Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:51

Εάν λοιπόν ο Χριστός δοκίμασε όλα τα δικά μας κατά κάθε τρόπο επί τριάντα χρόνια, όπως λέγει ο Παύλος, ας μάθουν οι αιρετικοί ότι, γεννημένος ως Θεός από την αγία Παρθένο, θεληματικά έβγαλε βρεφοπρεπώς φωνή με κλάμα και έκλαψε ως άνθρωπος. Και όχι μόνο τότε, αλλά σε όλη τη διάρκεια του πρώτου, του δεύτερου και του τρίτου έτους της νηπιακής του ηλικίας, ο Ιησούς, που δοκιμάστηκε κατά πάντα καθ’ ομοιότητα με εμάς, μύριες φορές έκλαψε το φυσικό και νηπιώδες κλάμα, μύριες φορές πείνασε και δίψασε και έφαγε και ήπιε, τρώγοντας και πίνοντας θεληματικά σύμφωνα με τη φυσική πείνα και δίψα των παιδιών· μύριες φορές κοιμήθηκε τον φυσικό και αναμάρτητο ύπνο· μύριες φορές έφτυσε και φανέρωσε τη ρευστότητα του σώματος και από τη μύτη και από το στόμα· μύριες φορές κουράστηκε, υποτασσόμενος θεληματικά και υπηρετώντας, μέσα στη μορφή του δούλου, τους ίδιους του τους γονείς, όπως λέγει ο Λουκάς· μύριες φορές αγωνίασε και λυπήθηκε ως νήπιο, χωρίς πάθος και αμαρτία. Διότι ο Χριστός είχε σώμα ελεύθερο από αμαρτία, όχι όμως απαλλαγμένο από τις σωματικές ανάγκες, όπως διδάσκει ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος στην ερμηνεία του στο κατά Ματθαίον. Εάν λοιπόν αρνήθηκε τις φυσικές και αδιάβλητες ασθενείς καταστάσεις και ελλείψεις της δικής μας φύσεως, τότε θα είχε αρνηθεί εκ των προτέρων και αυτήν την ίδια τη φύση, όπως πάλι και αυτό μας το υπαγόρευσε ο ίδιος ο Χρυσόστομος.

Όταν τους ρωτούμε για κάθε ευαγγελική και αποστολική και προφητική και μωσαϊκή πτωχοπρεπή φωνή, που αρμόζει στην ανθρώπινη φύση του Χριστού, όπως το «Προφήτην ὑμῖν ἀναστήσει Κύριος», και το «Ἐγενήθην ὡσεὶ ἄνθρωπος ἀβοήθητος», και το «Ἰδοὺ συνήσει ὁ παῖς μου», και το «Ἄνθρωπός ἐστι, καὶ τίς γνώσεται αὐτόν;», και πάλι τις ευαγγελικές φωνές, όπως το «Ὁ Πατήρ μου μείζων μού ἐστι», και το «Οὐ δύναμαι ἀπ’ ἐμαυτοῦ ποιεῖν οὐδέν», και το «Ἐμὲ δὲ οὐ πάντοτε ἔχετε», και το «Τί με ζητεῖτε ἀποκτεῖναι, ἄνθρωπον, ὃς τὴν ἀλήθειαν εἶπον ὑμῖν;», και το «Λάζαρος ἀπέθανε, καὶ χαίρω, ὅτι οὐκ ἤμην ἐκεῖ», και ό,τι λέγεται από τον άγγελο, ότι «Ἠγέρθη, οὐκ ἔστιν ὧδε», και το «Ἰησοῦς ὁ παῖς προέκοπτε σοφίᾳ καὶ ἡλικίᾳ καὶ ὑπετάσσετο τοῖς γονεῦσι», και το «Ὁ Θεὸς καὶ τὸν Κύριον ἤγειρε», και το «Ἐδόξασε τὸν παῖδα αὐτοῦ Ἰησοῦν», δηλαδή τον δούλο του, και, για να το πω σύντομα, οποιοδήποτε πτωχοπρεπές ρήμα του Χριστού από τη θεία Γραφή, τους ρωτούμε: κατά ποια φύση του Χριστού έχουν ειπωθεί αυτά τα ταπεινά λόγια; Εκείνοι, αποφεύγοντας να πουν ότι η σάρκα του Χριστού είναι φύση, λέγουν ότι αυτά λέγονται κατά την ανθρωπότητα του Χριστού, κατά το πρόσλημμα, κατά το ορατό, κατά το σώμα, κατά τη σάρκα· και γενικά ονομάζουν με μυριάδες άλλες προσηγορίες την ανθρωπότητά του, αλλά να την πουν φύση δεν ανέχονται καθόλου. Έπειτα τους ρωτούμε: «Για ποιο λόγο αποφεύγετε να ονομάσετε φύση την ανθρωπότητα του Χριστού;» Και αποκρίνονται λέγοντας ότι, «αν την πούμε φύση, τότε από κάθε ανάγκη την λέμε και πρόσωπο, και έτσι βρισκόμαστε να ομολογούμε δύο πρόσωπα, όπως ο Νεστόριος. Διότι δεν υπάρχει απρόσωπη φύση.»

«Ιδού, εγώ και ο πατέρας σου σε αναζητούσαμε. Και εκείνος είπε: Γιατί με αναζητούσατε; Δεν γνωρίζατε ότι πρέπει να βρίσκομαι στον οίκο του Πατέρα μου; Και κατέβηκε στη Ναζαρέτ, και τους υποτασσόταν.» Άραγε ο Μονογενής του Θεού, ο Σωτήρας του κόσμου, ήταν κατώτερος και από τον Ιωσήφ και από τη Μαρία; Μακεδ. Όχι, μη γένοιτο! Ορθ. Έτσι, έστω και αν λέγεται ότι υποτάσσεται στον Πατέρα, δεν ελαττώνεται ως προς τη φύση· αλλά ως Υιός, αφού ευδόκησε να λάβει μορφή δούλου, δέχθηκε και την υποταγή της δουλικής μορφής. Διότι, ευρισκόμενος σε αυτήν, υποτάχθηκε και στη Μαρία. Μακεδ. Ο ίδιος αποκάλεσε τον Πατέρα Θεό του. Και πώς είναι δυνατόν να υπάρχει η ίδια φύση; Ορθ.

Ανόμ. Είναι μεγαλύτερος ο Πατέρας από τον Υιό; Και αν είναι μεγαλύτερος, ως προς τι είναι μεγαλύτερος; Άραγε είναι μεγαλύτερος στον όγκο του σώματος ή ως προς τη φύση της αγεννησίας; Και άραγε το αγέννητο είναι ουσία ή δεν είναι τίποτα; Ορθ. Έχει γραφεί ότι ο Πατέρας είναι μεγαλύτερος από τον Υιό, όχι όμως ως προς τον όγκο, ούτε ως προς τον χρόνο, ούτε ως προς τη φύση, αλλά ως Πατέρας του ενανθρωπήσαντος Υιού. Εξαιτίας δε της ενανθρωπήσεως, ο Απόστολος λέγει ότι έχει γίνει κατώτερος και από τους αγγέλους, γράφοντας: «Βλέπουμε δε τον Ιησού, ο οποίος έγινε για λίγο κατώτερος από τους αγγέλους, εξαιτίας του πάθους του θανάτου». Λόγω αυτής της ενανθρωπήσεως υποτασσόταν και στη Μαρία και στον Ιωσήφ. «Διότι ήταν υποτασσόμενος σε αυτούς», όπως είναι γραμμένο στο Ευαγγέλιο. Ανόμ. Αλλά μήπως είναι μεγαλύτερος κατά φύση ως προς το αγέννητο; Είναι κάτι αυτό, ή δεν είναι τίποτα, όπως προείπαμε; Ορθ. Δεν είναι τίποτα ως προς τη φύση· διότι δεν είναι ουσία. Εάν λοιπόν είναι μεγαλύτερος ως προς το αγέννητο, και το αγέννητο δεν είναι τίποτα, τότε ως προς τίποτα δεν είναι μεγαλύτερος.

Διότι «αποδώστε», λέγει, «τα του Καίσαρος στον Καίσαρα»· επειδή το νόμισμα ήταν του Καίσαρος, του οποίου έφερε την εικόνα και την επιγραφή. Και αυτά μεν είναι τα προηγούμενα από τα κατορθώματα, και υπάρχουν απείρως περισσότερα σε αριθμό από αυτά· τα δε του σώματος, πόσο σπουδαία και πόσα ήταν; Εξαιτίας των οποίων άλλωστε έχει προβληθεί κυρίως το παράδειγμα. Κατά την πρώτη του ηλικία, υποτασσόμενος στους γονείς, συμμεριζόταν μαζί τους κάθε σωματικό κόπο με πραότητα και ευπείθεια. Διότι, εφόσον εκείνοι ήταν άνθρωποι δίκαιοι μεν και ευσεβείς, φτωχοί δε και στερούμενοι τα αναγκαία (και μάρτυρας αυτού αποτελεί η φάτνη που εξυπηρέτησε τον τίμιο τοκετό), ευλόγως υφίσταντο συνεχείς σωματικούς κόπους, εξασφαλίζοντας με τον τρόπο αυτόν τις αναγκαίες τους χρείες. Ο Ιησούς, δε, υποτασσόμενος σε αυτούς, όπως αναφέρει η Γραφή, επιδείκνυε εξάπαντος την ευπείθειά του και με το να συμμερίζεται τους κόπους τους.

Κεφάλαιο Αʹ. ΛΟΥΚΑΣ. Και προς αυτόν η μητέρα του είπε: Τέκνο μου, γιατί μας συμπεριφέρθηκες έτσι; Ιδού, ο πατέρας σου και εγώ σε αναζητούσαμε με οδύνη. Και λίγο παρακάτω: Και κατέβηκε μαζί τους, και ήλθε στη Ναζαρέτ, και υποτασσόταν σε αυτούς. ΠΡΟΣ ΕΦΕΣΙΟΥΣ. Τα τέκνα, να υπακούτε στους γονείς σας εν Κυρίω· διότι αυτό είναι δίκαιο. Τίμα τον πατέρα και τη μητέρα, η οποία είναι η πρώτη εντολή με υπόσχεση, για να σου έλθει το καλό και να ζήσεις πολλά χρόνια επί της γης.

Διότι δεν έγραψε ο Λουκάς περί του ιδίου του Χριστού, της αγίας Παρθένου και του θεωρούμενου κατά σάρκα πατέρα ότι «ήταν υποταγμένος σε αυτούς;» Β. Ναι, ομολογουμένως το έγραψε. Α. Άραγε λοιπόν, αγαθέ μου, πρέπει να υποθέσουμε ότι έχει τεθεί κατώτερος και από την ανθρώπινη φύση, καίτοι έχει φανερωθεί ως Θεός εκ Θεού και έχει γεννηθεί αρρήτως, επειδή υπέτασσε τον εαυτό του σε αυτούς, και αφενός υποτασσόταν στην κατά σάρκα μητέρα, αφετέρου δε, υποχωρώντας από σεβασμό προς τον Ιωσήφ, του απέδιδε την τιμή που αρμόζει σε πατέρα; Β. Ουδαμώς, όμως η υποταγή προκαλεί μεγάλη ταραχή και είναι αρκετά ικανή να δημιουργήσει υποψίες ότι αυτός είναι κατώτερος. Α. Αλλά βεβαίως σε εκείνους που είναι σταθερά στηριγμένοι στην πίστη δεν θα μπορούσε να προκαλέσει την ανάγκη έστω και για τον παραμικρό δισταγμό, διότι αυτοί, έχοντας εγκαταστήσει στις ψυχές τους τον αβλαβή και ανόθευτο λόγο, δεν αποδέχονται την απατηλή και βλάσφημη δοξασία των διεστραμμένων, αλλά μάλλον ενθυμούνται τον μακάριο Παύλο που γράφει: «Καθαιρώντας τους λογισμούς και κάθε ύψωμα που επαίρεται κατά της γνώσεως του Θεού, και αιχμαλωτίζοντας κάθε νόημα στην υπακοή του Χριστού».

Ο βίος των Αγίων, αδελφέ, μέσω αυτής λαμπρύνεται και μεγαλύνεται. Διότι ο Μωυσής, ο θεράπων του Κυρίου, αν και δεν μαθήτευσε σύμφωνα με τη διδασκαλία του Ιοθόρ, εντούτοις υποτάχθηκε και τον υπηρέτησε, παρόλο που είχε εκπαιδευτεί επαρκώς όσο βρισκόταν στην Αίγυπτο. Και ο Ιησούς του Ναυή μέσω της τέλειας υποταγής αξιώθηκε τέτοιας δωρεάς, γενόμενος διάδοχος του Μωυσή. Και ο Σαμουήλ, ευρισκόμενος σε υποταγή στον ιερέα Ηλί, αξιώθηκε να ακούσει τη φωνή του Θεού. Ο Ελισαίος επίσης μέσω αυτής έλαβε τη μηλωτή και τη χάρη του δασκάλου του. Αλλά τι λέω για ανθρώπους ομοιοπαθείς με εμάς; Ο ίδιος ο Θεός Λόγος, αφού ενανθρώπησε, έζησε μέσα σε ταπείνωση και υποταγή, καθώς μας διδάσκει ο Ευαγγελιστής λέγοντας: και ήταν υποτασσόμενος σε αυτούς. Και ο Απόστολος πάλι είπε: ταπείνωσε τον εαυτό του, γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, και μάλιστα θανάτου σταυρικού. Εξάλλου και στον καθημερινό βίο, όσοι δεν θέλουν να αποδεχθούν την αγαθή παιδαγωγία των γονέων τους, διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο. Διότι οι περισσότεροι από όσους τιμωρούνται στις πόλεις από τους άρχοντες, θανατώνονται εξαιτίας της ανυποταξίας, της απείθειας και της σκληροτραχηλίας τους.

Ποια, λοιπόν, σημασία της υποταγής θα πουν ευλόγως ότι πρέπει να εννοούμε κυρίως για Αυτόν; Διότι διαπιστώθηκε ότι όλα όσα εξετάστηκαν απέχουν πολύ από το να νοούνται και να λέγονται κυριολεκτικά για τον Μονογενή Θεό. Εάν πάλι πρέπει να προσθέσουμε και εκείνο το είδος της υποταγής που αναφέρει το κατά Λουκάν Ευαγγέλιο, ότι δηλαδή ο Κύριος, όταν έφτασε στο δωδέκατο έτος της ηλικίας του, υποτασσόταν στους γονείς του, ούτε αυτό θα άρμοζε να λέγεται για τον προαιώνιο και αληθινό Υιό σε σχέση προς τον αληθινό Πατέρα Του. Διότι εκεί, Εκείνος που δοκιμάστηκε στα πάντα καθ' ομοιότητα με εμάς χωρίς αμαρτία, καταδέχθηκε να διέλθει και μέσα από τα στάδια ηλικίας της δικής μας φύσης· και όπως, όταν έγινε παιδί, δέχθηκε τη βρεφική τροφή τρώγοντας βούτυρο και μέλι, έτσι και όταν προχώρησε στην εφηβική ηλικία, δεν απέρριψε ό,τι ήταν κατάλληλο και πρέπον για μια τέτοια ηλικία, γινόμενος πρότυπο ευταξίας για τον βίο. Διότι, επειδή στους άλλους ανθρώπους ο νους είναι ατελής σε τέτοια ζητήματα και η νεότητα έχει ανάγκη από την καθοδήγηση προς το καλύτερο, η οποία παρέχεται από τους τελειοτέρους, για τον λόγο αυτόν ο δωδεκαετής υποτάσσεται στη μητέρα του, για να δείξει ότι αυτό που τελειοποιείται μέσω της προόδου, προτού φθάσει στην τελειότητα, ορθώς αποδέχεται την υποταγή ως καθοδηγητή προς το αγαθό.

Στον ίδιο. Αυτό που είπε στα Ευαγγέλια ο Σωτήρας: «Ποια είναι η μητέρα μου και ποιοι είναι οι αδελφοί μου;», δεν το λέει, όπως θα μπορούσε κάποιος άφρονα να νομίσει, επειδή ντρέπεται για τις μητρικές ωδίνες ή επειδή αποβάλλει τη μητέρα από το μητρικό κλέος και τα προνόμια. Διότι πώς θα γινόταν αυτό από εκείνον που, ακόμη και πριν από την περίοδο των θαυμάτων, από σεβασμό προς αυτήν, μετέτρεψε το νερό σε κρασί, και κατά την ίδια την ώρα του Πάθους, όταν καταπονούνταν από τα τραύματα, τη λόγχη, τον σταυρό και τα καρφιά, επέδειξε τη μέγιστη δυνατή φροντίδα για εκείνη, και πριν από αυτά, υποτασσόταν όχι μόνο σε αυτήν που τον γέννησε αληθινά, αλλά και στον νομιζόμενο πατέρα του; Διότι, λέει η Γραφή, «ήταν υποτασσόμενος σε αυτούς». Αλλά γιατί τα λέω αυτά; Εκείνος που δεν ντράπηκε να κατοικήσει σε μήτρα και με τη θέλησή του ανέλαβε αυτό το έργο, πώς θα ήταν λογικό να ντρέπεται για την προσωνυμία; Και αυτός που νομοθετεί την τιμή προς τους γονείς αμέσως μετά τον Θεό, πώς θα μπορούσε ο ίδιος να φανεί ένοχος για περιφρόνηση της μητέρας του;

Συζητούσε δε με τους Γραμματείς, ρωτώντας τους με βάση τον νόμο· και όλοι εκπλήσσονταν. Βλέπεις πώς πρόκοβε στη σοφία, με το να γίνεται γνωστός σε πολλούς και να θαυμάζεται; Διότι η φανέρωση της σοφίας του, αυτή είναι η προκοπή του. Πατέρα δε τον Ιωσήφ ονομάζει η Θεοτόκος, αν και γνώριζε ότι δεν είναι πατέρας του· όμως εξαιτίας των Ιουδαίων, για να μη νομιστεί ότι γεννήθηκε από πορνεία, ονομάζει πατέρα του τον Ιωσήφ. Άλλωστε, επειδή αυτός έδειξε πατρική φροντίδα και υπηρεσία στην ανατροφή του, εύλογα τον ονόμασε πατέρα· σαν να τον τιμούσε το Άγιο Πνεύμα με την προσωνυμία του πατέρα. Και γιατί τον αναζητούσαν; Άραγε έχοντας την εντύπωση ότι χάθηκε ή περιπλανήθηκε ως παιδί; Μη γένοιτο. Διότι ούτε γνώρισμα της πάνσοφης Μαρίας ήταν αυτό, η οποία είχε δεχθεί άπειρες αποκαλύψεις για αυτόν, ούτε του Ιωσήφ, στον οποίο επίσης είχε αποκαλυφθεί ότι προέρχεται από το Άγιο Πνεύμα. Αλλά τον αναζητούσαν μήπως και απομακρύνθηκε από αυτούς, μήπως τους εγκατέλειψε. Όταν δε τον βρήκαν, δες πώς τους αποκρίνεται· διότι, ενώ η Παρθένος ονόμασε τον Ιωσήφ πατέρα του, εκείνος λέει: Δεν είναι αυτός ο αληθινός μου Πατέρας, γιατί διαφορετικά θα ήμουν στον δικό του οίκο· αλλά ο Θεός είναι ο Πατέρας μου. Και για τον λόγο αυτό βρίσκομαι στον οίκο Του, δηλαδή στον ναό Του. Όμως αυτοί δεν κατανόησαν αυτά που τους είπε· διότι ήταν μυστήριο. «Και κατέβηκε μαζί τους, και ήλθε στη Ναζαρέτ.

«Και ήταν υποτασσόμενος σε αυτούς· και η μητέρα του διατηρούσε όλα αυτά τα λόγια μέσα στην καρδιά της. Και ο Ιησούς προόδευε σε σοφία και ηλικία, και σε χάρη ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων.» Υποτασσόταν στους γονείς, δίνοντας το πρότυπο και σε εμάς, ώστε να υποτασσόμαστε στους πατέρες μας· διατηρούσε δε όλα αυτά η Παρθένος. Διότι ήταν θεία και όσα πράττονταν και όσα λέγονταν από το παιδί, και όχι ενός δωδεκαετούς, αλλά ενός τέλειου. Πρόσεξε δε πώς εδώ ο ευαγγελιστής, ερμηνεύοντας τι σημαίνει να προοδεύει σε σοφία, προσθέτει, και σε ηλικία. Διότι λέει ότι η πρόοδος της ηλικίας είναι πρόοδος της σοφίας. Αποκτούσε δε χάρη και ενώπιον του Θεού και ενώπιον των ανθρώπων, δηλαδή, έπραττε αυτά που ήταν ευάρεστα στον Θεό, και επαινετά στους ανθρώπους. Πρώτα δε ενώπιον του Θεού, έπειτα ενώπιον των ανθρώπων. Διότι πρέπει πρώτα να αρέσουμε στον Θεό, και έπειτα στους ανθρώπους.