Πατερικὲς ἀναφορὲς ἀνὰ βιβλικὸ ἐδάφιο
5 πατερικά χωρίαΌλες οι κατηγορίες γνησιότητας
πᾶς ὁ πεσὼν ἐπ᾿ ἐκεῖνον τὸν λίθον συνθλασθήσεται· ἐφ᾿ ὃν δ᾿ ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτόν.Ανάγνωση ολόκληρου κεφαλαίου
1–5 από 5
Εἶτ᾽ αὖ Τελώνης, καὶ Φαρισσαίου τύφος. Καὶ μνῶν μερισμὸς, ἰσάριθμος τοῖς δέκα. Κακοὶ γεωργοὶ καὶ φονεῖς τοῦ δεσπότου.
Έπειτα πάλι ο Τελώνης, και η έπαρση του Φαρισαίου. Και η διανομή των μνών, ίσων σε αριθμό με τους δέκα. Οι κακοί γεωργοί και φονείς του δεσπότη.
Λεπτομέρειες
Καὶ ἡμῶν αὐτοῖς ὁμολογούντων, οὐ πρὸς ἡμᾶς τοὺς ἑπομένους, ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἡγουμένους ἐκείνους ἀνεφέρετ’ ἂν ἡ μέμψις, εἴπερ ὑπῆρχεν ἀληθής. Ἀλλ’ «ὁ πεσών», φησίν, «ἐπ’ ἐκεῖνον τὸν λίθον συντριβήσεται· ἐφ’ ὃν δ’ ἂν πέσῃ, λικμήσει αὐτόν». Καὶ ἡμεῖς τοιούτων εὐτυχοῦντες τῶν προβόλων, ἀσινεῖς καὶ ἀπερίτρεπτοι διαμενοῦμεν. Ἐπεὶ δ’ ὅμως ἐν πᾶσι τῶν πατέρων ὑπεραπολογούμενοι κατηγορούμεθα, φέρ’ εἴπωμέν τι καὶ νῦν αὖθις περὶ τούτων· τὸν γὰρ περὶ θείων ἐνεργειῶν καὶ τῆς ὑπερφυοῦς ἁπλότητος λόγον, ἐν ᾧ πλείω ποιούμεθα τὴν περὶ τούτων σκέψιν, ἀποστεῖλαι νῦν οὐ ῥᾴδιον τῇ σῇ σεβασμιότητι. Ποιότητα τοιγαροῦν ἐπὶ τῆς θείας, ὑπερουσιότητος λέγειν οἱ πατέρες ἀπηγόρευσαν. Ἐνεργείας δέ φασιν οὐ μίαν οὐδὲ δύο οὐδὲ τρεῖς, ἀλλὰ καὶ πολλῷ πλείους καὶ ἀκτίστους πάσας. Φησὶ γὰρ ὁ μέγας Βασίλειος ἐν τοῖς Ἀντιρρητικοῖς· «αἱ δὲ ἐνέργειαι τοῦ πνεύματος τίνες;
Και εφόσον εμείς συμφωνούμε με αυτούς, η μομφή δεν θα απευθυνόταν σε εμάς που ακολουθούμε, αλλά σε εκείνους που προηγούνται ως οδηγοί, εάν βέβαια αυτή ήταν αληθής. Αλλά, «αυτός που θα πέσει», λέει, «πάνω σε εκείνον τον λίθο θα συντριβεί· και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κατακομματιάσει». Και εμείς, έχοντας την τύχη να διαθέτουμε τέτοιους προμαχώνες, παραμένουμε αβλαβείς και ακλόνητοι. Επειδή όμως, ενώ υπερασπιζόμαστε πλήρως τους πατέρες, κατηγορούμαστε, ας πούμε λοιπόν πάλι κάτι και τώρα περί αυτών· διότι το σύγγραμμα περί των θείων ενεργειών και της υπερφυούς απλότητας, στο οποίο αναπτύσσουμε εκτενέστερα τη σκέψη μας για αυτά, δεν είναι εύκολο να το αποστείλουμε τώρα στη σεβασμιότητά σου. Οι πατέρες, λοιπόν, απαγόρευσαν να αποδίδεται ποιότητα στη θεία υπερουσιότητα. Για τις ενέργειες, όμως, λένε ότι δεν είναι μία, ούτε δύο, ούτε τρεις, αλλά πολύ περισσότερες και όλες άκτιστες. Διότι αναφέρει ο μέγας Βασίλειος στους Αντιρρητικούς του λόγους: «και ποιες είναι οι ενέργειες του Πνεύματος;
Λεπτομέρειες
Καὶ ποῦ ἀποκτεῖναι βουλεύονται; Ἔξω τοῦ ἀμπελῶνος. βʹ. Εἶδες πῶς προφητεύει καὶ τὸν τόπον, ἔνθα ἔμελλε σφάττεσθαι; Καὶ ἐκβαλόντες ἀπέκτειναν. Καὶ ὁ μὲν Λουκᾶς φησιν, ὅτι αὐτὸς ἀπεφήνατο ὃ παθεῖν ἔδει τούτους, κἀκεῖνοι εἶπον, Μὴ γένοιτο· καὶ τὴν μαρτυρίαν ἐπήγαγεν. Ἐμβλέψας γὰρ αὐτοῖς εἶπε· Τί οὖν ἐστι τὸ γεγραμμένον, Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες, οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας· καὶ πᾶς ὁ πεσὼν ἐπ᾽ αὐτὸν συνθλασθήσεται; Ὁ δὲ Ματθαῖος, ὅτι αὐτοὶ τὴν ψῆφον ἐξήνεγκαν. Ἀλλ᾽ οὐκ ἔστι τοῦτο ἐναντιολογίας. Καὶ γὰρ ἀμφότερα γέγονε· καὶ τὴν ψῆφον αὐτοὶ ἐξήνεγκαν καθ᾽ ἑαυτῶν, καὶ πάλιν αἰσθόμενοι τῶν εἰρημένων εἶπον, Μὴ γένοιτο· καὶ τὸν προφήτην αὐτοῖς ἐπετείχισε, πείθων αὐτοὺς, ὅτι πάντως ἔσται τοῦτο. Ἀλλ᾽ ὅμως οὐδὲ οὕτω τὰ ἔθνη σαφῶς ἀπεκάλυψεν, ὥστε μηδεμίαν αὐτοῖς παρασχεῖν λαβὴν, ἀλλ᾽ ᾐνίξατο εἰπὼν, Δώσει τὸν ἀμπελῶνα ἄλλοις. Διὰ τοῦτο δὴ καὶ διὰ παραβολῆς εἴρηκεν, ἵνα αὐτοὶ τὴν ψῆφον ἐξενέγκωσιν· ὅπερ καὶ ἐπὶ τοῦ Δαυῒδ γέγονεν, ὅτε ἔκρινε τὴν παραβολὴν τοῦ Νάθαν. Σὺ δέ μοι σκόπει κἀντεῦθεν πῶς δικαία ἡ ψῆφος, ὅταν αὐτοὶ οἱ μέλλοντες κολάζεσθαι ἑαυτοὺς καταδικάζωσιν.
Και πού σχεδιάζουν να τον σκοτώσουν; Έξω από τον αμπελώνα. Είδες πώς προφητεύει και τον τόπο όπου επρόκειτο να σφαγιαστεί; Και αφού τον έβγαλαν έξω, τον σκότωσαν. Και ο μεν Λουκάς αναφέρει ότι ο ίδιος αποφάνθηκε για το τι έπρεπε να πάθουν αυτοί, και εκείνοι απάντησαν: «Μη γένοιτο»· και τότε τους παρέθεσε τη μαρτυρία της Γραφής. Διότι, αφού τους κοίταξε, είπε: «Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που είναι γραμμένο: Τον λίθο που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε ακρογωνιαίος λίθος· και καθένας που θα πέσει πάνω του θα συντριβεί;». Ο δε Ματθαίος αναφέρει ότι οι ίδιοι εξέδωσαν την καταδικαστική απόφαση. Αλλά αυτό δεν αποτελεί αντίφαση. Διότι συνέβησαν και τα δύο: και την απόφαση οι ίδιοι την εξέδωσαν εναντίον του εαυτού τους, και πάλι, όταν αντιλήφθηκαν τα όσα ειπώθηκαν, είπαν: «Μη γένοιτο»· και τους αντέταξε ως τείχος τα λόγια του προφήτη, πείθοντάς τους ότι αυτό οπωσδήποτε θα συμβεί. Όμως, ούτε και έτσι αποκάλυψε σαφώς την κλήση των εθνών, ώστε να μην τους δώσει καμία λαβή, αλλά μίλησε αινιγματικά λέγοντας: «Θα δώσει τον αμπελώνα σε άλλους». Γι' αυτό ακριβώς μίλησε με παραβολή, ώστε οι ίδιοι να εκδώσουν την απόφαση· πράγμα το οποίο συνέβη και στην περίπτωση του Δαβίδ, όταν έκρινε την παραβολή του Νάθαν. Πρόσεξε λοιπόν και από αυτό το γεγονός πόσο δίκαιη είναι η καταδίκη, όταν εκείνοι που πρόκειται να τιμωρηθούν καταδικάζουν οι ίδιοι τον εαυτό τους.
Λεπτομέρειες
Θαῤῥῶν δέ, εἴποι ἄν τις πάντα τὰ πνευματικὰ εἶναι τὸν ἀμπελῶνα, εἴτε ἐν τῇ Γραφῇ καὶ νόμοις, εἴτε ἐν πράξεσι καὶ ἱστορίαις ἔκειντο, ὧν πάντων ἐστερήθησαν οἱ Ἰουδαῖοι, καὶ ἡμεῖς ἀπολαύομεν. «Ἀκούσαντες δὲ εἶπον· Μὴ γένοιτο. Ὁ δὲ ἐμβλέψας αὐτοῖς, εἶπε· Τί οὖν ἐστι τὸ γεγραμμένο τοῦτο, Λίθον ὃν ἀπεδοκίμασαν οἱ οἰκοδομοῦντες οὗτος ἐγενήθη εἰς κεφαλὴν γωνίας; Πᾶς ὁ πεσὼν ἐπ’ ἐκεῖνον τὸν λίθον, συνθλασθήσεται· ἐφ’ ὃν δ’ ἂν πέσῃ, λικμήσαι αὐτόν. Καὶ ἐζήτησαν οἱ ἀρχιερεῖς, καὶ οἱ Γραμματεῖς ἐπιβαλεῖν ἐπ’ αὐτὸν τὰς χεῖρας ἐν αὐτῇ τῇ ὥρᾳ, καὶ ἐφοβήθησαν τὸν λαόν. Ἔγνωσαν γάρ, ὅτι πρὸς αὐτοὺς τὴν παραβολὴν ταύτην εἶπεν» Ὁ μὲν Λουκᾶς, ὡς ἀκούεις, τὸν Κύριόν φησιν εἰπεῖν, ὅτι Ἀπολέσει ὁ δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος τοὺς ἀγνώμονας γεωργούς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις· ὅπερ ἀκούσαντας τοὺς Φαρισαίους, εἰπεῖν, Μὴ γένοιτο. Ὁ δὲ Ματθαῖος ἑτέρως φησί· τὸν μὲν γὰρ Κύριον ἐρωτῆσαι, Τί ποιήσει τοῖς γεωργοῖς ἐκείνοις ὁ δεσπότης τοῦ ἀμπελῶνος; καὶ τοὺς Ἰουδαίους ἀποκριθέντας εἰπεῖν, Κακοὺς κακῶς ἀπολέσει αὐτούς, καὶ τὸν ἀμπελῶνα ἐκδώσεται ἄλλοις.
Με θάρρος δε, θα μπορούσε να πει κανείς ότι όλα τα πνευματικά αγαθά είναι ο αμπελώνας, είτε αυτά βρίσκονταν στη Γραφή και τους νόμους, είτε σε πράξεις και ιστορίες, τα οποία όλα στερήθηκαν οι Ιουδαίοι, ενώ εμείς τα απολαμβάνουμε. «Όταν δε το άκουσαν, είπαν: Μη γένοιτο. Εκείνος δε, αφού τους κοίταξε, είπε: Τι σημαίνει λοιπόν αυτό που έχει γραφτεί, Ο λίθος που αποδοκίμασαν οι οικοδόμοι, αυτός έγινε ακρογωνιαίος λίθος; Καθένας που θα πέσει πάνω σε αυτόν τον λίθο, θα συντριβεί· και πάνω σε όποιον πέσει, θα τον κατακομματιάσει. Και ζήτησαν οι αρχιερείς και οι Γραμματείς να απλώσουν πάνω του τα χέρια τους εκείνη ακριβώς την ώρα, αλλά φοβήθηκαν τον λαό. Διότι κατάλαβαν ότι εναντίον τους είπε αυτή την παραβολή». Ο μεν Λουκάς, όπως ακούς, αναφέρει ότι ο Κύριος είπε πως ο κύριος του αμπελώνα θα εξολοθρεύσει τους αγνώμονες γεωργούς και θα παραδώσει τον αμπελώνα σε άλλους· πράγμα που ακούγοντας οι Φαρισαίοι, είπαν, Μη γένοιτο. Ο δε Ματθαίος το αναφέρει διαφορετικά· λέει δηλαδή ότι ο Κύριος ρώτησε: Τι θα κάνει στους γεωργούς εκείνους ο κύριος του αμπελώνα; και ότι οι Ιουδαίοι, αποκρινόμενοι, είπαν: Αυτούς τους κακούς, κακώς θα τους εξολοθρεύσει, και θα παραδώσει τον αμπελώνα σε άλλους.
Λεπτομέρειες
Ἆρ’ οὖν ἐναντιολογία ἐστίν; Ἄπαγε. Ἀμφότερα γὰρ εἰκὸς γεγενῆσθαι, καὶ κατὰ μὲν τὸν Ματθαῖον αὐτοὺς ἐκείνους τὴν ψῆφον ἐξενεγκεῖν, εἶτα συναισθομένους ποῦ φέρει ἡ παραβολή, καὶ ὅτι δι’ αὐτοὺς εἴρηται, πάλιν εἰπεῖν τοῦτο, ὃ νῦν ὁ Λουκᾶς φησι, τό, Μὴ γένοιτο. Τί οὖν ὁ Χριστός; Ἐπάγει καὶ ἑτέραν μαρτυρίαν ἀπὸ τοῦ Δαυίδ, λίθον μὲν ἑαυτὸν ὀνομάζων, οἰκοδόμους δὲ τοὺς διδασκάλους αὐτοὺς καθὰ καὶ ὁ Ἰεζεκιήλ φησιν, Οἰκοδομοῦντες τὸν τοῖχον, καὶ ἀλείφοντες ἀναρτύτως, τουτέστιν, οἱ τὰ πρὸς χάριν λέγοντες, καὶ συγκαλύπτοντες τὰ ἐλαττώματα τοῦ λαοῦ καὶ οἷον ἐμπλάττοντες ἐπιπολαίως τὰ σαθρὰ τοῦ λαοῦ, ὥσπερ τινὸς τοίχου. Πῶς δὲ ἀπεδοκίμασαν τοῦτον τὸν λίθον; Εἰπόντες· Οὗτος οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ Θεοῦ. Δύο δὲ ἀπωλείας ἐνταῦθα λέγει· μίαν μὲν τὴν τῶν ψυχῶν αὐτῶν, ἣν αὐτοὶ σκανδαλισθέντες ἔπαθον· Πᾶς γὰρ ὁ πεσὼν ἐπὶ τὸν λίθον τοῦτον συνθλασθήσεται· ἑτέραν δὲ τὴν ἀπὸ τῆς αἰχμαλωσίας, ἣν ὁ λίθος αὐτοῖς ἐπήγαγεν, ὁ παρ’ αὐτῶν ἐξουδενωθείς.
Υπάρχει λοιπόν αντίφαση; Σε καμία περίπτωση. Διότι είναι πιθανό να συνέβησαν και τα δύο: αφενός, σύμφωνα με τον Ματθαίο, οι ίδιοι να εξέδωσαν την απόφαση, και έπειτα, αντιλαμβανόμενοι πού καταλήγει η παραβολή και ότι ειπώθηκε γι' αυτούς, να είπαν πάλι αυτό που αναφέρει τώρα ο Λουκάς, το «Μη γένοιτο». Τι κάνει λοιπόν ο Χριστός; Παραθέτει και άλλη μαρτυρία από τον Δαβίδ, ονομάζοντας λίθο τον εαυτό Του, και οικοδόμους τους ίδιους τους δασκάλους, όπως ακριβώς λέει και ο Ιεζεκιήλ: «Οικοδομούν τον τοίχο και τον επιχρίουν με ακατάλληλο υλικό», δηλαδή, εκείνοι που μιλούν κολακευτικά, και συγκαλύπτουν τα ελαττώματα του λαού και, τρόπον τινά, μπαλώνουν επιφανειακά τα σαθρά του λαού, σαν να επρόκειτο για τοίχο. Πώς όμως αποδοκίμασαν αυτόν τον λίθο; Λέγοντας: «Αυτός δεν είναι από τον Θεό». Εδώ αναφέρει δύο καταστροφές: μία των ψυχών τους, την οποία υπέστησαν οι ίδιοι επειδή σκανδαλίστηκαν, διότι «Καθένας που θα πέσει πάνω σε αυτόν τον λίθο θα συντριβεί», και μία άλλη από την αιχμαλωσία, την οποία επέφερε σε αυτούς ο λίθος, που εξουθενώθηκε από αυτούς.
Λεπτομέρειες