμαρτία. Διότι, λέει, σχεδόν τείνοντας το χέρι τους θα πουν: «Ιδού ο Θεός μας στον οποίο ελπίσαμε και αγαλλιάσαμε για τη σωτηρία μας». Εγώ πιστεύω ότι αυτός ακριβώς ο λόγος πρέπει να αποδοθεί πρωτίστως σε αυτούς από τον Ισραήλ, οι οποίοι, έχοντας ανατραφεί με τα διδάγματα του Μωυσή και μην αγνοώντας τις προρρήσεις των αγίων προφητών, προσδοκούσαν να έλθει στον καιρό του ο Σωτήρας και Λυτρωτής, ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός. Γι' αυτό άλλωστε, όπως ήδη προείπα, ο Ζαχαρίας, ο πατέρας του Ιωάννη, προφητεύοντας εν Πνεύματι μίλησε για τον Χριστό, λέγοντας ότι «ανέγειρε κέρας σωτηρίας για τον λαό». Και παρομοίως ο Συμεών, παίρνοντας στα χέρια του το άγιο Βρέφος, λέει: «Είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασες ενώπιον όλων των λαών». Αφού λοιπόν αναγνωρίσουν αυτόν που είχε προαναγγελθεί από παλιά, την ελπίδα όλων, τον Σωτήρα και Λυτρωτή, θα πουν, λέει: «Ιδού ο Θεός μας».

«Ας ξεσπάσουν τα όρη σε ευφροσύνη, διότι ελέησε ο Θεός τον λαό του, και παρηγόρησε τους ταπεινούς του λαού του.» Συγκαλεί σε μία χορεία ουρανό και γη, και τους προτρέπει θερμά να τελέσουν εορτή για εκείνους που έχουν σωθεί από αυτόν. Και ως ουρανοί θα μπορούσαν να νοηθούν, όχι αυτό καθαυτό το στοιχείο, αλλά όσοι διαμένουν στις άνω μονές και έχουν ως πλούσιο κατάλυμά τους τον ουρανό, δηλαδή οι άγιες Δυνάμεις, οι Αρχές, οι Θρόνοι, οι Εξουσίες, και τα ακόμη ανώτερα Σεραφείμ. Και ως γη αντιστοίχως νοούνται όσοι ανάμεσά τους προσδοκούν ότι θα πραγματοποιηθεί η επιφάνειά του, και γνωρίζουν ότι θα παραστεί για τη λύτρωση εκείνων που προέρχονται από τον Ισραήλ, καθώς και όλων των εθνών που βρίσκονται σε όλη τη γη. Όπως ακριβώς, βέβαια, και ο δίκαιος Συμεών, έχοντας τον Ιησού ως μικρό ακόμη βρέφος στις αγκαλιές του, δοξολογούσε τον Θεό λέγοντας τα εξής: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, ότι είδον οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, ο ητοίμασας κατά πρόσωπον πάντων των εθνών», και τα λοιπά.

Αυτοί, βλέποντας τους εξ αίματος Ισραηλίτες να φροντίζουν ελάχιστα για την εντολή που δόθηκε μέσω του Μωυσή, και να στρέφονται μάλλον προς τις δικές τους αντιλήψεις, και να διδάσκουν ως διδασκαλία εντάλματα ανθρώπων, και να διάγουν ζωή εντελώς παράνομη και φιλαμαρτήμονα, αισθάνονταν για αυτούς τη λύπη που ταιριάζει στους αγίους. Προσδοκούσαν δε τη λύτρωση μέσω του Χριστού. Διότι, όντας πνευματοφόροι, δεν αγνοούσαν Εκείνον που δικαιώνει μέσω της πίστης τον ασεβή και που με αμνησίκακη χάρη καθαρίζει τους μολυσμένους. Και μάλιστα, ο δίκαιος Συμεών, αφού πήρε στην αγκαλιά του τον Χριστό ως βρέφος, προσευχόταν λέγοντας: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά το ρήμα σου εν ειρήνη, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ.» Θα βρούμε δε και τον θεσπέσιο Ζαχαρία, τον πατέρα του Ιωάννη, να λέει: «Ευλογητός ο Κύριος ο Θεός του Ισραήλ, διότι επισκέφθηκε και λύτρωσε τον λαό του, και ανήγειρε για εμάς κέρας σωτηρίας.» Και ο Φίλιππος επίσης έφερνε το χαρμόσυνο μήνυμα στον Ναθαναήλ, λέγοντας: «Αυτόν για τον οποίο έγραψε ο Μωυσής στον νόμο και οι προφήτες, τον βρήκαμε, τον Ιησού, τον γιο του Ιωσήφ από τη Ναζαρέτ.» Γράφει δε κάπου και ο πάνσοφος Παύλος ότι «Έχω λύπη και αδιάλειπτη οδύνη στην καρδιά μου, για τους αδελφούς μου, τους συγγενείς μου κατά σάρκα.»—«Δίνεται, λοιπόν, σε όσους πενθούν για τη Σιών παρηγοριά», αυτή που έρχεται μέσω του Χριστού, «και αντί για στάχτη, δόξα.»

Από τον βιωτικό στίβο· διότι η ζωή είναι λύτρα και δεσμωτήριο. Διότι ήρθε εκείνος που επρόκειτο να φέρει την ειρήνη στον κόσμο, αυτός που ενώνει τον ουρανό με τη γη, αυτός που μετατρέπει τη γη σε ουρανό μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας. «Διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας μπροστά σε όλους τους λαούς». Διότι το μυστήριο του Χριστού είχε προετοιμαστεί πριν ακόμη και από την καταβολή του κόσμου· φανερώθηκε όμως κατά τους έσχατους καιρούς του αιώνα· και έγινε φως στο σκοτάδι και για όσους είχαν πλανηθεί και είχαν πέσει στα χέρια του διαβόλου· διότι προσκλήθηκαν από τον Θεό και Πατέρα προς επίγνωση του Υιού, ο οποίος είναι το αληθινό φως· αλλά και για τη δόξα του Ισραήλ. Διότι, έστω κι αν κάποιοι από αυτούς έγιναν υβριστές και απειθείς και είχαν τη διάνοια γεμάτη από ασυνεσία, παρ' όλα αυτά το υπόλειμμα σώθηκε και δοξάστηκε μέσω του Χριστού. Απαρχή δε αυτών υπήρξαν οι θεσπέσιοι μαθητές, των οποίων η λαμπρότητα της δόξας καταυγάζει όλη την οικουμένη. Ο Χριστός είναι δόξα του Ισραήλ και με άλλον τρόπο, επειδή προήλθε από αυτούς κατά σάρκα, αν και είναι Θεός πάνω από όλους και προαιώνιος. «Ιδού, αυτός κείται για την πτώση και την ανάσταση πολλών στον Ισραήλ». (A f. 39, E f. 128 b) Ο Εμμανουήλ έχει τεθεί από τον Θεό και Πατέρα στα θεμέλια της Σιών, όντας εκλεκτός, ακρογωνιαίος και έντιμος λίθος.

Το ότι το μυστήριο του Χριστού προαναγγελλόταν σε όσους προέρχονταν από τον Ισραήλ, τόσο μέσω του νόμου όσο και μέσω των προφητών, δεν θα ήταν καθόλου ασαφές στους γνώστες των ιερών Γραφών. Διότι κάπου είπε ο Χριστός συνομιλώντας με τους Ιουδαίους: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι για εμένα έγραψε εκείνος». Επειδή οι Ιουδαίοι προσδοκούσαν ότι θα έλθει κατά τους ορισμένους καιρούς ως Σωτήρας και Λυτρωτής, όχι μόνο δικός τους, αλλά και όλων των εθνών. Γι' αυτό και ο δίκαιος Συμεών, όταν είδε τον Χριστό ως βρέφος μέσα στον θείο ναό, είπε: «Τώρα απολύεις, Δέσποτα, τον δούλο σου, σύμφωνα με τον λόγο σου, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιόν σου· φως για την αποκάλυψη των εθνών, και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Αλλά και η γυναίκα από τη Σαμάρεια, όταν συνομιλούσε με τον Χριστό, το ομολόγησε ξεκάθαρα. Διότι είπε: «Γνωρίζουμε ότι έρχεται ο Μεσσίας, ο οποίος λέγεται Χριστός· όταν έλθει εκείνος, θα μας τα αναγγείλει όλα». Έχει ειπωθεί επίσης, μέσω ενός από τους αγίους προφήτες προς τα πλήθη των Ιουδαίων, καθώς ο Χριστός υποσχόταν τη δική του έλευση προς εμάς: «Γι' αυτό να με υπομείνετε, λέγει ο Κύριος, μέχρι την ημέρα της αναστάσεώς μου ως μαρτυρία, διότι η κρίση μου απευθύνεται στις συναγωγές των εθνών». Επομένως, εύλογα θα μπορούσαν να πουν, έχοντας προσδοκήσει ότι η έλευση του Σωτήρα θα λάβει χώρα στους κατάλληλους καιρούς: «Με υπομονή περίμενα τον Κύριο», αντί του «Με προσδοκία τον περίμενα»· «και με πρόσεξε», δηλαδή, «Με επισκέφθηκε».

Μαρτυρεί η Παρθένος Θεοτόκος· μαρτυρεί ο μακάριος τόπος της φάτνης. Η Αίγυπτος μαρτυρεί, η οποία υποδέχθηκε τον Δεσπότη ενώ ήταν ακόμη βρέφος κατά το σώμα. Μαρτυρεί ο Συμεών, ο οποίος τον δέχθηκε στην αγκαλιά του και είπε: Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, ειρηνικά· διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, [το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών]. Και η προφήτιδα Άννα, η εγκρατής, η ευλαβεστάτη και ασκήτρια, μαρτυρεί γι' αυτόν. Μαρτυρεί ο Ιωάννης ο Βαπτιστής, ο μέγιστος ανάμεσα στους προφήτες, και αρχηγός της Καινής Διαθήκης, ο οποίος κατά κάποιον τρόπο συνδέει στο πρόσωπό του και τις δύο διαθήκες, την Παλαιά και την Καινή.

Διότι, αναφέρει, υπήρχε ένας άνθρωπος στην Ιερουσαλήμ, που ονομαζόταν Συμεών. Και ο άνθρωπος αυτός ήταν δίκαιος, και Άγιο Πνεύμα ήταν μέσα του. Και του είχε αποκαλυφθεί από το Άγιο Πνεύμα ότι δεν θα δει θάνατο, προτού δει τον Χριστό του Κυρίου. Και ήλθε με την καθοδήγηση του Πνεύματος στο ιερό. Και όταν οι γονείς έφεραν το παιδίον Ιησού, για να πράξουν γι' αυτό ό,τι ήταν συνηθισμένο σύμφωνα με τον νόμο, ο ίδιος ο Συμεών τον δέχθηκε στην αγκαλιά του, ευλόγησε τον Θεό και είπε: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου, του Ισραήλ».

Διότι δεν ήταν δυνατόν να διασωθεί με άλλον τρόπο η ελευθερία από τα κακά για τους υιούς των ανθρώπων, παρά μόνο μέσω της επιφανείας του Σωτηρίου του Θεού, για το οποίο γίνεται πολύς λόγος σε όλες τις Γραφές. Προσεύχεται λοιπόν λέγοντας: «Ποιος θα δώσει από τη Σιών το Σωτήριο του Ισραήλ;». Πολλές φορές δε έχουμε πει ότι ο Χριστός του Θεού, ο Σωτήρας και Κύριός μας, προαναγγέλλεται στις προφητείες με αυτόν τον τρόπο· διότι συνηθίζουν να τον ονομάζουν «Σωτήριο». Αυτό προκήρυτταν ότι θα γίνει γνωστό σε όλα τα έθνη, μεταξύ άλλων και σε όσα έχουν ειπωθεί: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, ψάλτε στον Κύριο, όλη η γη. Ψάλτε στον Κύριο, ευλογήστε το όνομά του. Ευαγγελίζεσθε μέρα με τη μέρα το Σωτήριό του. Αναγγείλτε στα έθνη τη δόξα του»· και πάλι: «Ψάλτε στον Κύριο άσμα καινό, διότι έκανε θαυμαστά έργα. Ο Κύριος έκανε γνωστό το Σωτήριό του, μπροστά στα έθνη αποκάλυψε τη δικαιοσύνη του»· και ο Ησαΐας λέει: «Θα αποκαλύψει ο Κύριος τον άγιο βραχίονά του ενώπιον όλων των εθνών», και τα εξής. Έχουμε δε ήδη παραθέσει πολλές φορές την εκπλήρωση αυτών των λόγων, η οποία μαρτυρείται από τον Συμεών, ο οποίος, αφού πήρε στην αγκαλιά του τον Σωτήρα και Κύριό μας Ιησού Χριστό, ενώ ήταν ακόμη βρέφος, αναφώνησε λέγοντας: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με το όνομά σου εν ειρήνη· διότι είδαν τα μάτια μου το Σωτήριο, που ετοίμασας ενώπιον όλων των εθνών».

Έχει ήδη σημειωθεί από εμάς προηγουμένως ότι το όνομα Ιησούς, μεταφραζόμενο από την εβραϊκή στην ελληνική γλώσσα, ερμηνεύεται ως «σωτήριον», έτσι ώστε το σωτήριον του Θεού να μην είναι τίποτε άλλο από την ονομασία του Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Αυτό το μαρτυρεί και ο Συμεών στο Ευαγγέλιο, ο οποίος, λαμβάνοντας το παιδί, δηλαδή τον ίδιο τον Ιησού, στα χέρια του, προσευχήθηκε: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη· διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για την αποκάλυψη των εθνών». Αυτό ακριβώς το σωτήριον δήλωνε και ο ψαλμωδός λέγοντας: «Γνωστοποίησε ο Κύριος το σωτήριόν του, ενώπιον των εθνών απεκάλυψε τη δικαιοσύνη του».

Ότι αυτός ο ίδιος είναι «το σωτήριον του Θεού» το μαρτύρησε και ο Συμεών, ο οποίος, αφού πήρε στην αγκαλιά του τον Ιησού όταν ήταν βρέφος, είπε: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη, διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριόν σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για την αποκάλυψη των εθνών». Με αυτά συμφωνεί και ο προφήτης λέγοντας: «Και θα δει κάθε σάρκα το σωτήριον του Θεού» (διότι η φράση «κάθε σάρκα» έχει ειπωθεί αντί για όλα τα έθνη). Το πώς δε εκπληρώθηκαν αυτά και τα έθνη γνώρισαν τον Χριστό του Θεού, δεν χρειάζεται πολλά λόγια. Και τα μεν ρητά εκπληρώνονταν με αυτόν τον τρόπο.

ΙΣΤ΄. Πώς από τη Βηθλεέμ ο μεν Ματθαίος εξιστορεί ότι ο Ιησούς μεταφέρεται από τους γονείς του στην Αίγυπτο, ενώ ο Λουκάς στην Ιερουσαλήμ, και από εκεί στη Ναζαρέτ. Α΄. Ο μεν Λουκάς, εξιστορώντας τον χρόνο της γεννήσεως του Σωτήρος μας, μνημονεύει τη βασιλεία του Αυγούστου και την απογραφή που έγινε επί των ημερών του· και αναφέρει ότι δεν βρήκαν καν κατάλυμα στη Βηθλεέμ, καθώς είχε συγκεντρωθεί, όπως ήταν φυσικό, πλήθος ανθρώπων στη Βηθλεέμ από το γένος του Δαβίδ εξαιτίας της απογραφής· γι' αυτό και ο Ιωσήφ δεν βρήκε διαθέσιμο οίκημα· εξού και αναφέρει ότι η Μαρία, αφού γέννησε, σπαργάνωσε το βρέφος και το απέθεσε σε φάτνη, επειδή δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα· και ήταν εύλογο, εφόσον είχαν συγκεντρωθεί πάρα πολλοί λόγω της απογραφής, να μη βρίσκουν κατάλυμα. Αλλά και λέει: «Όταν συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να περιτμηθεί (και τούτο πρέπει να γίνεται την όγδοη ημέρα μετά τον τοκετό), ανέβασαν το παιδί στα Ιεροσόλυμα, και αφού τέλεσαν γι' αυτό τα νενομισμένα, αναχώρησαν για τη Ναζαρέτ». Ενώ αυτά καταγράφονται από τον Λουκά, ο Ματθαίος δεν μνημόνευσε κανένα από αυτά, αλλά παραχωρώντας στον Λουκά τα προειρημένα, ο ίδιος διηγείται άλλα· και ποια ήταν αυτά, παρά η άφιξη των Μάγων από την Ανατολή;

Και το αποδεικνύει ο Αβραάμ, ο οποίος βρέθηκε στην Αίγυπτο, στερήθηκε τη γυναίκα του από τον Φαραώ και κατοίκησε ως πάροικος στη γη που του είχε υποσχεθεί. Ομοίως δε και ο υιός αυτού, και ο απόγονός του, αναφέρομαι στον Ισαάκ και τον Ιακώβ, και έπειτα ο σωφρονέστατος υιός του τελευταίου, ο Ιωσήφ, ο οποίος έγινε δούλος και καταδικάστηκε να κατοικεί σε δεσμωτήριο. Επομένως, ο σοφός Συμεών δεν περίμενε την παράκληση του Ισραήλ με την έννοια της κοσμικής δόξας και της αλαζονείας, αλλά την όντως αληθινή, τη μετάθεση δηλαδή στο κάλλος της αλήθειας. Διότι, εφόσον του είχε αποκαλυφθεί από τον Θεό πριν από την αναχώρησή του από τον βίο ότι θα έβλεπε να εμφανίζεται ενώπιόν του ο Χριστός του Κυρίου, ανέμενε την παράκληση του λαού πνευματικώς. Ήλθε, λοιπόν, αυτός καθοδηγούμενος από το Πνεύμα στο ιερό, και όταν οι γονείς έφεραν μέσα το παιδίον Ιησού, για να εκτελέσουν τα ειθισμένα από τον νόμο γι' αυτόν, ο ίδιος τον δέχθηκε στις αγκάλες του, ευλόγησε τον Θεό και είπε: «Νυν απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη· διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριο που ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Ω, αληθινά μακάριε και τρισμακάριε γέροντα! Πόσο μακαρία ήταν εκείνη η όντως ιερή είσοδός σου στο ιερό, μέσω της οποίας έσπευσες προς την έξοδο του βίου! Πόσο μακάρια είναι τα όμματα τόσο της ψυχής όσο και του σώματός σου!

Η δύναμη του Πνεύματος, επομένως, που κίνησε τότε τη γλώσσα εκείνου προς τη θεολογία, ας δώσει και σε εμάς τον λόγο τώρα που ανοίγουμε το στόμα μας. «Τώρα», λέγει, «απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με το ρήμα σου, εν ειρήνη». Διότι από τότε που ο Χριστός ενανθρώπησε και εξαφάνισε την αμαρτία που προκαλούσε τον πόλεμο, και μας συμφιλίωσε με τον Πατέρα, η μετάσταση των αγίων γίνεται εν ειρήνη. Αυτό άλλωστε προανήγγειλε προφητικά και ο μέγας Δαβίδ λέγοντας: «Εν ειρήνη θα πλαγιάσω και θα κοιμηθώ», αφήνοντας να εννοηθεί όχι η παρούσα κατάσταση, αλλά η μελλοντική κατά την παρουσία του Χριστού. Και επειδή με μοναδικό τρόπο αυτή η ελπίδα (αναφέρομαι στην ειρηνική κοίμηση εν Χριστώ) κατοίκησε στους αγίους δια του Πνεύματος, λέγει: «Διότι εσύ, Κύριε, μόνο εμένα κατοίκισες με ελπίδα». Ο δε μακάριος πρεσβύτης Συμεών, βλέποντας τον καιρό να είναι πλέον παρών, λέγει: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με το ρήμα σου, εν ειρήνη», υποδεικνύοντας την παρούσα εκπλήρωση της θείας επαγγελίας. «Διότι είδαν», λέγει, «τα μάτια μου το Σωτήριόν σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών»· δηλαδή τη σωτηρία που προσφέρθηκε δια του Χριστού σε ολόκληρο τον κόσμο, και όχι μόνο στον Ισραήλ. Πώς λοιπόν προηγουμένως μαρτυρείται ότι περίμενε την παράκληση του Ισραήλ, ενώ τώρα εμφανίζεται να αναφωνεί το σωτήριο του Θεού ενώπιον όλων των λαών;

Επειδή μέσω του Πνεύματος γνώρισε ότι η παράκληση του Ισραήλ θα γινόταν τότε, όταν θα είχε ετοιμαστεί η σωτηρία και για όλους τους λαούς. Παρατήρησε δε την ακρίβεια της θείας εμπνεύσεως.

Γι' αυτούς τους λόγους, λοιπόν, ενετείλατο το θείο βάπτισμα και έθεσε σωτηριώδεις νόμους και κήρυξε σε όλους μετάνοια και μετέδωσε από το ίδιο του το σώμα και αίμα. Διότι δεν δέχεται το βάπτισμα απλώς η φύση, αλλά η υπόσταση καθενός από τους πιστούς, και σύμφωνα με τις θείες εντολές πολιτεύεται και γίνεται μέτοχος του θεουργού άρτου και του ποτηρίου. Μέσω αυτών, λοιπόν, ο Χριστός μας δικαίωσε υποστατικώς και μας επανέφερε στην υπακοή του υπέρτατου Πατέρα. Αυτή δε τη φύση, την οποία προσέλαβε από εμάς και ανακαίνισε, την παρουσίασε αγιασμένη και δικαιωμένη και σε όλα υπάκουη στον Πατέρα, μέσω όσων Εκείνος, έχοντας ενωθεί μαζί της καθ' υπόστασιν, έπραξε και έπαθε σύμφωνα με αυτήν. Στα γεγονότα αυτά συγκαταλέγεται και η δική Του, που εορτάζεται σήμερα από εμάς, ανάβαση ή αναβίβαση σε εκείνο το παλαιό ιερό για καθαρισμό, καθώς και η υπαπαντή του θεόληπτου Συμεών και η δοξολογία της Άννας, η οποία σε όλη της τη ζωή παρέμενε προσηλωμένη στο ιερό.

Ποιοι είναι αυτοί; Ο Συμεών και η Άννα, τους οποίους, είτε τους αποκαλέσει κανείς νεοσσούς περιστεριών, εξαιτίας της παντελούς αθωότητάς τους απέναντι στην κακία, είτε τρυγόνια εξαιτίας του ύψιστου βαθμού της σωφροσύνης τους, θα το πει εύλογα. Αλλά ο μεν Συμεών, για να ανασκοπήσουμε συνοπτικά τα ευαγγελικά λόγια, όντας δίκαιος και ευλαβής, και έχοντας λάβει αποκάλυψη από το Άγιο Πνεύμα, παρακινούμενος και τώρα από αυτό ήλθε στο ιερό και προϋπάντησε και πήρε στην αγκαλιά του αυτό το ουράνιο και επίγειο βρέφος, προσφέροντάς του ως Θεό και τον ύμνο και την ικεσία, ικετεύοντας να αναχωρήσει εν ειρήνη από το σώμα και διακηρύσσοντας προς όλους ότι αυτό είναι το σωτήριο φως, βεβαιώνοντας πως έχει τεθεί για την πτώση των απίστων και για την ανάσταση όσων πιστεύουν σε αυτό.

Προσευχή του Συμεών. «Νυν απολύεις»: Εκπληρώνοντας, λέει, τα έτη για όσα του είχαν ειπωθεί. «Διότι είδα»: Τον Χριστό, τον Υιό του Θεού. «Το οποίο ετοίμασας»: Για ολόκληρο τον κόσμο. «Φως»: Εννοεί τον πιστό λαό που προέρχεται από τα έθνη, διότι αυτοί φωτίστηκαν με τη γνώση και το έλεος του Θεού.

Δεν ήταν ιερέας, ήταν όμως «δίκαιος»· και η δικαιοσύνη έχει την ιερωσύνη κάτω από τα πόδια της. Δεν ήταν Λευίτης, αλλά «ευλαβής»· και ο ευλαβής έχει το χρίσμα από τον ίδιο του τον εαυτό. Και κρατώντας το βρέφος είπε: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη.» «Τώρα απολύεις»· διότι ήλθε ο καιρός της αφέσεως, έφτασε η λύτρωση των αιχμαλώτων, η συγχώρηση των χρεών· γεννήθηκε Βασιλιάς που ελευθερώνει αυτούς που βρίσκονται στις φυλακές, που απαλλάσσει αυτούς που είναι σε δεσμά, που ανακαλεί από τον θάνατο στη ζωή, που ελαφρώνει το φορτίο της γης. «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα.» Πώς το γνωρίζεις; Βλέπω τον Δεσπότη, λέει, να έχει περιβληθεί σχήμα δούλου. Δεν θα φορούσε, όντας Δεσπότης, μορφή δούλου, αν δεν είχε σκοπό να ντύσει τον δούλο με τη μορφή του Δεσπότη. Δεν θα άλλαζε την τάξη, ούτε θα ταπεινωνόταν ενώ είναι υψηλός, αν δεν ήθελε να ανυψώσει το ταπεινό στο ύψος. Αλλά πώς τον «απολύεις σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη»; Διότι, αν με έναν λόγο παρήγαγες την κτίση, με έναν λόγο οπωσδήποτε ελευθερώνεις τον άρχοντα της κτίσεως. «Με ειρήνη»· με ποια; Με την ειρήνη του σταυρού· διότι εκείνη η μάχαιρα απέκοψε το κεφάλι του τυράννου και έδωσε ειρήνη σε αυτούς που στρατεύονται με τον Χριστό. «Διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας.» Είδα αυτά που πολλοί επιθύμησαν να δουν και δεν είδαν, Θεό εν σαρκί, ήλιο να φωτίζει μέσα σε νεφέλη. «

«Είδαν τα μάτια μου το σωτήριόν σου», δηλαδή είδα τη σάρκωσή σου, μέσω της οποίας οικονόμησες τη σωτηρία των ανθρώπων· διότι δεν είδα γυμνή τη θεότητα, επειδή τον Θεό, όπως είναι ως προς την ουσία του, κανένας άνθρωπος δεν πρόκειται να τον δει. «Διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριόν σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ.» Κοινά είναι τα αγαθά και για τους Ιουδαίους και για τα έθνη, και αμέριστα. Ας μη φθονεί, λοιπόν, ο Ιουδαίος, ούτε ας στενοχωριέται ο Φαρισαίος, ούτε ας πειράζει ο γραμματέας, ας μην ανησυχεί για τη βασιλεία του ο Ηρώδης, ας μη δειλιάζουν για την ιεροσύνη ο Άννας και ο Καϊάφας· αυτός που ήλθε δίνει σε όλους, από κανέναν δεν παίρνει· με αφθονία προσφέρει τη χάρη του, χωρίς μέτρο χαρίζει.

«Είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών», αλλά όλων, επειδή όντας δημιουργός όλων πρόσφερες αναγκαία σε όλους το μυστήριο της σωτηρίας. «Φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Πρώτα φωτίζονται τα έθνη και μετά από αυτό δοξάζεται ο Ισραήλ. Διότι γεννήθηκε αυτός, μέσω του οποίου οι έσχατοι έγιναν πρώτοι και οι πρώτοι έσχατοι, επειδή εκείνοι που προηγούνταν έχασαν τα πρωτεία εξαιτίας της ραθυμίας τους. «Και ο πατέρας του και η μητέρα του θαύμαζαν για όσα λέγονταν για αυτόν». Για ποιον λόγο, ω ευαγγελιστή και συγγραφέα της θείας γενεαλογίας, αποκαλείς πατέρα τον Ιωσήφ;

«Θα ανανεωθεί η νεότητά σου σαν του αετού». «Και ήλθε», λέει, «παρακινούμενος από το Πνεύμα στο ιερό· και όταν οι γονείς έφεραν το παιδί στο ιερό για να πράξουν σύμφωνα με τη συνήθεια του νόμου, και αυτός», αφού έτρεξε, το έλκυσε κοντά του, και «αφού το δέχθηκε στις αγκάλες του», αναφώνησε λέγοντας: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, εν ειρήνη· διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». «Διότι πορεύομαι από τώρα προς όσους βρίσκονται στον άδη, για να τους ευαγγελιστώ ότι γεννήθηκε αυτός που καταλύει τον θάνατο». Και πώς τόλμησες, ω Συμεών, να βαστάξεις τον Θεό, τον οποίον τρέμουν τα Χερουβείμ; Εύλογα απαντά: «Γι' αυτό ενανθρώπησε, όχι μόνο για να βασταχθεί από εμένα, αλλά για να σταυρωθεί και υπέρ εμού. Πορεύομαι, λοιπόν, για να δείξω σε όσους βρίσκονται στον άδη τις αγκάλες μου, οι οποίες μαρτυρούν τα λόγια μου έμπρακτα, βεβαιώνοντας έτσι ως ασφαλή τα χαρμόσυνα μηνύματα. Δεν δειλιάζω πλέον μπροστά στον θάνατο, διότι τώρα πορεύομαι με χαρά, βλέποντας με τους ίδιους μου τους οφθαλμούς την ανάσταση· διότι εκεί περιμένω να έλθει και, αφού με αναστήσει από εκεί μαζί με όλους, να μας χαρίσει ατελεύτητη ζωή».

Εκείνος λοιπόν ήθελε να απολυθεί· αν όμως κάποιος θεωρεί ζημία την αναχώρηση από εδώ, αυτός δεν είναι ακόμη τέλειος στην πίστη. Όμως έλεγε: Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη. Διότι εκείνος που επρόκειτο να φέρει την ειρήνη στον κόσμο παρουσιάστηκε· ο ειρηνοποιός έχει έλθει, εκείνος που ενώνει τον ουρανό με τη γη, και μετατρέπει τη γη σε ουρανό μέσω της ευαγγελικής διδασκαλίας, έχει φανερωθεί. Ο Συμεών αναφωνεί: Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη· διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, λέγει. Τι είναι αυτό που λέγει; Διότι προηγουμένως πίστευα με τη διάνοια, και γνώριζα με τον λογισμό· τώρα όμως είδαν και τα μάτια μου· και αυτό που προσδοκούσα με την καρδιά μου, ιδού, το είδαν τα μάτια μου να έχει εκπληρωθεί. Και τι είδαν; Είδαν, λέγει, το σωτήριό σου. Ποιο; Αυτό που ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, όχι μόνο του ενός λαού, ούτε μόνο του Ισραήλ, αλλά ενώπιον όλων των λαών· διότι αυτός που γεννήθηκε είναι καθολικός διδάσκαλος. Φως για την αποκάλυψη των εθνών, και δόξα του λαού σου του Ισραήλ. Γιατί φως; Επειδή τα έθνη βρίσκονταν στο σκοτάδι· επειδή τα σκοτισμένα έθνη φωτίζονταν.

Έδωσε την άδεια σε όσους επιθυμούσαν να τον πλησιάσουν, κρύβοντας με την ταπείνωση το αξίωμά του, προβάλλοντας ως προτροπή τη συγγένειά του με τους θνητούς, δείχνοντας στους αμαρτωλούς με την ίδια του την όψη τα εχέγγυα της καταλλαγής, χρησιμοποιώντας την Παρθένο αντί για τη βάτο, ανακράζοντας το «Εγώ ειμι ο Ων», βεβαιώνοντας στον εαυτό του την ορατή του υπόσταση με τα θαύματα και τα πάθη της σάρκας, διατηρώντας ως Θεός την αγνεία στη μητέρα του και ως άνθρωπος αποδεχόμενος την κύηση μέσα στον χρόνο, περιοριζόμενος σε έναν τόπο ως βρέφος και ελκύοντας τους μάγους για να τον δουν ως Πλάστης, επιτρέποντας στον Συμεών να τον ψηλαφήσει στις αγκάλες του, μεταθέτοντας τον εαυτό του στην αγκαλιά της Άννας, ώστε όλοι να δώσουν μαρτυρία για το σώμα του, ώστε καθένας που τον έβλεπε να αναγνωρίσει τη συγκατάβασή του, για να μην πλάσει το θαύμα επιφανειακά απλώς ως ένα σχήμα· λαμβάνοντας τον χρόνο ως συνήγορο της πτωχείας στην οποία εκένωσε τον εαυτό του, δείχνοντας την ανθρώπινη φύση του μέσα σε τριάντα κύκλους ετών, βεβαιώνοντας πρώτα σε όσους έβλεπαν σε αυτόν τη δική μας φύση και έπειτα υποδεικνύοντας με εξουσία το γνώρισμα της θεότητάς του, προσθέτοντας στα μικρά τα μεγαλύτερα, φανερώνοντας μέσω των θαυμάτων τον Ποιητή, καταθέτοντας σε όλους όσους είχαν ανάγκη τον μισθό της παρουσίας του, παρέχοντας κρασί σε αυτούς που νυμφεύονταν, προσφέροντας άρτο στους πεινασμένους, όχι δανειζόμενος από άλλον ως φτωχός, αλλά αναβλύζοντας τα αναγκαία ως Θεός, χωρίς να θερίζει στάχυα, χωρίς να κόβει σταφύλια, χωρίς να χρησιμοποιεί ληνό και αλώνι, παρασκευάζοντας άρτο χωρίς μύλο, προσφέροντας κρασί χωρίς αμπέλι, καινουργώντας τη φύση την οποία ο ίδιος παλαιότερα είχε ορίσει διαφορετικά, προστάζοντας και μετατρέποντας τα ύδατα σε κρασί, φανερώνοντας τον Χορηγό μέσα από τα έργα του, υποδεικνύοντας τον αίτιο των βροχών, διανοίγοντας με πηλό τα μάτια των τυφλών, αποκαλύπτοντας μέσω του μέρους τον αίτιο του παντός, υποδηλώνοντας τον Πλάστη του Αδάμ.

Και επειδή είχε φθάσει ο καθορισμένος καιρός και το τεχθέν παιδίον προσερχόταν στον ναό, ο Συμεών, αφού τον αντίκρισε με μειδιώντα όμματα και τον πήρε με χέρια που θα έλεγε κανείς ότι σκιρτούσαν, αναφώνησε προφητεύοντας τα εξής: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριόν σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών», και όσα στη συνέχεια εξιστορεί το θείο Ευαγγέλιο.

Όσα δε αναφέρονται στη συνέχεια παρουσιάζουν από μόνα τους σαφές το νόημα. «Διότι είδαν», λέει, «οι οφθαλμοί μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών». Με τους οφθαλμούς μου, λέει, τόσο τους εξωτερικούς όσο και τους εσωτερικούς, είδα το σωτήριο που έχει ετοιμαστεί για όλους· διότι αυτό δεν φανερώθηκε σε κάποιους μεν, ενώ σε άλλους όχι, ούτε σε κάποιους ολοκάθαρα, και σε άλλους ασαφώς και κρυφά, αλλά έγινε καθαρά ορατό σε όλους, σαν να βρισκόταν απέναντί τους και μπροστά στα μάτια όλων. Διότι τι από τα γεγονότα είναι τόσο καταφανές και περίβλεπτο όσο το σωτήριο του Θεού, το οποίο εκχύθηκε πλουσιοπάροχα σε όλους και επάνω σε όλους, μην αφήνοντας κανέναν αμέτοχο της θέας και της παρουσίας του. Εάν πάλι άλλοι το αποδέχτηκαν περισσότερο, άλλοι λιγότερο, και άλλοι απολύτως καθόλου, η ευθύνη βαραίνει εκείνους που δεν το αποδέχτηκαν, μένοντας εκούσια στερημένοι από ένα τόσο μεγάλο χάρισμα.

Επειδή δε ο Συμεών αποκάλεσε αυτή τη σωτηρία αφενός φως για την αποκάλυψη των εθνών, αφετέρου δε δόξα του ισραηλιτικού λαού, και προέβη σε αυτόν τον διαχωρισμό, ο λόγος αυτός μου φαίνεται ότι υποδηλώνει το εξής νόημα: ότι τα έθνη, που ήταν τυλιγμένα στο σκοτάδι και εντελώς τυφλά, και τα οποία δεν φωτίζονταν ούτε στο ελάχιστο ούτε κατά το μείζον σχετικά με τη γνώση του Όντος, είδαν το σωτήριο φως να διασκορπίζει την άγνοιά τους και να τους αποκαλύπτει την επίγνωση του Θεού. Όμως αυτό δεν συνέβη μόνο σε αυτά, αλλά πολύ περισσότερο και στον ισραηλιτικό λαό, τον οποίο [η Γραφή] συνηθίζει να ονομάζει και δικό Του λαό. Διότι η σωτηρία φανερώθηκε ως δόξα τους, τόσο λόγω του ότι εξ αυτών γεννήθηκε κατά σάρκα ο Σωτήρας και βλάστησε από το σπέρμα και την οσφύ τους, όσο και επιπλέον λόγω του ότι εστάλη πρώτα σε αυτούς, μολονότι αυτοί τα περιφρόνησαν όλα.

Επομένως, ευλόγως το σωτήριο που φανερώθηκε είναι δόξα του Ισραήλ και ό,τι άλλο, αλλά και στα ίδια τα έθνη αυτό αποκαλύφθηκε ως φως και με άλλον τρόπο· διότι αυτά, αφού αποδέχθηκαν τον καινό νόμο που είναι το ίδιο το φως, και αποστράφηκαν τον παλαιό σαν λυχνάρι χωρίς καν να θελήσουν να τον αντικρίσουν —διότι τι θα τους ωφελούσε ένα λυχνάρι και μια σκιά ή πόσο θα φωτίζονταν από μια αφεγγή λάμψη;— γνώρισαν παραδόξως προπάντων το αληθινό φως και καταυγάστηκαν από τις ακτίνες του νοητού ήλιου. Διότι ο νόμος, αν και δόθηκε ως αποκλειστικός κλήρος στους Ιουδαίους, εντούτοις ούτε οι προερχόμενοι από τα έθνη είχαν παντελή άγνοια αυτού, αλλά είναι φυσικό και αυτοί να τον αντιλήφθηκαν και να γνώρισαν ότι όλα όσα τον αφορούσαν ήταν τυπικά και σκιώδη, από τα οποία, αφού δεν ενισχύθηκαν ούτε στο ελάχιστο, προσχώρησαν στην αλήθεια· διότι, αν είναι ασύνετος εκείνος που κρατάει λυχνάρι όταν ο ήλιος ανατέλλει και φωτίζει τα πάντα, πολύ περισσότερο ασύνετος είναι εκείνος που, ενώ φανερώθηκε η αλήθεια και ήλθε ο Θεός, κρατάει τύπους και σκιές και ινδάλματα εικόνων. Επομένως, για τους λόγους αυτούς, το σωτήριο έγινε φως για τα έθνη, τα οποία απέφυγαν το λυχνάρι επειδή ήταν αμυδρό. Αλλά, επειδή ο Συμεών, εκτός από το να πει ότι ο Χριστός είναι φως και δόξα, έχει πει και άλλα επιπλέον, ας δούμε ποια είναι και αυτά και ποιο είναι το νόημά τους.

Αυτό το πάθος, όπως είπα, το καταργεί μόνο η χάρη του βαπτίσματος και η διαγωγή σύμφωνα με την υπακοή στις εντολές του Θεού. Συνεπώς, για τον γραπτό νόμο που συντηρεί αυτό το πάθος, μεταμέλεται ο Θεός που τον έχρισε βασιλιά του Ισραήλ και μεταφέρει την εξουσία της βασιλείας και τη δίνει στον Δαβίδ, δηλαδή στον ευαγγελικό και πνευματικό νόμο, τουτέστιν στον γιο του Ιεσσαί· το δε Ιεσσαί ερμηνεύεται 〈ποίηση του Θεού〉. Επομένως, το άγιο Ευαγγέλιο τυγχάνει να είναι γέννημα της ποιήσεως, δηλαδή της μέσω της σάρκας αυτουργίας του Θεού, η οποία κατέχει τη βασιλεία στους απείρους αιώνες, σύμφωνα με την οποία έχουμε ακατάλυτη την αγαλλίαση και την ευφροσύνη, εφόσον πρόκειται για ημέρα ανέσπερη και ατελεύτητη. Διότι λέει: «Αυτή είναι η ημέρα την οποία εποίησε ο Κύριος· ας αγαλλιασθούμε και ας ευφρανθούμε σε αυτήν», ονομάζοντας ημέρα την ευαγγελική χάρη ή το ίδιο το μυστήριο Εκείνου που εποίησε αυτή τη χάρη, εντός του οποίου επιθυμεί όλοι εμείς, κατά τον θείο απόστολο, να περιπατούμε ευσχημόνως όπως σε ημέρα γνώσεως και αληθείας. Διότι ο Χριστός είναι ημέρα αΐδιου φωτός, στον οποίο οφείλουν όλοι όσοι πίστεψαν σε αυτόν να πολιτεύονται καλώς μέσω της ευσχημοσύνης των αρετών. Διότι Αυτός είναι ο μόνος που δημιουργήθηκε χωρίς σπορά από τον Θεό ως προς τη σάρκα, και που καινοτόμησε τους νόμους των φυσικών θεσμών, και ο οποίος έχει ετοιμαστεί ενώπιον όλων των λαών, και είναι φως για την αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού του Ισραήλ.

Διότι άκουγα από τις θείες Γραφές τις αμυδρές ενδείξεις, ότι η παρθένος θα συλλάβει στην κοιλιά της και ότι ο Θεός είναι μαζί μας και ότι «δεν θα θεωρηθεί άλλος ίσος προς αυτόν» και ότι είναι «Θεός ισχυρός, εξουσιαστής, άρχων ειρήνης, πατέρας του μέλλοντος αιώνος» και ότι «ο Κύριος είναι Θεός και φανερώθηκε σε εμάς» και «εμφανίστηκε πάνω στη γη και συναναστράφηκε με τους ανθρώπους», και ερευνούσα πώς άραγε θα λάβει σώμα το ασώματο και ποια παρθένος θα χωρέσει αυτόν που εκ φύσεως είναι αχώρητος. Και μη βρίσκοντας το πώς, απορούσα για την έκβαση των γραμμένων. Και ιδού, βλέπω τον χριστό του Κυρίου, καθώς μου το αποκάλυψε το Άγιο Πνεύμα. Βλέποντας δε την παρθένο εκπλήσσομαι, και η ομορφιά της είναι αμώμητη και αισθητώς εμφανίζεται ως νεάνιδα· αλλά νοητώς η παρθένος λογίζεται ως ουρανός και ευρύχωρη πόλη του θαυμαστού αυτοκράτορα, και παλάτι αθάνατο και θρόνος απόρθητος και νυμφώνας άφθαρτος και νύμφη θεοπρόβλητη και κλίμακα και γέφυρα και θείος παράδεισος. Και βλέποντας αυτά ανακράζω προς τον Σωτήρα μου: «Νυν απολύεις τον δούλον σου, Δέσποτα, κατά τον λόγο σου εν ειρήνη, διότι είδαν οι οφθαλμοί μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον πάντων των λαών, φως εις αποκάλυψιν εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ». Εσύ, λοιπόν, ετοίμασας το σωτήριό σου και το φως και τη δόξα ενώπιον όλων των λαών.

Και ευλογούσε τον Θεό, δηλαδή Τον ανυμνούσε με επαίνους και δοξολογίες, και Τον ευλογούσε, μεταξύ άλλων, επειδή έβλεπε τις υποσχέσεις προς αυτόν να έχουν γίνει πραγματικότητα και αξιωνόταν να δει με τα μάτια του την παρηγοριά του Ισραήλ και να την κρατήσει στα χέρια του. Και γεμάτος από ιερή χαρά για αυτά, έλεγε: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη». Τώρα, λέει, επειδή έχω την εκπλήρωση των όσων μου υποσχέθηκαν, ας λάβει τέλος και αυτή η πρόσκαιρη ζωή. Διότι ο δικός σου λόγος μου τα είχε προαναγγείλει αυτά. Επειδή εσύ ο ίδιος μου είχες δώσει από παλιά το χαρμόσυνο άγγελμα ότι δεν θα δω θάνατο πριν δω τον Χριστό του Κυρίου. Και επειδή έφτασαν στα μάτια μου αυτά που ποθούσα, αυτά που ζητούσα, αυτά που λαχταρούσα, τώρα απολύεις τον δούλο σου, χωρίς να ταράσσεται μπροστά στην δοκιμασία του θανάτου ούτε να θορυβείται από λογισμούς αμφιβολίας, αλλά με σταθερή ειρήνη που αναβλύζει πολλή ευφροσύνη. Διότι είδα το σωτήριο όλων των λαών.

Και παρατήρησε την ακρίβεια του θείου και ιερού γέροντα. Πριν μεν αξιωθεί του μακάριου θεάματος, προσδοκούσε την παρηγορία του Ισραήλ· όταν όμως εκπληρώθηκε η ελπίδα και η επιθυμία του, δεν αναφωνεί πλέον ότι είδε την παρηγορία του Ισραήλ, αλλά τη σωτηρία όλων των λαών· διότι λέει: «επειδή είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας μπροστά σε όλους τους λαούς». Τόσο πολύ τον καταύγασε η ανέκφραστη και υπερβατική αίγλη που έβλεπε στο βρέφος, ώστε αυτά που με την πάροδο του χρόνου και λίγο λίγο επρόκειτο να αποκαλυφθούν, σε εκείνον έγιναν τότε μονομιάς γνωστά.

Γι' αυτό φωνάζει και φωνάζοντας διακηρύσσει: «Τώρα απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη, διότι τα μάτια μου είδαν το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασες ενώπιον όλων των λαών, φως για αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου Ισραήλ», καθιστάμενος νέος από παλαιός, και η Γαλιλαία των εθνών φωτίζεται και αναδεικνύεται ως νέος Ισραήλ, έχοντας αντικρίσει το φως του Χριστού. Και τι έβλεπε με τα μάτια του, αν όχι ένα σώμα ομοφυές με το δικό μας, το οποίο ήταν ορατό και το οποίο ήλεγχε την ανοησία του Ευτυχούς, η οποία προήλθε από τη μανιχαϊκή σπορά; Διότι η θεότητα είναι εκ φύσεως αόρατη και αθέατη στα ανθρώπινα μάτια. Ας απομακρυνθούν, λοιπόν, από αυτή τη λαμπρή μας πανήγυρη και ο Ευτυχής μαζί και ο Νεστόριος, οι εχθροί και πολέμιοί της, οι οποίοι συναγωνίζονται να φθείρουν τη φαιδρότητά της, ο μεν διαιρώντας τον αμέριστο Χριστό, ο δε συγχέοντας ασεβώς τα ασύγχυτα. Διότι η πανήγυρή μας δεν καταδέχεται ποτέ να την εορτάζουν τέτοιοι άνθρωποι. Γι' αυτό εξαγνιστείτε· γι' αυτό λαμπρυνθείτε· γι' αυτό τιμήστε τα μυστήρια του Χριστού με τρόπο θεάρεστο στον Χριστό· διότι όσους σπεύδουν να τον προϋπαντήσουν με διαφορετικό τρόπο, ούτε τους αποδέχεται ούτε καταδέχεται να τους δει με τα μάτια του, αλλά τους καθιστά εξόριστους από την οικεία πανήγυρη και τους αφήνει αμύητους στην προϋπάντησή του.

Διότι εμείς πράγματι είμαστε και εκ φύσεως αποτελούμε τα κτίσματα τα οποία παραδόξως σώζονται από τη δεξιά του Θεού και ανακαινίζονται από τον δυνατό Του βραχίονα. Και για τον λόγο αυτό, ο Δαβίδ ψάλλοντας προφητικά, έλεγε: «Τον έσωσε η δεξιά Του και ο άγιος βραχίονάς Του», εννοώντας προφανώς εκείνα που έχουν ανάγκη σωτηρίας, και τα οποία χρειάζονται διαφυγή και λύτρωση από την καταστροφική παλαιότητα, εμάς δηλαδή που έχουμε ανάγκη και τη σωτήρια έλευση του Χριστού, πράγμα που ταυτίζεται με το να λέμε, (τη σωτήρια έλευση) της δεξιάς και του βραχίονα του Πατέρα για ένδοξη ανακαίνιση και ανάρρωση. Σύμφωνα με αυτά, και η θεόπνευστη ωδή προφήτευσε: «Ο Κύριος έκανε γνωστό το σωτήριό Του, μπροστά στα έθνη απεκάλυψε τη δικαιοσύνη Του». Το οποίο (σωτήριο) αφού δέχθηκε και ο Συμεών, που εκπροσωπούσε τον νόμο, αναφώνησε προς τον Θεό που του χάρισε ως σωτήριο τον Χριστό: «Νυν απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, εν ειρήνη». Διότι ο Χριστός υπήρξε αληθώς επουράνια και επίγεια ειρήνη: «διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών, φως για αποκάλυψη των εθνών και δόξα του λαού σου, του Ισραήλ».

4. Από εκεί ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα, και γνωρίζουμε ποια ήταν τα λόγια του Συμεών, ο οποίος τον υποδέχθηκε στην αγκαλιά του: ότι είναι το σωτήριο του Θεού, προετοιμασμένο ενώπιον όλων των λαών, και φως για την αποκάλυψη των εθνών. Και με όποιον άλλο παρόμοιο τρόπο και αν αποκληθεί, αυτά θεολογούνται ισότιμα με τον Πατέρα· επειδή και ο Πατέρας στις Γραφές ονομάζεται και Σωτήρας και φως. Εκείνα δε που υφίστανται με την ίδια ονομασία, είναι δηλωτικά και της ίδιας φύσεως. Γι' αυτό άλλωστε και ο Υιός λέει προς τον Πατέρα: «Όλα τα δικά μου είναι δικά σου, και τα δικά σου δικά μου»· η αντιστροφή αυτή, προφανώς, ομολογείται ως προς τον λόγο της ουσίας και όχι ως προς τον όρο των υποστάσεων· διότι αυτό αποτελεί το φρόνημα της σύγχυσης του Σαβελλίου, το οποίο έχουμε απορρίψει. Από εκεί κατεβαίνει στην Αίγυπτο, βασταζόμενος στα χέρια· αλλά άκουσε τι λέει ο Ησαΐας: «Ιδού, κάθεται πάνω σε ελαφριά νεφέλη και θα έρθει στην Αίγυπτο, και θα σειστούν όλα τα χειροποίητα της Αιγύπτου από το πρόσωπό του», από το οποίο τι θα μπορούσε να γίνει σαφέστερο για το ότι αυτός που έφτασε εκεί είναι Θεός εν σαρκί;

Ο νόμος πρόσταζε να προσφέρουν ένα ζευγάρι τρυγόνια, δείχνοντας ότι η τεκνοποιία προέρχεται από σώφρονα συζυγία· διότι λένε ότι το τρυγόνι είναι σώφρον ζώο, ώστε, ακόμη και αν χάσει το ταίρι του, δεν συνάπτει δεύτερο γάμο. Εάν όμως δεν είχαν τρυγόνια, προσέφεραν δύο νεοσσούς περιστεριών, ώστε η ζωή του παιδιού εκείνου να συνδεθεί με την πολυτεκνία· διότι το περιστέρι γεννά πολλά. «Και ιδού, υπήρχε ένας άνθρωπος στην Ιερουσαλήμ, που ονομαζόταν Συμεών· και ο άνθρωπος αυτός ήταν δίκαιος και ευλαβής, και περίμενε την παρηγοριά του Ισραήλ· και Άγιο Πνεύμα ήταν επάνω του, και του είχε αποκαλυφθεί από το Άγιο Πνεύμα ότι δεν θα έβλεπε θάνατο πριν δει τον Χριστό του Κυρίου. Και ήλθε καθοδηγούμενος από το Πνεύμα στο ιερό· και όταν οι γονείς έφεραν μέσα το παιδίον Ιησού, για να πράξουν γι' αυτό τα καθιερωμένα από τον νόμο, και αυτός το δέχθηκε στις αγκάλες του και ευλόγησε τον Θεό και είπε: Νυν απολύεις τον δούλο σου, Δέσποτα, σύμφωνα με τον λόγο σου, με ειρήνη· διότι είδαν τα μάτια μου το σωτήριό σου, το οποίο ετοίμασας ενώπιον όλων των λαών· φως για την αποκάλυψη στα έθνη, και δόξα του λαού σου Ισραήλ.»

«Νυν απολύεις», σαν από δεσμό. Το δε «κατά το ρήμα σου» το είπε λόγω του χρησμού που έλαβε, ότι δεν πρόκειται να πεθάνει μέχρι να δει τον Χριστό. Το «εν ειρήνη» ειπώθηκε αντί του «εν αναπαύσει»· διότι όσο ζει ο άνθρωπος ταράσσεται, όπως λέει και ο Δαβίδ, όταν όμως πεθάνει, ειρηνεύει. Θα μπορούσες όμως να εννοήσεις το «εν ειρήνη» και διαφορετικά, δηλαδή στην εκπλήρωση της ελπίδας. Διότι πριν δω, λέει, τον Κύριο, δεν ειρήνευα στους λογισμούς μου, περιμένοντάς τον και σκεπτόμενος πάντοτε πότε θα έρθει. Τώρα όμως, αφού τον είδα και ειρήνευσα και απαλλάχθηκα από τις μέριμνες, για να το πω έτσι, απολύομαι. «Σωτήριον» ονόμασε τη σάρκωση του Μονογενούς, την οποία ετοίμασε ο Θεός προ πάντων των αιώνων· και ετοίμασε αυτήν τη σωτηρία ενώπιον όλων των λαών· διότι για να σώσει τον κόσμο και για να φανερωθεί σε όλους η σάρκωσή του, για τον λόγο αυτόν σαρκώθηκε. Και αυτό το σωτήριο είναι «φως εις αποκάλυψιν εθνών», δηλαδή για τον φωτισμό των σκοτισμένων εθνών, και δόξα των Ισραηλιτών. Διότι ο Χριστός είναι η δόξα του αληθινού λαού του Ισραήλ, εφόσον από αυτούς ανέτειλε· και με αυτόν εγκαλλωπίζονται οι όντως ευγνώμονες. Αυτά είπε ο Συμεών. Μου φαίνεται όμως ότι και τα λόγια του Δαβίδ αρμόζουν σε αυτόν εδώ τον Συμεών: «Με μακρότητα ημερών θα τον χορτάσω και θα του δείξω το σωτήριόν μου».