Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:48

Μακεδ. Πώς λοιπόν είναι γραμμένο: «Έγινε υπήκοος μέχρι θανάτου» και «Όταν δε υποταχθούν σε αυτόν τα πάντα, τότε και ο ίδιος ο Υιός θα υποταχθεί σε εκείνον που του υπέταξε τα πάντα, ώστε να είναι ο Θεός τα πάντα μέσα σε όλα;» Ορθ. Επειδή, αφού έλαβε μορφή δούλου ενώ υπήρχε σε μορφή Θεού, αναλαμβάνοντας αναγκαστικά και την υποταγή της δουλικής μορφής, υποτάσσεται για χάρη μας στον δικό του Πατέρα, όχι κατά τη φύση της θεότητάς του, αλλά λόγω της ένωσης με τη δουλική μορφή που έλαβε. Γιατί άραγε νομίζεις ότι ελαττώνεται η φύση του Υιού εξαιτίας της υποταγής του στον Πατέρα; Εάν, λοιπόν, ακούσεις ότι ο Θεός Λόγος υποτάχθηκε και σε ανθρώπους, άραγε θα τον θεωρήσεις κατώτερο και από τους ανθρώπους κατά τη φύση; Μακεδ. Πού είναι γραμμένο ότι υποτάχθηκε και σε ανθρώπους; Ορθ. Άνθρωποι ήταν η Μαρία και ο Ιωσήφ, και υποτάχθηκε σε αυτούς, όπως είναι γραμμένο στα Ευαγγέλια. Διότι, όταν τον βρήκαν, λέει, μέσα στον ναό, του έλεγαν: «Τέκνο μου, γιατί μας το έκανες αυτό;»

«Ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε. Και εκείνος είπε: Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στον οίκο του Πατέρα μου; Και κατέβηκε στη Ναζαρέτ, και τους υποτασσόταν.» Άραγε ο Μονογενής του Θεού, ο Σωτήρας του κόσμου, ήταν κατώτερος και από τον Ιωσήφ και από τη Μαρία; Μακεδ. Όχι, μη γένοιτο! Ορθ. Έτσι, έστω και αν λέγεται ότι υποτάσσεται στον Πατέρα, δεν ελαττώνεται ως προς τη φύση· αλλά ως Υιός, αφού ευδόκησε να λάβει μορφή δούλου, δέχθηκε και την υποταγή της δουλικής μορφής. Διότι, ευρισκόμενος σε αυτήν, υποτάχθηκε και στη Μαρία. Μακεδ. Ο ίδιος αποκάλεσε τον Πατέρα Θεό του. Και πώς είναι δυνατόν να υπάρχει η ίδια φύση; Ορθ.

Κεφάλαιο Αʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Και προς αυτόν η μητέρα του είπε: Τέκνο μου, γιατί μας συμπεριφέρθηκες έτσι; Ιδού, ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη. Και λίγο παρακάτω: Και κατέβηκε μαζί τους, και ήλθε στη Ναζαρέτ, και υποτασσόταν σε αυτούς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Τα τέκνα, να υπακούτε στους γονείς σας εν Κυρίω· διότι αυτό είναι δίκαιο. Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα, η οποία είναι η πρώτη εντολή με υπόσχεση, για να σου έλθει το καλό και να ζήσεις πολλά χρόνια επί της γης.

Εύλογα λοιπόν συνέδεσε την αύξηση της ηλικίας με την πρόοδο της σοφίας. Διότι, ανάλογα με το μέτρο της σωματικής ηλικίας, η θεία φύση αποκάλυπτε την οικεία της σοφία. <Και όταν έγινε δώδεκα ετών, αφού ανέβηκαν αυτοί στα Ιεροσόλυμα κατά το έθος της εορτής.> (A f. 45, B f. 32, C f. 110, E f. 109, H f. 132 b) Λέγοντας ο ευαγγελιστής ότι ο Ιησούς προέκοπτε σε σοφία και χάρη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων, αποδεικνύει τον λόγο του αληθινό. Διότι τον φέρνει στην Ιερουσαλήμ, μαζί με την αγία Παρθένο, καθώς μια εορτή τους καλούσε σε αυτό. Έπειτα λέει ότι αυτός παρέμεινε πίσω, και βρέθηκε μετά από αυτά στο ιερό να κάθεται ανάμεσα στους διδασκάλους, να ρωτά και να απαντά, προφανώς για όσα είχαν οριστεί από παλιά στον νόμο. Έπειτα να θαυμάζεται από όλους για τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις του. Βλέπεις ότι προέκοπτε σε σοφία και χάρη, επειδή γινόταν γνωστό σε πολλούς ότι ήταν τέτοιος. <Ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη.> (B f. 33) Διότι η μητέρα του γνώριζε βέβαια ότι αυτός δεν ήταν τέκνο του Ιωσήφ, αλλά το λέει αυτό εξαιτίας της υποψίας των Ιουδαίων. Και επειδή είπε ότι «Ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη», ο Σωτήρας απαντά σε αυτό: <Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατρός μου;> (A f. 45 b, E f. 110 b, H f, 134) Εδώ λοιπόν για πρώτη φορά μνημονεύει φανερότερα τον αληθινό του Πατέρα, και αποκαλύπτει πλήρως τη δική του θεότητα.

Διότι, επειδή η αγία Παρθένος έλεγε: «Τέκνο μου, γιατί μας το έκανες αυτό;», τότε λοιπόν, τότε δείχνοντας ότι ο ίδιος βρίσκεται πέρα από τα ανθρώπινα μέτρα, και διδάσκοντας ότι αυτή μεν έγινε υπηρέτρια της θείας οικονομίας γεννώντας τη σάρκα, ενώ εκείνος εκ φύσεως και αληθείας ήταν Θεός, και Υιός του Πατρός που βρίσκεται στους ουρανούς, λέει: «Δεν γνωρίζατε;» κ.λπ. — (A f. 45 b., E f. 110 b., H f. 134) Εδώ οι οπαδοί του Ουαλεντίνου, ακούγοντας ότι ο ναός ανήκε στον Θεό, και τώρα ο Χριστός βρίσκεται στα δικά του, αυτός που και παλαιότερα περιγραφόταν μέσω του νόμου και προτυπωνόταν σαν σε σκιές και τύπους, ας ντραπούν που λένε ότι δεν είναι ο Δημιουργός, ούτε ο Θεός του νόμου, ούτε ο Θεός του ναού, αυτός που είναι ο Πατέρας του Χριστού. <Και ο Ιησούς προόδευε στη σοφία και στην ηλικία και στη χάρη ενώπιον Θεού και ανθρώπων.> (A f. 46, B f. 33 b., E f. 112, H f. 136 b) Λέει ο ευαγγελιστής Ιωάννης: «Και είδαμε τη δόξα του, δόξα ως μονογενούς από τον Πατέρα, γεμάτος χάρη και αλήθεια». Προς τα πού άραγε θα προοδεύσει αυτό που είναι πλήρες; Ή ποια προσθήκη μπορεί γενικά να δεχθεί, πέρα από το οποίο δεν υπάρχει τίποτα; Επομένως, δεν αναφέρεται ότι προόδευε ως προς το ότι είναι Λόγος και Θεός, αλλά επειδή θαυμαζόταν συνεχώς όλο και περισσότερο, αποδεικνυόταν πιο χαριτωμένος σε αυτούς που τον έβλεπαν μέσα από τα έργα του, καθώς προόδευε, όπως είναι μάλλον πιο αληθινό να πούμε, η στάση απέναντι στα θαύματα στις διάνοιες όσων τα έβλεπαν, παρά αυτός ο ίδιος που είναι τέλειος ως προς τη χάρη ως Θεός.

Γι' αυτό και οι άγγελοι αμέσως υμνούν λέγοντας «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία» και φέρνουν το χαρμόσυνο άγγελμα στους ποιμένες λέγοντας: «γεννήθηκε σήμερα για εσάς Χριστός Κύριος στην πόλη του Δαβίδ». Και δεν αποδεικνύεται μόνο αυτό, ω απατημένε Εβίωνα, αλλά και από την ηλικία των δώδεκα ετών βρίσκεται «καθήμενος ανάμεσα στους ιερείς και τους πρεσβυτέρους, να τους ερωτά και να συζητά μαζί τους», και «εξεπλήσσοντο με τον λόγο της χάριτος που εκπορευόταν από το στόμα του». Και δεν το έκανε αυτό μετά το τριακοστό έτος, για να [μπορείς να] πεις ότι έγινε Χριστός όταν ήλθε το Πνεύμα σε αυτόν, αλλά αμέσως από τη δωδεκαετή του ηλικία, όπως προείπα, καθώς είναι γεγραμμένο στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο. Αλλά και ακόμη νωρίτερα, όταν ήταν παιδί, ανέβηκαν (όπως αναφέρει) ο Ιωσήφ και η Μαρία στην Ιερουσαλήμ για να προσκυνήσουν κατά τη γιορτή, και ενώ επέστρεφαν, ο Ιησούς παρέμεινε πίσω και τον αναζητούσαν κατά την οδοιπορία και ανάμεσα στους συγγενείς τους και δεν τον έβρισκαν (διότι η Μαρία είχε συγγενείς εκεί)· όταν δε επέστρεψε και τον βρήκε, του είπε: «Τέκνο μου, γιατί μας το έκανες αυτό; Ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη» (διότι ο Ιωσήφ είχε θέση πατέρα γι' αυτόν, αφού δεν ήταν πατέρας του κατά φύση). Έπειτα ο Κύριος της είπε: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;», υποδηλώνοντας ότι ο ναός είχε οικοδομηθεί στο όνομα του Θεού, δηλαδή του δικού του Πατέρα.

Εάν, λοιπόν, από νηπιακή ηλικία γνωρίζει τον ναό και τον Πατέρα, άρα ο Ιησούς που γεννήθηκε δεν είναι ένας απλός άνθρωπος, ούτε ονομάστηκε Υιός και Χριστός μετά το τριακοστό έτος, μετά την κάθοδο σε αυτόν του είδους του περιστεριού, αλλά αμέσως και με μεγάλο θάρρος δίδασκε ότι πρέπει να βρίσκεται στα του Πατρός του. Και για το γεγονός ότι ο Ιωσήφ δεν ήταν πατέρας του, αλλά βρισκόταν σε θέση πατέρα, άκουσε τον ίδιο τον ευαγγελιστή να λέει, αυτόν που έγραψε εκ μέρους της Μαρίας ότι: «Εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη»· πώς γράφει πάλι λέγοντας: «Ο δε Ιησούς ήταν περίπου τριάντα ετών όταν άρχιζε το έργο του, όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ». Με το να πει όμως «όπως νομιζόταν», έδειξε ότι δεν ήταν υιός του, αλλά απλώς θεωρούνταν τέτοιος. 30. Δεν θα μου φτάσει ο χρόνος εάν συνεχίσω να διηγούμαι για την απόδειξη της αλήθειας και για τον έλεγχο της ματαιοφροσύνης του Εβίωνα και του παραποιημένου διδασκαλείου της ματαιοφροσύνης του. Από πού, άλλωστε, δεν θα γινόταν σαφές ότι ο Ιωσήφ δεν ήταν πατέρας του, αλλά θεωρούνταν ότι βρισκόταν σε θέση πατέρα; «Ιδού», λέει, «η παρθένος θα συλλάβει και θα γεννήσει υιό»· και δεν είπε: «ιδού, η γυναίκα». Και πάλι σε άλλο σημείο λέει: «Και θα γεννήσει η δάμαλις και θα πουν, δεν γέννησε».

Ούτος ονομάζεται αδελφός του Κυρίου επειδή ανατράφηκαν μαζί, όχι κατά φύσιν, αλλά κατά χάριν. Διότι η Μαρία, αφού μνηστεύθηκε τον Ιωσήφ, εθεωρείτο γυναίκα του ανδρός, χωρίς να έχει μαζί του σωματική συνάφεια. Βάσει αυτής της συνθήκης, η εξ αγχιστείας συγγένεια των υιών του Ιωσήφ με τον Σωτήρα ονομάστηκε, ή μάλλον λογίστηκε, συγγένεια αδελφών. Διότι όπως ακριβώς και ο ίδιος ο Ιωσήφ, παρόλο που δεν είχε καμία συμμετοχή στην κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρος, λογίζεται ως πατέρας κατά θεία οικονομία, καθώς λέει ο ευαγγελιστής Λουκάς για τον ίδιο τον Σωτήρα ότι «όντας υιός, όπως νομιζόταν, του Ιωσήφ», όπως και η ίδια η Μαριάμ του είπε στο κατά Λουκάν ευαγγέλιο: «ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη». Ποιος λοιπόν θα μπορούσε να αποκαλέσει τον Ιωσήφ πατέρα του Κυρίου, εφόσον δεν είχε καμία αιτιώδη σχέση με Αυτόν, ιδίως από τη στιγμή που η ένσαρκη παρουσία Του υπήρξε χωρίς σπέρμα ανδρός; Αλλά, ένεκα της θείας οικονομίας, τα πράγματα έλαβαν αυτόν τον κλήρο. 8. Γεννά λοιπόν αυτόν τον Ιάκωβο σε ηλικία περίπου σαράντα ετών, λίγο περισσότερο ή λιγότερο. Μετά από αυτόν γεννιέται ένα παιδί που ονομάζεται Ιωσής. Έπειτα μετά από αυτόν ο Συμεών, ύστερα ο Ιούδας, και δύο θυγατέρες, η Μαρία και η ονομαζόμενη Σαλώμη, και κατόπιν πέθανε η γυναίκα του. Και μετά από πολλά έτη, όντας χήρος, λαμβάνει τη Μαρία, φτάνοντας πλέον ο άνδρας σε ηλικία περίπου ογδόντα ετών και άνω.

Ποια, λοιπόν, σημασία της υποταγής θα πουν ευλόγως ότι πρέπει να εννοούμε κυρίως για Αυτόν; Διότι διαπιστώθηκε ότι όλα όσα εξετάστηκαν απέχουν πολύ από το να νοούνται και να λέγονται κυριολεκτικά για τον Μονογενή Θεό. Εάν πάλι πρέπει να προσθέσουμε και εκείνο το είδος της υποταγής που αναφέρει το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, ότι δηλαδή ο Κύριος, όταν έφτασε στο δωδέκατο έτος της ηλικίας του, υποτασσόταν στους γονείς του, ούτε αυτό θα άρμοζε να λέγεται για τον προαιώνιο και αληθινό Υιό σε σχέση προς τον αληθινό Πατέρα Του. Διότι εκεί, Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς χωρίς αμαρτία, καταδέχθηκε να διέλθει και μέσα από τα στάδια ηλικίας της δικής μας φύσης· και όπως, όταν έγινε παιδί, δέχθηκε τη βρεφική τροφή τρώγοντας βούτυρο και μέλι, έτσι και όταν προχώρησε στην εφηβική ηλικία, δεν απέρριψε ό,τι ήταν κατάλληλο και πρέπον για μια τέτοια ηλικία, γινόμενος πρότυπο ευταξίας για τον βίο. Διότι, επειδή στους άλλους ανθρώπους ο νους είναι ατελής σε τέτοια ζητήματα και η νεότητα έχει ανάγκη από την καθοδήγηση προς το καλύτερο, η οποία παρέχεται από τους τελειοτέρους, για τον λόγο αυτόν ο δωδεκαετής υποτάσσεται στη μητέρα του, για να δείξει ότι αυτό που τελειοποιείται μέσω της προόδου, προτού φθάσει στην τελειότητα, ορθώς αποδέχεται την υποταγή ως καθοδηγητή προς το αγαθό.

Διότι, εάν ο Ιωσήφ, αν και ήταν δίκαιος και θαυμαστός άνδρας, χρειάστηκε πολλά για να αποδεχθεί το γεγονός, δηλαδή και άγγελο, και εμφάνιση μέσω ονείρων, και τη μαρτυρία των προφητών, πώς οι Ιουδαίοι, όντας σκαιοί και διεφθαρμένοι, και έχοντας τόσο εχθρική στάση απέναντί του, θα αποδέχονταν αυτήν την ιδέα; Διότι επρόκειτο να τους αναστατώσει σφόδρα το ξένο και καινοφανές, και το γεγονός ότι ποτέ δεν είχαν δεχθεί ούτε εξ ακοής να έχει συμβεί κάτι τέτοιο στους προγόνους τους. Επειδή εκείνος μεν που πείστηκε άπαξ ότι είναι Υιός του Θεού, δεν είχε πλέον λόγο να αμφισβητεί για αυτό· εκείνος όμως που τον θεωρούσε πλάνο και αντίθεο, πώς δεν θα σκανδαλιζόταν ακόμη περισσότερο από αυτό και δεν θα οδηγούνταν σε εκείνη την υποψία; Γι’ αυτό ούτε οι απόστολοι στην αρχή το αναφέρουν αυτό ευθέως· αλλά για μεν την ανάσταση συζητούν πολλά και πολλές φορές, επειδή υπήρχαν υποδείγματά της στα προηγούμενα χρόνια, έστω κι αν δεν ήταν ακριβώς τέτοια· το ότι όμως γεννήθηκε από Παρθένο, δεν το λέγουν συνεχώς. Αλλά ούτε η ίδια η μητέρα του δεν τόλμησε να το φανερώσει. Πρόσεξε λοιπόν τι λέγει προς αυτόν η Παρθένος: «Ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε». Διότι, εάν προέκυπτε υποψία για αυτό, δεν θα θεωρούνταν πλέον ότι είναι υιός του Δαβίδ· και εάν δεν θεωρούνταν αυτό, θα προέκυπταν και πολλά άλλα κακά.

Και αν έτσι γνωρίζει να τιμά ο Χριστός την πανόσια κοίμηση των δούλων Του, πόσο άραγε λοιπόν θα τίμησε την πάνσεπτη κοίμηση της δικής Του και πανάγνου Μητέρας; Πράγματι, στάθηκε εκεί τότε στην πόλη Σιών, στάθηκε εκεί ο Χριστός ο Θεός και πλήθος στρατιάς ουράνιων ταγμάτων, ώστε τα μεν, ως φιλότιμα και φιλοδέσποτα, να προσφέρουν τη συνήθη λειτουργία στον Δεσπότη και να διακοσμήσουν λαμπρά την κηδεία της πανυμνήτου Μητέρας Του, ο δε, ώστε ως Θεός παντοδύναμος να διακρίνει καθαρά και να παραλάβει την καθαρή ψυχή από το ακήρατο σώμα, και ως υιός φιλομήτωρ να τιμήσει την παρθένο μητέρα και να της ανταποδώσει πολλαπλάσιες τις οφειλές. Ποιες οφειλές λοιπόν; Της παράδοξης κυοφορίας, του άρρητου τόκου, του αγίου θηλασμού, του κρατήματος στην αγκαλιά, των σπαργάνων εκείνων, της φυγής στην Αίγυπτο, της επιστροφής από εκεί, της πέρα από κάθε νου κατοίκησης και ανατροφής στη Ναζαρέτ, του πόθου προς Αυτόν, της μεγάλης ευλάβειας. Και τον μεν πόθο τον βλέπουμε όταν, αναζητώντας Τον επί τρεις ημέρες, Τον βρήκε «να κάθεται ανάμεσα στους δασκάλους», και είπε, «τέκνο, γιατί μας το έκανες αυτό;», και, «ιδού εμείς σε αναζητούσαμε με οδύνη». Τη δε ευλάβεια στον γάμο στην Κανά: «κρασί», λέει, «δεν έχουν». Είδες, αγαπητέ, την ευλάβεια της πανέντιμης μητέρας;

Γνωρίζω δε πολλούς από τους ιερούς μας πατέρες που έχουν ερμηνεύσει ότι ρομφαία διαπέρασε την ψυχή της αειπαρθένου Μαρίας κατά τον καιρό του σωτήριου πάθους, δηλαδή αυτή η πικρή και οδυνηρή θλίψη που την κατέλαβε για το τέκνο της, και ότι με την ανυπέρβλητη λύπη και τον εξαιρετικό σπαραγμό των σπλάχνων της απέδειξε την έμφυτη μητρική συμπόνια προς τον Υιό. Και ότι μέσω αυτής της μητρικής συμπόνιας αποκαλύφθηκαν διαλογισμοί από πολλές καρδιές και ελέγχθηκαν τόσο εκείνοι που τερατολογούν ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έλαβε σάρκα κατά φαντασίαν, όσο και εκείνοι που με αναίδεια υποστηρίζουν ότι δεν την έλαβε από την Παρθένο, αλλά την κατέβασε από τον ουρανό. Αν όμως και τότε διαπέρασε ρομφαία την ψυχή της Παρθένου, όταν, έχοντας αφήσει το παιδί και αφού διήνυσαν πολλή οδό δεν τον βρήκαν, αλλά και όταν επέστρεψαν τον αναζητούσαν σαν να είχαν ήδη χάσει τον θησαυρό τους, αυτό δεν θα ήταν καθόλου αντίθετο προς την ορθή σκέψη. Διότι και τότε αποκαλύφθηκαν διαλογισμοί από πολλές καρδιές, καθώς η μεν Παρθένος έλεγε προς το παιδί: «εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη», ο δε ενυπόστατος Λόγος που έλαβε σάρκα απαντούσε: «γιατί με αναζητούσατε; δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;», υποδηλώνοντας τον περίφημο ναό, ο οποίος ονομαζόταν ναός και οίκος του Πατέρα.

«Και έμεναν έκπληκτοι όλοι όσοι τον άκουγαν, για τη σύνεση και τις απαντήσεις του· και όταν τον είδαν, εξεπλάγησαν· και η μητέρα του του είπε: Τέκνο μου, γιατί μας το έκανες αυτό; Ιδού, ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη. Και εκείνος τους είπε: Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου; Και αυτοί δεν κατανόησαν τον λόγο που τους είπε.» Ανεβαίνει μαζί με τους γονείς του στα Ιεροσόλυμα, για να δείξει με κάθε τρόπο ότι δεν είναι αντίθεος, ούτε αντιτάσσεται στα όσα έχουν νομοθετηθεί· όταν δε ολοκλήρωσαν τις ημέρες, δηλαδή τις επτά του Πάσχα, παρέμεινε στα Ιεροσόλυμα.