Πατερικές αναφορές στο ΚΑΤΑ ΛΟΥΚΑΝ 2:8

Εάν δε κάποιος φανεί πιο οκνηρός απέναντι στις εγγύς ασχολίες της ημέρας και της νύχτας, ας απευθυνθεί σε ακόμη πιο ταπεινούς δασκάλους, ακούγοντας τον μύρμηγκα και τη μέλισσα: «Πήγαινε στον μύρμηγκα, ω οκνηρέ», ή πήγαινε στη μέλισσα και μάθε. Δεν θέλησας να μάθεις από τους προφήτες, τους αποστόλους, τους ουρανούς και τις ημέρες. μάθαινε από τον μύρμηγκα και τη μέλισσα, εσύ ο λογικός από τα άλογα και ταπεινά δημιουργήματα. Είθε δε εμείς, διαβάζοντας το βιβλίο του ουρανού και της γης, βλέποντας τα δημιουργήματα ως γράμματα του Θεού και έχοντας ως δασκάλους τους αγίους, να βρεθούμε μαζί τους στη βασιλεία των ουρανών. «Η ημέρα στην ημέρα αναγγέλλει λόγο». Αναγγέλλει δε λόγο και ο προφήτης στην εκκλησία λέγοντας: «Η καρδιά μου ανέβλυσε λόγο αγαθό. Και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση: η νύχτα» κατά την οποία ο Χριστός βρισκόταν σπαργανωμένος στη φάτνη, στη «νύχτα» της ψυχής των ποιμένων που ήταν ακόμη σκοτισμένη από την άγνοια. «Και υπήρχαν ποιμένες», λέει, «στην ίδια περιοχή που έμεναν στο ύπαιθρο και φυλούσαν νυχτερινές σκοπιές στο ποίμνιό τους». Έπειτα, η νύχτα δανειζόμενη το στόμα του αγγέλου οδήγησε τους ποιμένες, που αγνοούσαν, στη γνώση, λέγοντας με τα ίδια τα πράγματα: «Γεννήθηκε για εσάς σήμερα σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός ο Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ. Και η νύχτα στη νύχτα αναγγέλλει γνώση». Διότι η διδασκαλία του αγγέλου εκείνης της νύχτας έγινε για εμάς διήγηση.

Γιατί εξετάζεις ενδελεχώς την ευδοκία Του; Γιατί εξιχνιάζεις τη βούλησή Του; Άκου τον Παύλο, ή μάλλον δέξου τον έλεγχό του: «Διότι ποιος έχει αντισταθεί στο θέλημά Του;» Αλήθεια, ω άνθρωπε, ποιος είσαι εσύ που ερευνάς και εξιχνιάζεις τη γέννησή Του, όταν ο προφήτης λέει: «Τη γενεά Του ποιος θα τη διηγηθεί;» Ο προφήτης αποφεύγει να διηγηθεί τη γενεά Του, και εσύ περιεργάζεσαι και ερευνάς αδιάκριτα τη φύση Του; Ο δε ευαγγελιστής Λουκάς, διηγούμενος την επίγεια γέννησή Του, λέει τα εξής: «Υπήρχαν ποιμένες στην ίδια εκείνη περιοχή που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο και φύλαγαν σκοπιές στο ποίμνιό τους· και ιδού, άγγελος Κυρίου στάθηκε μπροστά τους, και δόξα Κυρίου τους περιέλαμψε, και κυριεύτηκαν από φόβο μεγάλο. Και ο άγγελος τους είπε: Μη φοβάστε· διότι ιδού, σας φέρνω χαρμόσυνο άγγελμα μεγάλης χαράς, η οποία θα είναι για όλο τον λαό· επειδή γεννήθηκε σήμερα για εσάς Σωτήρας, ο οποίος είναι Χριστός Κύριος στην πόλη του Δαβίδ». Ο άγγελος, ευαγγελιζόμενος τους ποιμένες, ονομάζει Χριστό και Κύριο Αυτόν που γεννήθηκε από την Παρθένο. Εάν λοιπόν Αυτός που γεννήθηκε είναι Κύριος, πώς η Παρθένος δεν είναι Κυριοτόκος; Εγώ δε αποκαλώ την αγία Παρθένο και Χριστοτόκο, και Κυριοτόκο, και Σωτηριοτόκο, και Θεοτόκο, σύμφωνα με τη φωνή του αγγέλου που έφερε το χαρμόσυνο μήνυμα στους ποιμένες και στην Παρθένο. Εάν οι άγγελοι κηρύττουν Σωτήρα, και Χριστό, και Κύριο, και Θεό, εμείς γιατί αποκρούουμε τη μαρτυρία τους;

Επομένως, ο αίτιος των δεύτερων υιών θα μπορούσε δικαίως να ονομαστεί πρωτότοκος, όχι επειδή υπήρξε πρώτος από εκείνους, αλλά επειδή έγινε γι' αυτούς ο πρώτος αίτιος της ονομασίας του υιού. Και όπως το γεγονός ότι ο Πατέρας ονομάζεται πρώτος: «Διότι εγώ», λέει, «είμαι πρώτος, και εγώ έρχομαι μετά από αυτά», δεν θα μας αναγκάσει καθόλου να τον θεωρήσουμε συγγενή με όσους υπάρχουν μετά από αυτόν, έτσι και αν ο Υιός ονομάζεται πρώτος της κτίσεως, είτε δηλαδή πρωτότοκος πριν από κάθε κτίση, δεν θα είναι βεβαίως ένα από τα δημιουργήματα. Αλλά όπως ο Πατέρας, αποδεικνύοντας τον εαυτό του αρχή των πάντων έλεγε: «Εγώ είμαι πρώτος», έτσι και ο Υιός ονομάζεται πρώτος της κτίσεως· διότι δι' αυτού έγιναν τα πάντα, και αυτός είναι η αρχή όλων των κτισμάτων, ως Κτίστης και Δημιουργός. <Και τον ανέκλινε στη φάτνη.> (A f. 29, E f. 78 b, F f. 763, H f. 81 b) Βρήκε τον άνθρωπο να έχει ξεπέσει σε κτηνώδη κατάσταση· γι' αυτό τοποθετείται στη φάτνη σε θέση τροφής, ώστε, μεταβάλλοντας τον κτηνώδη βίο, να επανέλθουμε στη σύνεση που αρμόζει στον άνθρωπο· και όσοι είμαστε κτηνώδεις στην ψυχή, προσερχόμενοι στην οικεία τράπεζα, τη φάτνη, να μην βρούμε πλέον χόρτο, αλλά τον άρτο από τον ουρανό, το σώμα της ζωής. <Και υπήρχαν ποιμένες στην ίδια χώρα που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο.> (B f. 23 b.)

Μήπως το ότι βαστάχθηκε στην αγκαλιά της Μαρίας; Τα αγγίγματα της πόρνης; Οι τρίχες της γυναίκας που άγγιξαν τα πόδια του; Ή τα δάκρυα; Ή η τοποθέτησή του στο μνήμα; Διότι το σάβανο που τύλιξε το σώμα του δεν υπερίσχυσε εκείνης της αμιγούς και μέγιστης δύναμής του. Επειδή και ο Ιωάννης, ενώ βρισκόταν ακόμη στην κοιλιά, σκίρτησε χαίροντας για την έλευση του Δεσπότη του προς αυτόν μέσω της εγκυμοσύνης της αγίας Παρθένου. Και όταν γεννήθηκε και βρισκόταν στη φάτνη, δεν διέλαθε της προσοχής των αγγελικών χορών. Αντιθέτως, στρατιές αγγέλων αποστέλλονταν για να δορυφορήσουν την έλευση του Βασιλιά των αιώνων, νικητήριοι ύμνοι ψάλλονταν, και ειρήνη κηρυσσόταν στους ποιμένες. Αλλά τι αμαύρωσε τη δύναμή του; Διότι, ενώ ήταν ακόμη βρέφος και τον βαστούσαν στην αγκαλιά, εμφανίστηκε το σημείο του αστέρα από την ανατολή, η παρουσία των μάγων, η προσκύνηση και η προσφορά δώρων, η αναζήτηση των γραμματέων από τον βασιλιά, η απάντηση και η ομολογία γι' αυτόν. Και όλα τα άλλα, όσα περιέχει η συνέχεια της διήγησης, τι πλήγμα επέφεραν στη θεότητά του; Ποια συγκάλυψη προκάλεσε, όπως συμβαίνει σε εμάς, η πρόσληψη της σάρκας; Επιτιμά την τρικυμία, τους ανέμους και τη θάλασσα, και η δύναμη της θεότητάς του δεν εμποδίζεται από τη σάρκα, αλλά επιτελεί αυτά που είναι σύμφωνα με τη φύση της θεότητας. Αλλά, μολονότι η σάρκα έχει όγκο και βάρος, δεν περιορίζεται από το βάρος. Διότι περπατά πάνω στα ύδατα σαν να βρίσκεται σε ξηρά, ως άτρεπτος Θεός, ο οποίος βέβαια υπάρχει εν σαρκί, αλλά δεν αλλοιώνεται από τη σάρκα.

Γράφει, λοιπόν, ο Λουκάς, εξιστορώντας με αυτόν τον τρόπο: «Εκείνες δε τις ημέρες εκδόθηκε διάταγμα από τον Καίσαρα Αύγουστο να απογραφεί όλη η οικουμένη. Αυτή η πρώτη απογραφή έγινε όταν ηγεμόνευε στη Συρία ο Κυρήνιος. Και πήγαιναν όλοι να απογραφούν, ο καθένας στη δική του πόλη. Ανέβηκε δε και ο Ιωσήφ από τη Γαλιλαία, από την πόλη Ναζαρέτ, στην Ιουδαία, στην πόλη του Δαβίδ που ονομάζεται Βηθλεέμ, επειδή καταγόταν από τον οίκο και την πατριά του Δαβίδ, για να απογραφεί μαζί με τη Μαρία, τη μνηστή του, η οποία ήταν έγκυος. Και ενώ βρίσκονταν εκεί, συμπληρώθηκαν οι ημέρες για να γεννήσει, και γέννησε τον υιό της τον πρωτότοκο. Τον σπαργάνωσε και τον ξάπλωσε σε μια φάτνη, διότι δεν υπήρχε γι' αυτούς τόπος στο κατάλυμα. Και στην ίδια περιοχή υπήρχαν ποιμένες που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο και φύλαγαν σκοπιές τη νύχτα για το ποίμνιό τους. Και άγγελος Κυρίου παρουσιάστηκε μπροστά τους και δόξα Θεού τους περιέλαμψε, και κυριεύτηκαν από μεγάλο φόβο. Και τους είπε ο άγγελος: "Μη φοβάστε· διότι, ιδού, σας φέρνω το χαρμόσυνο άγγελμα μιας μεγάλης χαράς, η οποία θα είναι για όλο τον λαό, ότι δηλαδή γεννήθηκε σήμερα για εσάς σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός και Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ. Και αυτό θα είναι το σημάδι για εσάς: θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο και ξαπλωμένο σε μια φάτνη"».

Εάν μελετήσω προσεκτικά τη γέννησή του, εκπλήσσομαι, διότι, προτού ακόμη το παιδί εξέλθει κατά τους νόμους της φύσεως, επιτελεί θαυμαστά σημεία. Διότι δεν είναι άραγε το μέγιστο σημείο το να παραμείνει η παρθένος, και μετά τη γέννηση, παρθένος, και ο ουρανός, ενώ σιωπά, να ομιλεί μέσω του αστέρα; Και σε όσους διψούν να δουν τον τεχθέντα, αποστέλλει έναν αστέρα ως συνοδοιπόρο και τους υποδεικνύει το ποθούμενο βρέφος. Και ο μεν Ματθαίος μνημονεύει μάγους που ήλθαν από την ανατολή, ενώ ο Λουκάς κάνει μνεία σε άγγελο· διότι αναφέρει: Και υπήρχαν ποιμένες που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο και φύλασσαν σκοπιές της νυκτός για το ποίμνιό τους. Και άγγελος Κυρίου εμφανίσθηκε σε αυτούς, και δόξα Κυρίου τους περιέλαμψε, και κυριεύθηκαν από μέγα φόβο. Και τους είπε ο άγγελος: Μη φοβάσθε· διότι, ιδού, σας φέρνω το χαρμόσυνο άγγελμα μιας μεγάλης χαράς, η οποία θα αφορά ολόκληρο τον λαό, ότι γεννήθηκε για εμάς σήμερα Χριστός Κύριος στην πόλη του Δαβίδ. Και ξαφνικά εμφανίσθηκε μαζί με τον άγγελο πλήθος ουράνιας στρατιάς, που υμνούσαν τον Θεό και έλεγαν: Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία.

Αυτοί λοιπόν και οι παρόμοιοι μάχονται κατά των εχθρών, οι οποίοι και θριαμβεύουν κατά των παθών. Τέτοιος ήταν και ο θαυμάσιος και θεσπέσιος Ραφαήλ, ο οποίος μέσω της ανατομής ενός ιχθύος θεράπευσε μια δαιμονισμένη κόρη, και επινόησε τον τρόπο για να δώσει το φως σε έναν τυφλό γέροντα. Αλλά δεν είναι άξιοι να αποσιωπηθούν ούτε εκείνοι που διακόνησαν στην Καινή Διαθήκη, μεγάλο μέρος των οποίων αποτελεί ο αρχάγγελος Γαβριήλ, αυτός που έφερε το θείο άγγελμα στον Ζαχαρία και τιμώρησε με σιωπή την απιστία του, επειδή δεν πίστεψε ότι η στείρα θα εγκυμονούσε χάριν της μελλοντικής θείας οικονομίας· αυτός που ευαγγελίστηκε στη σεμνή Μαριάμ τις ανύμφευτες ωδίνες· αυτός που οδήγησε τους ποιμένες στο σπήλαιο, και τους ανήγγειλε τον Αχώρητο μέσα σε φάτνη, τον Απερίγραπτο στα σπάργανα, αναπέμποντας μαζί τους σύμφωνη ωδή δοξολογίας: «Δόξα εν υψίστοις Θεώ, και επί γης ειρήνη, εν ανθρώποις ευδοκία». Άλλος εμποδίζει τους μάγους να επιστρέψουν στον τύραννο· άλλοι δε διακονούσαν επί της γης τον Κτίστη· άλλος νουθετεί τον μνήστορα της Παρθένου να μην αποπέμψει την άφθορη ως διεφθαρμένη· άλλος του υποδεικνύει τη φυγή και την επάνοδο εξαιτίας της βρεφοκτονίας του Ηρώδη. Αν και έβλεπαν τον Άκτιστο εν σαρκί, τον διακονούσαν ωσάν ταπεινοί δούλοι. Διότι θαύμασαν την ισχύ του, μέσω της οποίας κατέπεσε ο πειράζων, και σύμφωνα με τα λόγια του Δαβίδ, «αφού τον σήκωσαν στα χέρια τους», τον μετέφεραν έξω από την εμβέλεια των λίθων. Επειδή σήκωσαν, αναφέρει η Γραφή, οι Ιουδαίοι λίθους για να τους ρίξουν επάνω του.

Τίποτα δεν είναι πιο ταπεινό από αυτό το γεγονός, τίποτα πιο φτωχικό από τη γέννηση του Ιησού. Ο Ιησούς πτώχευσε για χάρη μας, αν και ήταν πλούσιος· η Μαριάμ τοποθέτησε τον Σωτήρα σε φάτνη· δεν υπήρχε τίποτα στρωμένο από κάτω του, ούτε τίποτα τον σκέπαζε από πάνω· διότι ο Σωτήρας δεν είχε ανάγκη από τέτοιου είδους περιποίηση, ούτε επιζητούσε εξωτερική φροντίδα, όπως ακριβώς δεν συνελήφθη σύμφωνα με τον νόμο της φύσης. Διότι αρκούσε η συνδρομή της Παρθένου· ενώ τα πάντα τα οικονομούσε ο ίδιος. Έτσι, λέγει, τον τοποθέτησε στη φάτνη, και υπήρχαν ποιμένες στην ίδια περιοχή που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο. Ο μεν Ματθαίος εξιστορεί ότι προσήλθαν μάγοι· ο δε Λουκάς, ότι υπήρχαν και ποιμένες στην περιοχή που διανυκτέρευαν στο ύπαιθρο· εκεί μάγοι, εδώ ποιμένες.

Αλλά τηρήστε σιγή και ακούστε με προσοχή. Διότι, εάν στο θέατρο, όταν τραγουδούν σατανικοί χοροί, επικρατεί πολλή ησυχία ώστε να δεχθούν τα ολέθρια εκείνα μέλη· και αυτά συμβαίνουν ενώ ο μεν χορός συγκροτείται από άνδρες μίμους και χορευτές, και χοροστατεί σε αυτούς κάποιος βέβηλος και κιθαρωδός, το δε μέλος τυγχάνει σατανικό και ολέθριο, και αυτός που υμνείται είναι ένας μιαρός και πονηρός δαίμονας· εδώ, όπου ο μεν χορός αποτελείται από αγίους άνδρες, ο δε χοροστάτης είναι ο Προφήτης, το δε μέλος δεν προέρχεται από σατανική ενέργεια, αλλά από πνευματική χάρη, και αυτός που υμνείται δεν είναι δαίμονας, αλλά ο Θεός· πώς δεν πρέπει να τηρούμε πολλή ησυχία και να ακούμε με ιερό δέος; Διότι έχουμε γίνει συγχορευτές των άνω δυνάμεων. Επειδή και οι άνω χοροί, και τα Χερουβίμ και τα Σεραφίμ, αυτό το έργο έχουν, το να υμνούν ακατάπαυστα τον Θεό. Από αυτούς τους χορούς εμφανίστηκαν και επί της γης, ψάλλοντας μαζί με τους ποιμένες που αγρυπνούσαν στο ύπαιθρο. Ας ακούσουμε, λοιπόν, και αυτήν την ωδή. Εκείνοι, λοιπόν, που υμνούν τον επίγειο βασιλιά, του μιλούν για την εξουσία του, για τα τρόπαιά του, για τις νίκες του, και αναφέρουν τα έθνη που νικήθηκαν, αποκαλώντας τους πορθητές, και νικητές βαρβάρων, και όλα τα παρόμοια.

Αλλά αν κάποιος δεν τους κάνει όλα τα χατίρια και δεν τους ακολουθήσει πρόθυμα, όταν τον καλούν σε μια κοινωνία ακοινωνησίας, έτσι ώστε να απέχει αφενός από το ζωοποιό και σωτήριο και υπέρ ημών εκχυθέν τίμιο αίμα, και να κοινωνεί αφετέρου από εκείνο που νεκρώνει και καταστρέφει —ίσως και αυτόν που επιβουλεύονται, αλλά πάντως σίγουρα εκείνους που συμμετέχουν—, και αν δεν συμπράξει στη συνωμοσία εναντίον του δίκαιου άνδρα και κοινού πατέρα —το φοβερότερο όλων— και στην κατάσχεση και κατακυρίευση της κληρονομιάς του, τότε αυτόν αμέσως, παρόλο που τους αγαπά, τον μισούν, και παρόλο που επιδιώκει τη φιλία, τον αποστρέφονται, και όταν τους ασπάζεται τον δαγκώνουν, και όταν τους ευλογεί τον κακολογούν, και όταν τους πλησιάζει τον απωθούν και τον καταδιώκουν. Αυτά τα κάνουν οι «καλοί» ποιμένες και αρχιποίμενες· οι ιατροί των ψυχών και οι αρχιτέκτονες της ιατρικής επιστήμης γι' αυτές. Όσο για τα ποίμνια που τους έχουν εμπιστευθεί, ας γνωρίζουν οι ίδιοι τι λόγο θα δώσουν: αν δηλαδή έστησαν και περιέφραξαν με ασφάλεια τη μάνδρα, ή αν αντίθετα ξεσκέπασαν και κατέσκαψαν την ήδη στημένη και περιφραγμένη· αν ξαγρύπνησαν τη νύχτα φυλάγοντας, σύμφωνα με το γεγραμμένο, τις φυλακές της νύχτας, και την ημέρα αναζήτησαν βοσκές και βρήκαν χλοερούς και ζωογόνους τόπους και ύδατα αναπαύσεως, και την κατάλληλη ώρα έβαλαν μέσα και έβγαλαν τα πρόβατα, και έτσι τα αύξησαν και τα πλήθυναν, και πολλές φορές παρέδωσαν ποιμαντικά τις ίδιες τους τις ψυχές διακινδυνεύοντας για τα ποίμνια, και όχι αν έπραξαν σαν τους μισθωτούς, που βλέποντας κάποιους λύκους, ή εντοπίζοντας κλέφτες να τα επιβουλεύονται, εξασφάλισαν τη δική τους σωτηρία με τη φυγή, με αποτέλεσμα άλλα πρόβατα να αρπαχθούν και να κατασπαραχθούν, άλλα να κλαπούν και να σφαγιαστούν, και άλλα να σκορπιστούν και να διασκορπιστούν προς την απώλεια· ενώ πάντως οι ίδιοι ντύνονται με το μαλλί τους και τρέφονται με το γάλα. Αν πάλι υπάρχουν κάποιοι που πουλούν τα δυνατά και σφάζουν τα παχιά πρόβατα, δεν είναι δικό μου έργο να το πω ή να το κρίνω· εντούτοις, για την επίσκεψη ενός ποιμνίου που δεν είναι δικό τους και για την ανάκριση του προεστώτος του, εμφανίζονται πανέτοιμοι και εξαιρετικά αυστηροί κριτές, αυτόκλητοι, πικροί και αδυσώπητοι, θέλοντας να κρίνουν τον ίδιο τον προκαθορισμένο κριτή τους. Και μάλιστα κρίνουν, όχι με την κρίση με την οποία θα κρίνονταν και οι ίδιοι, ούτε μετρώντας την τιμωρία με το μέτρο με το οποίο θα μετριούνταν και οι ίδιοι, αλλά είναι τόσο θρασείς που γίνονται οι ίδιοι και κατήγοροι και κριτές και δήμιοι, και επειδή δεν έχουν θεσπισμένο νόμο βάσει του οποίου να κατευθύνουν την κρίση, καθίστανται οι ίδιοι κύριοι της νομοθεσίας, γιατροί της αυθεντίας. Όσο για τη θεραπεία του εαυτού τους, σύμφωνα με την προτροπή της παροιμίας, αν τυχόν πάσχουν από κάτι, έστω κι αν αυτό είναι πάρα πολύ βαρύ, είτε την αποφεύγουν εντελώς, είτε τη θεωρούν δευτερεύουσας σημασίας· σε άλλους όμως, ίσως και υγιείς, αποδίδουν ανίατες ασθένειες, και προτού αποτινάξουν το δοκάρι που βρίσκεται στο δικό τους μάτι, επεξεργάζονται με σχολαστικότητα το κάρφος (ξυλαράκι) που φαίνεται να βρίσκεται στο μάτι του αδελφού τους, ή ίσως κάποιο δυσδιάκριτο ίχνος ουλής, και τούτο, πριν καν κάνουν διάγνωση, το κρίνουν άξιο όχι για θεραπεία, αλλά για τομή (κόψιμο) και καυτηριασμό.

Διότι, ακόμη κι αν κρυφά και κακότροπα παρέσυρες κάποιους· ας μη λεχθεί βέβαια ότι τους κέρδισες· προς το παρόν λοιπόν φάνηκε ότι τους έφερες με το μέρος σου μέσω της κακοδοξίας, φουσκώνοντάς τους με κενή έπαρση, η οποία αποτελεί παλαιά σου ασθένεια, και πείθοντάς τους να φρονούν ανώτερα από όσα πρέπει να φρονούν, ή ίσως και να εναποθέτουν το θάρρος τους στην ψευδώνυμη σοφία, και, σύμφωνα με το Γραφικό ρητό που επιδικάζει σε τέτοιους ανθρώπους το «ουαί», να θεωρούν τους εαυτούς τους σοφούς και συνετούς ενώπιον των ιδίων· υπάρχουν όμως και αυτοί που δεν βρήκες να κοιμούνται, ούτε να είναι βυθισμένοι σε βαθύ ύπνο, ώστε να επισπείρεις και σε αυτούς τα ζιζάνια, όντας δούλοι του Κυρίου, που στέκονται στον οίκο του Κυρίου και ευλογούν τον Κύριο, ιεροί ποιμένες, που αγρυπνούν με επίγνωση για το μυστήριο της πίστης, κρατώντας τις σκοπιές της νύχτας και διώχνοντας μακριά εσένα, τον λύκο, τον κλέφτη, τον επιδρομέα, οι οποίοι στηρίζουν γερά τα πόδια τους στην ασφαλή πίστη και δεν ενδίδουν εύκολα στο να κλονιστούν· έχουν επιπλέον τον φύλακα που τους δόθηκε από τον Θεό, ο οποίος διόλου δεν νυστάζει, τον θεόστεπτο και κράτιστο Αυτοκράτορα, ο οποίος, κυριαρχώντας πρώτιστα στον εαυτό του και ισχυροποιώντας τα μέγιστα την ορθή πίστη, κατευθύνει έτσι και την κοσμική αυτοκρατορία με ευσεβές φρόνημα, και ο οποίος προΐσταται και προασπίζεται την ευσέβεια όχι λιγότερο από όσο τη βασιλεία· αυτός, με τη διαρκή ένταση της εγρήγορσής του, δεν υπολείπεται καθόλου από τα ακοίμητα άστρα, ενώ επιδιώκει να αμιλλάται και τους ασώματους νόες, περνώντας ολόκληρες νύχτες εξίσου με τις ημέρες άγρυπνος, ώστε να φροντίζει για το κοινό συμφέρον.

Ονόμασε δε δικαιολογημένα τον Κύριο πρωτότοκο Υιό της Παρθένου, παρότι δεν γεννήθηκε κανένας δεύτερος· διότι πρωτότοκος ονομάζεται ο πρώτος που γεννιέται, ακόμη και αν δεν γεννήθηκε δεύτερος. Ανακλίνεται δε σε φάτνη, ίσως αφενός για να μας διδάξει εξ αρχής την ταπεινότητα, αφετέρου δε για να δείξει συμβολικά ότι ήλθε σε αυτόν τον κόσμο, ο οποίος είναι ο τόπος εμάς που έχουμε εξομοιωθεί με τα άλογα ζώα. Διότι όπως η φάτνη είναι ο οικείος τόπος των άλογων ζώων, έτσι και αυτός ο κόσμος είναι δικός μας· η φάτνη, λοιπόν, είναι ο κόσμος και εμείς τα άλογα ζώα. Και για να μας λυτρώσει από την αλογία, για τον λόγο αυτό ήλθε εδώ. «Και υπήρχαν στην ίδια περιοχή ποιμένες που διέμεναν στο ύπαιθρο και φύλαγαν σκοπιές τη νύχτα για το κοπάδι τους, και ιδού, άγγελος Κυρίου στάθηκε μπροστά τους· και δόξα Κυρίου τους περιέλαμψε, και κυριεύθηκαν από μεγάλο φόβο. Και ο άγγελος τους είπε: Μη φοβάστε· διότι, ιδού, σας φέρνω το χαρμόσυνο άγγελμα μιας μεγάλης χαράς, η οποία θα είναι για όλον τον λαό, ότι γεννήθηκε σήμερα για εσάς Σωτήρας, ο οποίος είναι ο Χριστός Κύριος, στην πόλη του Δαβίδ. Και αυτό θα είναι για εσάς το σημάδι: Θα βρείτε ένα βρέφος σπαργανωμένο να κείτεται στη φάτνη. Και ξαφνικά βρέθηκε μαζί με τον άγγελο πλήθος ουράνιας στρατιάς, οι οποίοι δοξολογούσαν τον Θεό και έλεγαν:»