Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:40

Γι' αυτό ο Κύριος είναι σημείο αντιλεγόμενο. <Και τη δική σου την ψυχή θα τη διαπεράσει ρομφαία.> (A f. 40, B f. 31, E f. 131, H f. 117) Για να μιλήσουμε πιο σύντομα, λέμε ότι με τη ρομφαία εδώ υποδηλώνεται ο πειρασμός, σαν να έχει μορφή μαχαιριού, ή ακόμη και το ίδιο το πάθος που επιβλήθηκε στον Εμμανουήλ από την παραφροσύνη των Ιουδαίων. Και φαίνεται ότι έτσι το κατανοεί και έτσι το λέει ο δίκαιος Συμεών· διότι σχεδόν με ρομφαία κατασφαζόταν η αγία Παρθένος, βλέποντας να σταυρώνεται αυτός που γεννήθηκε από αυτήν κατά σάρκα. Παρόμοιο είναι και εκείνο στον Ζαχαρία: «Ρομφαία, εξεγέρσου εναντίον του ποιμένα μου»· δηλαδή, ας ενεργηθεί πλέον το σωτήριο πάθος, και ας έλθει ο καιρός της φανέρωσης των αγαθών. <Το δε παιδί μεγάλωνε, κ.τ.λ.> (A f. 42, B f. 32, C f. 109 b., E f. 135 b., H. f. 124) Το να λέει δε ότι «Το παιδί μεγάλωνε και δυνάμωνε στο πνεύμα, γεμάτο από σοφία, και η χάρη του Θεού ήταν πάνω του», αυτά πρέπει να δεχθούμε ότι λέγονται ως προς την ανθρώπινη φύση. Παρατήρησέ μου όμως το βάθος της θείας οικονομίας· ο Λόγος υπομένει ανθρώπινη γέννηση, αν και έχει ως Θεός το άναρχο και άχρονο· υποβάλλεται σε αύξηση σώματος αυτός που είναι παντέλειος ως Θεός, σε ανάπτυξη μελών ο ασώματος· γεμίζει από σοφία, ενώ ο ίδιος είναι η πάσα σοφία. Και τι λέμε ως προς αυτό;

Και όχι μόνο αυτό, αλλά και ως άνθρωπος ρωτά: «Πού θέσατε τον Λάζαρο;» και σχετικά με την αιμορροούσα: «Ποιος με άγγιξε;» και για εκείνους που τον αναζητούσαν: «Ποιον ζητάτε;», αλλά και τους μαθητές ρωτά ως άνθρωπος: «Ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του ανθρώπου;», αλλά και «πόσους άρτους έχετε μαζί σας;» έλεγε, και έχοντας κοπιάσει από την οδοιπορία κάθισε δίπλα στο φρέαρ στη Σαμάρεια, αλλά και «το παιδί αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» και «ο Ιησούς πρόκοβε σε ηλικία και σοφία», αλλά και «προτού να μάθει το παιδί να φωνάζει πατέρα ή μητέρα, θα λάβει τη δύναμη της Δαμασκού και τα λάφυρα της Σαμάρειας», Εκείνος που είναι η Σοφία και «που διδάσκει στους ανθρώπους γνώση και που φύτεψε το αυτί στον άνθρωπο» και που έδωσε έναρθρη λαλιά στους υιούς των ανθρώπων «και έκανε καθαρή τη γλώσσα των μογιλάλων». Όλα αυτά τα υπέμεινε για εμάς, προκειμένου, διαφυλάσσοντας όλη την ακολουθία της ενανθρώπησης που οικονομἠθηκε για χάρη μας, να μην αφανίσει τον χαρακτήρα της αλήθειας.

Εάν δε πάλι πει «πού βάλατε τον Λάζαρο;» ομιλώντας ανθρωποπαθώς, και για την αιμορροούσα «ποιος με άγγιξε;» ή «ποιον ζητάτε;» ή «ποιος λένε οι άνθρωποι ότι είναι ο Υιός του Ανθρώπου;» ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν» ή «πρόκοβε σε ηλικία και σοφία» ή «προτού να μάθει το παιδί να καλεί πατέρα ή μητέρα», δεν βλέπεις από αυτήν την ίδια την υπόθεση την υπεροχή της γνώσης, ότι δηλαδή αυτές οι διηγήσεις αναφέρονται στη σάρκα και την ανθρώπινη φύση; Διότι όσα στην Παλαιά Διαθήκη προέρχονται από το πρόσωπο του Θεού και Πατέρα και λέγονται συγκαταβατικά για να πειστούν οι άνθρωποι, τα οποία εμπεριέχουν φαινομενική άγνοια, χωρίς όμως να είναι άγνωστα στον Θεό, αυτά ήλθε ο Λόγος και τα εκπλήρωσε, ώστε να πληρωθεί το ρηθέν: «ο Πατέρας μου έως τώρα εργάζεται, κι εγώ εργάζομαι». «Πού βάλατε τον Λάζαρο;» ρωτούσε όταν βρέθηκε κοντά στον τόπο· προτού όμως έλθει στον τόπο, χωρίς να το έχει ακούσει από κανέναν, έλεγε στους μαθητές του: «ο Λάζαρος ο φίλος μας έχει κοιμηθεί». Εκείνος λοιπόν που, απέχοντας τόσο πολύ λόγω της οδοιπορίας από τον τόπο, γνώριζε ότι πέθανε ο Λάζαρος, έχοντας πλέον φτάσει στον τόπο το αγνοούσε; Όχι βέβαια, αλλά ήθελε να δείξει ότι έκανε όλα αυτά, επειδή κανείς δεν τον πίστευε ακόμη απόλυτα, προκειμένου να φανερώσει τη μεγάλη φιλανθρωπία της ευσπλαχνίας του προς εμάς. Διότι έπρεπε εκείνες να μην πουν «είναι τεταρταίος, ήδη όζει», ούτε να πάνε και να δείξουν τον τάφο, αλλά να πουν: τα πάντα γνωρίζεις και, εάν θέλεις, θα ζήσει. Για τον λόγο αυτόν και δάκρυσε για την πώρωση των ανθρώπων.

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένετε την επαγγελία του Πατρός, την οποία ακούσατε» ή ότι «το Πνεύμα τον εκβάλλει στην έρημο» ή ότι ο ίδιος λέει «μην μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατρός μου είναι αυτό που λαλεί μέσα σας» ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια εν Πνεύματι Θεού» ή «όποιος βλασφημήσει εις το Άγιο Πνεύμα δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραθέσω το πνεύμα μου» [και τα εξής] ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα» ή «ο Ιησούς δε, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα» (παρόμοιο με το να λέει «αυτό που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή») ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αληθείας» ή «γιατί γέμισε ο Σατανάς την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία) ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό», (επομένως, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα όσοι υπεξαίρεσαν από το αντίτιμο του κτήματος) ή «ο οποίος φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν Πνεύματι» — από αυτό δεν έχω κάτι σπουδαιότερο να πω.

Εάν δε ακούσεις ότι «αφού υψώθηκε στα δεξιά του Θεού και έλαβε από τον Πατέρα την επαγγελία του Πνεύματος» ή «να περιμένουν την επαγγελία του Πατέρα που ακούσατε»· ή ότι «το Πνεύμα τον βγάζει στην έρημο», ή ότι ο ίδιος λέει «μη μεριμνήσετε τι θα πείτε, διότι το Πνεύμα του Πατέρα μου είναι αυτό που μιλάει μέσα σας», ή «εάν δε εγώ εκβάλλω τα δαιμόνια με το Πνεύμα του Θεού», ή «όποιος όμως βλασφημήσει κατά του Αγίου Πνεύματος, δεν θα του συγχωρεθεί» και τα εξής, ή «Πατέρα, στα χέρια σου θα παραδώσω το πνεύμα μου», ή «το παιδίον αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα», ή «ο Ιησούς, πλήρης Αγίου Πνεύματος, επέστρεψε από τον Ιορδάνη» ή «επέστρεψε ο Ιησούς με τη δύναμη του Πνεύματος» ή «εκείνο που έχει γεννηθεί από το Πνεύμα είναι πνεύμα», όμοιο με το να πει «εκείνο που έγινε σε αυτόν ήταν ζωή», ή «και εγώ θα παρακαλέσω τον Πατέρα και θα σας δώσει άλλον Παράκλητο, το Πνεύμα της αλήθειας», ή «γιατί ο Σατανάς γέμισε την καρδιά σου (λέει ο Πέτρος στον Ανανία), ώστε να πεις ψέματα στο Άγιο Πνεύμα;» και μετά από αυτά «δεν είπες ψέματα σε ανθρώπους, αλλά στον Θεό». Άρα, Θεός εκ Θεού και Θεός είναι το Άγιο Πνεύμα, στο οποίο είπαν ψέματα αυτοί που ιδιοποιήθηκαν μέρος από το τίμημα του κτήματος, ή «ο Θεός φανερώθηκε εν σαρκί, δικαιώθηκε εν πνεύματι». Ανώτερο από αυτό δεν έχω να πω. Και Θεός είναι ο Υιός: «από τους οποίους (λέει) προήλθε ο Χριστός κατά σάρκα, ο οποίος είναι Θεός πάνω από όλα». «

Είναι λοιπόν αληθές αυτό που λέει ο ιερός λόγος, ότι «Ο ασεβής άνθρωπος παρουσιάζει με αναίδεια το πρόσωπό του», και μάλιστα όταν είναι βάρβαρος και δεν έχει καν μετάσχει σε ελευθέρια παιδεία, και γνωρίζει να βαρβαρίζει όχι λιγότερο από το να αιρετίζει. Έχοντας λεχθεί αυτά έτσι, πρέπει να εξετάσουμε και τα ίδια τα λόγια της φράσης, αν διαπιστώνεται ότι έχουν λογική ακολουθία μεταξύ τους· «καλώς», λέει, «οι χρωματογράφοι ζωγράφοι δεν έχουν μάθει να ζωγραφίζουν μία μόνο εικόνα του Κυρίου». Τι λέμε λοιπόν εμείς; Αν καλώς οι ζωγράφοι δεν έχουν μάθει να ζωγραφίζουν μία εικόνα του Κυρίου, άρα εφόσον έχουν μάθει να ζωγραφίζουν πολλές, θα πράττουν το ορθό, και νομίζω ότι δεν θα βρεθεί τίποτα που να αντιτίθεται σε αυτόν τον συλλογισμό. Αυτό αποτελεί και μέγα εγκώμιο για τους ζωγράφους· διότι, επειδή από άφατο έλεος και ανέκφραστη φιλανθρωπία ο Σωτήρας υπέβαλε τον εαυτό Του στην κένωση, έχοντας επιδημήσει στους ανθρώπους, και με πολλούς τρόπους οργάνωσε τα της θείας οικονομίας, ενεργώντας στα πάντα θεοπρεπώς για την δική μας σωτηρία· από την αγία και άχραντη παρθένο μητέρα προήλθε υπερφυώς όπως Αυτός γνωρίζει, και έγινε νήπιο για εμάς και έγινε παιδί και αυξανόταν στην ηλικία —διότι «το παιδίον», αναφέρει ο ευαγγελικός λόγος, «αυξανόταν και κραταιωνόταν στο πνεύμα»—, και υπέμεινε πάθη και επιτέλεσε θαύματα.

Διότι αυτό που έχει ειπωθεί για τον Χριστό, ότι δηλαδή το παιδίον αυξανόταν και ενδυναμωνόταν στο πνεύμα, και η χάρις του Θεού ήταν επάνω του· και πάλι: «Και ο Ιησούς προέκοπτε στη σοφία, την ηλικία και τη χάρη»· αυτό πρέπει να γίνεται και σε εμάς, ώστε και εμείς να αυξανόμαστε και να προκόβουμε όχι περισσότερο σωματικά παρά πνευματικά. Μάλλον δε, από τη σωματική προκοπή να μεταβαίνουμε πάντοτε στην πνευματική, και να καθιστούμε την πρώτη προϋπόθεση για τη δεύτερη, λησμονώντας μεν όσα βρίσκονται πίσω, σύμφωνα με την αποστολική προτροπή, και επεκτεινόμενοι προς όσα βρίσκονται εμπρός, προετοιμάζοντας αναβάσεις στην καρδιά μας, και προχωρώντας από δύναμη σε δύναμη και από δόξα σε δόξα, μέχρις ότου φθάσουμε σε τέλειο άνδρα, στο μέτρο της ηλικίας του πληρώματος του Χριστού.

Προς τον σπαθάριο Σταυράκιο. Την αιτία της ταπεινής απουσίας μας την είπαμε ήδη και δεν χρειάζεται να απολογηθούμε περισσότερο. Πώς όμως να αρχίσουμε, ή ποια δύναμη θα μπορούσε να βρεθεί για την οδύνη που συνέβη στις τίμιες ψυχές σας; Διότι, όπως ένας ιατρός που προσέρχεται σε μία δυσίατη νόσο περιέρχεται σε αμηχανία για το πώς θα επιχειρήσει την επέμβαση, έτσι και εμείς ίλιγγιούμε για το πώς να προσφέρουμε τον παρηγορητικό λόγο για τη βαρύτατη συμφορά σας. Ω της συμφοράς, ω του συμβάντος! Έφυγε από κοντά σας ένα παιδί καλό και ωραίο, αυτό που έλυσε τις πρώτες μητρικές ωδίνες, μέσω του οποίου λάβατε την ονομασία των γονέων, η αρχή της διαδοχής του γένους, η ρίζα της τεκνοποιίας, ο βλαστός της λογικής βλαστοφορίας, το σαν πρωτοφυές ρόδο της πατρικής καρποφορίας. Και τι να πω περιγράφοντας την ομορφιά του τέκνου; Ή ότι το παιδί μεγάλωνε και πρόκοβε στην ηλικία και στη σύνεση, και η χάρη του Θεού ήταν επάνω του, όπως εξάλλου και εμείς από λίγο διαπιστώσαμε; Πώς λοιπόν ένα τέτοιο και τόσο σπουδαίο παιδί, που αποκόπηκε με τη θανατηφόρα μάχαιρα από τα ίδια σας, τρόπον τινά, τα σπλάχνα, να μην προκαλέσει απαρηγόρητο άλγος στις καρδιές σας; Ή ποιος δεν θα θρηνήσει και δεν θα συμπονέσει εκείνον που αποκόπτεται με ξίφος σε κάποιο από τα μέλη του σώματός του, όπως συμβαίνει σε εσάς;

«Και αυτή ήταν χήρα περίπου ογδόντα τεσσάρων ετών, η οποία δεν απομακρυνόταν από το ιερό, λατρεύοντας με νηστείες και δεήσεις νύχτα και μέρα. Και αυτή, αφού παρουσιάστηκε την ίδια ώρα, δοξολογούσε τον Κύριο και μιλούσε γι' αυτόν σε όλους όσοι περίμεναν λύτρωση στην Ιερουσαλήμ· και όταν τα τελείωσαν όλα σύμφωνα με τον νόμο του Κυρίου, επέστρεψαν στη Γαλιλαία, στην πόλη τους, τη Ναζαρέτ. Το δε παιδί μεγάλωνε και ενδυναμωνόταν στο πνεύμα, γεμάτο σοφία, και η χάρη του Θεού ήταν πάνω του.» Επιμένει ο ευαγγελιστής στην αφήγηση περί της Άννας, αναφέροντας και τον πατέρα και τη φυλή της, για να μάθουμε ότι λέει την αλήθεια, σαν να καλεί πολλούς μάρτυρες, αυτούς που γνώριζαν και τον πατέρα και τη φυλή της. Αυτή λοιπόν δοξολογούσε τον Κύριο, δηλαδή ευχαριστούσε, και δίδασκε τους πάντες για τον Κύριο, ότι αυτός ήταν ο Σωτήρας και η παρηγοριά ημών που προσδοκούμε την απολύτρωση· και μετά την ολοκλήρωση όλων, επέστρεψαν στη Γαλιλαία, στην πόλη τους, τη Ναζαρέτ. Διότι και η Βηθλεέμ ήταν πόλη τους, αλλά ως πατρίδα, ενώ η Ναζαρέτ, ως τόπος κατοικίας. Μεγάλωνε δε ο Ιησούς κατά το σώμα, καίτοι μπορούσε από την ίδια τη μήτρα να φτάσει στο μέτρο της ανδρικής ηλικίας, αλλά αυτό θα φαινόταν σαν ψευδαίσθηση, γι' αυτό αυξάνεται σιγά-σιγά· και καθώς μεγάλωνε, φανερωνόταν η σοφία του Θεού Λόγου. Διότι δεν γινόταν σοφός μέσω σταδιακής προόδου, μη γένοιτο.