Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:49

«Ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε. Και εκείνος είπε: Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στον οίκο του Πατέρα μου; Και κατέβηκε στη Ναζαρέτ, και τους υποτασσόταν.» Άραγε ο Μονογενής του Θεού, ο Σωτήρας του κόσμου, ήταν κατώτερος και από τον Ιωσήφ και από τη Μαρία; Μακεδ. Όχι, μη γένοιτο! Ορθ. Έτσι, έστω και αν λέγεται ότι υποτάσσεται στον Πατέρα, δεν ελαττώνεται ως προς τη φύση· αλλά ως Υιός, αφού ευδόκησε να λάβει μορφή δούλου, δέχθηκε και την υποταγή της δουλικής μορφής. Διότι, ευρισκόμενος σε αυτήν, υποτάχθηκε και στη Μαρία. Μακεδ. Ο ίδιος αποκάλεσε τον Πατέρα Θεό του. Και πώς είναι δυνατόν να υπάρχει η ίδια φύση; Ορθ.

Εύλογα λοιπόν συνέδεσε την αύξηση της ηλικίας με την πρόοδο της σοφίας. Διότι, ανάλογα με το μέτρο της σωματικής ηλικίας, η θεία φύση αποκάλυπτε την οικεία της σοφία. <Και όταν έγινε δώδεκα ετών, αφού ανέβηκαν αυτοί στα Ιεροσόλυμα κατά το έθος της εορτής.> (A f. 45, B f. 32, C f. 110, E f. 109, H f. 132 b) Λέγοντας ο ευαγγελιστής ότι ο Ιησούς προέκοπτε σε σοφία και χάρη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων, αποδεικνύει τον λόγο του αληθινό. Διότι τον φέρνει στην Ιερουσαλήμ, μαζί με την αγία Παρθένο, καθώς μια εορτή τους καλούσε σε αυτό. Έπειτα λέει ότι αυτός παρέμεινε πίσω, και βρέθηκε μετά από αυτά στο ιερό να κάθεται ανάμεσα στους διδασκάλους, να ρωτά και να απαντά, προφανώς για όσα είχαν οριστεί από παλιά στον νόμο. Έπειτα να θαυμάζεται από όλους για τις ερωτήσεις και τις απαντήσεις του. Βλέπεις ότι προέκοπτε σε σοφία και χάρη, επειδή γινόταν γνωστό σε πολλούς ότι ήταν τέτοιος. <Ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη.> (B f. 33) Διότι η μητέρα του γνώριζε βέβαια ότι αυτός δεν ήταν τέκνο του Ιωσήφ, αλλά το λέει αυτό εξαιτίας της υποψίας των Ιουδαίων. Και επειδή είπε ότι «Ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη», ο Σωτήρας απαντά σε αυτό: <Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατρός μου;> (A f. 45 b, E f. 110 b, H f, 134) Εδώ λοιπόν για πρώτη φορά μνημονεύει φανερότερα τον αληθινό του Πατέρα, και αποκαλύπτει πλήρως τη δική του θεότητα.

Προσκυνούμε, λοιπόν, τον Πατέρα του Χριστού, τον ποιητή ουρανού και γης, τον Θεό του Αβραάμ, του Ισαάκ και του Ιακώβ. Προς τιμήν του είχε οικοδομηθεί και ο προηγούμενος ναός ακριβώς εδώ απέναντί μας. Διότι δεν θα ανεχθούμε τους αιρετικούς που αποχωρίζουν την Παλαιά από την Καινή Διαθήκη, αλλά θα υπακούσουμε στον Χριστό, ο οποίος λέει σχετικά με το ιερό: Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου; Και πάλι: Πάρτε τα αυτά από εδώ, και μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου.

Γι' αυτό και οι άγγελοι αμέσως υμνούν λέγοντας «δόξα εν υψίστοις Θεώ και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία» και φέρνουν το χαρμόσυνο άγγελμα στους ποιμένες λέγοντας: «γεννήθηκε σήμερα για εσάς Χριστός Κύριος στην πόλη του Δαβίδ». Και δεν αποδεικνύεται μόνο αυτό, ω απατημένε Εβίωνα, αλλά και από την ηλικία των δώδεκα ετών βρίσκεται «καθήμενος ανάμεσα στους ιερείς και τους πρεσβυτέρους, να τους ερωτά και να συζητά μαζί τους», και «εξεπλήσσοντο με τον λόγο της χάριτος που εκπορευόταν από το στόμα του». Και δεν το έκανε αυτό μετά το τριακοστό έτος, για να [μπορείς να] πεις ότι έγινε Χριστός όταν ήλθε το Πνεύμα σε αυτόν, αλλά αμέσως από τη δωδεκαετή του ηλικία, όπως προείπα, καθώς είναι γεγραμμένο στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο. Αλλά και ακόμη νωρίτερα, όταν ήταν παιδί, ανέβηκαν (όπως αναφέρει) ο Ιωσήφ και η Μαρία στην Ιερουσαλήμ για να προσκυνήσουν κατά τη γιορτή, και ενώ επέστρεφαν, ο Ιησούς παρέμεινε πίσω και τον αναζητούσαν κατά την οδοιπορία και ανάμεσα στους συγγενείς τους και δεν τον έβρισκαν (διότι η Μαρία είχε συγγενείς εκεί)· όταν δε επέστρεψε και τον βρήκε, του είπε: «Τέκνο μου, γιατί μας το έκανες αυτό; Ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη» (διότι ο Ιωσήφ είχε θέση πατέρα γι' αυτόν, αφού δεν ήταν πατέρας του κατά φύση). Έπειτα ο Κύριος της είπε: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;», υποδηλώνοντας ότι ο ναός είχε οικοδομηθεί στο όνομα του Θεού, δηλαδή του δικού του Πατέρα.

Ορισμένα δε από τα χωρία που βρίσκονται στο Ευαγγέλιο τα προσαρμόζουν σε αυτόν τον τύπο, όπως την απάντησή του προς τη μητέρα του, όταν ήταν δώδεκα ετών: «δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;». Με αυτό, λένε, τους ανήγγειλε έναν Πατέρα τον οποίο δεν γνώριζαν· και για τον λόγο αυτόν απέστειλε τους μαθητές στις δώδεκα φυλές, για να κηρύξουν τον άγνωστο σε αυτούς Θεό. Και σε εκείνον που του είπε «διδάσκαλε αγαθέ» ισχυρίζονται ότι ομολόγησε τον αληθινά αγαθό Θεό λέγοντας: «τι με αποκαλείς αγαθό; Ένας είναι αγαθός, ο Πατέρας στους ουρανούς»· λένε, μάλιστα, ότι εδώ με τον όρο ουρανούς εννοούνται οι Αιώνες. Και εξηγούν ότι, με το να μην απαντήσει σε όσους του είπαν «με ποια δύναμη τα κάνεις αυτά;», αλλά φέρνοντάς τους σε αμηχανία με μια ανταπερώτηση, απέδειξε το άρρητο του Πατέρα με το να μην μιλήσει. Αλλά και όταν είπε «πολλές φορές επιθύμησα να ακούσω έναν από αυτούς τους λόγους, και δεν βρήκα εκείνον που θα τον πει», λένε ότι φανερώνει μέσω της λέξης «έναν» τον αληθινά ένα Θεό, τον οποίο δεν γνώριζαν. Επιπλέον, με το ότι, όταν πλησίασε την Ιερουσαλήμ, δάκρυσε για αυτήν και είπε: «μακάρι να γνώριζες και εσύ σήμερα αυτά που φέρνουν την ειρήνη· τώρα όμως εκρύβη [κρύφτηκαν] από εσένα», δήλωσε το απόκρυφο του Βυθού μέσω του ρήματος «εκρύβη». Και πάλι, όταν είπε «ελάτε σε εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και φορτωμένοι, και μάθετε από εμένα», ανήγγειλε τον Πατέρα της αλήθειας.

Γι' αυτό και κατά το δωδέκατο έτος από τη γέννησή του ο Λουκάς παρουσιάζει τον Ιησού να λέει στη Μαριάμ που τον αναζητούσε, όταν εκείνος συνομιλούσε με τους δασκάλους στα Ιεροσόλυμα: «Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;», προκειμένου να καταρριφθεί ο ισχυρισμός εκείνων που λένε ότι έγινε Υιός του Θεού από την ώρα του βαπτίσματος, όταν ήλθε σε αυτόν η περιστερά, την οποία ισχυρίζονται ότι είναι ο Χριστός· και για να γίνει σαφώς γνωστό ότι ο Θεός Λόγος επεδήμησε άνωθεν και, ερχόμενος, σαρκώθηκε από τη Μαρία, και ότι στον Ιορδάνη το Πνεύμα κατήλθε επάνω του για να υποδείξει ποιος είναι αυτός για τον οποίο μαρτυρεί ο Πατέρας λέγοντας ότι «αυτός είναι ο Υιός μου ο αγαπητός, αυτόν να ακούτε», και για να γίνει αυτό υπόδειγμα για εκείνους που πρόκειται να φωτιστούν δι' αυτού, ότι θα αξιωθούν τη δωρεά του Αγίου Πνεύματος κατά το λουτρό και την άφεση των αμαρτιών διά της χάριτος που δόθηκε από αυτόν. 21.

Και για τον λόγο αυτό λέει: «Εγώ που μιλούσα στους προφήτες, ιδού, είμαι παρών», και προς τους Ιουδαίους είπε: «Αν πιστεύατε στον Μωυσή, θα πιστεύατε και σε εμένα· διότι εκείνος έγραψε για εμένα», και «Ο Αβραάμ ο πατέρας σας αγαλλίασε για να δει την ημέρα μου, και την είδε και χάρηκε», και «Έτσι έκαναν οι πατέρες σας στους προφήτες», και «Μακάριοι είστε, όταν σας ονειδίσουν και πουν εναντίον σας κάθε πονηρό λόγο, λέγοντας ψέματα. Χαίρετε και αγαλλιάσθε, διότι ο μισθός σας είναι πολύς στους ουρανούς· διότι έτσι καταδίωξαν τους προφήτες πριν από εσάς», και άλλοτε: «Ιερουσαλήμ, εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες και λιθοβολείς τους απεσταλμένους, πόσες φορές θέλησα να συνάξω τα τέκνα σου;» Το «πόσες φορές» όμως δείχνει ότι φρόντισε να τη συνάξει μέσω των προφητών του. Διότι, αν της λέει ελεγκτικά «εσύ που σκοτώνεις τους προφήτες», άρα φρόντιζε για τους προφήτες. Και εκείνος που μεριμνούσε για τους προφήτες, δεν μεριμνούσε για ξένους, αλλά για τους δικούς του. «Και θα ζητηθεί», λέει, «το αίμα που χύνεται, από το αίμα του Άβελ μέχρι τον δίκαιο Ζαχαρία, το οποίο χύθηκε ανάμεσα στον ναό και το θυσιαστήριο.» * «Και αφού τα σήκωσε όλα, ανέτρεψε και τα τραπέζια των αργυραμοιβών, και είπε: μην κάνετε τον οίκο του Πατέρα μου οίκο εμπορίου», και προς τη Μαρία και τον Ιωσήφ έλεγε: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;»

Τρεις είναι οι επιτιμήσεις του Μονογενούς προς την Παρθένο: «Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνώριζες ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατρός μου;». «Τι κοινό υπάρχει μεταξύ εμού και σου, γύναι; Δεν έχει έλθει ακόμη η ώρα μου». «Ποια είναι η μητέρα μου, και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;». Τρεις είναι οι μαθητές που απολάμβαναν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από τους άλλους: ο Πέτρος, ο Ιάκωβος, ο Ιωάννης.

Ποια, λοιπόν, σημασία της υποταγής θα πουν ευλόγως ότι πρέπει να εννοούμε κυρίως για Αυτόν; Διότι διαπιστώθηκε ότι όλα όσα εξετάστηκαν απέχουν πολύ από το να νοούνται και να λέγονται κυριολεκτικά για τον Μονογενή Θεό. Εάν πάλι πρέπει να προσθέσουμε και εκείνο το είδος της υποταγής που αναφέρει το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, ότι δηλαδή ο Κύριος, όταν έφτασε στο δωδέκατο έτος της ηλικίας του, υποτασσόταν στους γονείς του, ούτε αυτό θα άρμοζε να λέγεται για τον προαιώνιο και αληθινό Υιό σε σχέση προς τον αληθινό Πατέρα Του. Διότι εκεί, Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς χωρίς αμαρτία, καταδέχθηκε να διέλθει και μέσα από τα στάδια ηλικίας της δικής μας φύσης· και όπως, όταν έγινε παιδί, δέχθηκε τη βρεφική τροφή τρώγοντας βούτυρο και μέλι, έτσι και όταν προχώρησε στην εφηβική ηλικία, δεν απέρριψε ό,τι ήταν κατάλληλο και πρέπον για μια τέτοια ηλικία, γινόμενος πρότυπο ευταξίας για τον βίο. Διότι, επειδή στους άλλους ανθρώπους ο νους είναι ατελής σε τέτοια ζητήματα και η νεότητα έχει ανάγκη από την καθοδήγηση προς το καλύτερο, η οποία παρέχεται από τους τελειοτέρους, για τον λόγο αυτόν ο δωδεκαετής υποτάσσεται στη μητέρα του, για να δείξει ότι αυτό που τελειοποιείται μέσω της προόδου, προτού φθάσει στην τελειότητα, ορθώς αποδέχεται την υποταγή ως καθοδηγητή προς το αγαθό.

Μερικά δε από τα χωρία που βρίσκονται στο Ευαγγέλιο τα προσαρμόζουν σε αυτόν τον τύπο: όπως την απάντηση στη μητέρα του όταν ήταν δώδεκα ετών: «Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατρός μου;» Τους ανήγγειλε, λένε, έναν Πατέρα τον οποίο δεν γνώριζαν· και για τον λόγο αυτό απέστειλε τους μαθητές στις δώδεκα φυλές, κηρύττοντας τον άγνωστο σε αυτούς Θεό. Και σε αυτόν που του είπε, «Διδάσκαλε αγαθέ», ερμηνεύουν ότι ομολόγησε τον αληθινά αγαθό Θεό λέγοντας: «Γιατί με αποκαλείς αγαθό; Ένας είναι αγαθός, ο Πατέρας στους ουρανούς». Και ως Ουρανούς λένε ότι εννοεί εδώ τους Αιώνες. Επίσης, από το γεγονός ότι δεν απάντησε σε αυτούς που του είπαν: «Με ποια εξουσία τα κάνεις αυτά;» αλλά τους έφερε σε αμηχανία με την αντερώτησή του, ερμηνεύουν ότι με το να μην πει τίποτα, υπέδειξε το άρρητο του Πατέρα. Αλλά και με το να πει: «Πολλές φορές επιθύμησα να ακούσω έναν από αυτούς τους λόγους, και δεν είχα κανέναν να τον πει», λένε ότι μέσω του «ενός» φανερώνει τον αληθινά έναν Θεό, τον οποίο δεν γνώριζαν. Ακόμη, από το ότι, όταν αντίκρισε την Ιερουσαλήμ, έκλαψε για αυτήν και είπε: «Εάν γνώριζες και εσύ σήμερα όσα φέρνουν ειρήνη, αλλά τώρα κρύφτηκαν από εσένα», υποστηρίζουν ότι με το ρήμα «κρύφτηκαν», φανέρωσε το απόκρυφο του Βυθού. Και πάλι, όταν είπε: «Ελάτε προς εμένα όλοι οι κοπιάζοντες και πεφορτισμένοι, και εγώ θα σας αναπαύσω· και μάθετε από εμένα», λένε ότι ανήγγειλε τον Πατέρα της αλήθειας.

Γνωρίζω δε πολλούς από τους ιερούς μας πατέρες που έχουν ερμηνεύσει ότι ρομφαία διαπέρασε την ψυχή της αειπαρθένου Μαρίας κατά τον καιρό του σωτήριου πάθους, δηλαδή αυτή η πικρή και οδυνηρή θλίψη που την κατέλαβε για το τέκνο της, και ότι με την ανυπέρβλητη λύπη και τον εξαιρετικό σπαραγμό των σπλάχνων της απέδειξε την έμφυτη μητρική συμπόνια προς τον Υιό. Και ότι μέσω αυτής της μητρικής συμπόνιας αποκαλύφθηκαν διαλογισμοί από πολλές καρδιές και ελέγχθηκαν τόσο εκείνοι που τερατολογούν ότι ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός έλαβε σάρκα κατά φαντασίαν, όσο και εκείνοι που με αναίδεια υποστηρίζουν ότι δεν την έλαβε από την Παρθένο, αλλά την κατέβασε από τον ουρανό. Αν όμως και τότε διαπέρασε ρομφαία την ψυχή της Παρθένου, όταν, έχοντας αφήσει το παιδί και αφού διήνυσαν πολλή οδό δεν τον βρήκαν, αλλά και όταν επέστρεψαν τον αναζητούσαν σαν να είχαν ήδη χάσει τον θησαυρό τους, αυτό δεν θα ήταν καθόλου αντίθετο προς την ορθή σκέψη. Διότι και τότε αποκαλύφθηκαν διαλογισμοί από πολλές καρδιές, καθώς η μεν Παρθένος έλεγε προς το παιδί: «εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε με οδύνη», ο δε ενυπόστατος Λόγος που έλαβε σάρκα απαντούσε: «γιατί με αναζητούσατε; δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου;», υποδηλώνοντας τον περίφημο ναό, ο οποίος ονομαζόταν ναός και οίκος του Πατέρα.

«Και έμεναν έκπληκτοι όλοι όσοι τον άκουγαν, για τη σύνεση και τις απαντήσεις του· και όταν τον είδαν, εξεπλάγησαν· και η μητέρα του του είπε: Τέκνο μου, γιατί μας το έκανες αυτό; Ιδού, ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη. Και εκείνος τους είπε: Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στα του Πατέρα μου; Και αυτοί δεν κατανόησαν τον λόγο που τους είπε.» Ανεβαίνει μαζί με τους γονείς του στα Ιεροσόλυμα, για να δείξει με κάθε τρόπο ότι δεν είναι αντίθεος, ούτε αντιτάσσεται στα όσα έχουν νομοθετηθεί· όταν δε ολοκλήρωσαν τις ημέρες, δηλαδή τις επτά του Πάσχα, παρέμεινε στα Ιεροσόλυμα.