Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:5

«Πορεύθηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, προς την Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή αυτός καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαρία, τη μνηστευμένη σε αυτόν γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος.» Είδες πώς είναι μικρά τα λόγια, και μεγάλα τα μυσταγωγήματα;

Διότι, εάν τον φίλο τους Ιερεμία τον κατέβασαν σε λάκκο με βούρκο, τι επρόκειτο να διαπράξουν στο σώμα του Κυρίου, εάν δεν είχαν τον ρωμαϊκό νόμο να τους συγκρατεί; Γι' αυτό και, καθώς δεν επιτρεπόταν στους Ιουδαίους από τον Πιλάτο να παραλάβουν το σώμα του Κυρίου, ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας, όντας φίλος του Πιλάτου, προσήλθε και ζήτησε από αυτόν το σώμα του Κυρίου, προσφέροντας κάτι το ασύγκριτο. Αναγκαία, λοιπόν, ήταν η απογραφή που έγινε επί Αυγούστου Καίσαρος· διότι, αν και ο μνήστορας της Παρθένου, όπως μόλις άκουσες, κατηφίασε, εντούτοις ολόκληρος ο κόσμος δέχθηκε την αρχή της ευταξίας. Το τι σημαίνει «ο μνήστορας της Παρθένου κατηφίασε», άκουσέ το με συντομία. Όταν ο Ιωσήφ, ο μνήστορας της Παρθένου, όπως μόλις άκουσες, εξαιτίας της απογραφής του Αυγούστου έφτασε στη Βηθλεέμ μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη σε αυτόν γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος, αγνοούσε ο Ιωσήφ το μυστήριο που συντελούνταν μέσα στην Παρθένο· διότι δεν είχε δεχθεί ακόμη το μήνυμα του αγγέλου. Η δε Παρθένος κατείχε την ασφάλεια, και από τον λόγο και από τον όγκο της κυοφορίας· διότι, όσο αυξανόταν η κοιλιά της, τόσο πιο αμέριμνο βίο διήγε η Παρθένος· διαφυλάσσοντας ταυτόχρονα την παρθενία της αμόλυντη και κυοφορώντας το βρέφος χωρίς ταλαιπωρία, καθώς δεν αισθανόταν τόσο κόπο, όσο ανακούφιση.

Σύμφωνα με αυτήν την έννοια της ασύγχυτης ένωσης, κηρύττουμε την αγία Παρθένο Θεοτόκο, επειδή ο Θεός Λόγος σαρκώθηκε και ενανθρώπησε, και από την ίδια τη σύλληψη ένωσε με τον εαυτό του τον ναό που έλαβε από αυτήν. Διότι βλέπουμε ότι δύο φύσεις συνήλθαν μεταξύ τους σε αδιάσπαστη ένωση, ασυγχύτως και αδιαιρέτως. Διότι η σάρκα είναι σάρκα και όχι θεότητα, αν και έγινε σάρκα του Θεού. Ομοίως και ο Λόγος είναι Θεός και όχι σάρκα, αν και έκανε δική του τη σάρκα κατά θεία οικονομία. Και παρόλο που οι φύσεις αυτών που συνήλθαν σε ενότητα είναι διαφορετικές και άνισες μεταξύ τους, ένας είναι αυτός που προήλθε και από τις δύο. Και δεν πρέπει να διαιρούμε τον ένα Κύριο Ιησού Χριστό ξεχωριστά σε άνθρωπο και ξεχωριστά σε Θεό, αλλά ομολογούμε ότι ένας και ο αυτός είναι ο Ιησούς Χριστός, αναγνωρίζοντας τη διαφορά των φύσεων και διατηρώντας τες ασύγχυτες μεταξύ τους. <Μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη σε αυτόν γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος.> (A f. 14, E f. 64, F f. 748 b, H f. 62) Ο ιερός ευαγγελιστής, βέβαια, αναφέρει ότι η Μαριάμ ήταν μνηστευμένη με τον Ιωσήφ, υποδεικνύοντας ότι η σύλληψη έγινε κατά τη διάρκεια μόνο της μνηστείας, και ότι η γέννηση του Εμμανουήλ ήταν παράδοξη και δεν ακολουθούσε τους νόμους της ανθρώπινης φύσης. Διότι η αγία Παρθένος δεν γέννησε δεχόμενη καταβολή ανθρώπινου σπέρματος. Και ποιος είναι ο λόγος γι' αυτό;

Και πάλι, όταν γινόταν η απογραφή και ανέβηκε ο Ιωσήφ για να απογραφεί, τι λέει η Γραφή; Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη σε αυτόν γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος. Διότι βέβαια ήταν έγκυος. Όμως δεν είπε «με τη γυναίκα του», αλλά «τη μνηστευμένη σε αυτόν». Διότι ο Θεός απέστειλε τον Υιό του, λέει ο Παύλος, ο οποίος δεν γεννήθηκε από άνδρα και γυναίκα, αλλά γεννήθηκε μόνο από γυναίκα, δηλαδή από παρθένο. Διότι το ότι η παρθένος αποκαλείται και γυναίκα, το έχουμε αποδείξει προηγουμένως. Διότι από παρθένο γεννήθηκε εκείνος που καθιστά παρθένες τις ψυχές.

Γράφει, λοιπόν, ο Λουκάς, εξιστορώντας με αυτόν τον τρόπο: «Εκείνες δε τις ημέρες εκδόθηκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η πρώτη απογραφή έγινε όταν ηγεμόνευε στη Συρία ο Κυρήνιος. Και πήγαιναν όλοι να απογραφούν, ο καθένας στη δική του πόλη. Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ που ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαρία, τη μνηστή του, η οποία ήταν έγκυος. Και ενώ βρίσκονταν εκεί, συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο. Τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε σε μια φάτνη, διότι δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα. Και στην ίδια περιοχή υπήρχαν ποιμένες που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο και φύλαγαν σκοπιές τη νύχτα για το ποίμνιό τους. Και άγγελος Κυρίου παρουσιάστηκε μπροστά τους και δόξα Θεού τους περιέλαμψε, και κυριεύτηκαν από μεγάλο φόβο. Και τους είπε ο άγγελος: "Μη φοβάστε· διότι, ιδού, σας φέρνω το χαρμόσυνο άγγελμα μιας μεγάλης χαράς, η οποία θα είναι για όλο τον λαό, ότι δηλαδή γεννήθηκε σήμερα για εσάς σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ. Και αυτό θα είναι το σημάδι για εσάς: θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο και ξαπλωμένο σε μια φάτνη"».

Εύλογα, λοιπόν, θα μπορούσε να είχε ρωτήσει η Παρθένος, ομολογώντας μεν ότι δεν γνωρίζει άνδρα, μαθαίνοντας δε ότι θα συλλάβει εκ Πνεύματος Αγίου, εάν δεν ήταν σαφής ο λόγος που απευθυνόταν προς εκείνη ως θυγατέρα του Δαβίδ· γι' αυτό δικαιολογημένα αναφέρει ο Λουκάς: «Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, για να απογραφεί στην πόλη του Δαβίδ που ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, μαζί με τη Μαρία που ήταν μνηστευμένη με αυτόν και ήταν έγκυος». Διότι δεν θα αναγνώσουμε πλέον το παρόν χωρίο με αμφιβολία, με την έννοια ότι η Μαρία πήγε μαζί του μόνο για να απογραφεί, αλλά κατανοώντας ότι και η ίδια, μαζί με τον Ιωσήφ, καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, έχοντας τις αποδείξεις για αυτήν την ερμηνεία του κειμένου από όσα έχουν ήδη παρατεθεί. Θεωρώ, επομένως, ότι έχει αποδειχθεί με σαφήνεια πως καθόλου μάταια δεν καταγράφηκε η γενεαλογία του Ιωσήφ από τους θαυμαστούς Αποστόλους του Σωτήρος μας, και πώς αποδεικνύεται ότι η Μαρία προέρχεται από το σπέρμα του Δαβίδ, καθώς και ο Ιησούς που γεννήθηκε από αυτήν, ο Χριστός του Θεού.

Και το πώς καταγόταν από νομιζόμενο πατέρα, σας παραγγέλλω να το εξετάσετε. Όταν η απογραφή του αυτοκράτορα Αυγούστου κατέγραφε τους πάντες, άλλοι μεν απογράφονταν σε διάφορες πατρογονικές πόλεις, εκείνοι όμως έφτασαν γρήγορα στην προσφιλή γη του Δαβίδ, τη Βηθλεέμ, η οποία υποδέχθηκε στους κόλπους της τον μέγα Χριστό, και οι δύο, η αγαπημένη μνηστή και ο σεβαστός Ιωσήφ, προκειμένου να απογραφούν. Διότι ανήκαν στην ίδια γενιά. Έτσι, μέσα σε μία φάτνη, η Παρθένος Μητέρα γέννησε τον Βασιλέα ολόκληρου του κόσμου.

Ας δώσουμε κάτι μικρό εδώ, για να πλουτίσουμε εκεί. ΙΒʹ. Αυτά λοιπόν τα παραγγέλματα είναι κοινά προς όλους ανεξαιρέτως, και όχι μόνο προς όσους ασχολούνται με τα δημόσια πράγματα· διότι είναι κοινά και τα φάρμακα της κοινής αρρώστιας. Εσύ όμως, ο απογραφέας των φόρων μας, να μας απογράφεις δίκαια· να απογράφεις, όχι βέβαια με επιμέλεια τα δικά μου λόγια, από τα οποία δεν υπάρχει κανένα ή υπάρχει ελάχιστο κέρδος, ή αποσκοπούν μόνο στην τέρψη και την ευχαρίστηση της ακοής, αλλά να απογράφεις τον λαό μου με οσιότητα και φιλανθρωπία· δείχνοντας σεβασμό, αν μη τι άλλο, σε αυτόν τον ίδιο τον καιρό, διότι και ο Σωτήρας γεννιέται κατά τη διάρκεια απογραφής. Διότι «εκδόθηκε διάταγμα», λέει η Γραφή, «από τον Καίσαρα Αύγουστο, να απογραφεί όλη η οικουμένη»· και πράγματι απογραφόταν. «Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ στη Βηθλεέμ μαζί με τη Μαρία, τη μνηστευμένη του γυναίκα, για να απογραφεί, επειδή αυτός καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Και τότε ακριβώς γεννιέται ο Σωτήρας, το πιο αξιοθαύμαστο γεγονός, ο δημιουργός και δεσπότης των πάντων, σε ένα ευτελές και μικρό κατάλυμα.

Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη που έγινε όταν ηγεμόνευε στη Συρία ο Κυρήνιος. Και πήγαιναν όλοι να απογραφούν, ο καθένας στη δική του πόλη. Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και τη γενιά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη με αυτόν γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος.

Επειδή λοιπόν ο Ιωσήφ και η Μαρία, αν και ήταν πολίτες της Βηθλεέμ, την εγκατέλειψαν και εγκαταστάθηκαν στη Ναζαρέτ, και εκεί διέμεναν (όπως άλλωστε είναι φυσικό να συμβαίνει συχνά σε πολλούς ανθρώπους, οι οποίοι εγκαταλείπουν τις πόλεις από τις οποίες κατάγονται, και διαμένουν σε άλλες, στις οποίες δεν γεννήθηκαν εξ αρχής), έπρεπε όμως ο Χριστός να γεννηθεί στη Βηθλεέμ· εκδόθηκε το διάταγμα, το οποίο τους ωθούσε, έστω και παρά τη θέλησή τους, προς εκείνη την πόλη, καθώς έτσι το οικονομούσε ο Θεός. Διότι ο νόμος, που πρόσταζε τον καθένα να απογραφεί στην ιδιαίτερη πατρίδα του, τους ανάγκαζε να αναχωρήσουν από εκεί, δηλαδή από τη Ναζαρέτ, και να έλθουν στη Βηθλεέμ για να απογραφούν. Αυτό ακριβώς, άλλωστε, υπονοώντας και ο ευαγγελιστής, έλεγε: «Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή αυτός προερχόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη του γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος. Και συνέβη, ενώ βρίσκονταν εκεί, να συμπληρωθούν οι ημέρες για να γεννήσει, και γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο».

γ΄. Είδες, αγαπητέ, την οικονομία του Θεού, ο οποίος και μέσω των απίστων και μέσω των πιστών διευθετεί το σχέδιό του, ώστε να μάθουν όσοι είναι ξένοι προς την ευσέβεια την ισχύ και τη δύναμή του. Και από τη μια μεριά το αστέρι οδήγησε τους μάγους από την Ανατολή, ενώ από την άλλη ο νόμος οδήγησε τη Μαριάμ στην πατρίδα που είχε προαναγγελθεί από τους προφήτες. Από αυτό μας είναι φανερό ότι και η Παρθένος κατάγεται από το γένος του Δαβίδ· διότι, εφόσον ήταν από τη Βηθλεέμ, είναι ολοφάνερο ότι καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ. Αυτό άλλωστε το δήλωσε και πιο πάνω ο ευαγγελιστής, όταν έλεγε: «Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία μαζί με τη Μαριάμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ». Επειδή, βεβαίως, καταγράφηκε η γενεαλογία του Ιωσήφ, ενώ τους δικούς της προγόνους κανείς δεν μας τους απαρίθμησε έτσι όπως τους δικούς του, για να μην αμφιβάλλεις και πεις: «Από πού, λοιπόν, είναι φανερό ότι και αυτή κατάγεται από τον Δαβίδ;», άκουσε: «Τον έκτο μήνα στάλθηκε ο άγγελος Γαβριήλ από τον Θεό σε μία πόλη της Γαλιλαίας, που ονομαζόταν Ναζαρέτ, προς μία παρθένο που ήταν μνηστευμένη με έναν άνδρα ονόματι Ιωσήφ, από τον οίκο του Δαβίδ». Η φράση «από τον οίκο του Δαβίδ» πρέπει να θεωρηθεί ότι έχει λεχθεί για την Παρθένο· πράγμα που εξάλλου δηλώνεται και εδώ. Γι' αυτόν τον λόγο εκδόθηκε αυτό το πρόσταγμα και ο νόμος, για να τους οδηγήσει στη Βηθλεέμ· διότι, μόλις έφτασαν στην πόλη, αμέσως γεννήθηκε ο Ιησούς.

Διότι λέγει τα εξής: Κατά το τεσσαρακοστό πρώτο έτος του Καίσαρα Αυγούστου, εκδόθηκε διάταγμα από τον Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη. Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαρία που είχε μνηστευθεί, η οποία ήταν έγκυος. Ο δε Λουκάς σημειώνει την πρώτη απογραφή που έγινε, αφενός μεν προσδιορίζοντας με ακρίβεια τον χρόνο, αφετέρου δε υποδηλώνοντας μέσα από το φανερό γεγονός ένα μέγιστο αφανές μυστήριο. Διότι αναφέρει ως πρώτη και βίαιη απογραφή τη δημιουργία του ανθρώπου.

Τι λέει, λοιπόν, ο Δαβίδ; «Ο Κύριος θα διηγηθεί κατά την απογραφή των λαών και των αρχόντων αυτών». Αυτά είναι τα λόγια του προφήτη, αυτά είναι τα γεγονότα του Ευαγγελίου. Αυτή είναι η πρώτη απογραφή. Και ανέβηκε, λέει, και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη του γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος. Διότι η σύλληψη έγινε ενώ υπήρχε μόνο η μνηστεία. Και ενώ βρίσκονταν εκεί, συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο, και τον σπαργάνωσε και τον έβαλε μέσα στη φάτνη, διότι δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα.

Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη με αυτόν γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος.

ΚΕΦΑΛΑΙΟ Βʹ. Περί της απογραφής. Περί του τοκετού της Μαρίας. Περί των ποιμένων. Περί του Συμεών. Περί της προφήτιδος Άννας. Περί του Ιησού που βρέθηκε ανάμεσα στους δασκάλους. «Εκείνες τις ημέρες, βγήκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η απογραφή ήταν η πρώτη που έγινε όταν ηγεμόνας της Συρίας ήταν ο Κυρήνιος. Και πήγαιναν όλοι να απογραφούν, ο καθένας στη δική του πόλη. Ανέβηκε λοιπόν και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ, η οποία ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαριάμ, τη μνηστευμένη του γυναίκα, η οποία ήταν έγκυος. Ενώ βρίσκονταν εκεί, συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει. Και γέννησε τον Υιό της τον πρωτότοκο, και τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε στη φάτνη, διότι δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα.»